20221129 Molenhoek Zuid_Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 15 Niet gesprongen explosieven.pdf

2.3.2

Defence Overprints

Het Kadaster te Zwolle beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Er is bij Kadaster Zwolle geen relevante Defence Overprint van het onderzoeksgebied gevonden.

2.3.3

Historische kaarten

Historische kaarten zijn bij het Kadaster geraadpleegd via de website van www.topotijdreis.nl. In hoofdstuk 1.4 is een relevante historische kaart van het onderzoeksgebied opgenomen.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

32

2.3.4

Duitse stafkaart

Er is in het AVG bedrijfsarchief een relevante Duitse stafkaart aanwezig: ◼

Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 46, West. Vierlingsbeek, 3e uitgave september 1942.

Deze stafkaart is vergelijkbaar met het exemplaar uit de collectie geallieerde stafkaarten en wordt hier derhalve niet afgebeeld.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

33

GEALLIEERDE STAFKAARTEN MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER E6954

E7253

E7153

E7053 E6953

E7252

E7152

E7052 E6952

US Map Service Kadaster AVG

LEGENDA Onderzoeksgebied

Stafkaart: 12 NW Groesbeek

0

250

500

1.000

1.500 Meter

±

2.4

Gemeentearchief Mook en Middelaar

Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog in de gemeente Mook en Middelaar. Er is in het gemeentearchief gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼

De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten

Naar de volgende informatie is gezocht, indien het vooronderzoek conflictperiode daar aanleiding toe gaf: ◼ ◼ ◼ ◼

Ruimingen van verdedigingswerken Politie- en brand(schade)rapporten Vliegvelden (als in de nabijheid van het onderzoeksgebied een vliegveld aanwezig was) De naoorlogse omnummering van woningen: indien er sprake is van meldingen van oorlogshandelingen bij adressen waarvan de specifieke locatie niet bekend is.

Bij het Regionaal Archief Nijmegen zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Gemeente Mook en Middelaar en voorgangers (1663) 1795 – 2000. Toegang 1633

Periode

3755 - Aankopen en slopen van het R.K. parochiehuis in het kader van het wederopbouwplan Mook

1958-1960

4061 - Verkrijgen van uitkeringen wegens oorlogsschade aan diverse gemeente-eigendommen

1942-1955

4074 - Gemeentehuis; verkrijgen van een oorlogsschadevergoeding in de herbouwkosten van een nieuw gemeentehuis 4156 - Opgave van oorlogsschade aan openbare gebouwen als bedoeld in het Besluit bijdragen wederopbouw publiekrechtelijke lichamen 4157 - Verstrekken van een hypotheek aan A.P. Arts voor het herbouwen van het woonhuis Rijksweg A 142 vanwege oorlogsschade

1946-1958 1940-1941 1942-1943

4160 - Wederopbouwplan Middelaar; uitvoering van het plan

1945-1949

4163 - Gemeentebossen; herstellen van oorlogsschade aan gemeentebossen

1945-1952

4166 - Herstellen van oorlogsschade aan wegen

1945-1957

4167 - Ruimen van puin in het kader van de wederopbouw

1945-1958

4168 - Wederopbouwplan Plasmolen; voorbereiding en vaststelling

1945-1955

4169 - Wederopbouwplan Plasmolen; uitvoering van het plan

1945-1958

4170 - Aankopen van en herstellen van oorlogsschade aan de woningen Rijksweg A 141 a en b

1945-1961

4172 - Wederopbouwplannen; voorbereiden van en aanvragen van vergoedingen voor de verschillende Plannen 4173 - Herstellen van oorlogsschade aan de woning Rijksweg B131 te Middelaar

1945-1947 1946

4174 - Herstellen van oorlogsschade aan waterlossingen

1946-1949

4177 - Herstellen van oorlogsschade aan de woningen Dorpstraat A41 en A42

1946-1957

4178 - Herstellen van oorlogschade aan acht woningwetwoningen in de rode buurt

1946-1959

4179 - Wederopbouwplan Mook; voorbereiding en vaststelling

1946-1956

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

35

Gemeente Mook en Middelaar en voorgangers (1663) 1795 – 2000. Toegang 1633

Periode

4180 - Wederopbouwplan Mook; uitvoering van het plan

1946-1961

4181 - Aanvragen van vergoedingen voor het herstellen van oorlogsschade aan de panden Rijksweg A141a en A141b en de exploitatie 4182 - Verstrekken van inlichtingen over de eigendom van de RK kerk te Middelaar vanwege de kosten van herstel oorlogsschade

1946-1962 1947-1949

4185 - Herstellen van oorlogsschade aan de woning Groesbeekseweg A105

1947-1956

4186 - Herbouwen van het door oorlogsgeweld verwoeste parochiehuis te Middelaar

1947-1957

4187 t/m 4196 - Aanvragen van vergoedingen in het kader van de wet op de materiële oorlogsschade

1947-1957

4197 - Herbouwen van de door oorlogsgeweld verwoeste woningwetwoning Dorpstraat 54 te Middelaar

1947-1961

4199 - Opgave omtrent de uitgaven ter zake van wederopbouwobjecten

1950-1951

4285 - Inleveren en teruggeven van wapens en munitie in oorlogstijd

1939-1948

4287 - Inzenden van politionele maandrapporten

1942-1944

4332 - Begraven en overbrengen van Nederlandse oorlogsslachtoffers

1940-1970

4333 - Begraven, identificeren en overbrengen van buitenlandse oorlogsslachtoffers

1940-1975

4334 - Aanleggen en onderhouden van het Engels militair kerkhof

1946-1963

4375 - Opruimen van mijnen en munitie

1943-1949

4376 - Herstellen van oorlogsschade aan het brandspuithuisje te Middelaar

1947-1957

4402 - Voeren van correspondentie over de Duitse militaire brug over de Maas

1941

4508 - Bijzondere lagere meisjesschool te Mook; herstellen van oorlogsschade

1946-1958

4509 - Openbare lagere school te Mook; herstellen van oorlogsschade

1947-1955

4510 - Bijzondere lagere school te Middelaar; herbouwen van de door oorlogsgeweld verwoeste lagere school 4561 - Voeren van correspondentie over de schade aan natuur- en landschapsschoon als gevolg van Oorlogshandelingen

1947-1957 1946-1947

4588 - Uitvoeren van instructies in verband met de mobilisatie

1938-1941

4598 - Aanvragen van vergoedingen voor schade aangericht door militairen

1944-1952

4599 - Verslagen betreffende en gegevens over het verloop van de bevrijding in de gemeente

1944-1950

4602 - Verstrekken van inlichtingen over door oorlogshandelingen veroorzaakte schade aan gebouwen

1945-1957

4781 - Onderbrengen van Duitse oorlogsslachtoffers

1943-1944

4799 - Procesverbaal en bericht van landmijnexplosies met dodelijke afloop

1945

4801 - Inzetten van hulppolitie tijdens de frontgevechten en extra politie tijdens het puinruimen

1944-1945

6265 - Ontploffing en ontbranding; ruiming van explosieven in de gemeente Mook en Middelaar

1997

6394 - Ontploffing en ontbranding; ruiming van explosieven in Zevendal Plasmolen

1999

6656 - Diverse beschrijvingen van gemeente Mook en Middelaar en haar geschiedenis

1943-1949

6726 - Overzichten van aantallen soorten munitie en uitrustingsstukken van een onbekende Duitse Compagnie 6727 - Kaartjes met gegevens over mijnenvelden nabij Cuijk en Middelaar

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

1934-1954 1934-1954

36

De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en vliegtuigbeschietingen. Er zijn in het gemeentearchief geen documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwezig. In het onderstaande overzicht zijn gegevens met betrekking tot de aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten en oorlogsschade opgenomen. De vetgedrukte vermeldingen hebben betrekking op het onderzoeksgebied. Datum

Gebeurtenis (bron: gemeentearchief Mook & Middelaar)

Relevant

Motivatie

Documentcode

1 september 1944 tot 5 mei 1945

Schade aan de draadwarenfabriek aan de Rijksweg A.180 te Mook als gevolg van oorlogsgeweld in de periode september 1944 - mei 1945. (Bron: toegang 1633, inventarisnr. 4188)

Mogelijk

Het betreft hier vermoedelijk de voormalige fabriek die gelegen was ter hoogte van het huidige onderzoeksgebied.

GA-09441633-418817/18

17 september 1944

Op 17 september 1944 daalden parachutisten neer in de gehuchten Biesselt en Zevendal. Tegen de avond werd de buurtschap Molenhoek bevrijd. In de morgen van 18 september 1944 werd Mook bevrijd. (Bron: toegang 1633, inventarisnr. 4598)

Nee

Het betreft hier een algemene vermelding.

GA-09441633-459804

17 september 1944

Op 17 september 1944 landden de Airborne Troops en zij bevrijdden onder andere Mook, benevens de buurtschappen Molenhoek en Biesselt. (Bron: toegang 1633, inventarisnr. 4599)

Nee

Het betreft hier een algemene vermelding.

GA-09441633-459917

20 september 1944

Duitse militairen veroverden Mook tot aan het viaduct. Door een tegenaanval van de parachutisten, die hulp hadden gekregen van het leger, werden de Duitse troepen tegen de avond door middel van tanks verdreven. (Bron: toegang 1633, inventarisnr. 4598)

Nee

Het betreft hier een algemene vermelding.

GA-09441633-459804

15 mei 1945

Tussen de oprit van de toegangsweg tot de verkeersbrug en het station te Mook liggen granaten. (Bron: toegang 1633, inventarisnr. 4375)

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

GA-09441633-4375042

9 november 1945

Munitie bij het gebied begrensd door de Maas, bij de grens met de gemeente Heumen-Malden. (Bron: toegang 1633, inventarisnr. 4375)

Mogelijk

Het onderzoeksgebied ligt aan de Maas, aan de grens Heumen - Malden.

GA-09441633-4375076

2.5

Nieuwsberichten

2.5.1

AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek

De collectie ontplofbare oorlogsresten gerelateerde nieuwsberichten in het AVG bedrijfsarchief, alsmede het internet en de oude krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage, zijn geraadpleegd. Er zijn berichten gevonden die betrekking hebben op het onderzoeksgebied.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

37

De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek)

10 mei 1940

Op 10 mei 1940 is de brug te Mook tussen 4.25 en 4.30 uur op last van C.-Peeldivisie tot detonatie is gebracht. (Bron: Projectgroep Historische vereniging Molenhoek, ’10 mei 1940’ historie Molenhoek d.d. 16 mei 2018)

10 mei 1940

Nauwelijks was het personeel de kazematten in gegaan of de eerste vijandelijke patrouilles verschenen op de oostelijke oever (lees: de oever van Mook en omgeving), waarop inmiddels het vuur werd geopend. De kazematbediening heeft bijna voortdurend gevuurd op Duitse troepen en voertuigen die over de kunstweg Mook – Nijmegen naar het noorden trokken. (Bron: Projectgroep Historische vereniging Molenhoek, ’10 mei 1940’ historie Molenhoek d.d. 16 mei 2018)

Relevant

Motivatie

Nee

De bedoelde brug betreft de spoorbrug tussen Katwijk en Mook. Deze bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Ja

Enkele van deze kazematten stonden opgesteld tegenover het onderzoeksgebied met de vuurrichting naar het onderzoeksgebied toe.

10 mei 1940

Rond 11:00 uur werd door de Duitsers het bekende 8,8 mm kanon in stelling gebracht die stuk voor stuk de kazematten onder vuur nam. Pal naast de spoorbrug lag rivierkazemat Zuid. Deze kreeg een voltreffer waardoor zes korporaals van de politietroepen sneuvelden. (Bron: Projectgroep Historische vereniging Molenhoek, ’10 mei 1940’ historie Molenhoek d.d. 16 mei 2018)

Nee

De betreffende kazemat ligt buiten het onderzoeksgebied. De vuurrichting van deze kazemat was niet gericht op het onderzoeksgebied. Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat de Duitse artillerie buiten het onderzoeksgebied was opgesteld.

10 mei 1940

“Eerst kwamen de vliegtuigen in grote getale over. De sergeant van de politietroepen stond op de spoorbrug klaar om de brug te laten springen. Daar kwam het bevel om de brug te laten springen en precies 5 minuten daarna lag de brug in de Maas. Iedereen kwam natuurlijk even tevoorschijn om de brug te zien en zo stonden we met een paar korporaals van de militaire politie bij mijn kazemat die een paar meter van het wachthuis van de politietroepen was gelegen. Plotseling kregen we mitrailleurvuur van de overzijde van de Maas; wij hoorden de kogels inslaan in het wachthuis. Ik wierp me op de grond en kroop even later mijn kazemat in.” (Bron: Projectgroep Historische vereniging Molenhoek, ’10 mei 1940’ historie Molenhoek d.d. 16 mei 2018. Citaat van: Sergeant J.J. Zeelen)

Nee

De spoorbrug bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

10 mei 1940

Eén van de Duitse oversteeklocaties was vlak naast de vernielde spoorbrug over de Maas bij Mook. Hier werden grote houten vlotten in het water gebracht die al spoedig door Nederlandse artillerie onder vuur zouden worden genomen. Van Duitse zijde beschikte men onder andere over antitankgeschut van 3.7 centimeter en stukken van 8.8 centimeter en 7.5 centimeter. Het Nederlandse kamp beschikte over licht antitankgeschut, antiek 8 Staal en zware mitrailleurs (Bron: Auteur Stichting Kennispunt mei 1940, 'Korporaal P. M. Jaspers' in: Maaslinie mei 1940 - van Mook tot Maastricht, van Maas tot Grens d.d. onbekend.)

Mogelijk

Het onderzoeksgebied bevindt zich nabij de voormalige spoorbrug bij Mook. Mogelijk zijn er vanuit Nederlandse zijde beschietingen geweest in de richting van het onderzoeksgebied.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

38

2.6

Explosieven Opruimingsdienst Defensie

2.6.1

Collectie ruimrapporten

De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) houdt sinds 1970 meldingen van aangetroffen ontplofbare oorlogsresten bij. Deze meldingen zijn tot 1992 als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchiveerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van de gemeente Mook en Middelaar opgevraagd. Er is in dit overzicht een melding van het onderzoeksgebied geregistreerd. Op basis van de locatiebeschrijvingen zijn de ruimrapporten geselecteerd en opgevraagd. Deze documentatie is bestudeerd. De onderzoeksresultaten zijn in de volgende tabel weergegeven en worden gebruikt ten behoeve van de bepaling van de aan te treffen munitiesoorten. De vermeldingen zijn niet van belang voor het bepalen van een afbakening en zijn derhalve niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. MORA / UO

19743149

19750393

19891667

19920759

19981582

2162292-VO-01

Locatie

Vondst

Spoordijk te Mook

Pantsergranaat (1x) 17 pdr (niet verschoten)

Nee

De betreffende ontplofbare oorlogsresten zijn buiten het onderzoeksgebied aangetroffen.

In een greppel langs te Spijkerweg te Molenhoek (Mook)

Het is onbekend welke ontplofbare oorlogsresten er zijn aangetroffen. De betreffende MORA/UO gegevens zijn opgevraagd door AVG, maar zijn helaas niet tijdig ontvangen.

Ja

Deze MORA is aangetroffen in het onderzoeksgebied.

Spoorlijn te Mook

Het is onbekend welke ontplofbare oorlogsresten er zijn aangetroffen. De betreffende MORA/UO gegevens zijn opgevraagd door AVG, maar zijn helaas niet tijdig ontvangen.

--

--

Middelweg 10A te Mook

Het is onbekend welke ontplofbare oorlogsresten er zijn aangetroffen. De betreffende MORA/UO gegevens zijn opgevraagd door AVG, maar zijn helaas niet tijdig ontvangen.

--

--

Middelweg 2B te Mook

Het is onbekend welke ontplofbare oorlogsresten er zijn aangetroffen. De betreffende MORA/UO gegevens zijn opgevraagd door AVG, maar zijn helaas niet tijdig ontvangen.

--

--

Molenhoek-Zuid

Relevant

Motivatie

39

MORA / UO

Locatie

Vondst

Rijksweg 26 te Mook

Het is onbekend welke ontplofbare oorlogsresten er zijn aangetroffen. De betreffende MORA/UO gegevens zijn opgevraagd door AVG, maar zijn helaas niet tijdig ontvangen.

--

--

Middelweg t.o. 10B te Mook

Het is onbekend welke ontplofbare oorlogsresten er zijn aangetroffen. De betreffende MORA/UO gegevens zijn opgevraagd door AVG, maar zijn helaas niet tijdig ontvangen.

--

--

20132098

Lindenlaan te Mook

Pantsergranaat (1x) 25 pdr (niet verschoten)

Nee

De betreffende ontplofbare oorlogsresten zijn buiten het onderzoeksgebied aangetroffen.

20140268

Middelweg 10A te Mook

Schokbuis (1x) No 117 IIIA

Nee

De betreffende ontplofbare oorlogsresten zijn buiten het onderzoeksgebied aangetroffen.

Lindenlaan te Mook

Pantsergranaat (1x) 17 pdr (UK) (verschoten)

Nee

De betreffende ontplofbare oorlogsresten zijn buiten het onderzoeksgebied aangetroffen.

20010461

20061979

20141971

2.6.2

Relevant

Motivatie

Collectie mijnenkaarten

De collectie mijnenveldkaarten van de EODD is in kader van dit vooronderzoek geraadpleegd. Dit geldt ook voor de collectie mijnenveld leg- en ruimrapporten. Er lagen geen gedocumenteerde mijnenvelden in het onderzoeksgebied. Er waren in het onderzoeksgebied geen op landmijnen verdachte gebieden aanwezig.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

40

EODD ARCHIEF

19861993 M 19860493

19960976 M 20210286000 M

Inzet van de EODD

19791549 M

19861372M 19810961 19741718 M M 20201141

19760442 19732113 M 19902764 20192599 M 20060074 M M 19742935 M

Mijnenvelden

19773512 M

19750549 M 19970618 M

19980940 19793214 M M

19922027 19962370 19742866 19822234 19862172 M 20030661 M 20030534 M M 19852498 19840941 19791403 M

19832537 M

19961652 M 19822980 19771507 M 19861470 19764011 M 19922012 19770259 19763313 M 19831982 M M 19813782 19722056 20101454 19762738 M M 19712157 M M 19710562 M 20011882 19981199 20141061 M 20190571 M M 19920759 20061979 20140268 MM 20141971 M 20132098 19981582 M

19750393 M

19910850 M

20100827 19981441 19850641 19741383 M 20030690 20201453001 19810648 MM MM 20210223001 19850612 20112054 19841561 19751628 M M 19891667 M 19911594 M M 19743149 20010461 19793332 20001714 M M M 20050500 19813286 M M 19970360 19931325 M M 19980051 M 19792758 M 19841145 M M

20211201001 M

20201648001 M 20190720 19822786 M

19860831 M

152

248

19823899 M

19921848 M 19921844 19710980 20081075 M 20040606 MM 19821883 M 19882898 M M 20211158001 19833965MM MM M 20070209 M M M 19841422 19771189 M 20111579 20181333 Esri Nederland, Community Map Contributors 19882483 20210972001 M M

Esri Nederland, Community Map Contributors

LEGENDA Onderzoeksgebied

M

Inzet van de EODD

Verdacht conform EODD archief

0

125

250

500

750

1.000

1.250 Meter

±

2.7

Nederlands Instituut voor Militaire Historie

Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag beheert collecties over de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht in binnen- en buitenland vanaf de Tachtigjarige Oorlog tot heden. In dit archief is een groot aantal collecties met betrekking tot de Koninklijke Luchtmacht, Landmacht en Marine ondergebracht. 4

2.7.1

Collectie Duitse verdedigingswerken

De collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’, ook wel bekend als de 575-serie, is opgebouwd uit inlichtingenrapporten, plattegronden en verordeningen van zowel de Duitse bezettingsmacht als van het verzet / Bureau Inlichtingen te Londen. Deze zes meter lange collectie bestaat onder andere uit inlichtingen van de illegaliteit, kaarten van inundaties, gegevens betreffende Duitse mijnenvelden, Britse en Duitse kaarten, telegrammen en Duitse voorschriften. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’. Toegang 575

Inventarisnummer

Locatie van verdedigingswerken langs het Maas-Waalkanaal (tussen Weurt en Heumen) waaronder mitrailleuropstellingen, luchtdoelgeschut en Panzer Abwehr Geschütz (PAG) opstellingen, 22-04-1944

217

Rapport betreffende verdedigingswerken oevers langs het Maas-Waalkanaal, 14-03-1944

371

Twee situatieschetsen met verklaring betreffende de verdediging Maas-Waalkanaal, 22-041944

392

Het onderzoeksresultaat is in de hierop volgende tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: NIMH, collectie 575)

14 maart 1945

Over de gehele oostelijke oever van het Maas-Waalkanaal zijn door de Duitsers veldstellingen aangelegd. Vooral bij de bruggenhoofden en naderingswegen aan de westelijke oever. De versterkingen bestaan uit: schuttersputten, korte loopgraven met licht getogen tracé en een of twee traversen, anti-tankkanon opstellingen langs de wegen en enkelvoudige prikkeldraadversperringen om de bruggenhoofden. Een linie kan het echter niet genoemd worden, daar het gehele stelsel te weinig diepte bezit en ook geen achterwaartse steunpunten aanwezig zijn. Ook ontbreken verbindingsloopgraven en zijn de onderkomens zeer provisorisch. (Bron: inventarisnr. 371)

Relevant

Nee

Motivatie

Het betreft hier een gebied ten noorden van het onderzoeksgebied.

Bij het NIMH is de collectie 492 ondergebracht. Het raadplegen van deze collectie is reeds geborgd, doordat AVG standaard de zgn. Groene Serie inzit. 4

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

42

2.7.2

Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940

Deze collectie bestaat uit rapporten, verslagen, dagboeken en tekeningen die door officieren, onderofficieren en manschappen werden ingeleverd bij de Krijgsgeschiedkundige Sectie van het Hoofdkwartier van de Generale Staf. Dit gebeurde in veel gevallen pas in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Deze evaluatieverslagen van de gevechten, die overigens tegenstrijdig kunnen zijn, vormden naast in de Militaire Spectator verschenen artikelen een belangrijke basis voor de ‘Groene Serie’: het eerste officiële standaardwerk over de strijd in Nederland in de meidagen van 1940. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Collectie gevechtsverslagen en rapporten mei 1940. Toegang 409.

Inventaris nummer

Verslagen van de commandant van het Ie bataljon van het 26e regiment infanterie majoor E.P. Weber

515008

Verslag van het gevecht bij Mook van het krijgsgeschiedkundig instituut door luitenant-kolonel J.J.C.P. Wilson

523001

Verslagen van de commandant van het detachement politietroepen Katwijk Noord en Zuid sergeant J.G. de Mey

523002

Verslagen, tevens van dienstplichten van de 2e sectie van de 3e compagnie van het IIe bataljon van het 26e regiment infanterie door vaandrig J. de Liefde

523007

Verslagen, tevens van dienstplichtigen van de mitrailleurscompagnie van het IIe bataljon van het 26e regiment infanterie door sergeant Bombeek

523019

De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum

Relevant

Motivatie

10 mei 1940

De Comp. bezette een front van 2,5 km., waarin gelegen de kazematten 108, 109G, 110G, 111G, 123G, 112, 113, 111G, 116G, 117G, 118 en 119, terwijl in het Comp. vak bovendien waren gelegen de kazematten Katwijk Z. en Katwijk N. bezet door politietroepen. Hiervan waren 109G, 111G, 116G en 117G bewapend met een zware mitrailleur van M.C.-II-26 Regiment Infanterie, terwijl de kazematten Katwijk N. en Z. waren bewapend met een kanon en een zware mitrailleur. (Bron: inventarisnr. 523001)

Mogelijk

De kazematten 117G en Katwijk N. lagen tegenover het onderzoeksgebied. Zij hadden een schietrichting naar de oostelijke oever van de Maas. Er zijn, zo is gebleken uit de gevechtsverslagen in mei 1940, grondgevechten nabij het onderzoeksgebied geweest. Mogelijk is er vanuit deze kazematten, met de benoemde bewapening, geschoten in de richting van het onderzoeksgebied.

10 mei 1940

Op 10 mei 1945 is de spoorbrug bij Mook tot springen gebracht. (Bron: inventarisnr. 523002)

Nee

De spoorbrug bij Mook bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

10 mei 1940

Op 10 mei 1940 zijn aan de Maas bij Katwijk in den vroegen morgen tot omstreeks 12.30 uur 3 of' 4 overgangspogingen afgeslagen ondanks het hevige vuur van ’s vijands op de hoogten bij Mook opgestelde art. van 15 hw. en 10 hw. (Bron: inventarisnr. 523007)

Mogelijk

Het betreft hier mogelijk de nabije omgeving van het onderzoeksgebied. Deze vermelding kan een indicatie voor (grond)gevechten nabij het onderzoeksgebied zijn.

2162292-VO-01

Gebeurtenis (bron: NIMH collectie 409)

Molenhoek-Zuid

43

Datum

Gebeurtenis (bron: NIMH collectie 409)

10 mei 1940

Kazemat Noord is de eerste kazemat geweest die het vuur heeft geopend op den vijand en wel o.m. de woning bij het oostelijke landhoofd van de spoorbrug. Deze vuuropening is geschied onmiddellijk nadat sergeant Nefs in de kazemat was aangekomen, omdat er toen reeds licht geschut was opgesteld bij de genoemde woning, welk geschut de kazemat onder vuur nam. (Bron: inventarisnr. 523002)

10 mei 1940

10 mei 1940

Een kaart met daarop weergegeven de kazematten ter hoogte van Mook en het ontvangen artillerievuur. (Zie afb. 1) (Bron: inventarisnr. 523019)

Een kaart met daarop weergegeven de kazematten ter hoogte van Heumen en de hoofdschootsrichtingen van de zware en lichte mitrailleurs. (Zie afb. 2) (Bron: inventarisnr. 515008)

Relevant

Motivatie

Mogelijk

De kazemat Noord lag tegenover het onderzoeksgebied. Deze had een schietrichting naar de oostelijke oever van de Maas. Mogelijk is er vanuit deze kazemat geschoten in de richting van het onderzoeksgebied.

Mogelijk

Er zijn, zo is gebleken uit de gevechtsverslagen uit mei 1940, grondgevechten nabij het onderzoeksgebied geweest. Op de kaart staan o.a. schietrichtingen van artillerievuur. Enkele van deze richtingen zijn gericht op het onderzoeksgebied. Dit kan duiden op gevechten en/of beschietingen in/of nabij het onderzoeksgebied.

Mogelijk

Er zijn, zo is gebleken uit de gevechtsverslagen uit mei 1940, grondgevechten nabij het onderzoeksgebied geweest. Op de kaart staan o.a. schietrichtingen van artillerievuur. Enkele van deze richtingen zijn gericht op het onderzoeksgebied. Dit kan duiden op gevechten en/of beschietingen in/of nabij het onderzoeksgebied.

Afb. 1 - Kaart. Ligging van de kazematten en ontvangen artillerievuur tussen Mook en Katwijk. De rode cirkel geeft een indicatie van de locatie van het onderzoeksgebied. Bron: NIMH, toegang 409, inventarisnr. 523019.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

44

Afb. 2 - Kaart. Maaslinie langs het Maas-Waal kanaal met daarop weergegeven de kazematten en hun schietrichtingen. Aan de rechterzijde een uitsnede. De rode cirkel geeft een indicatie van de locatie van het onderzoeksgebied. Bron: NIMH, toegang 409, inventarisnr. 515008.

2.7.3

Beeldbank NIMH

De beeldbank van het NIMH bevat een groeiende collectie foto’s en andere afbeeldingen uit de collectie van het NIMH, onder andere van de meidagen van 1940. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er is een relevante afbeeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen. Het betreft hier een luchtfoto van het onderzoeksgebied van vòòr de meidagen uit 1940. Deze luchtfoto is meegenomen in hoofdstuk 2.22.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

45

2.8

Provinciaal archief / Militair Gezag

2.8.1

Militair Gezag

Het Militair Gezag was verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de bevrijde delen van Nederland. In dit archief zijn doorgaans per provincie gegevens over in gemeenten aanwezige ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. Er is in het provinciaal archief gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼ ◼

De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten Gegevens over relevante naoorlogse ontwikkelingen (contra-indicaties)

2.8.1.1 Militair Gezag Limburg Het archief van het Militair Gezag van de provincie Limburg bevindt zich bij het Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL) te Maastricht. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 07.E09 Militair Gezag Limburg. Regionaal Historisch Centrum Limburg, Maastricht.

Periode

2.1. Archieven P.M.C. Limburg

Onbekend

41 (doos 4860). Luchtbescherming en Brandweer-algemeen 2.1. Archieven P.M.C. Limburg

Onbekend

42 (doos 4860). Aangiften, opruiming en rapporten betreffende mijnen en projectielen 2.1. Archieven P.M.C. Limburg

Onbekend

43 (doos 4861). Correspondentie betreffende mijnen, projectielen en ander oorlogstuig 2.7. Districtsmilitair commissariaat Venlo 66 (doos 4952). Opgaven van gemeenten i.z. ligging van mijnenvelden met schetskaartjes en kladopgaven van geruimde mijnen, soort vermeldende 2.7. Districtsmilitair commissariaat Venlo 67 (doos 4952). Correspondentie i.z. luchtbescherming, opruiming van mijnen, enz.; personeelslast 2.1. Archieven P.M.C. Limburg

Onbekend

Onbekend Onbekend

138 (doos 4871). Oorlogsschade betreft in hoofdzaak Schade-Enquête-Commissie 2.7. Districtsmilitair commissariaat Venlo

Onbekend

142 (doos 4958). Landbouwherstel; opruiming mijnen en begroting 2.1. Archieven P.M.C. Limburg

Onbekend

197 (doos 4875). Opgave bevrijdingsdata der gemeenten

De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: Regionaal Historisch Centrum Limburg, toegang 07.E09)

Relevant

Motivatie

1 augustus 1945

Het is wenselijk de Maasdijk in de gemeente Mook spoedig te herstellen. Deze is namelijk over een grote lengte ondergraven. Gezien de aanwezigheid van projectielen en mijnen is dit thans niet mogelijk (Bron: inventarisnr. 67)

Nee

De Maasdijk te Mook ligt buiten het onderzoeksgebied.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

46

2.9

Nationaal archief

2.9.1

Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen

In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het betreft gegevens betreffende de luchtoorlog. De in dit archief aanwezige bronnen bevatten informatie over onder andere bombardementen, noodafworpen en vliegtuigbeschietingen. Het navolgende inventarisnummer is geraadpleegd: Toegang 2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ’s-Gravenhage. Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten.

Inventarisnummer 79

Provincie Limburg

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.9.2

Korps Hulpverleningsdienst

De Hulpverleningsdienst is de voorganger van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. In het archief van de Hulpverleningsdienst zijn onder andere krantenknipsels betreffende geruimde ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 2.04.110. Archief van het Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1974. Nationaal Archief ’s-Gravenhage.

Inventarisnummer

Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1959

20 t/m 22

Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst. 1947

23

Register met krantenknipsels inzake ongevallen met oorlogstuig. 1965-1970

27

Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. 1947-1970

28

De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: Nationaal Archief, toegang 2.04.110)

4 november 1946

Nadat er reeds diverse projectielen nabij Gennep, Mook, Middelaar en Milsbeek waren terechtgekomen, hebben zich op 24 en 30 oktober (1946) buitengewoon hevige ontploffingen voorgedaan. (Bron: inventarisnr. 21)

Nee

Deze vermelding is zodanig globaal dat niet kan worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

6 juni 1970

Vier weken lang heeft de politie van Mook geweten dat er vlak bij de camping de Geuldert een gevaarlijke granaat uit de Tweede Wereldoorlog lag. Hoewel er daar in de buurt regelmatig kinderen spelen, werd de plaats waar het oorlogstuig was ontdekt, niet afgeschermd. (Bron: inventarisnr. 28)

Nee

De betreffende camping ligt buiten het onderzoeksgebied.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

Relevant

Motivatie

47

2.9.3

Bunkerarchief

Het archief van de 2e Geniecommandement Bureau Registratie Verdedigingswerken (het zogenaamde Bunkerarchief) bestaat voor het overgrote deel uit kaarten en tekeningen: blok- en overzichtskaarten en registratie-, situatie- en calquetekeningen van de afzonderlijke bunkers, stellingen en Wälzkörpersperre die in gebruik waren voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het archief bevat tevens Duits materiaal uit de periode 1938-1942 betreffende de Atlantikwall, waarvan enkele kaarten voorzien zijn van aantekeningen van verbindingen, alsmede kaarten van de verdedigingslinies vervaardigd door het verzet. Tevens zijn er overzichten bewaard gebleven van strategische objecten als vliegvelden, en een serie topografische kaarten afkomstig van de US Army. Daarnaast bevat het archief organisatorische stukken van het Bureau Registratie van Verdedigingswerken, met onder meer de geheime en vertrouwelijke agenda's en ingekomen stukken en correspondentie met het Ministerie van Defensie.5 Binnen dit archief worden Blok- en overzichtskaarten geraadpleegd om te onderzoeken of er sprake was van Duitse militaire infrastructuur binnen het onderzoeksgebied. Als hieruit blijkt dat er verdedigingswerken aanwezig waren dan worden de betreffende situatietekeningen bestudeerd. De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 2.13.167.

Archief van het 2e Geniecommandement, Bureau Registratie Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie (zgn. 'Bunkerarchief')

Inventarisnummer

Blokkaarten van werken, 1951

272-284

Overzichtskaarten

285-296

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer Het Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse ruimingen van ontplofbare oorlogsresten door de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst en de Mijn Opruimings Dienst ondergebracht. Het betreft documenten uit de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog: een periode waarin er nog grote aantallen ontplofbare oorlogsresten in Nederland aanwezig waren.

2.10.1

Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst

De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mijnen en achtergelaten ontplofbare oorlogsresten. In het voorjaar van 1945 werden twee bataljons mijnenruimers opgericht onder de naam Mijn Opruimings Dienst (MOD). In maart 1946 werd deze dienst gereorganiseerd en werd de naam veranderd in de Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD).

5

Bron: Nationaal Archief.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

48

Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegronden en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse gemeenten waar ontplofbare oorlogsresten aanwezig waren. Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen in dit archief.

2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) houdt zich bezig met de bestudering van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en hedendaagse genociden. In het archief te Amsterdam is onder andere een grote collectie met foto’s uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht.

2.11.1

Collectie Departement van Justitie

Bij het NIOD is de onderstaande collectie geraadpleegd: ◼

Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k)

Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD.

Inventarisnummer

Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 – 28 april 1944

180

Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten

181-185

Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen

186

Telexberichten inzake meldingen van neergestorte geallieerde bommenwerpers, 20 – 24 februari 1944

328

Stukken betreffende het melden van schade door bombardementen en beschietingen uit vliegtuigen, 24 februari 1944 – 31 maart 1945

329

Stukken betreffende het opstellen van processen-verbaal inzake bombardementen en beschietingen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 – 31 maart 1945

331

Proces-verbaal van de luchtbeschermingsleider inzake schade door luchtaanvallen door de geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944

477

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8 oktober 1944 – 6 februari 1945

493

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek inzake het bombardement op 14 oktober, 17 oktober 1944

624

Rapporten van de onderluitenant van de Marechaussee F. Meems inzake het vinden van benzinetanks, die uit een vliegtuig waren geworpen, alsmede de inslag van een granaat, 20 januari – 20 maart 1944

642

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

49

2.11.2

Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen

Bij het NIOD is de onderstaande collectie geraadpleegd: ◼

Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077)

Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077), NIOD.

Inventarisnummer

Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941

1328

Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943

1759

Het onderzoeksresultaat is in de hierop volgende tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: NIOD, collecties 216k en 077)

11 november 1940

Am 22.00 Uhr ist ein Deutsches Flugzeug brennend abgestürzt am ins Mook. (Bron: toegang 077, inventarisnr. 1328)

Om 22.00 uur is een Duits vliegtuig is brandend neergestort te Mook.

2.11.3

Relevant

Nee

Motivatie Deze vermelding is zodanig globaal dat niet kan worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

Beeldbank Tweede Wereldoorlog

Foto’s uit de Tweede Wereldoorlog, afkomstig van Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, herinneringscentra en het NIOD, zijn bijeengebracht in de databank Beeldbank WO2. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante foto’s met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen in dit archief.

2.12 The National Archives Londen The National Archives in Kew (Londen) is het officiële nationale archief van het Verenigd Koninkrijk. Er liggen hier gevechtsverslagen van Britse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn, afgezien van deze War Diaries, ook o.a. de logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht. Bronnen betreffende de volgende onderdelen van de RAF bevatten mogelijk relevante informatie voor dit vooronderzoek: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

Bomber Command AIR 14 day and night bomb raid sheets (1940-1945) en form E summaries (1940-1942); Coastal Command AIR 15 strike sheets; Fighter Command AIR 24 appendices; Allied Expeditionary Air Force (AEAF) / Second Tactical Air Force AIR 37 daily logs; Voor onderzoek naar ingezette squadrons: Operations Record Books AIR 27 Squadrondagboeken van relevante eenheden, indien raadpleging van de voorgaande toegangen daartoe aanleiding geeft.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

50

In dit geval zijn, gezien de aard van de gevechtshandeling(-en), alleen bronnen betreffende de Second Tactical Air Force relevant voor dit vooronderzoek. Het onderzoek is gericht op het vaststellen van het aantal, de hoofd- en subsoort, het kaliber, het type ontsteker(s) en de inslaglocaties van de vliegtuigbommen en raketten die tijdens de luchtaanval(len) zijn ingezet. Indien beschikbaar zijn tevens de gegevens geanalyseerd die betrekking hebben op de afwerphoogte en vliegsnelheid ten tijde van het afwerpen. Deze gegevens zijn van belang voor het berekenen van de maximale indringingsdiepte van de ontplofbare oorlogsresten.

2.12.1

Daily Logs

Vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force (2nd TAF) gaven tactische luchtsteun aan geallieerde gevechtseenheden. De geallieerde jachtbommenwerpers vielen o.a. vijandelijke stellingen, tanks, treinen en hoofdkwartieren aan. De volgende Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force zijn geraadpleegd: Daily Logs 2nd Tactical Air Force. The National Archives Londen

Inventarisnummer

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Sept.-Oct. 1944

Air 37/715

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Nov.-Dec. 1944

Air 37/716

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Jan.-Feb. 1945

Air 37/717

2nd Tactical Air Force: Daily Log: Mar.-May. 1945

Air 37/718

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.12.2

War Diaries

Uit geraadpleegd bronnenmateriaal blijkt dat Britse en aanverwante geallieerde landmachteenheden betrokken waren bij oorlogshandelingen in het onderzoeksgebied. Bij The National Archives in Londen zijn relevante War Diaries van de betreffende eenheden geraadpleegd. Dit onderzoek is gericht op het vergaren van informatie ten aanzien van getroffen locaties, aantallen en kalibers ingezette geschutmunitie (indien beschikbaar). De volgende bronnen zijn ingezien: War Diaries. The National Archives Londen

Inventarisnummer

154th Infantry Brigade, 1st February to 28th February 1945

WO 171/4412

51th Highland Infantry Division, 1st February to 28th February 1945

WO 171/4245

126 Field Regiment, 1st February to 28th February 1945

WO 171/4839

127 Field Regiment, 1st February to 28th February 1945

WO 171/4840

128 Field Regiment, 1st February to 28th February 1945

WO 171/4841

7 Medium Regiment, 1 February to 28 February 1945

WO 171/5013

st

st

th

th

7th Black Watch, 1 February to 28 February 1945

2162292-VO-01

WO 171/5160

Molenhoek-Zuid

51

De onderzoeksresultaten zijn als volgt: Datum

Gebeurtenis (bron: Record Group WO 171)

Relevant

R.H.Q. moves to house 714526. (Bron: WO 171/4840) 4 februari 1945

4 februari 1945

6 februari 1945

Het regimentshoofdkwartier verhuist naar een locatie op 714526. Molenhoek. Locns RHQ 712531, 307 713529, 308 712536, 492 706534. (Bron: WO 171/4841)

De locaties van de regimentshoofdkwartieren te Molenhoek zijn 713529, 712536 en 706534. Bde H.Q. MOLENHOEK 7153. 7 Black Watch MOLENHOEK 7153. (Bron: WO 171/4412)

Brigadehoofdkwartier van 7 Black Watch in Molenhoek 7153.

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Ja

De locatie 713529 bevindt zich in het onderzoeksgebied.

Nee

Uit het literatuuronderzoek is gebleken dat het hoofdkwartier zich bevond in het klooster in Molenhoek. Dit klooster bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Mogelijk

De locatie van de fabriek op 712528 grenst aan het onderzoeksgebied.

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Nee

Het betreft hier een algemene vermelding.

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Ja

De locatie van het 128 Field Regiment bevindt zich in het onderzoeksgebied. Vermoedelijk wordt hier de voormalige fabriek bedoeld.

Ja

De locatie 710531 bevindt zich in het onderzoeksgebied.

The Coys quarter in two disused factories near the village of MOLENHOEK MR718534. (Bron: WO 171/5160) 6 februari 1945

6 februari 1945

6 februari 1945

Het convoykwartier was gevestigd in twee niet meer in gebruik zijnde fabrieken nabij het dorp Molenhoek op de locatie 718534. R.H.Q. Burgomaster’s House 716525, Factory at 712528. (Bron: WO 171/5013)

Regimentshoofdkwartier in het huis van de burgermeester op 716525 en een fabriek op 712528. Regt in action Locations R.H.Q. 716525. (Bron: WO 171/5013)

Regiment in actie. Locaties regimentshoofdkwartier te 716525. HQ 154 Bde to 711535. (Bron: WO 171/4245)

7 februari 1945

7 februari 1945

7 februari 1945

7 februari 1945

7 februari 1945

2162292-VO-01

Het hoofdkwartier van de 154 Brigade verplaatst naar 711535. 7 BW to MOLENHOEK 7153. (Bron: WO 171/4245)

De 7e Black Watch verplaatst zich naar 7153. Main Div HQ 717523 (Bron: WO 171/4245)

Hoofddivisie hoofdkwartier is gevestigd te 717523. 127 Fd Regt 714526 128 Fd Regt 712531. (Bron: WO 171/4245)

Het 127e Field Regiment bevindt zich te 714526. Het 128e Field Regiment bevindt zich te 712531. Guns may occupy posns as from 1600 hrs. Locns A 714530 B 716532, C 713534, D 715533, E 710531, F 709533. (Bron: WO 171/4841)

De kanonnen kunnen posities bezetten vanaf 16.00 uur. De locaties zijn A 714530, B 716532, C 713534, D 715533, E 710531, F 709533.

Molenhoek-Zuid

Motivatie

52

Datum

Gebeurtenis (bron: Record Group WO 171)

8 februari 1945

At 0645 hours Tac Bde H.Q. moved from its location in MOLENHOEK 7153 to its battle position at 745533. (Bron: WO 171/4412)

Relevant

Nee

Het betreft hier een algemene vermelding.

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Om 06.45 uur verplaatste het tactische brigade hoofdkwartier de locatie van Molenhoek naar 745533.

10 februari 1945

Guides to 713523 at 1500hr collect 100 RPG (Bron: WO 171/4840)

Gidsen zijn om 15.00 uur naar 713523 verplaatst om daar 100 granaten per kanon te verzamelen.

Motivatie

2.13 The National Archives and Records Administration 2.13.1

War Diaries

The National Archives and Records Administration (NARA) in Washington D.C. is het officiële nationale archief van de Verenigde Staten. In dit archief liggen de gevechtsverslagen van Amerikaanse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. Uit de geraadpleegde bronnen blijkt dat Amerikaanse eenheden in het onderzoeksgebied hebben gevochten. Het onderzoek van de relevante War Diaries was gericht op het vergaren van informatie ten aanzien van getroffen locaties, aantallen en kalibers ingezette geschutmunitie. De volgende bron is bij het NARA geraadpleegd: NARA Washington

Inventarisnummer

82nd Airborne Division september 1944

6354

De onderzoeksresultaten zijn als volgt: Datum

25 september 1944

20 september 1944

26 september 1944

2162292-VO-01

Gebeurtenis (bron: NARA Washington) Road from SMORENHOOK to MOLENHOEK heavily mined. (Bron: inventarisnr. 6354)

De weg van Smorenhoek naar Molenhoek ligt vol met mijnen. SHELLREPS. Time 1130. Reported by Ord. Location 718539. (Bron: inventarisnr. 6354)

Rapportage van beschietingen om 11.30 uur. Gerapporteerd door troepen op de locatie 718539. SHELLREPS. Unit Rpting. 325. Location. 717534. SHELLREPS. Unit Rpting. Div. Arty. Location. 717534. (Bron: inventarisnr. 6354)

Rapportage van beschietingen. Troepen rapportage op locatie 717534. Rapportage van beschietingen. Troepen rapportage van artillerie divisie op locatie 717534.

Molenhoek-Zuid

Relevant

Motivatie

Nee

De betreffende weg bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

Nee

De betreffende locatie bevindt zich buiten het onderzoeksgebied.

53

2.13.2

Kriegstagebücher

Bij het NARA zijn (microfilms van) Duitse bronnen uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht, waaronder informatie betreffende de Kriegsmarine die op o.a. Nederlands grondgebied heeft gevochten. De volgende bronnen zijn bij het NARA geraadpleegd 6: NARA Washington

Inventarisnummer

Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944.

T1022-2726

Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 1940-1941.

T1022-2784

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen in de geraadpleegde inventarisnummers.

2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg In het Bundesarchiv-Militärarchiv zijn de gevechtsverslagen van Duitse eenheden die in mei 1940 en in 1944-1945 strijd op Nederlands grondgebied hebben geleverd ondergebracht. Dit betreft bronnen met betrekking tot zowel het Heer, de Luftwaffe als de Kriegsmarine. De volgende bronnen van de Luftwaffenführungsstab Ic zijn bij het Bundesarchiv-Militärarchiv in Freiburg geraadpleegd: Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg.

Inventarisnummer

Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 10 mei 1940 t/m 9 november 1941

RL/2/II/205 t/m 269

Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 1 augustus 1940 t/m 10 november 1940

RM7/344 t/m 353

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen in de geraadpleegde inventarisnummers.

2.15 Imperial War Museums De Imperial War Museums beschikken over een grote collectie foto’s en films van Nederland in de Tweede Wereldoorlog, waaronder opnames die tijdens bombardementen werden gemaakt. Er zijn geen relevante foto’s of films aangetroffen met betrekking tot het onderzoeksgebied. Datum

Gebeurtenis (bron: IWM)

Relevant

8 februari 1945

Infantry of 5th Battalion The Black Watch, supported by self-propelled guns of 61st Highland Anti-Tank Regiment Royal Artillery, on the attack at Mook, Netherlands. (Bron: A70 237-9)

Infanterie van 5th Battalion The Black Watch, ondersteund door gemotoriseerde kanonnen van 61st Highland Anti-Tank Regiment Royal Artillery, bij de aanval op Mook, Nederland.

Nee

Motivatie De beelden zijn zodanig globaal gebleken dat niet kan worden bepaald of het hier het onderzoeksgebied betreft.

Het CS-VROO schrijft voor om in overleg met de opdrachtgever Kriegstagebücher van Record Group 242 te raadplegen. AVG heeft het raadplegen van Kriegstagebücher bij het NARA ondervangen door standaard de microfilms T1022-2726 en T1022-2784 te raadplegen. 6

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

54

2.16 Library and Archives Canada 2.16.1

Collectie Defence Overprints en Overlays

Library and Archives Canada beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Tevens zijn er hier Overlays ondergebracht. Er zijn bij Library and Archives Canada relevante Defence Overprints van het onderzoeksgebied gevonden. De relevante Defence Overprints betreffen kaarten uit de periode 1944 en februari 1945. Op beide kaarten zijn geen zaken met betrekking tot ontplofbare oorlogsresten ingetekend te plaatse van het onderzoeksgebied.

2.17 Luchtfoto’s 2.17.1

Geraadpleegde luchtfoto’s

De volgende luchtfotoarchieven zijn geraadpleegd: ◼

◼

◼

◼

◼

◼

Archief van de Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek. Dit archief bevat ruim 94.000 luchtverkenningsfoto’s die zijn gemaakt door de Royal Air Force (RAF) en United States Army Air Forces (USAAF) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er zijn hier luchtfoto’s aangeschaft. Archief van het Kadaster te Zwolle. Dit archief bevat circa 110.000 luchtverkenningsfoto’s uit de oorlogsperiode, gemaakt door de RAF en USAAF. Het archief bestaat ook deels uit voor- en naoorlogse luchtfoto’s (in 1939 en 1940 zijn bijvoorbeeld de Grebbelinie en de Nieuwe Hollandse Waterlinie in beeld gebracht). Er zijn hier luchtfoto’s aangeschaft. Archief van The National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh. Dit archief bevat circa 11 miljoen luchtverkenningsfoto’s, gemaakt door de RAF en USAAF. Er is gezocht in de collecties ‘JARIC’ en ‘ACIU’. Er zijn hier geen luchtfoto’s aangeschaft. Laurier Military History Archive (LMH), Waterloo (Canada). Het betreft hier luchtfoto’s van First Canadian Army die oorspronkelijk werden gebruikt door de Air Photo Interpretation Section in de jaren 1944-1945. De collectie bestaat uit meer dan 130.000 luchtfoto’s en heeft onder andere betrekking op Nederlands grondgebied. Er is hier een luchtfoto aangeschaft. The National Archives and Records Administration (NARA), College Park (Verenigde Staten).

Het NARA beschikt over een zeer uitgebreide luchtfotocollectie van meer dan 35 miljoen luchtfoto’s die betrekking hebben op de periode 1918-2011. Deze luchtfoto’s hebben deels betrekking op Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Er zijn hier geen luchtfoto’s aangeschaft. Het archief van de Luftbildatenbank te Estenfeld (Duitsland). De Luftbilddatenbank beschikt over 500.000 eigen luchtfoto’s en raadpleegt daarnaast archieven in Nederland, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Canada. Er zijn hier luchtfoto’s aangeschaft.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

55

Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte luchtfoto’s geselecteerd. Bij de selectie is rekening gehouden met de dekking, de opnamedatum in relatie tot oorlogshandelingen, alsmede de kwaliteit van het fotobeeld en de schaal. Er is gezocht naar luchtfoto’s van zo kort mogelijk voor en na de gevechtshandelingen (mits van voldoende kwaliteit voor interpretatie op oorlogsschade). In bepaalde gevallen zijn er geen luchtfoto’s besteld. Dit wordt in bijlage 6.3 gemotiveerd. Een belangrijk selectiecriterium voor de luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog is de opnamedatum. De voorkeur is uitgegaan naar luchtfoto’s die zo kort mogelijk voor en na de belangrijkste gevechtshandelingen zijn gemaakt. Er is daarnaast rekening gehouden met de kwaliteit van de luchtfoto’s, alsmede de schaal. De bestelde luchtfoto’s worden in hoofdstuk drie in de gebeurtenissentabel per luchtfotoarchief besproken. Datzelfde geldt voor de analyseresultaten. De luchtfoto’s zijn als categorie A, B en C gekwalificeerd.7 Dat betekent dat de verkrijgbare luchtfoto’s geen tot een grote kwalitatieve beperking hebben voor wat betreft de luchtfotointerpretatie. Bij de classificatie van objecten op luchtfoto’s is de validiteit van de classificatie in GIS vastgelegd in de volgende drie niveaus van betrouwbaarheid: ◼ ◼ ◼

Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%) Waarschijnlijk: de organisatie is overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid 50% of hoger) Mogelijk: de organisatie is overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid lager dan 50%)

De optimalisatie van de luchtfoto’s heeft plaatsgevonden vanuit de GIS applicatie ArcGIS Pro. Naar aanleiding van de luchtfotoanalyse wordt geconcludeerd dat er sporen van gevechtshandelingen in het onderzoeksgebied zichtbaar zijn. Dit wordt verder uitgewerkt in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Op de hierna volgende pagina’s zijn de volgende kaarten weergegeven: ◼ ◼ ◼

7

Een kaart met daarop de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een collage van de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een weergave van luchtfotoanalyse.

Kwalificatie van de luchtfoto’s: A = goed, B = matig, C = slecht.

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

56

GEANALYSEERDE LUCHTFOTO'S

32

46

15

/1

7-4

45

7 30

/ 9-7-1945

5

-1940

94 -41

-20 16

NIMH / 2155_076052 / 1-1

3G-MEW-S059 / 5031

5/ 21 83

/3

US7GR1445 / 4072 / 12-5-1944

/3

5/

17

-419

-6-

/ 07 -33

5/ 21 /3 83 -20 16

44

21

45

44 19 1-1 44 / 2 -19 1 1 01 2-1 /6 1/ 88 01 11 6 0/ 8 / 14-118 0 14

10

Geanalyseerde Luchtfoto's

Aan de binnenkant van de contouren van de luchtfoto's zijn respectievelijk het sortienummer, het nummer van de luchtfoto en de datum van de opname van de desbetreffende luchtfoto weergegeven.

8/

0 41

01 4

/6

-2 -1

94 5

911-

4

4 19

6G

Esri Nederland, Community Map Contributors

NIMH / 2155_076052 / 1-1-1940

LEGENDA Onderzoeksgebied

17

45 60 5/ 46 0/1

83

-19

14

-20

/6

3G-MEW-S059 / 5033 / 9-71945

9 11-

16

8/ 10

944

/4

14

07

/6

-33

-2

6G

-1 9

10

24-12-1

1945

0/1 46 5

5-1944

/ 4028 /

1945

3G-MEW-S059 / 5031 / 9-7-

14

US7GR1445 / 4072 / 12-

16/1519

16-2083 / 4065 / 17-4-1945

3G-MEW-S059 / 5033 / 9-7-

-9 / 11

3 / 9-7-1945

1

3G-MEW-S059 / 502

-11 40

8

10

/4

-3 6G

10

945

/6

44

-19

/ 12-5-1944

3 / 5-1-1

88

19 4

0

-19

US7GR1445 / 4051

6 / 402

1 01

30 5/ 02 7/ 05 AHA

3/

5/

60

14

08

-1940

/6

-2

-1

94 5

16-2083 / 40

4

0/1

94

NIMH / 2155_076 052 / 1-1-1940 19 45

2-

16-157

4

94 -1 11 /2

944

-1 24-12

-194 24-12

8/ 9 / 402 16/151 16 -2

14

5

9 / 402 16/151

6-

1

65 / 17-4-1945

44 12-19 8 / 24-

/6 01 4/

17

/ 12-5-1944

/2

0 /6

8/ 9 / 402 16/151

-41

US7GR1445 / 4051

0/1 46 5

NIMH / 2155_076052 / 1-1

3G-MEW-S059 / 5033 / 9-7

8

8 -11 40

14

16-2083 / 4065 / 17-4-1945

-1945

11

4

US7GR1445 / 4051 / 12 -5-1944 HA A05 7/ 02 5/ 30 -619 40

94

-1 -11

0

125 250

500

750

1.000 Meter

±

LUCHTFOTOCOLLAGE Wapen- en geschutsstellingen

Schade door oorlogshandelingen Klooster

MOLENHOEK HEUMEN Fabriek

Fabriek

Wapen- en geschutsstellingen, beschoten gebied en een loopgraaf

Bomkraters

Fabriek

Wapen- en geschutsstellingen

Loopgraven

Klooster

Fabriek

KATWIJK MOOK

LEGENDA Onderzoeksgebied

0

125

250

500

750

1.000 Meter

±

LUCHTFOTOANALYSE

K K K

Esri Nederland, Community Map Contributors

LEGENDA Onderzoeksgebied

Geschutstelling

schade door oorlogshandeling Militair gebied met wapenopstellingen, geschutstellingen, loopgraven en militaire werken

K

Krater afwerpmunitie Loopgraaf met schutterposities

Militair object met OO indicatie

0

50

100

200

300

400 Meter

±

3 3.1

CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart

AVG heeft op basis van de gegevens in hoofdstuk 2 een overzicht van relevante gebeurtenissen opgesteld, die tijdens en na de Tweede Wereldoorlog hebben plaatsgevonden. Hierbij is gebruik gemaakt van alle op het moment van opstellen beschikbare bronnen. Deze gegevens zijn in chronologische volgorde in een tabel verwerkt. De in deze tabel verwerkte nummering correspondeert met de in de gebeurtenissenkaart verwerkte feiten en in de verwachtingskaart afgebakende verdachte gebieden (zie hoofdstuk 4).

2162292-VO-01

Molenhoek-Zuid

60

HISTORISCH FEIT Begindatum

1-1-1940

10-5-1940

10-5-1940

10-5-1940

10-5-1940

10-5-1940

2162292-VO-01

Einddatum

Tijdstip

LOCATIE

Gebeurtenis

Nationaliteit/he Divisie rkomst

Luchtfotoverkenning

Brits

Beschietingen

Militair werk

Militair werk

Militair werk

Beschietingen

Nederlands

Nederlands

Nederlands

Nederlands

Nederlands

Regiment

Wapenuitrusting

Locatie

Plaatsnaam

RAF

3-II-26 RI

3-II-26 RI

3-II-26 RI

3-II-26 RI

3-II-26 RI

474e RI

(8-staal) kanon, zware mitrailleurs en antitankgeschut.

lichte mitrailleurs

Kanonnen, zware- en lichte mitrailleurs

Kanonnen en zware mitrailleurs

Kanonnen en zware mitrailleurs

Nabij de spoorbrug tussen Mook en Katwijk

Kazematten aan de Maaslinie

Mook

Katwijk

Kazematten G-109, G111, G-116, G-117, GKatwijk 114 en G-123 en de rivier-kazematten

Rivierkazematten aan Katwijkse zijde

Katwijk

Rivierkazematten aan Katwijkse zijde in de Katwijk richting van de oostoever van de Maas

OMSCHRIJVING FEIT Bron

Naam/nummer

Luchtfotocollectie

NIMH, collectienr. 2155 076052

Archieven

Literatuur

Literatuur

Literatuur

Literatuur

"Korporaal P. M. Jaspers" in: Maaslinie mei 1940 - van Mook tot Maastricht, van Maas tot Grens

A.M.A. Goossens, Het gevecht bij Mook en Middelaar , p. 57

A.M.A. Goossens, Het gevecht bij Mook en Middelaar , p. 57

A.M.A. Goossens, Het gevecht bij Mook en Middelaar , p. 57 - 61

A.M.A. Goossens, Het gevecht bij Mook en Middelaar , p. 73

Omschrijving feit

Eén van de Duitse oversteeklocaties was vlak naast de vernielde spoorbrug over de Maas bij Mook. Hier werden grote houten vlotten in het water gebracht die al spoedig door Nederlandse artillerie onder vuur zouden worden genomen. Van Duitse zijde beschikte men onder andere over antitankgeschut van 3.7 centimeter en stukken van 8.8 centimeter en 7.5 centimeter. Het Nederlandse kamp beschikte over licht antitankgeschut, antiek 8 Staal en zware mitrailleurs.

De sector tegenover Mook — bij het dorp Katwijk aan de Maas — werd verdedigd door 3-II-26.RI. Het verdedigde een front vanaf de splitsing van de Maas en het Maas-Waalkanaal noord van Katwijk tot aan de kazemat S-108. Dit front had een breedte van 2,1 km. De compagnie beschikte over slechts 9 lichte mitrailleurs omdat er 3 waren afgestaan aan het uit grensdetachementen gevormde 4-11-26.RI. Men had in het compagniesvak 13 kleine en twee grote kaze-matten. Het ging om twee rivierkazematten bij de spoorbrug, zes G-kazematten en zeven S-kazematten.

De compagnie was voorzien van vier zware mitrailleurs voor de kazematten G-109, G-111, G-116 en G-117. De eerste twee stonden tegenover de zuidzijde van Mook en hadden een kruisend schootsveld. De laatste twee stonden aan weerszijde van de spoor-brug en verbreedden het vuurfront van de beide rivier-kazematten. Twee andere G-kazematten — G-114 en G123 — waren slechts van een lichte mitrailleur voorzien.

In de beide rivierkazematten waren de reguliere kanonnen van 5 no. 2 en de zware mitrailleurs aan-wezig. De rivierkazematten waren de uitvalsbases van de politietroepen. De kazemat noord van de brug had schootsrichting richting oosten. De andere, zuid van het spoor, had schootsrichting vrijwel parallel aan het spoor, ofwel noordoost.

Kort nadat de brug was vernield vertoonden zich mensen aan de overzijde van wie de identiteit niet kon worden vastgesteld, maar van wie werd aangenomen dat zij Duits waren. Het vuur werd aan Nederlandse zijde direct geopend door de politietroepen in de rivierkazematten.

Molenhoek-Zuid

AFBAKENINGSANALYSE Kwaliteit Afwijking GIS GKnrs.

Beschouwing luchtfoto

5 meter

Er zijn geen zaken gerelateerd aan ontplofbare oorlogsresten in en/of nabij het onderzoeksgebied waargenomen op deze luchtfoto.

Verticale afbakening

GIS BBKnrs.

Conclusie met motivatie

Horizontale afbakening

LIT11187kaart_1 t/m 9

Op basis van kaarten waarbij schietrichtingen van Nederlandse troepen zijn aangegeven vanuit de kazematten en bronnen die de aanwezige wapenuitrusting in de kazematten aangeven is bepaald dat de schietrichtingen vanuit de kazematten Katwijk Noord en Katwijk Zuid verdacht zijn verklaard op geschutmunitie. De schietrichtingen vanuit kazematten waar enkel mitrailleurs stonden opgesteld zijn niet verdacht verklaard. Het betreft hier enkel verschoten KKM. Als uitgangspunt wordt gehanteerd dat deze munitie geen direct risico betekent voor het toekomstig gebruik van een locatie.