Agendabundel
Tekst van het document
Aanlegjaren per type vrijvervalriolering 20.000 18.000 16.000
-
14.000
-S, 12.000 9 10.000 0 C
D
..J
8.000 6.000
TE
4.000 2.000
LJ
onbekend 1960-1969 1970-1979 1980-1989 1990-1999 2000-2009 2010-2020 Gemengde riolering
aHWA DWA
Figuur 5. 1 Type riolering aangelegd per decennium
28 (17)
k0
0 O I
3r: v
I
¥
;;:0 4
/
......
u Cl
y
•0
~
I-
I
eg
I
%
£
9
D ¥ O
,
o'<
c
~
[(r't,..
,,o
.
II □■
II
gO ~ g <Il g
~
%,
,",,
",
s. o o o ci O
o o o ó
0O
g
o
o I
o o o ö
DO
o o o ö
Lu
o o o
o t
(uu) a8ua]
o o o ö n
o o o
i et
o o o
....co
o
,
%
zg
,o, e,
{/)
%o
u ó
%, O
,
%
9
+. 3 3
e
Programma
5.2
•
swEco 25
Huidige situatie: stedelijk afvalwater en hemelwater
5.2.1 Technische staat In tabel 5-B is opgenomen hoe de objecten die we beheren nu functioneren. Tabel 5-B Overzicht functioneren van objecten en voorzieningen
Object Vrijvervalriolen
Huidig functioneren De vrijvervalriolen zijn gemiddeld genomen nog van goede kwaliteit. Jaarlijks wordt ongeveer 10% van deze riolen geïnspecteerd met een videocamera, waarna ze volgens de normen worden beoordeeld. Dit levert uiteindelijk een maatregelenpakket op: een overzicht van reparaties en vervangingen die nodig zijn om het rioolstelsel weer in goede staat te krijgen. De afgelopen jaren zijn steeds de benodigde maatregelen uitgevoerd. Gemalen De gemalen functioneren goed. Twee keer per jaar worden ze gereinigd en geïnspecteerd door de eigen dienst (twee gemalen worden door een externe partij onderhouden). Indien nodig worden ze gerepareerd. Bij storingen reageert onze eigen dienst. Minigemalen De drukriolering functioneert goed. Eén keer per jaar wordt elk minigemaal gereinigd en geïnspecteerd door de eigen dienst. Indien nodig worden ze gerepareerd. Bij storingen reageert onze eigen dienst. Pers- en drukleidingen De persleidingen en drukleidingen functioneren goed. We voeren geen inspecties uit, maar gaan enkel af op meldingen en eigen waarnemingen bij gemalen en minigemalen. Als we merken dat de pompen moeite hebben om het vuile water door de leiding te krijgen, dan reinigen we de leiding. Kolken en straten Om te voorkomen dat straatvuil in de kolken en in het riool terechtkomt, worden de straten geveegd. De frequentie waarmee dit gebeurt verschilt per gebied.
Ook worden de kolken gereinigd, zodat ze niet verstopt raken. Dit gebeurt één keer per jaar door een externe partij. Infiltratievoorzieningen We hebben beperkt zicht op de toestand van de infiltratievoorzieningen. De wadi's worden jaarlijks meerdere keren gemaaid, alle overige voorzieningen onderhouden we alleen als er aanleiding toe is. Wij hebben maar weinig oppervlaktewateren in ons eigendom. Oppervlaktewateren Deze worden onderhouden als er aanleiding toe is. De sloot in en greppels de Broekweg wordt geregeld gemaaid en zo nodig schoongemaakt. Het groen in de wadi's wordt geregeld gemaaid (kort gehouden) en zo nodig worden zij gereinigd (uitgediept).
30 (17)
•
Programma
swEco
5.2.2
Werking
Zo'n 80% van de maatregelen uit het vorige BRP zijn uitgevoerd. Met meten & monitoren houden we bij of het goed verloopt en of maatregelen nog nodig zijn. Hydraulisch functioneren In het BRP 2016 is aan de hand van een theoretisch model berekend hoe het rioolstelsel functioneert bij een zware regenbui. Hiervoor zijn bui 08 en bui 10 uit de Kennisbank Stedelijk Water gebruikt, die respectievelijk eens in de twee jaar en eens in de 10 jaar zouden kunnen vallen en dan tot water op straat zouden mogen leiden volgens de huidige maatstaven. Bij bui 08 wordt er op enkele plekken water op straat berekend, bij bui 10 zijn in grote lijnen de plekken hetzelfde maar is het gebied waar het water staat groter. Er is een grote overeenkomst met de al bekende overlastlocaties, zo komen het parkeerterrein aan de Koningin Julianastraat, de wijk Lindeboom, de omgeving Stationsstraat en de omgeving Kuilsestraat terug in de berekening. Voor al deze locaties is een oplossingsrichting gezocht en benoemd in het BRP. Ook is een analyse gedaan van de oppervlakkige afstroming bij een extreme regenbui. Voor alle berekende overlastlocaties is bepaald waar het regenwater naartoe afstroomt, zonder maatregelen te treffen en mét het treffen van maatregelen. Deze analyse is ook nuttig voor ruimtelijke ordening bij (bouw)ontwikkelingen. De gegevens zullen dan ook worden uitgewisseld met dit werkveld .
Systeemoverzicht Stedelijk Water en het Besluit Lozen Buiten Inrichtingen Het SSW (voorheen BRP) bevat het overzicht van lozingswerken (inclusief tekeningen) zoals bedoeld in het Ontwerpbesluit Lozen buiten Inrichtingen (BLBI) van augustus 2009. De Basisrioleringsplannen stellen we samen met de waterbeheerders op. In het Bestuursakkoord Waterketen van juli 2007 is afgesproken dat gemeente en waterbeheerders de afvalwaterketen (riolering en zuivering) beheren als ware het één systeem en als ware zij één verantwoordelijke partij. Dat houdt in dat de lay-out van het stelsel dat is afgesproken in het Basisrioleringsplan alleen wordt gewijzigd als de waterbeheerder het ermee eens is en vice versa. Met dit GRP verankeren we deze gedragsregel.
+tza «d4
Figuur 5-a Omgeving Kuilseweg/Stationsstraat voor en na het treffen van maatregelen
31(17)
•
Programma
swEco 2
Milieutechnisch functioneren In het BRP 2016 is ook gekeken naar het overstortend water. Er is aan de norm van de basisinspanning getoetst of er te veel overstortingen plaatsvinden of niet. Uit de berekeningen blijkt dat niet aan de norm wordt voldaan: de emissie ligt 35% hoger dan de norm. Strikt genomen zou dit betekenen dat er maatregelen nodig zijn om de emissie (verder) te beperken. We meten de overstortdebieten en frequenties op meerdere plekken. Praktijkmetingen die worden uitgevoerd bij alle overstorten, geven echter een ander beeld dan hetgeen in theorie berekend wordt. De overstortfrequenties liggen in de praktijk veel lager dan de theoretische hoeveelheden. We plaatsen geen extra randvoorzieningen de komende tijd. De maatregelen die zijn voorzien en in eerste instantie zijn gericht op de verbetering van het hydraulische functioneren, zullen uiteindelijk ook zorgen voor een vermindering van overstortvolumes en vuilemissie. Hierbij speelt mee dat er geen overstortingen plaatsvinden op kwetsbare wateren en de kaderrichtlijn water (KRW) niet van toepassing is. Op Middelaar na komen alle overstorten uit op de Maas, dan wel op het kanaal van de Mookerplas, en kan de regelgeving van de voormalige basisinspanning als uitgangspunt dienen voor het functioneren.
Om op termijn ook voor deze overstorten tot verbetering te komen, zetten we in op het vergaren van meer informatie door te meten en te monitoren. Door het nemen van kleine maatregelen en het afkoppelen van hemelwater zal het aantal overstortingen en het volume van de overstortingen verminderen. Klachten en meldingen Jaarlijks ontvangen we klachten en meldingen die te maken hebben met riolering. Veel voorkomende meldingen gaan over verstoppingen in het riool (gemiddeld 20 per jaar) en straatkolken waar geen water meer instroomt (gemiddeld 10 meldingen per jaar). AIie meldingen proberen we zo snel mogelijk af te handelen, maar vanwege de aard en omvang vragen sommige meldingen om meer onderzoek en voorbereiding en is er dus ook meer tijd voor nodig. Bij zeer hevige neerslag, zoals op 30 mei 2016, ontvangen we meer en een ander soort meldingen. Het gaat dan om verzoeken tot assistentie bij wateroverlast. Op deze meldingen nemen we actie, zowel in de binnendienst als in de buitendienst. Wegen worden dan afgezet, water weggepompt en (nood)afwateringsgeulen gegraven. Dit gebeurt in samenwerking met de brandweer en met assistentie van aannemersbedrijven. Vanwege het grote aantal meldingen is het vaak niet mogelijk om overal snel in actie te komen. 5.3 Huidige situatie: grondwater Er zijn geen voorziening om het grondwaterpeil te beïnvloeden.
5.4 Huidige situatie: oppervlaktewater Binnen de gemeente bevinden zich op verschillende locaties bermsloten en vijvers. Deze zijn verbonden met duikers, die wij als gemeente beheren. Dit stelsel functioneert over het algemeen goed.
32 (17)
Programma
•
swEco 5
5.5 Vergunningen, toezicht en handhaving Vergunningverlening vindt plaats door de gemeente. Voor riolering belangrijke vergunningen zijn Omgevingsvergunningen bij bouw en verbouw. Toezicht en handhaving vindt plaats door de RUD Limburg-Noord (in opdracht van onze gemeente), Rijkswaterstaat en het Waterschap Limburg. Milieucontroles bij bedrijven vinden plaats volgens een frequentie die is gebaseerd op het type inrichting (zoals vastgelegd in het Activiteitenbesluit). Controles bij nieuwbouw en verbouwing vinden steekproefsgewijs plaats. De milieucontroles en controles bij nieuwbouw en verbouwing worden uitgevoerd door de RUD Limburg-Noord. Rijkswaterstaat en het waterschap voeren controles uit op Waterwet-vergunningen.
33 (17)
Programma
6
Wat gaan we doen
6.1
Werkzaamheden: Stedelijk afvalwater en hemelwater
• swEco
6.1.1 Aansluiten bestaande bebouwing en aanleg bij nieuwbouw Bij nieuwbouwprojecten en rioolvervanging wordt een stelsel aangelegd dat rekening houdt met de toekomst. Samen met het waterschap, projectontwikkelaars en andere vakgebieden binnen de gemeente wordt bepaald hoe er wordt omgegaan met water binnen het gebied. In onder meer het Bouwbesluit, de Keur en gemeentelijke regelgeving is vastgelegd aan welke eisen moet worden voldaan. Om ervoor te zorgen dat riolering/water altijd voldoende aandacht krijgt, vinden wij dat de betrokken medewerkers altijd in een zeer vroeg stadium moeten worden betrokken bij het maken van plannen. Het is voor ons belangrijk dat de openbare ruimte wordt ingericht op het opvangen van grote hoeveelheden hemelwater. Voor de capaciteit van de ondergrondse riolering gaan we uit van bui 08 uit de Kennisbank Stedelijk Water, alle overige benodigde capaciteit moet bovengronds worden gecreëerd. Het heeft onze voorkeur om water zoveel mogelijk vast te houden binnen een gebied, dus waar mogelijk infiltreren we het in de bodem. Als we toch kiezen voor het afvoeren van hemelwater, dan zorgen we voor een buffer zodat het water geleidelijk wordt weggevoerd. In het buitengebied wordt alleen vuilwater aangesloten op drukriolering (dus geen hemelwater).
Bij nieuwbouw (of grondige verbouwing) op particulier terrein moet het hemelwater op eigen terrein worden verwerkt. Pas als dit niet mogelijk blijkt te zijn mag het worden geloosd op een (hemelwater)riool van de gemeente. We geven bij nieuwbouwprojecten een adviesbouwpeil af, zodat er voldoende hoogteverschil is tussen mogelijk water op de weg en de woning en tussen het grondwaterpeil en de woning. Dit is een dienst vanuit de gemeente om de bewoners te waarschuwen voor de gevolgen van te laag bouwen, maar het staat de bewoners vrij om ervan af te wijken (dit heeft mogelijk wel gevolgen voor de kans op wateroverlast). Bij nieuwbouw gelden onder andere de regels van het bouwbesluit. Hierin staat dat alle verblijfsruimtes waterdicht moeten worden gebouwd. Als vloeren goed waterdicht worden aangelegd, dan is overlast door grondwater dat de woning intrekt niet mogelijk. 6.1.2 Onderzoek In het Waterketenplan dat we in 2020 samen met onze waterketenpartners hebben opgesteld, is een uitvoeringsprogramma voor de komende jaren opgenomen. Het overzicht van gezamenlijke onderzoeken staat in het Waterketenplan.
Een aantal onderzoeken lichten we er hier uit: • Meten-data rekenen, om meer inzicht te krijgen in de werking van ons rioolstelsel, ook in relatie met het regionale watersysteem; • Ontwikkelen van een visie en strategie voor het omgaan met afvalwater in het buitengebied (ook iba's), inclusief beslisbomen;
34(17)
•
Programma
• • • •
swEco ?
Ontwikkelen van afspraken over de lozingsroute voor hemelwater, inclusief een beslisboom afkoppelen; Onderzoek naar droogte, kennisontwikkeling en ontwikkelen aanpak; Optimalisatiestudie waterketen-watersysteem, hoe ver zijn we met de KRW 2027? Branchestandaard onderzoek gemeentelijke watertaken, de personele kant van de rioleri ngszorg.
De kosten van deze onderzoeken zijn verwerkt in onze begroting, zie tabel 6-A. Hier staan ook onderzoeken die wij zelf uitvoeren. Onder de tabel staat een korte uitleg bij enkele onderzoeken. Tabel 6-A Onderzoeken 2022-2026 Jaar jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks
2022 2022 2025 2022 2026
Omschrijving 01) Uitvoeringsprogramma Waterpanel Noord 02) Gegevensbeheer 03) Inspectie en reiniging vrijvervalriool 04) Advisering 05) Berekeningen riolering 06) Instandhouding meetnet en verzamelen overstortgegevens 07) Onderhoud beheerpakket riolering 08) Inventarisatie en inspectie randvoorzieningen en 'bijzondere' rioolvoorzieningen (specials) 09) Onderzoek heffingsmaatstaf 010) Uitvoeren Basisrioleringsplan (BRP) 011) Bijwerken gegevensbestand toevoegen jaartallen 012) Actualiseren GRP
Kosten (excl. btw)
€8.000,€3.000,€15.000,€5.000,€ 2.000,€ 6.000,€5.000,€ 15.000,€3.000,€ 20.000,€5.000,€ 20.000,-
O1) Uitvoeringsprogramma Waterpanel Noord Het overzicht van gezamenlijke onderzoeken van WPN staat in het Waterketenplan. In 6.1.2 zijn enkele onderzoeken hiervan uitgelicht. 02) Gegevensbeheer Goede gegevens vormen een basis voor alle keuzes rondom riolering. In verschillende beheerpakketten en bestanden houden we gegevens bij over onze rioleringsobjecten. We besteden veel aandacht aan het actueel houden van deze gegevensbestanden. 03) Inspectie en reiniging vrijvervalriool Jaarlijks wordt ongeveer 10% van alle vrijvervalriolen geïnspecteerd. Voorafgaand aan de inspectie wordt het riool gereinigd. 04) Advisering Voor de beantwoording van complexe vragen huren we af en toe adviseurs in. 05) Berekeningen riolering Om het effect van wijzigingen op het rioolstelsel te bepalen laten we periodiek berekeningen uitvoeren.
35 (17)
Programma
• swEco 25
Voor het waterschap is het belangrijk om een goed overzicht te hebben van de locaties van de overstorten. In elk BRP wordt daarom een lijst gemaakt van de overstorten. Dit BRP wordt met het waterschap gedeeld, zodat zij altijd een actueel overzicht hebben. Wijzigingen op het BRP worden doorgegeven aan het waterschap. 06) Instandhouding meetnet en verzamelen overstortgegevens Om onze overstortmeters goed te laten functioneren moeten ze soms worden gereinigd of worden vernieuwd. Ook huren we iemand in om de overstortgegevens te verzamelen. 07) Onderhoud beheerpakket riolering Jaarlijks moeten we abonnementskosten betalen en soms moeten we een expert inhuren als het beheerpakket niet goed werkt op onze gemeentelijke computersystemen. 08) Inventarisatie en inspectie randvoorzieningen en bijzondere voorzieningen (specials) In het rioolstelsel zijn op verschillende plekken hulpmiddelen opgenomen om het stelsel te verbeteren. Deze worden niet standaard meegenomen in beheersystemen en inspectierondes. In dit onderzoek inventariseren we de ligging en inspecteren we de toestand van deze voorzieningen. 09) Onderzoek heffingsmaatstaf Om bewustwording van watergebruik te vergroten en om afkoppelen te stimuleren onderzoeken we of we met een nieuwe heffingsmaatstaf rekening kunnen houden met afgekoppelde percelen. De afgekoppelde percelen belasten het riool namelijk niet meer met hemelwater.
De haalbaarheid van een dergelijke heffingsmaatstaf moet blijken uit dit onderzoek. 010) Uitvoeren Basisrioleringsplan (BRP) In 2025 wordt er weer een nieuw BRP opgesteld. 011) Bijwerken gegevensbestand toevoegen jaartallen In het gegevensbestand ontbreekt het jaar van aanleg van meerdere objecten. We gaan onderzoeken of we deze gegevens kunnen achterhalen. 012) Actualiseren GRP Vanaf 2022 bestaat er geen verplichting meer om een GRP op te stellen, maar we vinden het een nuttig document en willen het daarom toch behouden. In 2027 is een nieuw GRP nodig, daarom beginnen we in 2026 met het actualiseren van het huidige GRP. 6.1.3
Maatregelen
Onderhoud en reparatie We onderhouden alle rioleringsobjecten om ervoor te zorgen dat ze goed functioneren. Hierbij zijn twee uitersten te onderscheiden: geen enkel risico willen lopen (voordat er iets kapot gaat moet het al zijn vervangen) en enkel handelen naar aanleiding van ontstane
36 (17)
•
swEsco Programma gebreken (pas als iets kapot is gegaan wordt het vervangen). Wij zitten hier tussenin. Door regelmatig te inspecteren hebben we een beeld van de toestand, afhankelijk van de kosten en risico's kiezen we ervoor voortijdig te vervangen of pas als er al een gebrek is ontstaan. De kosten voor het onderhoud zijn gedekt vanuit de rioleringsbegroting. Tabel 6-B onderhoud 2022-2026 Object Vrijvervalriolen
Kolken Straatvegen Gemalen
Minigemalen
Pers- en drukleidingen
Oppervlaktewateren Randvoorzieningen
Onderhoud Reiniging Inspectie Reparaties Legen Vegen Reiniging Inspectie Reparatie Reiniging Inspectie Reparatie Reiniging Inspectie Reparatie Meegenomen in groenonderhoud Inspectie Reinigen
Frequentie 1x per 10 jaar 1x per 10 jaar N.a.v. inspecties 1x per jaar Afhankelijk van locatie 2x per jaar 2x per jaar N.a.v. inspecties 1x per jaar 1x per jaar N.a.v. inspecties Bij aanleiding Niet Bij aanleiding
1x per 2 jaar 1x per 2 jaar
Renovatie en vervanging Vrijverva/riolering
Aan de hand van inspectiegegevens bepalen we welke riolen we moeten vervangen vanwege hun technische staat. Daarnaast kijken we ook naar andere plannen die op onze riolering van invloed zijn: plannen voor klimaatadaptatie, ruimtelijke ontwikkelingen, weg- en groenonderhoud. Voor de komende jaren gaan we uit van ons Meerjareninvesteringsprogramma (MIP). Hierin staat het onder andere het project Rioolrenovatie Kerkstraat Mook voor € 450.000-, in 2023 en Afkoppelen kerk Stationsstraat omgeving te Molenhoek voor € 200.000- in 2022. Ook staat er gedurende de planperiode jaarlijks een bedrag voor Ad Hoc afkoppelprojecten (€ 20.000), Renovatie overstorten (€ 20.000), en Vervangen en relinen (€ 100.000), zie ook Bijlage 2. Voor de periode na 2026 hebben we een strategische vervangingsplanning opgesteld. Deze gaat uit van 50% vervangen en 50% relinen. De levensduur (technische afschrijvingstermijn) schatten we op 80 jaar. Voor de kosten van het vervangen/relinen zijn we uitgegaan van de kostenkengetallen van Stichting Rioned. Tot 2042 is een bedrag voor vervanging en renovatie van vrijvervalriolering geraamd van€ 178.000, - per jaar. Vanaf 2042 zijn de investeringen gemiddeld per 10 jaar, dit is weergegeven in Figuur 6.1.
37 (17)
• swEco
Programma
Budget vrijvervalriolen vervangen & relinen 2.000
-g 1.600 :J
w
o o o
....
1.200
- 800 >x
C
a,
-
400
D
0
2022
2032
2042
2052
2062
2072
2082
2092
Figuur 6.1 Budget voor renovatie en vervanging vrijvervalriolen tlm 2101
Gemalen Voor het vervangen van gemalen gaan we uit van vervanging van de mechanische en elektrische delen na 20 jaar en vervanging van de bouwkundige delen na 60 jaar. Voor de kosten van de vervangingsopgave zijn we uitgegaan van de kostenkengetallen van Stichting Rioned.
Budget gemalen _ 200 g :J
w o o
150
.... ± 100 C
9D
90
5o
O C
5 C 0
z
8
2022
2032
2042
bouwkundig
2052
2062
2072
2082
2092
mechanisch - elektrisch
Figuur 6.2 Budget voor veranging gemalen t/m 2101
Drukriolering Voor het vervangen van de drukleidingen en pompunits gaan we uit van vervanging van de mechanische en elektrische delen na 20 jaar en vervanging van de bouwkundige delen na 45 jaar. Voor de kosten van de vervangingsopgave zijn we uitgegaan van de kostenkengetallen van Stichting Rioned.
38 (17)
•
Programma
swEco ?5
Budget drukriolering
--- 250 0 h» ::J
w 200 o o o 150 .....
-....
~A I
>< c 100 Q)
u
0
x-
D
50
O C
5
A
U
2022
L.
c
i::
e
2032
2042
~ 2052 2062
bouwkundig
2072
1I
2082
2092
mechanisch - elektrisch
Figuur 6.3 Budget voor vervanging drukriolering tlm 2101 Persleidingen
Voor het vervangen van persleidingen gaan we uit van vervanging na 60 jaar. Voor de kosten van de vervangingsopgave zijn we uitgegaan van de kostenkengetallen van Stichting Rioned. Het aantal persleidingen is vrij beperkt, daarom zijn de kosten voor het vervangen in verhouding laag.
Budget persleidingen
-.... -->< c
20
D
16
O O • 3
12
D
-
Gu4 co
·- O 25
8
i::
4
M
D
>
2022
2032
2042
2052
2062
2072
2082
2092
Figuur 6.4 Budget voor vervanging persleidingen tlm 2101
6.2 Werkzaamheden: grondwatermaatregelen Er zijn weinig problemen met grondwater in onze gemeente. We vervullen onze loketfunctie en reageren daarom op alle meldingen die binnenkomen over grondwateroverlast. Samen met de melder bekijken we de informatie die we beschikbaar hebben en beoordelen welke partijen betrokken moeten worden. Als er geen duidelijke verantwoordelijke is voor de grondwateroverlast bekijken we of er sprake is van structurele overlast en doelmatige maatregelen (zoals beschreven in hoofdstuk 3). We hebben geen maatregelen gepland voor de komende jaren.
39 (17)
•
Programma
7
swEco
Organisatie en financiën
7 .1 Personele capaciteit Om al onze mooie plannen uit te voeren is voldoende gekwalificeerd personeel nodig. Met behulp van de Kennisbank Stedelijk Water is een globale inschatting gemaakt van de benodigde personele capaciteit voor de komende jaren. Op basis van landelijke kengetallen is berekend hoeveel medewerkers nodig zijn. Elke organisatie is anders, daarom zijn afwijkingen ten opzichte van de landelijke kengetallen mogelijk. 7 .1.1 Benodigde bezetting Voor de invulling van de dagelijkse rioleringszorg is bij het maximale uitbestedingsbeleid circa 2,0 fte nodig. Deze raming is gemaakt met de daarvoor ontwikkelde tool van de Kennisbank Stedelijk Water, onderdeel Personele Aspecten. Tabel 7. 1 Uitkomst berekening personele capaciteit Maximaal uitbesteden Minimaal uitbesteden tijdsbesteding fte (17S dagen/jaar} tijdsbesteding dagen dagen 1o' Planvorming, onderzoek en facilitair 540 3.1 Onderhoud 332 1.9 100 Maatregelen 250 1.4 348 Totaal 1122 6.4
,.
'
fte (17dager/jaar;
1.0 0.4 0.6 2.0
Huidige bezetting 7.1.2 Momenteel bestaat de bezetting uit 1,24 fte buitendienst en 0,5 fte binnendienst. De huidige personele capaciteit sluit hiermee onvoldoende aan op de benodigde personele capaciteit bij de huidige mate van uitbesteding. Er is momenteel voldoende tijd voor het dagelijks beheer, maar te weinig voor beleidsontwikkeling en inspelen op actualiteiten en innovaties. Aandachtspunt is ook dat de groei van het aantal taken (ook buiten de rioleringszorg) meer beslag legt op de beschikbare capaciteit. Samenwerking met andere partners kan dit slechts gedeeltelijk oplossen. 7.1.3 Aanpassing bezetting Voor de opgave in dit GRP is extra capaciteit noodzakelijk. Het voorstel is om deze capaciteit zo structureel mogelijk in te vullen en te bekostigen uit de projecten en werken. Binnen de ramingen is een bedrag opgenomen voor de engineering.
7 .2 Kosten en kostendekking Om de verwachte kosten te dekken is ook voldoende geld nodig. Om een goed beeld te krijgen zijn voor de komende 80 jaar de verwachte uitgaven berekend. Hiermee zijn alle uitgaven minstens één keer meegenomen. AIie bedragen zijn op prijspeil 2021. Ze moeten in de toekomst worden gecorrigeerd voor de dan optredende inflatie.
40 (17)
Programma
sweco
?
7 .2 .1 Kosten De komende planperiode verwachten we ongeveer 900.000 euro per jaar uit te geven aan de rioleringszorg. In tabel 6.1 is een samenvatting te zien van de posten waaraan dit wordt uitgegeven, een volledig overzicht staat in bijlage 2. Tabel 7.2 Uitgaven in de planperiode (prijspeil 2021)
Posten Vrijvervalriolen Gemalen Pers- en drukleidingen Onderzoek Exploitatie Kapitaallasten uit het verleden BTW Totaal Uitgaven Totaal (excl. BTW)
2022
2023
2024
2025
2026
€ 340.000,-
€ 595.000,€ 54.000,-
€145.000,€ 66.000,€19.000,€64.000,€ 436.000,€179.000,-
€ 145.000,€5.000,€64.000,€ 436.000,€ 143.000,-
€153.000, € 908.000,-
€ 136.000,€ 793.000,-
€9.000,€ 62.000,€ 436.000,€ 188.000,-
€ 44.000,€ 436.000,€ 188.000,-
€ 145.000,€31.000,€ 5.000,€ 44.000,€ 436.000,€ 188.000,-
€178.000, € 1.036.000,-
€ 237.000,€ 1.317.000,-
€ 139.000,€ 849.000,-
In de onderstaande grafiek (Figuur 7.1) is het verwachte kostenverloop aangegeven voor de komende 80 jaar. Er is een duidelijke vervangingspiek in de jaren 2040/2050.
2.500
2.000 ----g 1.500 3
w o o
ge 1.000 c D
6
0 ;
500
2022
2032
2042
2052
2062
2072
2082
ii 2092
jaar exploitatie (incl. onderzoek) □ kapitaallasten verleden
□ vervanging, relining
Figuur 7. 1 Verloop uitgaven
41(17)
• swEco 5
7.2.2 Kostendekking Om al deze kosten te dekken heffen we een rioolheffing op basis van artikel 228a van de Gemeentewet. Elk jaar publiceren we via een verordening wat de rioolheffing van dat jaar is. In de "Verordening rioolheffing 2021" was dit het vaste tarief van€ 164,68 per perceel De gemeente kijkt intern naar het kostendekkingscenario en het exacte tarief van de rioolheffing. Voorstellen of scenario's voor de hoogte van de rioolheffing, maken daarom geen onderdeel uit van dit GRP.
42 (17)
•
swEco 2
Bijlage 1
Uitgangspunten kostendekkingsberekening
Uitgangspunten die gehanteerd zijn bij de berekening van de rioolheffing: 1.
Berekeningsmethode De rioolheffingsberekening wordt uitgevoerd met behulp van de contante waarde methode. Deze methode is geschikt om de effecten en de trend op langere termijn zichtbaar te maken. Met de contante waarde methode is een vergelijking van uitgaven en inkomsten in verschillende jaren mogelijk. De toekomstige uitgaven en inkomsten van elk jaar in de beschouwde periode worden contant gemaakt naar 1 januari startjaar. In de te verwachten inkomsten zit één onbekende factor: de hoogte van de benodigde inkomsten per aansluiting. Door de contante waarde van de te verwachten inkomsten gelijk te stellen aan de contante waarde van de te verwachten uitgaven, worden de kosten per heffingseenheid berekend. Voor toekomstige investeringen wordt in de contante waarde benadering geen specifieke wijze van afschrijving of financiering verondersteld. De diverse afschrijvingsmethoden (lineair, afschrijving op annuïteitsbasis) verschillen onderling wel door een andere (boekhoudkundige) verdeling van lasten in de tijd, maar de contante waarde van de jaarlijkse lasten is in deze methoden steeds gelijk aan de contante waarde van de investeringen. Het inflatie- en rentepercentage worden gebruikt voor het contant maken van de toekomstige uitgaven en inkomsten. Dit gebeurt op de volgende wijze: (j-x)
CW,(U,) =U,(cwf/-y,pl+D) ( (1+r) J 1 ' waarbij: X
U, r cwf CW,(U)
= startjaar berekening = uitgave in jaar (0) op prijspeil startjaar = inflatie (in decimalen, bijvoorbeeld 0,015) = rente (in decimalen, bijvoorbeeld 0,04) = contante waarde factor { =(1+i) / (1+r)} = contante waarde in jaar x van investering U in het jaar
Het totaal aan uitgaven en inkomsten over de beschouwde periode is met elkaar in evenwicht. Het streven is dat de riool heffing over de beschouwde periode 100 procent kostendekkend blijft. 2.
Planninqshorizon Bij de berekening van de rioolheffing is uitgegaan van een planningshorizon van 80 jaar: 2022 t/m 2101. Binnen een periode van 80 jaar zijn alle objecten minimaal éénmaal vervangen.
•
swEco 5
3.
Inflatie De prijsindex is gebaseerd op de prijsontwikkeling van de lonen, materiaal en materieel die nodig zijn voor het aanleggen van een riolering binnen de bebouwde kom. Voor het kostendekkingsplan wordt uitgegaan van een inflatie van 0,0%. Deze wordt vooral gebruikt om de nominale kapitaallasten en de stand van de voorziening terug te rekenen naar prijspeil startjaar bedragen.
4.
Rentevoet Er is een rente van 3% op de kapitaallasten gehanteerd. Over de tegoeden in de tariefegalisatievoorziening wordt geen rente berekend.
5.
Prijspeil AIie in het GRP genoemde uitgaven zijn op prijspeil 1 januari 2022, inclusief van toepassing zijnde bijkomende kosten uitvoering, winst en risico, voorbereiding, honorarium en toezicht en exclusief BTW. De rioolheffingsberekening is inclusief de compensabele BTW.
6.
Eenheidsprijzen Voor de berekening van de investeringskosten van de rioleringsobjecten is gebruik gemaakt van de eenheidsprijzen uit de Kennisbank Stedelijk Water, module 02000.
7.
Staartkosten Voor de staartkosten zijn conform de Kennisbank Stedelijk Water de volgende waarden gehanteerd: uitvoeringskosten 10% (inrichting werkterrein, uitzetwerkzaamheden), algemene kosten, winst en risico 12%, voorbereiding, honorarium en toezicht 15%. Er is geen rekening gehouden met de post 'onvoorzien'. Totaal (1,101.121,15-1)= 42%.
8.
Indexering rioolheffing Het in het GRP berekende tarief moet jaarlijks met de optredende inflatie worden geïndexeerd. Dit wordt jaarlijks bij de vaststelling van de begroting afgehandeld.
9.
Afschrijvingsmethode Investeringen worden annuïtair afgeschreven, zoals dit voor het financieel beheer en voor de inrichting van de financiële organisatie van onze gemeente wordt gehanteerd.
10. Afschrijvingstermijnen Onderscheid wordt gemaakt in de technische en de economische afschrijvingstermijn. De technische afschrijvingstermijn (levensduur) heeft grote invloed op de hoogte van de riool heffing, die bepaalt immers in welk jaar een object op de vervangingsplanning verschijnt. Het is derhalve van belang de technische levensduur van de rioleringsobjecten zo goed mogelijk in te schatten. In de praktijk wordt hierbij gebruik gemaakt van inspectiegegevens. De economische afschrijvingstermijn is van invloed op het verloop van de lasten in de tijd, maar niet op de hoogte van het kostendekkend tarief berekend met de contante waarde methode (zie 1).
sweco
De technische en economische afschrijvingstermijnen mogen afwijken. Volgens de richtlijnen uit de BBV, moeten de afschrijving en de afschrijvingstermijn zo goed mogelijk aansluiten op de feitelijke waardedaling van de vrijvervalriolering. Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat, indien de economische levensduur korter is dan de technische levensduur, afgeschreven moet worden op basis van de economische levensduur. De in de berekening gehanteerde afschrijvingstermijnen zijn weergegeven in tabel B3.1.
Tabel B3.1 Overzicht gehanteerde afschrijvingstermijnen (jaar) Object Afschrijvingstermijn Technisch Financieel Vrijvervalriolen 80 60 Gemalen - bouwkundig 60 45 Gemalen - mechanisch I elektrisch 20 20 Persleidingen 60 45 Drukriolering - bouwkundig 45 45 Drukriolering - mechanisch I elektrisch 20 20
11. Tariefeqalisatievoorzieninq/reserve In overeenstemming met de BBV wordt gebruik gemaakt van een tariefegalisatievoorziening, om ongewenste schommelingen in het rioolrecht te voorkomen (art. 44, lid 2). 12. Rioolheffinq en BTW De geraamde BTW op zowel goederen als diensten en investeringen mogen in het riooltarief worden meegenomen. Het tarief is inclusief de compensabele BTW verrekend per jaar. De btw over de investeringen wordt ook verrekend per jaar. 13. Nieuwe investeringen voor nieuwbouw Nieuwe investeringen voor nieuwbouw worden niet verrekend via de rioolheffing maar via de grondexploitatie. 14. Straatvegen en onderhoud oppervlaktewateren Deze uitgaven dragen bij aan het goed afvoeren van hemelwater. Omdat ze ook andere doelen dienen (respectievelijk een schoon straatbeeld en het beheer van waterstanden in een groter gebied), rekenen we dit voor 50% toe aan de rioolheffing (vanuit de gedachte dat ze twee doelen dienen en we in de werkzaamheden geen onderscheid kunnen maken tussen deze doelen).
?
• swco
Bijlage 2
Tabellen kostendekkingsberekening
GRP Mook en Middelaar 2022-2026
Te beschouwen termijn
Afschrijvingstermijnen
80 jaar
FINANCIEEL
TECHNISCH
vrijvervalriolen gemalen, bouwkundig gedeelte gemalen, mech/el gedeelte persleidingen mechanische riolering, bouwkundig mechanische riolering, mech/el deel klimaatregelen 1 klimaatregelen 2 Grondwatermaatregelen 1 Grondwatermaatregelen 2 Overige Voorzieningen 1 Overige Voorzieningen 2 IBA's bouwkundig
60 45 20 45 45 20 60 60 60 15 20 20 15
80 60 20 60 45 20 80 80 80 15 20 20 15
Rente kapitaallasten Rente CW Inflatie prijspeil 2021
3% 0% 0%
Gemalen 1
Eerste maatregeljaar is
bedragen " EURO 1.000
prijspeil 2021
60 Nr
Lokatie gemaal
aanleg]aar bouwk
1
P. Driesenstraat 2 - Middelaar
2
3
Witteweg BBL - Middelaar
4
Tabel 1
2022
waardes in het geel zijn aangepast t.o.v. het vorige kostendekkingsmodel
cap mechlel
20
jaar
jaar
Investering vervanging bouwk deel
investering vervanging mech/el deel
1e vv-jaar
excl. B1W
BTW
e vv-jaar
m3/h
-
excl. BTW
BTW
.
-
2040
62,400
13,104
13,482
2025
65,500
13,755
69,400
14,574
2017
72,600
15,246
2048
58,000
12,180
2036
57,400
12,054
75
2050
58,000
12,180
2036
57,400
12,054
2005
20
2040
18,600
3,906
2024
31,200
6,552
1978
2003
65
2038
55,200
11,592
2023
53,700
11,277
Rijksweg 65 - Mook
1985
2008
110
2045
66,300
13,923
2028
68,400
14,364
9
Veldweg - Mook
1991
2013
50
2051
50,300
10,563
2033
47,600
9,996
10
Broekweg BBL - Plasmolen
1996
2016
100
2056
64,200
13,482
2036
13,755
11
Witteweg 14 - Plasmolen
1990
2012
40
2050
37.100
7.791
-
65,500
2032
43,000
9,030
BK
603
127
MIE
625
131
Projectnummer:
369723-06
Datum:
14-sep-21
2020
90
2040
61,800
12,978
2005
2005
100
2065
64,200
Chopinstraat - Molenhoek
1986
2006
125
2046
Middelweg 5 - Molenhoek
1988
2016
75
5
Sportp. Molenhoek - Molenhoek
1990
2016
6
Toverdans 94 - Molenhoek
1980
7
Lindeboom 54 - Mook
8
-- -
---------
-
1982
---
-
-
-
C
---
Kosten bepaald aan de hand van Kennisbank Stedelijk Water, kostenkengetallen Omrekenfactor index KBSW (pp 2015) naar 2022
1,17
Formule: Kosten factor " Basisprijs"capaciteit macht bouwkundig
mech/elektr.
capaciteit
factor
basisprijs
0-10 m3/h
1
3.700
10-50 m3/h
0,0145
64.000
51-200 m3/h
0,2
64 .000
0,0075
64.000
1
201-1250 m3/h
Project: Scenario: Filenaam:
factor
basisprijs
1
4.700
1
0,123
64.000
0,46
0.35
0,123
64.000
0,46
0,123
64.000
0,46
macht
macht
GRP Mook en Middelaar 2021 0 KD Model 2021 Mook en Middelaar
Persleidingen 1
Tabel2
bedragen " EURO 1.000
prijspeil 2021
Bron nr.
Locatie
1
P. Driesenstraat 2- Middelaar
2 -
Witteweg BBL - Middelaar (beheerder waterschap)
3
Chopinstraat - Molenhoek
4
Middelweg 5- Molenhoek
6
Sportp. Molenhoek - Molenhoek
u
6
Toverdans 94 - Molenhoek
7
Lindeboom 54- Mook
-8
Rijksweg 65 - Mook
jaar
diameter
jaar
1e jaar
Investering
(m)
(mm)
aanleg
vervanging
excl. BTW
4
90
1982
-- -
--
- -----
9
Veldweg - Mook
10
Broekweg BBL - Plasmolen
11
Witteweg 14 - Plasmolen
-
60 lengte
-
-
2042
0,295
0,062
-
---
60
90
1986
2046
315
1988
2048
15,485
30
90
1990
2050
2,212
-
4,424
---0,929
--3,252
0,465
250
90
1980
2040
18,435
3,871
2
90
1978
2038
0,147
0,031
90
1985
2045
1,844
0,387 2,710
25
-
-
315
1991
2051
12,905
200
90
1996
2056
14,748
3,097
5
90
1990
2050
0,369
0,077
---
2022
-
-
70,86
14,88
Projectnummer:
369723-06
Datum:
14-sep-21
--686-
.1
TOTALEN
2022
60
50
--
--
BTW
Uitgangspunten vervangingsinvesteringen, in EURO, excl. BTW, prijspeil startjaar Prijsstijging 2015-> startjaar
1,17
Vervangingskosten geschat :
Project: Scenario: Filenaam:
pp 2015
prijspeil 2021 Prijs per meter met gem. diameter
Persleiding (90-315 mm):
€0,70
€0,82
€164
Drukleiding (64-110 mm):
€0,60
€0,70
€63
GRP Mook en Middelaar 2021 0 KD Model 2021 Mook en Middelaar
Mechanische riolering en IBA's 1 bedragen • EURO 1.000
Tabel3
prijspeil 2021 45 jaar
Nr
Druksysteerr
----
Jaar aanleg
20 jaar
vervanging bouwkundig
vervanging mech/el deel
units
druk
VY
bouwk.
mech/el.
1e vv-jaar
excl. BTW
BTW
1e vv-jaar
excl BTW
7
5.259
1235
1985
2009
2030
26
5
2029
33
7
Bissell 2
19
3.385
580
1985
2010
2030
70
15
2030
89
19
BTW
Bissell 3
1
80
80
1985
2006
2030
4
1
2026
5
1
Bisselt 4
9
935
375
1994
2016
2039
33
7
2036
42
9
3 319 76 -------- -8 1.227 50 ---
2005
2005
2050
11
2
2025
14
3
1985
2009
2030
30
6
2029
38
8
0
1995
2016
2040
7
2
2036
9
2 1
Bissell 5
Molenhoek 1
Molenhoek 2
->----·
leidinglengte
Bissell 1
------ -----
-
aantal
2
45
Molenhoek 3,
1
140
15
2004
2004
2049
4
5
1
60
20
1983
2007
2028
4
- ---11
2024
Middelaar 1
2027
5
1
Middelaar2
13
2.355
60
1985
2009
2030
48
10
2029
61
13
.
Middelaar 3
1
45
3
2005
2005
2050
4
1
2025
5
1
----
Middelaar 4
2
235
10
2011
2011
2056
7
2
2031
9
2
Mook 1
4
1.322
35
1985
2009
2030
15
3
2029
19
4
Mook2
6
732
222
1994
2016
2039
30
6
2036
38
8
Mook3
1
15
0
2002
2002
2047
4
1
2022
5
1
Plasmolen 1
3
180
0
1994
2016
2039
11
2
2038
14
3
Plasmolen 2
2
165
0
1996
2016
2041
7
2
2036
9
2
Plasmolen 3
1
80
0
2002
2002
2047
4
1
2022
5
1
16.579
2.761
bk
318,20
66.82
r/e
404.20
84.88
Projectnummer.
369723-06
Datum:
14-s0p-21
---~ . g.
Subtotaal
86
Uitgangspunten vervangingsinvesteringen, in EURO, excl. BTW, prijspeil startjaar Index KBSW (pp 2015)-> pp st
1,17 prijspeil 2015 prijspeil 2021
Pompunit (bouwkundig ca )
3200
3.700
Drukleiding per m
€63 (gemiddelde diameter 63-110 mm)
Pompunit (mech/el)
4.000
4.700
Vrijvervalleiding per m1
€150
IBA klasse Ill (compleet minus rr
9.500
11.100
IBA klasse Ill (mechlelek)
1.500
1.800
Project: Scenario: Filenaam:
GRP Mook en Middelaar 2021 0 KO Model 2021 Mook en Middelaar
Tabel4
Onderzoeksuitgaven bedragen in EURO
prijspeil 2021 Uitgaven
jaar
excl. BTW
BTW
2022 Inventarisatie en inspectie randvoorzieningen en 'bijzondere' rioo'voorzieningen (specials)
10.000
2100
2022 Bijwerken gegevensbestand toevoegen jaartallen
5.000
1.050
2022 Onderzoek heffingsmaatstaf
3.000
630
2025 Uitvoeren Basisrioleringsplan (BRP)
20.000
4.200 4.200
2026 Actualiseren G RP
20,000
jaarlijks Gegevensbeheer
3.000
630
jaarlijks Inspectie en reiniging vrijvervalriool
15.000
3.150 1.050
jaarlijks Advisering
5.000
jaarlijks Berekeningen riolering
2.000
420
jaarlijks Instandhouding meetnet en verzamelen Overstortgegevens
6.000
1.260
jaarlijks Onderhoud beheerpakket riolering
5.000
1.050
jaarlijks Uitvoeringsprogramma Waterpanel Noord
8000
1.680
102.000
21.420
Totaal
Samenvatting Ultgaven inel. BTW
Project:
62.000
2023 €
44.000
2024 €
44.000
2025 €
64.000
2026 €
64.000
GRP Mook en Middelaar 2021
Scenario: Filenaam.
2022 €
KD Model 2021 Mook en Middela ar
Projectnumme r.
369723-06
Datum:
14-sep-21
Tabel5
Exploitatieuitgaven bedragen in EURO
prijspel 2021
Uitgaven Omschrijving
excl. BTW
BTW
Elektra
17.311
3.635
Tele-communicatiekosten
1.714
360
Verzekeringen (eigen risico}
315
66
Vergunningen
123
26
Contributies
944
198
Advieskosten
5.000
1.050
Onderzoekskosten
12.000
2.520
Startkosten
2.597
545
Onderhoud en inspectie riolering
95.000
19.950
Aandeel kostenplaatsen
235.435
Diensten door derden
3.540
lnteme doorbelasting kosten
47.700
Vegen van wegen (doorberekening 50%}
12.500
2.625
Onderhoud oppervlaktewateren (doorberekening 50%)
2.000
420
Subsidie particulier afkoppelen
20
Begeleiding bij projecten, o.a. burgerparticipatie
20
totalen
Project: Scenario: Filenaam:
436.219
Bron
743
32.139
GRP Mook en Middelaar 2021 0 KD Model 2021 Mook en Middelaar
Projectnummer.:
369723-06
Datum:
14-sep-21
Tabel6
Meerjareninvesteringsprogramma (MIP) bedragen ' EURO 1.000
prijspeil 2021
Investering Jaar
Totaal
Omschrijving investering
2022
- --- -2022
excl. BTW
.
-
---
-Renovatie overstorten
2022
--- -
Ad Hoc afkoppelprojecten
2022
Vervangen relinen
2022
Afkoppelen kerk stationstraat omgeving te Molenhoek
---
·-
--
----
o
2022
BTW
20
--- ----
20
- ---
---
----
200
l
2022
-
--
4
--
100
-.
-----
4
21
--42
----
--
-
-
2022
---
2023
Renovatie overstorten
2023
Ad Hoc afkoppelprojecten
---
2023
Vervangen relinen
2023
Project Rioolrenovatie Kerkstraat - Mook
------
----
-
----
20
4
25
5
100
21
450
95
----
2023
•
-
2023 2024
Renovatie overstorten
2024
Ad Hoc afkoppelprojecten
--
-
Vervangen relinen
2024
-2024
-
-
--
---
--
--- ---- -
ie
2024
2025
---2025 -2025
-2025
-----
Renovatie overstorten
--
Ad Hoc afkoppelprojecten
----
---
---
-
---
--
--
--
25
5 21 -.
Renovatie overstorten
2026
Ad Hoc afkoppelprojecten
2026
Vervangen relinen
---
20
--
--2026 --- --2026 -
--
Totalen
-I Project: Scenario: Filenaam:
20
- -
----
-
--- --
-I
-I
.
----
-
-I
I
---
--
---
--
-
-
-- --I
25
100
g
-
21
-
-.
-
5
100
-------- --
-4
25
---
--
----
-
2025 2026
4
100
--
---
--
--
Vervangen relinen
-
20
-
4
--
5 21
--- -
1.370
288
Projectnummer:
369723-06
Datum:
22-sep-21
GRP Mook en Middelaar 2021 0 KO Model 2021 Mook en Middelaar
Kapitaallasten van in het verleden gedane Investeringen
Tabel 8
bedragen " EURO 1 D000
Kapitaallasten utt het verleden
Totaal
aar Afschrijvingen 2022
Kapitaal/asten
Rente
92
97
2023
04
04
188
2024
os
04
188
02°-
78
102
179
2020
57 I
---- ----,---- ---80
50 I
4
143
et i
83
143
2029
61
81
142
2030
03 /
7a
142
L
I 4 -"-
7'
pr/spel 2021
1se]
I
143
1027
~72026
Nominaal
I
188
BTW
188
188
188
188
188 17o
17
--- I,----. 1-------------I I
143
13
143
143
143
143
142
142
12
142
2031
85
77
142
I
142
142
2032
00
75
142
I
142
142
2033
67
75
142
142
142
2034
68
71
130
I
130/
130
pas
70
6g
130
I
130/
130
2036
72,
67
130
130
139
2037
74
I
65
130
139/
139
l
2038
77
63
130
130/
130
2030
70
00
139
•I
130/
139
130 /
130
I
137/
137
I I
137/
137
137l
137 /
137/
137
2040
81
58
130
2041
82
55
137
2042
83
55
137
2043
85
52
137
I I I
I
2044
83
74
137
2045
52
48
90
2040
s3
40
0o
2047
55
44
9o
! I
--2049
57
43
09
I
56
41
99
I
2050
60
30
99
2051
62
38
99
2052
04
30
99
I
2053
52
47
09
I
2054
31
49
81
2055
27
32
58
2056
28
31
58
2057
2
30
58
2048
I
I I
oo/
0o/
o'
00'
I
09
I
•• I
•• I
09/
0o
•• I
go
9o
99
99
so
9o
99
90
81
81
I
58
58
t
58
58
58
$0
!
I I
'
I
se
58
t
58
58
31'
27
58
I I I
I
58 /
58
201
32
26
58
I
I
se
58
2002
33
25
56
_1
!
se
58
2003
34
24
58
I
I
58
58
2004
35
23
58
I
58'
58
2005
30
22
58
I
58
I
--'
2058
-
09% 2000
20
29
58
30
28
58
I
58
58
SB
58
--
2000
37
21
2087
38
20
58
30
10
'i
58
2068
58
8
--
41
18
58
I
58
58
42
17
58
I
58
58
43
15
58
50
58
44
14
58
50
56
40
13
58
50
$t
07%--
47
11
58
___ SB
58
2075
48
10
58
58
58
R7o
0
9
58
58
58
2077
44
15
58
58
se
2078
30
0
45
4sl
45
2079
40
5
45
4s
2080-
37
8
45
45'
°-- --
2091 ..
23
22
45
45
200
2070
P' Ro7?
--
2o73
-
58 9 °
-
1
I
·-
-
--
45..45
--
2082 2083
30%· - 20B5
.
-
----
·'
.7
--
-I .-I
-
2080 2087
-
I
2088
088- f-2000 2091
.1
t
---.I .I ------.i .1 --
i
2002
po? [0% 2005
I
I
-
- -----
h
Bene 2097
--
I
30e 2099
1
2100
i
2101
I
otalon
I
i
----
-
Scenario Filenaavn;
I
-l
1
-I
·l
·i
-- t-
2000
6.905
Voor de omvekoning van de nominale bedragen naar prijspeil startjaar bedragen is uitgogaan van Project
0---
- -----
I
I
0,00 % inflatie
GRP Mook en Middelaar 2021 0 KD Model 2021 Maak en Middelaar
Projectnummer
369723-06
Datum.
14-se-21
Eenheden basistarief (Totaal)
Tabel 10
jaar
eenheden berekening
totaal heffingseenheden
I
2022
stijging 80 I
3904
am9L
80 I
I I
I
I
80 2025
{
i
'I
4.144
o
[
3.984 4.084
]
4.224 4.304
["?__._.------.._._------..----.---.----l---2027 2028
] [
ass
2032 2033 2034
{
2035
]
[
-
a I [1
I
T
[ll a"p
[
[
1
]
4.304 4.304
]kl
[
I }
-+
2030 2031
]
{
[
4.304
{
I
4.304
] ]
l ]
4.304 4.304
I
[
4.304 4.304
1----,---- ·-------j----+----1--------+----t----+-~~
2036-~,;----..... r --------+----'----'----I-a
l ['4 2038 t
[
{
2039
}
]
2040
I
}
]
4304
]
[
[
l
2042
]
!
}
}
2043
1
}
I [
]
[
]
I
i
'
I
]
I t
I
] [
! I
I
1
4.304
i
]
2041
"] } +
il 4.304 4.304 4.304 4.304 4.304 4.304
[ [
4.304 4.304
I ]
[
4304 4.304
l ]
f ]
4.304 4.304
]
4304
I [
I I
l
rI
2053
4304
+i+ pl "] I
2055
4304
I ~ -------------------+:------+---+-I 2057 2058
4.304 ls« lll " [ } 4.304
------------------ ---------!-----+--- - ---+----
~ --------~i-----,-----'---·------- --- --+---+--4_.,_04_,
[ii.4·i 206t
]
I
4.304 4.304
[
it-r m Pa
«a
2064 5.
_
4.304 4304
2066
]
2063
2068 iooo"
1
]
I
I
I
4.304
isl 1
I i t
l + 4.304
+
i
4.304
r- ----------------~--------<
-rrt=-+ - --- -- ---- ---
'i [Ui
--
-r-- •
4.304 4.304 4304 - ---+--~ 4.304
2073
4.304
~---------------~-
4.304
2075
Ens• -i.
{
,
4.304 $-ll-
.-
2078 2079
'
2080
4.304 4.304 4.304
'i
-i-----
4.304
______ I
--+----+---- 130
4.304 ----------- --- --2082 40% -1-------------.-•--f-- -~---- ·----------------------½----+---+--=4.304 2081
-1
~---- ----- --------• 2085
-1" 4.304
1
4.304 4.304
-
I
2089
I
4.304 4.304
l.
{
4.304 -4.304
aIi ' I
204
2095
I
2096
I
2101
;
Totalen
[
- 4.30
7 -l 4.304
r
--»
'
l
-± !
+
+ -----------!-_t
l
·I
I
!
394
I I
I
Project.
GRP Mook en Middelaar 2021
Scenario.:
0
Filenaam:
KO Model 2021 Mook en Middelaar
4.304
I
["Peri +----s 2092
4.304
I
4.304
.
L_
4.30 .304 ::~:
..,..__ - -- -
I
I
I
Projectnr.
369723-00
Datum.
t4sep-21
Kostendekking sberekening TOTAAL, trend lange termijn edragon 1 000 EURO, tenzij anders vermeld
pr/spel 2021
Lasten exeL, BTW
Jo 2022 2023
compensabele comp ensab ele
nleuwe
cum nleLuwe
orderzpek
oude
investeringen
kapitaallasI
mn expiotale
kap laslen
349
-
-
2024
649
c
8
A
subtotaal
TWvan invest
eel BTW
100%
Te dokken
Baten 8TW O&E, kN excl heffing 100% n voorziening
saldo
(A+B+C)
498
188
686
73
105
864
13
480
188
681
136
101
918 845
181
38
480
188
707
38
101
2025
229
46
500
179
725
48
105
2026
150
57
500
143
700
31
105
2027
183
62
480
143
686
38
101
69
480
143
693
53
101
846
80
480
142
702
60
101
- 916 "7?
I-
09 ?5o0 328 [0
.
878 837
.
825
2030
460
97
480
142
718
2031
187
117
480
142
739
2032
221
124
480
142
746
-- 101 46 101
2033
226
133
480
142
755
47
101
[09
178
143
480
139
762
37
101
2035
178
149
480
139
769
37
101
907
[0-
471
156
480
130
775
90
101
975
>------
101 39 Pi -
.-
879 893
.
903 901
2037
251
182
480
139
801
2038 ,_____
233
193
480
139
813
49
2039 2040
252
202
480
139
821
53
101
347
211
480
139
831
73
101
2041
185
226
480
137
844
39
101
983
2042
188
233
480
137
BS O
39
101
991
2043
232
239
480
137
857
49
101
2044
214
246
480
137
863
45
101
2045
330
252
480
99
832
69
101
1.002
2046
1 683
480
99
B841
354
101
1.296
480
99
902
340
101
480
90
960
367
101 101
1.492
101
1.560
53
t -
101
955
101
962 975
2047
1617
262 323
2048
1.747
381
2049
1759
44.2
480
90
1.021
2050
1 807
500
480
09
1.080
369 37g
2051
1.677
563
480
99
1.142
352
101
2052
1648
623
480
99
1 203
346
101
1.652
1.004
. .
1.006 1.009
1,343 1.428
.
1595 1,650
.
1.774
1.709
480
90
1261
347
101
2054
1605
739
480
81
1.300
337
101
2055
1 605
797
480
58
1.336
337
101
2056
705
855
40
148
101
1.643
398
870
480
58 58
1.304
2057
1409
84
101
1.594
a0%.
326
882
480
58
1421
101
1.590
326
804
480
58
1433
68 68
101
1602
2060
388
906
480
58
1444
82
101
2061
326
917
480
58
1456
68
101
2062
335
929
480
58
1.468
70
101
2063
380
941
480
58
1.480
80
101
2064
362
953
480
58
76
101
2065
474
965
480
SB
1.491 1.503
100
101
R099
441
"7°
1518
93
101
2067
436
905
- S° Sa 19 10
1533
92
RO
505
5°
1549
--- 101
1%1%
58
1565
- 10°
2053
7050
2060
5871
2070 ,._
681
-
.
480
- 400 1 026
ma
101 101
1.738
1.627
. . .
.
1.625 1.639 1.660 1.668 1.704
1Ui! 1.726
.
1.756 1.789
1.042
480
58
1.580
1.057
480
58
1.596
1~ 10
101
-
1.073
480
58
1.612
101
101
1813
1.089
480
58
1.628
10
101
1831
436
1105
480
58
1.643
02
101
1836
629
1.121
480
58
1689
-"%
732
1136
480
58
1.675
?07I 2078
511
1152
480
58
439
1.168
480
45
2079
439
1.184
480
45
5@s
2071
446
o7?
"2,-488
2073 2074 2075
97o
2080
-
-
1.792
101
-
1.791
101
1 892
154
101
1 930
1.801
107
101
1.693
92
101
1886
1.709
92
101
1002
-
1899
501
1.200
480
45
1.725
105
101
Es1 --
430
1.216
480
45
1.741
92
101
2082
439
1231
480
1.712
1 905
492
1 234
480
103
101
1.919
2084 -- ~ 530 205
1 226
480
---~ 1.707
02 - 101
2063
115
101
1.923
1237
480
1.747
111
101
1089
-·
1 931 1934
2088
182
1.244
480
1.724
38
101
1863
2087
175
1245
480
1.725
37
101
1862
2088
238
1245
480
1.725
so
101
1876
2089
320
1.244
480
1.724
67
101
20%9-
259
1244
480
1.724
54
101
2091
179
1.241
480
1.721
38
101
2092
220
1238
480
1.718
46
101
1 885
2093
217
1237
480
1.718
1
101
1 864
2094
174
1.234
480
1.714
36
101
1 852
Ros 2096
165
1234
480
1.714
39
101
-181
293
1.229
480
1.710
62
a097
73
1 220
480
1.701
15
s» ' 121%
480
1.604
12
1210
480
1.690
161
1 203
480
7
1 201
480
1.684 1681
40.074
59 853
2008 2009 2100 . 2101
CW Lasten
104233
-
101
-
101
1 803
---
-
23 162
1.860
1872 1817
101
1 807
.----=.
101
1.791
34
1818
2
101 101
8416
8. 00
1 784
120 729
CW balen
Cw ra 2102
1 870
van Twum 2 0¥
1 Bijlage 2 GRP 2022-2026 - Toelichting
Raadsvoorstel: Gemeentelijk Rioleringsprogramma(plan) Mook en Middelaar 2022-2026 (GRP). Bijlage 2
: Beknopte toelichting op de opbouw en inhoud van het GRP 2022-2026.
Deze bijlage is niet bedoeld als samenvatting van het GRP, maar als een toelichting op de beschreven onderdelen en de eventuele keuzes. Opgesteld per thema, gelijk aan het GRP.
Algemeen (hoofdstuk 1 en 2) Inzet adviesbureau – relatie Waterketenplan Ingenieursadviesbureau Sweco heeft in nauwe samenwerking met de gemeente het GRP opgesteld. Dit bureau heeft ook het Waterketenplan (2021-2026) opgesteld voor het Waterpanel Noord. Een samenwerking van de gemeenten in Noord-Limburg, het Waterschap Limburg, het Wetenschapsbedrijf Limburg en de Waterleidingbedrijf Limburg. Het mag duidelijk zijn dat er een relatie bestaat tussen het Waterketenplan (regionale beleidskaders) en het GRP. Benaming ‘Programma’ De benaming ‘rioleringsplan’ is binnen het vakgebied gewijzigd in ‘rioleringsprogramma’. Op zich logisch gelet de vele doelen en inspanningen. Het nieuwe GRP van Mook en Middelaar is dan ook betiteld als ‘rioleringsprogramma’. De afkorting GRP kan hierbij ongewijzigd blijven. Zorgplichten De gemeenten dragen zorg voor: • Stedelijk afvalwater • Hemelwater • Grondwater De onderliggende wet- en regelgeving, en toelichting daarop, is beschreven. Het waterschap Limburg en de provincie Limburg zijn in de gelegenheid gesteld om te reageren op het ontwerp-GRP (concept). Terugblik afgelopen jaren (huidig) GRP Het huidige GRP bleek bruikbaar voor de beleidszaken, de investeringen en de praktische zaken. De geplande werkzaamheden en projecten zijn grotendeels uitgevoerd.
Er is een begin gemaakt met het afkoppelen van de omgeving bij de kerk en Stationsstraat in Molenhoek. Afspraken over de benodigde grond hiervoor, hebben de nodige tijd in beslag genomen. Met de beschikbare bezetting moest er ook worden geprioriteerd bij de projecten. Naar verwachting kan er komend jaar gestart worden met de voorbereiding van de aanpak van de Kerkstraat in Mook.
Visie (hoofdstuk 3) Rioleringszorg Van oudsher is de bescherming van de volksgezondheid de belangrijkste functie van de riolering. Tegenwoordig ook als functie voor het verbeteren van de leefbaarheid (stedelijk gebied) en de bescherming van het milieu tegen vervuiling.
Pagina 1 van 4
Ontwikkelingen (relaties) Er zijn trends en ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de uitvoering van de beheertaken en projecten in de waterketen en het stedelijk waterbeheer. Deze zijn in een figuur geïllustreerd. Te denken aan: • Klimaatverandering en klimaatadaptatie. • Energietransitie. • Duurzaamheid. • Inwonersparticipatie. • Omgevingswet. • Ruimtelijke ontwikkelingen. • Technologische ontwikkelingen. Een aantal hiervan zijn in het GRP toegelicht en beschreven. Zo is de verwachting dat bij de invoering van de Omgevingswet de gemeentelijke zorgplichten onveranderd blijven. Wel komt er meer keuze hoe de gemeente de gemeentelijke watertaken wil inrichten. Het is van belang en noodzakelijk om rekening te houden met deze trends en ontwikkelingen. Dus integraal denken en werken. Streven naar maximale synergie. Klimaat Er wordt aandacht geschonken aan de gevolgen van klimaatverandering en de consequenties hiervan voor de leefomgeving en het watersysteem. Er wordt een koppeling gemaakt met de in 2018 gehouden ‘klimaatstresstest’ en het lopende proces ‘Regionale Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Waterpanel Noord’. Ten aanzien van dat laatste werken we samen met de gemeente Gennep en zal de komende tijd de agenda meer vorm krijgen.
Naar huidig inzicht mogen ‘wateropgaven’ uit het Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie onderdeel uitmaken van de gemeentelijke zorgplicht voor ‘water’, zoals beschreven en bedoeld in het GRP. Dus ook financieel worden gedekt met de rioolheffing. Indien dit het geval is, kan zo nodig het GRP, en de kostendekkingsberekening voor de hoogte van de rioolheffing, tussentijds worden geactualiseerd. Waterketenplan Het Waterketenplan van Waterpanel Noord wordt beperkt toegelicht. Het GRP borduurt voort op dit plan en wordt het lokaal ingevuld. Beleid De achtergrond en het beleid van de gemeentelijke zorgplicht is beschreven. Dit voor de drie onderdelen: stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater.
Plan (hoofdstuk 4) Zorgplicht – samenwerking en verantwoordelijkheden De relatie en samenhang met andere overheden wordt beschreven. De riolering en de overige watertaken staan immers niet op zichzelf. Samenwerken en integraliteit is logisch en noodzakelijk. Zowel extern (in de regio), maar ook intern. De overheden kunnen en hoeven niet alles op te lossen. Ook burgers, bewoners en perceeleigenaren hebben een rol en verantwoordelijkheid in de waterketen. Voor het goed functioneren en betaalbaar houden van de waterketen, verwachten wij dan ook van hen bepaalde inspanningen. Deze zijn logisch en goed uit te leggen. Een aantal zaken zijn wettelijk geregeld.
Pagina 2 van 4
Programma (hoofdstuk 5, 6 en 7) Huidige situatie Totaal areaal Het aantal voorzieningen voor het waterbeheer in de gemeente is aanzienlijk en divers. Op basis van het beheerprogramma is van de riolering niet altijd het aanlegjaar bekend. Het streven is om de gegevens zo goed mogelijk op orde te hebben en willen we de ontbrekende gegevens achterhalen. Dit door bijvoorbeeld de bouwvergunningen van de woningen (straten) te raadplegen. Zie ook Tabel 6A Onderzoeken 2022-2026 - 011 ‘Bijwerken gegevensbestand toevoegen jaartallen’, op pagina 35. Functioneren Het functioneren van de riolering en de voorzieningen staan beschreven. De afgelopen planperiode is er voldoende onderhoud uitgevoerd aan de riolering, en daarmee verband houdende voorzieningen. Het onderhoud is ‘bij’ en er zijn geen aanwijzingen dat er achterstanden zijn. Door uitgevoerde rioolinspecties is de kwaliteit van het riool inzichtelijk en vormen de resultaten hiervan input voor de toekomstige onderhoudswerkzaamheden. Het is de bedoeling om in de aankomende planperiode een Basisrioleringsplan (BRP) uit te voeren. Waarbij vanuit de meest actuele situatie, het hydraulisch en milieutechnisch functioneren van de riolering (watersysteem) wordt berekend. Het resultaat hiervan kan input dienen voor nieuwe investeringen in het volgende GRP.
Op basis van het huidige BRP (uit 2016) en tussentijdse inzichten en ontwikkelingen, zijn er de afgelopen periode tal van verbeteringen aan gebracht. Zie ook Tabel 2.2. Uitgevoerde werkzaamheden, op pagina 13. Het is van belang om de theoretische resultaten van het BRP te toetsen aan de praktijk. Dit om verkeerde keuzes of desinvesteringen te voorkomen. Dit kan en doen we door het monitoren (meten) van het (riool)stelsel. Hoe vaak en met welke omvang (hoeveelheden) stort het rioolwater werkelijk over. Wat gaan we doen? Onderzoek Samenwerking met onze waterketenpartners in Noord-Limburg is van toepassing. In verband met de beschikbare capaciteit en kosten, zijn we kritisch bij het volgen en deelname hieraan. Indien interessant en toepasbaar maken wij gebruik van de kennis en resultaten uit de samenwerking Naast het dagelijks onderhoud doen we ook ‘onderzoeken’, zie Tabel 6-A op pagina 35. Een aantal hiervan komen jaarlijks terug, andere zijn eenmalig in de planperiode. Zo willen we de bijzondere rioolvoorzieningen beter in beeld hebben. Zoals, de randvoorzieningen (bergbezinkbassins), schuiven, afsluiters en dergelijke. Ook onderzoeken of er in de toekomst een andere heffingsmaatstaf kan worden ingevoerd. Bijvoorbeeld niet alleen kijken naar het hebben van een rioolaansluiting, maar ook naar het waterverbruik of dat een woning is afgekoppeld van het riool.
Dit lijkt eenvoudig, maar vraagt om flink wat afwegingen en kent voor en nadelen. Ook kost het veel capaciteit om een dergelijke systematiek in te richten en in stand te houden. Onderhoud en reparatie De inspanningen met de frequenties zijn in een overzicht uitgewerkt (Tabel 6-B). Door het onderhoud wordt de kans op storingen en/of overlast teruggedrongen. Door te inspecteren hebben we een beeld van de toestand en kunnen we hier eventueel op anticiperen. Pagina 3 van 4
Renovatie en vervanging Gelet op de goede toestand van de riolering zijn er in de komende planperiode geen grootschalige renovaties (vervangingen) nodig. Het onderhoud aan de riolering zal plaatselijk zijn en zo veel mogelijk van ‘binnen uit’ geschieden, zogenaamd relinen. Wel staat de rioolrenovatie van de Kerkstraat te Mook op de planning. Hierbij willen we zoveel mogelijk streven naar een integrale aanpak van deze weg. Dit alles binnen de financiële mogelijkheden. Personele capaciteit De personele formatie is wel een punt van aandacht. De capaciteit is onvoldoende voor (alle) opgaven in het GRP, vooral op het terrein van beleidsontwikkelingen en innovaties. Ook is er onvoldoende capaciteit voor de voorbereiding en de begeleiding van de grotere werken en projecten. Te denken aan de renovatie van de Kerkstraat. Extra capaciteit is noodzakelijk en is het de bedoeling om de kosten hiervoor te dekken uit de budgetten van de projecten en werken. Kosten en kostendekking De opgaven zoals beschreven in het GRP kosten geld, zowel incidenteel als structureel. Voor het inzicht van de kosten en om te komen tot een kostendekkingsberekening, zijn alle inspanningen en uitgaven in tabellen uitgewerkt, zie bijlagen. Zoals, de kosten voor onderzoek, voor de gemalen en persleiding, het vrijverval-riool, de exploitatiekosten, de oude en nieuwe kapitaallasten, etc.
De kosten worden gedekt uit een bestaande Voorziening en de jaarlijkse rioolheffing. De rioolheffing is een vast bedrag voor de eigenaar/gebruiker van een perceel waar het (afval)water wordt geloosd. Het aantal heffingen voor het jaar 2022 bedraagt 3.984 en is er voor de komende jaren rekening gehouden met een stijging door de nieuwbouwprojecten in de gemeente. De kosten en inkomsten zijn verwerkt in een rekenmodel (kostendekkingsberekening), waaruit de hoogte van de rioolheffing kan worden berekend, zie bijlagen van het GRP.
10-9-2021
Pagina 4 van 4
1 Bijlage 3 GRP 2022-2026 - Waterketenplan 2021-2025
Waterketenplan 2021-2025 Ambities voor een water- en klimaatbestendig Noord Limburg
Sweco De Holle Bilt 22 3732 HM De Bilt Postbus 203 3730 AE De Bilt
T +31 88 811 66 00 www.sweco.nl
Sweco Nederland B.V. De Bilt Handelsregister 30129769 Statutair gevestigd te De Bilt
Karst Jan van Esch Senioradviseur riolering en stedelijk water T +31 88 811 59 21 M +31 6 22 46 63 61
Revisiebeheer Revisie C1a C2 C3
Datum 1-7-2020 18-9-20209 13-11-2020
Status Concept Concept Concept
C4 C5
9-12-2020
Concept Concept
D1
18-1-2021
Definitief concept
Belangrijkste wijzigingen Eerste concept Aanvullingen, verwerken opmerkingen Verwerken opmerkingen, uitvoeringsprogramma Verwerken opmerkingen en aanvullingen Verwerken opmerkingen en aanvulling projectgroep, H5 en bijlagen Uitvoeringsprogramma definitief
2 (51)
Verantwoording Titel
Waterketenplan 2021-2025
Subtitel
Ambities voor een water- en klimaatbestendig Noord Limburg Ambities voor een water- en
klimaatbestendig Noord Limburg Projectnummer
369723
Referentienummer
WPN Waterketenplan D2 20210129.docx
Revisie
D2
Datum
29-01-2021
Auteur
Karst Jan van Esch, Renske ter Horst, Gert Dekker (Ambient)
E-mailadres
karstjan.vanesch@sweco.nl
Gecontroleerd door
Projectgroep
Paraaf gecontroleerd
Goedgekeurd door
Elwin Leusink
Paraaf goedgekeurd
3 (51)
Inhoudsopgave 1
Inleiding .................................................................................................................. 6
1.1
Waterketen en doel waterketenplan ........................................................................ 6
1.2
Samenwerkende partijen ......................................................................................... 6
1.3
Proces ...................................................................................................................... 7
1.4
De positie van het waterketenplan .......................................................................... 7
1.5
Leeswijzer ................................................................................................................ 8
2
Terugblik............................................................................................................... 10
2.1
Terugkijken op het proces en de samenwerking ................................................... 10
2.2
Terugkijken op de inhoud ...................................................................................... 10
2.3
Punten voor verbetering in het proces .................................................................. 13
3
Trends en ontwikkelingen .................................................................................. 14
3.1
Klimaatverandering ................................................................................................ 15
3.2
Technologische ontwikkelingen ............................................................................. 16
3.3
Sociaaleconomische ontwikkeling ......................................................................... 17
3.4
Ruimtelijke ontwikkelingen .................................................................................... 17
3.5
Actief burgerschap en samenhangend optreden overheid. .................................. 18
3.6
Nieuwe stoffen in het afvalwater ............................................................................ 19
4
Onze zorgplichten................................................................................................ 20
4.1
Inleiding ................................................................................................................. 20
4.2
Nationaal beleid ..................................................................................................... 20
4.3
Omgevingswet ....................................................................................................... 21
4.4
Wettelijke zorgplichten gemeente.......................................................................... 21
4.5
Wettelijke zorgplichten waterschap (en waterschapsbedrijf) ................................ 21
4.6
Zorgplicht drinkwater ............................................................................................. 22
4.7
Zorgplicht stedelijk afvalwater ............................................................................... 23
4.8
Zorgplicht hemelwater ........................................................................................... 25
4.9
Zorgplicht grondwater ............................................................................................ 27
5
Onze prioriteiten voor 2021-2025 ....................................................................... 29
5.1
Algemeen............................................................................................................... 29
5.2
Beschrijving op hoofdlijn ........................................................................................ 29
5.3
Waterkwaliteit ........................................................................................................ 30
5.4
Aanpassen aan klimaatverandering (klimaatadaptatie) ........................................ 31
5.5
Doorwerking in kerninstrumenten van de Omgevingswet ..................................... 36
5.6
Versterken capaciteit en verminderen kwetsbaarheid........................................... 36
5.7
Verhogen kwaliteit dienstverlening en uitvoering tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. ...................................................................................... 37