TransitieVisieWarmte Montfoort

[status stuk]

........................................................................................................................................ 1 ............................................................................................................................. 2 ............................................................................................................ 3 ......................................................................................................................... 3 .................................................................................... 3 ....................................................................................................................... 3 ..................................................................................................................... 4 ............................................................................................................................. 4 ......................................................................................................................... 5 ............................................................................................... 6 ........................................................................................ 7 .................................................................................................................

7 .................................................................... 8 .................................................................................................................................. 8 ................................................................................................................................................... 8 .................................................................................... 8

.................................................................................................................. 9 ......................................................................................................................... 10 ............................................................................................................................. 10 ........................................................................................................................11 ..................................................................................................................................................11 ................................................................................................................................................12 ..................................................................................................................................................12 ....................................................................................................................13

..................................................................................................................... 14 ................................................................................................................... 15 ...................................................................................................................................... 15 ....................................................................................................................... 17 ........................................................................................ 17 ............................................... 18 ....................................................................... 19 ........................... 19 .......................................................................................................... 20 ...............................................................................................................................

20 .........................................................................................................................................................20 ................................................................................................................................21 ............................................................................................................................................................21

............................................................................................... 22 ...................................................................................................................... 24 ....................................................................................................................................... 26 ............................................................................. 26 .......................................................................................................26 ..............................................................................................................................................26 ...............................................................................................................................................27 ......................................................................................................................................................29

................................................................................................ 31 .................................................................................................... 35 .................................................................................................. 38 ..................................................................................... 40 ................................................................................ 42 .......................................................................................... 44 .......................................................................................................... 46 .................................................................................................................. 47

De warmtetransitie is onderdeel van de opgave vanuit het Klimaatakkoord van Parijs om klimaatverandering tegen te gaan. In de Nederlandse Klimaatwet hebben we vastgelegd dat we streven naar een samenleving die zo min mogelijk CO 2-uitstoot en die draait op hernieuwbare energiebronnen (zie bijlage 1 voor de relatie met andere beleidsinitiatieven). Aardgas, als fossiele brandstof, draagt aanzienlijk bij aan de CO2-uitstoot in onze gebouwde omgeving 1. In het landelijke Klimaatakkoord is afgesproken in 2050 de gebouwde omgeving volledig aardgasvrij is. Dit betekent dat bijna 7 miljoen woningen en 1 miljoen andere gebouwen in Nederland aardgasvrij moeten worden gemaakt. Tot en met 2030 is afgesproken om 1,5 miljoen woningen en andere gebouwen te verduurzamen. Als gemeente Montfoort willen de landelijke afspraken volgen en streven we ernaar om in 2050 volledig aardgasvrij te zijn. Dit betekent dat we onze gebouwen op een duurzame manier gaan verwarmen en dat we elektrisch gaan koken. Dit is een geleidelijk proces dat niet van de ene op de andere dag gebeurt. Stapsgewijs werken we naar dit doel toe. De opgave die voor ons ligt is groot en complex. In de komende jaren moeten we alternatieven vinden voor de grofweg 10 miljoen kubieke meter aardgas die op dit moment in gemeente Montfoort wordt gebruikt voor met name het verwarmen van woningen en utiliteitsbouw.

In het Klimaatakkoord is afgesproken dat iedere gemeente een Transitievisie Warmte (TVW) opstelt. In deze TVW wordt beschreven hoe we in onze gemeente van aardgas af kunnen stappen en waar we voor 2030 gaan starten met deze transitie. Dit vormt de basis voor uitvoeringsplannen op wijk-, dorp- en straatniveau. Met de vaststelling van de TVW is de warmtetransitie in Montfoort en Linschoten niet in beton gegoten. Aangezien we niet alle buurten tegelijk kunnen aanpakken en (technische) inzichten nog continu veranderen, herzien we de TVW elke vijf jaar. Het gaat dus om een dynamisch document.

1 Gebouwde omgeving: alle woningen en utiliteitsgebouwen. Utiliteitsgebouwen zijn gebouwen waarin

aardgas voornamelijk gebruikt wordt voor de verwarming van de gebouwen. Denk aan scholen, kantoren, gemeenschapscentra, winkels, etc. De industrie en landbouw vallen buiten de scope van de TVW. In deze sectoren wordt aardgas voornamelijk gebruikt in de bedrijfsprocessen.

1

De TVW is in samenspraak met georganiseerde belanghebbenden opgesteld. Tijdens een aantal bijeenkomsten hebben zij visies, standpunten, meningen en informatie kunnen delen die zijn meegenomen in het maken van keuzes en het opstellen van de visie. De volgende belanghebbenden zijn betrokken: Stedin, Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden (HDSR), LTO, Agrarische vereniging, Regionale Energie Coöperatie Lek en IJssel Stroom, De Woonpas, Ondernemersfonds Montfoort, Woningcorporaties GroenWest/Cazas Wonen en Woonzorg Nederland en Stichting WelzijnsOndersteuning Montfoort. Uiteindelijk moet de TVW een realistische visie zijn waarbij inwoners en ondernemers goed betrokken zijn. Om één lijn in de warmtetransitie te brengen hebben we vroeg in het proces samen met de belanghebbenden een aantal uitgangspunten opgesteld. Voor de TVW zijn twee soorten uitgangspunten relevant, namelijk uitgangspunten voor het ontwikkelen van de TVW en uitgangspunten voor het bepalen van de meest kansrijke buurten, ook wel de selectiecriteria. Deze uitgangspunten zijn verwerkt in een Nota van Uitgangspunten (NvU). De NvU is ter kennisname gedeeld met de belanghebbenden en de gemeenteraad. De uitgangspunten zijn: 1. We maken van de TVW een gezamenlijk document van gemeente, inwoners en belanghebbenden. De aanpak is erop gericht om het draagvlak en de participatie voorop te stellen. 2.

Bewonersparticipatie is een belangrijk onderdeel van de transitie. Vanuit bewonersparticipatie hanteren we de volgende uitgangspunten: a. Het doel van de bewonersparticipatie in het ontwikkelen van de TVW is om in beeld te brengen wat er bij de bewoners speelt en wat hun behoeftes zijn. Dit kan breder zijn dan alleen de warmtetransitie, het gaat bijvoorbeeld ook over duurzaamheid in brede zin of zelfs de verbinding van inwoners met de gemeente in algemene zin. b. Participatie komt pas op gang als de opgave concreet, urgent en geladen is met emotie. In de visievormende fase van de warmtetransitie ontbreken deze componenten. Een zeer beperkt aantal bewoners heeft de interesse, kennis en visie om in deze fase mee te doen. We proberen daarom om in deze fase de bewoners en hun relatie met de gemeente in beeld te brengen zonder hen te overvragen. c. We gaan in gesprek met partijen die een goed beeld hebben van de inwoners. Dit zijn bijvoorbeeld welzijnsorganisaties, maar kunnen ook bewonersinitiatieven zijn. Naast het voeren van gesprekken, worden deze partijen ook uitgenodigd om deel te nemen aan de inwonerstafel. Op deze manier hebben bewoners hebben, direct en indirect, inbreng in de TVW. 3. De keuzes die we moeten maken in het vervolg van de Transitievisie Warmte maken we op basis van de selectiecriteria, zoals deze met belanghebbenden zijn bepaald (zie bijlage 3). 4.

We bepalen samen met alle betrokkenen hoe we het eindpunt in de warmtetransitie in 2050 gaan bereiken. We gaan vervolgens stapsgewijs aan de slag. We bekijken na elke stap wat ons vervolgens te doen staat en stellen bij waar dat nodig is. De eerste stap na vaststelling van de TVW bestaat uit het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen (WUP’s) van de buurten waar we voor 2030 gaan starten (de zogenaamde kansrijke buurten).

2

De warmtevisie bestaat uit een aantal hoofdpunten. De visie is het resultaat van een technisch (dataanalyse) en een sociaal traject waarin we met verschillende belanghebbenden gesproken hebben. In dit hoofdstuk worden de hoofdpunten van de visie samengevat. In de volgende hoofstukken lichten we de hoofdpunten verder toe.

In het landelijke Klimaatakkoord is de doelstelling geformuleerd dat in 2030 20% van de bestaande panden in de gebouwde omgeving aardgasvrij moet zijn. Voor onze gemeente betekent dit dat tot 2030 ongeveer 1.450 woningenequivalenten (WEQ2) aardgasvrij gemaakt moeten worden. In de meeste buurten is er momenteel onvoldoende handelingsperspectief om de laatste stap naar aardgasvrij te maken o.a. vanwege de beperkte duurzame alternatieven voor aardgas en de beperkte verkrijgbaarheid van warmtepompen op dit moment. Voor veel mensen is aardgasvrij bovendien een te grote stap. Als gemeente zijn we afhankelijk van individuele gebouweigenaren om onze ambities te behalen. De gemeente gaat tot 2030 inwoners en ondernemers niet dwingen van het gas af te gaan. Het is onze overtuiging dat we in een hechte gemeenschap als Montfoort en Linschoten met informeren, inspireren en ontzorgen in gezamenlijkheid verder komen. Wij vertalen daarom de doelstelling naar de meer realistische en haalbare ambitie voor 2030: we reduceren net zoveel aardgas als 1.450 woningen gebruiken. Dit komt neer op een aardgasbesparing van ongeveer 2.050.800 m3 (een besparing van ongeveer 3.660.700 kg. CO2uitstoot per jaar). Met deze ambitie realiseren we dezelfde CO 2-besparing, maar leggen we de focus op besparing en niet op aardgasvrij.

Hoewel de opgave tot 2030 groot is, moeten we na 2030 versnellen om in 2050 een volledig aardgasvrije gebouwde omgeving te hebben. Van 2030 tot 2050 moeten we immers de overige 80% van het aardgasgebruik in de gebouwde omgeving besparen.

De warmtetransitie is een gezamenlijke opgave. Het is de komende jaren onze taak als gemeente om dit verhaal op een toegankelijke en begrijpelijke manier te vertellen aan onze inwoners en ondernemers. Dit wordt een integraal onderdeel van de warmtetransitie binnen onze gemeente. We willen onze inwoners en ondernemers niet alleen informeren, maar ook helpen door ze te ontzorgen. We willen het hen makkelijker maken om hun woning of bedrijf te verduurzamen. In de kansrijke buurten (zie 3.3) gaan samen met inwoners, ondernemers en andere organisatie aan de slag.

Op basis van de uitgevoerde analyses en de overleggen met belanghebbenden komen drie buurten als kansrijke buurten om te starten naar voren Zuid-Oost Linschoten, Keizerrijk en Noord-West Hofland (zie bijlage 4 voor een toelichting de totstandkoming van deze kansrijke buurten). In deze buurten willen we vóór 2030 starten met een aanpak om aardgasvrij-ready3 te worden. We gaan in eerste instantie in gesprek met inwoners en ondernemers in de buurten over of zij met de gemeente aan de slag willen met een wijkuitvoeringsplan (WUP) en zo ja, wat de invulling van het plan moet zijn. Samen met de buurten stellen we vervolgens een WUP op om de buurt aardgasvrij-ready te maken.

2 Utiliteitsgebouwen kunnen sterk verschillen in omvang. Om toch te kunnen rekenen worden

utiliteitsgebouwen vaak omgerekend naar woningequivalenten (WEQ). Daarbij wordt 130 m 2 oppervlakte in een utiliteitsgebouw gelijkgesteld aan één woningequivalent. Een woning is altijd gelijk aan één woningequivalent, ongeacht het oppervlak van de woning. 3 Woningen en gebouwen klaar maken om de laatste stap naar aardgasvrij te zetten: isoleren, kierdichten en ventileren.

3

We ontwikkelen een collectieve aanpak die is gericht op het nemen van de zogenaamde ‘geen spijt maatregelen’, zoals isolatie, plaatsing van zonnepanelen en het aardgasvrij-ready maken van gebouwen. Ook faciliteren we inwoners en ondernemers bij de laatste stap naar aardgasvrij. In bebouwing die al voldoende geïsoleerd is, kan namelijk de overstap worden gemaakt naar een alternatieve, duurzame warmtevoorziening. Bij faciliteren kan worden gedacht aan het samenbrengen van partijen en inwoners, informeren over kansen en (on)mogelijkheden, acties initiëren en vragen vanuit inwoners en bedrijven beantwoorden. Deze collectieve aanpak kan zowel gemeentebreed als op clusterniveau (buurten en/of dorpen) worden uitgewerkt. In dat laatste geval worden in gebieden met soortgelijke bebouwing bijvoorbeeld collectieve inkoopacties georganiseerd, een gerichte communicatiecampagne opgezet of een voorbeeldwoning gerealiseerd.

Met de huidige kennis, data en stand der techniek is er een zogenaamde ‘warmtekoers’ voor de verschillende gebieden in de gemeente opgesteld. Deze warmtekoers beschrijft voor de verschillende gebieden het meest waarschijnlijke alternatief voor aardgas. In het overgrote deel van de gemeente zijn dit individuele alternatieven zoals de (hybride) warmtepomp. In een deel van de kern Montfoort zien we echter ook kansen voor een warmtenet. Er wordt op dit moment door de provincie een onderzoek uitgevoerd naar scenario’s voor warmtenetten. De gemeente Montfoort neemt deel aan dit traject. We kijken eerst naar kansen voor warmtenetten, omdat; aanpassingen in de gebouwen kleiner zijn dan bij bijvoorbeeld warmtepompen, met bepaalde typen warmtenetten ook gekoeld kan worden, de belasting op het elektriciteitsnet lager is én er optimaal gebruik wordt gemaakt van de aanwezige bronnen. De grootste kansen voor Thermische Energie Oppervlaktewater (TEO) in de gemeente zijn in de kern Montfoort op basis van warmte uit de Hollandsche IJssel. In andere gebieden zien we op dit moment weinig kansen vanwege beperkte warmtecapaciteit van het oppervlaktewater en/of een te beperkte hoeveelheid woningen en gebouwen die aangesloten kunnen worden. Ook worden de kansen voor Thermische Energie Afvalwater (TEA, vanuit de rioolwaterzuiveringsinstallatie Montfoort) in het onderzoek betrokken.

Een ander alternatief voor aardgas is groen gas. De potentie voor groen gas (bijvoorbeeld uit de vergisting van mest) in de gemeente Montfoort is groot: een equivalent van ongeveer 10.000.000 m 3 aardgas4. Nagenoeg het volledige potentieel van groen gas komt uit reststromen van gras en groenvoedergewassen. In de toekomst moet blijken hoe deze reststromen zich ontwikkelingen, mede op basis van de stikstofproblematiek. Daarnaast zal groen gas naar verwachting in de toekomst voornamelijk worden toegepast in de industrie en voor zwaar transport. Daarom zal slechts een klein deel (of geen deel) van de beschikbare hoeveelheid groen gas beschikbaar komen voor het verwarmen van de gebouwde omgeving. Als groen gas al beschikbaar komt, dan is het waarschijnlijk alleen beschikbaar voor de gebouwen waar echt geen andere oplossingen mogelijk zijn. Op korte termijn verwachten we daarom nog geen grootschalige toepassing van groen gas in de gebouwde omgeving. We houden de ontwikkelingen natuurlijk wel goed in de gaten. In RES (Regionale Energie Strategie) verband worden de kansen voor groen gas en de mogelijke verdeling hiervan onderzocht. In de Regionale Structuur Warmte (RSW) wordt gesteld dat het de voorkeur heeft om groen gas dat geproduceerd is in de regio U16 in de eigen regio te benutten.

4 Bron: Warmteatlas van RVO, 2020

4

De opgave die voor ons ligt is erg groot en complex. In de komende jaren, tot 2050, moeten er alternatieven gevonden worden voor een jaarlijks aardgasgebruik van grofweg 10 miljoen m 3 aardgas in de gebouwde omgeving: alle woningen en utiliteitsgebouwen 5 (zie figuur 1 en 2). De industrie en landbouw vallen buiten de scope van de TVW. In deze sectoren wordt aardgas voornamelijk gebruikt in de bedrijfsprocessen.

17.500.000 kWh 313 TJ

7.800.000 m3

15.895.00 0 kWh

135 TJ

2.454.000 m3

Aardgas Elektriciteit

Figuur 1. weergave van de verhouding van het energiegebruik in woningen (linker diagram) en de bedrijven en instellingen (diagram rechts) in de gemeente Montfoort (Klimaatmonitor, 2023)

23 TJ 60 TJ Gebouwde omgeving 255 TJ

Verkeer en vervoer

786 TJ 448 TJ

Industrie Landbouw & visserij

Figuur 2. weergave van de verhouding van het energiegebruik per sector in de gemeente Montfoort (Klimaatmonitor, 2023).

In het landelijke Klimaatakkoord is de doelstelling geformuleerd dat in 2030 20% van de bestaande panden in de gebouwde omgeving aardgasvrij moet zijn. Voor onze gemeente betekent dit dat tot 2030 ongeveer 1.450 woningenequivalenten (WEQ) aardgasvrij gemaakt moeten worden. In de meeste buurten is er momenteel onvoldoende handelingsperspectief om de laatste stap naar aardgasvrij te maken. De opgave van de gemeente Montfoort kenmerkt zich door een beperkt aantal duurzame alternatieven voor aardgas. Daarnaast zijn warmtepompen momenteel moeilijk verkrijgbaar. Voor veel mensen is aardgasvrij bovendien een te grote stap. Als gemeente zijn we afhankelijk van individuele gebouweigenaren om onze ambities te behalen. De gemeente gaat tot 2030 inwoners en ondernemers niet dwingen van het gas af te gaan. Het is onze overtuiging dat we in een hechte gemeenschap als de gemeente Montfoort met informeren, inspireren en ontzorgen in gezamenlijkheid verder komen.

5 Utiliteitsgebouwen zijn gebouwen waarin aardgas voornamelijk gebruikt wordt voor de verwarming van de

gebouwen. Denk aan scholen, kantoren, gemeenschapscentra, winkels, etc.

5

Wij vertalen daarom de doelstelling naar de meer realistische en haalbare ambitie voor 2030: we reduceren net zoveel aardgas als 1.450 woningen gebruiken. Dit komt neer op een aardgasbesparing van ongeveer 2.050.800 m3 (een besparing van ongeveer 3.660.700 kg. CO2uitstoot per jaar). Ter indicatie, deze besparing staat gelijk aan het isoleren van de spouwmuur, vloer en dak bij 2.110 rijwoningen. Dat is ongeveer 29% van het totale aantal woningen in de gemeente. Met deze ambitie realiseren we dezelfde CO2-besparing, maar leggen we de focus op besparing en niet op aardgasvrij. Hoewel de opgave tot 2030 groot is, moeten we na 2030 versnellen om in 2050 een volledig aardgasvrije gebouwde omgeving6 te hebben (zie figuur 3). Van 2030 tot 2050 moeten we immers de overige 80% van het aardgasgebruik besparen.

Aardgasgebruik gebouwde omgeving (m3) 12.000.000 10.000.000 8.000.000 6.000.000 4.000.000 2.000.000 0 2015 2017 2019 2021 2023 2025 2027 2029 2031 2033 2035 2037 2039 2041 2043 2045 2047 2049 Woningen

Commerciële Dienstverlening

Publieke Dienstverlening

Totaal

Ambitie Figuur 3. Aardgasgebruik in de gebouwde omgeving in gemeente Montfoort per sector (Klimaatmonitor, 2023).

We verwachten dat maar een deel van de woningen en gebouwen voor 2030 al volledig aardgasvrij is. Voor alle andere woningen en gebouwen focussen we in eerste instantie op besparen en isolatie. Het is namelijk niet realistisch om in te zetten op het aardgasvrij maken van woningen als er geen bijpassend handelingsperspectief is voor inwoners en ondernemers. Dit betekent echter niet dat we als gemeente gaan afwachten. We willen met meerdere buurten aan de slag om te kijken of we de stap naar aardgasvrij-ready kunnen maken (zie hoofdstuk 6).

6 In figuur 3 is het aardgasgebruik in de gebouwde omgeving (alle woningen en utiliteitsgebouwen) afgebeeld.

Het aardgasgebruik in de industrie en landbouw is hierin niet meegenomen, omdat dit buiten de scope van de TVW valt. In deze sectoren wordt aardgas voornamelijk gebruikt in de bedrijfsprocessen.

6

De warmtetransitie is een complex traject met een lange adem, waarbij inwoners en ondernemers goed betrokken moeten worden. De gebouwen kunnen technisch nog zo geschikt zijn om aardgasvrij te worden, maar wanneer de eigenaar niet wil of niet kan meedoen, gaat er niets gebeuren. Vanaf begin af aan hebben we in de ontwikkeling van de TVW daarom partijen betrokken die veel contact hebben met inwoners en ondernemers.

Vanaf de start van het traject rondom de Transitievisie Warmte is er een werktafel georganiseerd met (georganiseerde) belanghebbenden7. In elke fase hebben we de betrokken partijen uitgenodigd om mee te denken over de bouwstenen van de Transitievisie Warmte. De resultaten uit de analyses zijn voorgelegd aan de betrokken partijen tijdens de stakeholderstafel. Samen met de betrokken partijen hebben we de resultaten waar nodig aangevuld.

Om de warmtetransitie van gemeente Montfoort in een stroomversnelling te brengen, krijgen ook organisaties die veel contact hebben met de samenleving een rol. Om de wijkuitvoeringsplannen te maken, willen we samenwerken met organisaties die dicht bij inwoners en ondernemers staan. Denk bijvoorbeeld aan De Woonpas, Ondernemersfonds Montfoort, GroenWest/Cazas Wonen en Stichting Welzijnsondersteuning Montfoort. Vaak weten deze organisaties wat er speelt en kunnen zij ondersteunen in het contact en de samenwerking met inwoners en ondernemers. De sociale partners geven het volgende aan: • •

• • •

• •

•

•

Gemeente Montfoort is ‘Ons kent ons’. Kerkgemeenschappen zijn belangrijk en hebben grote invloed. Daarnaast is er een groot verenigingsleven; Duurzaamheid speelt nog niet overal in de gemeente. Dit is te zien aan het proces rondom windmolens. Er zijn ook positieve signalen. Tijdens bijeenkomsten in de wijk waar De Woonpas aan de slag gaat, kwamen er veel reacties van ‘ik woon niet in de wijk maar ik wil ook”. Kijk naar bewezen ontwikkelingen, voor innovaties en ontwikkelingen “die men niet kent” is minder draagvlak; Bereidheid tot samenwerking varieert. Er zijn veel inwoners en bedrijven die met de gemeente samen willen werken, maar er zijn ook gebieden waar de bereidheid minder is; Aspecten die specifiek met de omgeving te maken hebben, zijn belangrijk in de energie- en warmtetransitie. Mensen vinden bijvoorbeeld het vrije zicht belangrijk. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar in de discussie rondom de windmolens en het nieuwbouwproject Park Rapijnen; Focus op alle kernen en niet specifiek op één kern; Maak duidelijk wat inwoners zelf kunnen gaan doen en hoe de gemeente en andere partijen daarbij kunnen helpen.

Informeer daarin over zaken als mogelijke technieken, subsidies en financieringsopties; Stel de inwoner centraal: laat de inwoner inzicht krijgen in de mogelijkheden voor het verduurzamen van hun huis en maak met hen een concreet plan om aan de slag te gaan om hun huis en wijk aardgasvrij te maken; Veel ondernemers in de gemeente hebben een actieve houding. Wellicht kunnen ze betrokken worden in verduurzamingsprocessen.

7 Stedin, Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden (HDSR), Regionale Energie Coöperatie Lek en IJssel

Stroom, Agrarische Vereniging, De Woonpas, Ondernemersfonds Montfoort, GroenWest/Cazas Wonen en Stichting WelzijnsOndersteuning Montfoort.

7

Om de participatie binnen de warmtetransitie vanaf het begin goed op te pakken en de transitie in stroomversnelling te brengen, pakken we na vaststelling van de visie drie zaken op: 1. Verdiepende gesprekken voeren in de buurten die als het meest kansrijk uit de MCA komen. 2. Bewustwording, verhogen van betrokkenheid en kennisniveau bij inwoners van Montfoort en Linschoten (o.a. door: inrichten interactieve en digitale storymap). 3. Buurt- of doelgroep specifieke contentmarketing (op basis van behoeftes inwoners persoonlijk communiceren).

In de kansrijke buurten (zie hoofdstuk 7) wordt in eerste instantie het gesprek gevoerd met inwoners en ondernemers: hoeveel draagvlak is er om gezamenlijk aan de slag te gaan met de warmtetransitie, wat is hiervoor nodig en wat zijn de randvoorwaarden? We zetten in op een kleinschalige- en gebiedsgerichte aanpak. Daarbij houden we niet per se vast aan de CBSbuurtgrenzen, maar gaan we op zoek naar logische clusters van gebouwen. De analyse van de TVW is daarom al deels schetsmatig op straatniveau uitgewerkt (zie hoofdstuk 8).

We willen niet alleen de inwoners en ondernemers van specifieke buurten bewust maken, betrekken en ondersteunen, maar iedereen stimuleren om een steentje bij te dragen (energiebesparende maatregelen treffen, zelf energie opwekken, etc.). We willen een handelingsperspectief bieden. Daarom hebben we een storymap ontwikkeld, waar inwoners en ondernemers gericht informatie kunnen vinden over de warmtetransitie en waar handelingsperspectief wordt geboden. De gebruikers van de storymap kunnen hier heel eenvoudig doorklikken naar hun eigen buurt. Ze vinden daar wat de (voorlopige) plannen zijn voor hun buurt of kern en wat ze zelf kunnen doen om zich daarop voor te bereiden. In de gemeente Montfoort kunnen inwoners ook terecht bij Platform Duurzaam Montfoort en energieloket Jouw Huis Slimmer voor informatie over het verduurzamen van hun woning.

Er wonen in de verschillende buurten vaak specifieke doelgroepen die om een eigen benadering vragen. Dit vraagt om buurt- of doelgroep specifieke contentmarketing. Hierbij gaan we op basis van de behoeftes van inwoners gericht en persoonlijk communiceren. Daarbij kunnen ook ambassadeurs in de buurten worden ingezet die het goede voorbeeld geven, omdat zij al stappen hebben gezet met het verduurzamen van hun woning.

8

Om de warmtetransitie te laten slagen is het creëren van vertrouwen zeer belangrijk. Om dit tot stand te brengen, is het allereerst van belang om alle inwoners en ondernemers van gemeente Montfoort te bereiken. Via de gemeentelijke social mediakanalen, gemeentelijke website, lokale media en via inwonersinitiatieven (en hun kanalen) informeren we inwoners en ondernemers structureel over de warmtetransitie. We willen niet alleen informatie zenden, maar vooral ook informatie ontvangen. Daarom zullen er ook participatie en/of informatieavonden worden georganiseerd. We roepen in de communicatie ook op tot actie, bijvoorbeeld om eigen ervaringen te delen en om het gesprek aan te gaan. We streven naar een concreet handelingsperspectief. Voor de TVW wordt ingezet op twee communicatiesporen: •

Spoor 1: een algehele communicatiestrategie voor de gemeente Montfoort.

Deze is bedoeld om de buurten waar we nog niet starten of waar geen collectieve oplossingen mogelijk zijn, te faciliteren en te stimuleren om stappen te zetten op het gebied van energiebesparing. Dit kunnen ook doelgroepstrategieën zijn die gemeentebreed worden uitgerold (bijvoorbeeld huurders). •

Spoor 2: een buurtspecifieke aanpak.

Samen met de buurt en haar belanghebbenden maakt de gemeente een campagne op maat in eerste instantie gericht op de kansrijke buurten. Het doel van zowel de buurt specifieke aanpak als de strategie voor de gehele gemeente is het creëren van draagvlak, informeren (zowel technisch als financieel: bijv. welke financierings- en subsidiemogelijkheden zijn er), verleiden en prikkelen van inwoners en ondernemers en waar mogelijk ontzorgen. De invulling van deze campagne hoeft niet alleen bij de gemeente te liggen. Ook andere partijen zoals de woningcorporatie, netbeheerder, makelaars, lokale installateurs enz. (alle partijen die in de gebouwde omgeving werkzaam zijn) kunnen hier een bijdrage aan leveren.

9

Gezien de omvang van de opgave voor onze gemeente kunnen we niet alles in één keer oppakken. Op basis van de gezamenlijk vastgestelde prioriteringscriteria en een uitgebreide analyse van zowel lokale als nationale data, is een Multicriteria-Analyse (MCA) uitgevoerd (zie bijlage 3 en 4). Op basis daarvan is een globale planning gemaakt voor de gemeente Montfoort (zie onderstaande kaart). De landelijke overheid stelt dat de TVW in ieder geval op dit buurtniveau beschreven moet worden. Wij denken echter dat we niet een hele buurt in één keer aan gaan pakken. Wij gaan op zoek naar logische clusters van woningen en gebouwen. Het is goed voorstelbaar dat deze clusters kleiner zijn dan de buurten zoals die in figuur 4 zijn weergegeven. In paragraaf 6.2 gaan we dieper op deze clusters in.

Figuur 4. Planning van gebieden, voor een grotere kaart klik hier. In paragraaf 6.1 worden de verschillende gebieden verder toegelicht.

Op basis van de Multicriteria Analyse (bijlage 4) is samen met de belanghebbenden gekeken waar de kansrijke buurten en/of clusters in Montfoort en Linschoten liggen om te starten met de warmtetransitie. Hierbij zijn de gebieden in de onderstaande vier categorieën verdeeld:

10

Deze buurten zijn het meest kansrijk om mee aan te slag te gaan vóór 2030. Uit de multi-criteria analyse (MCA) komt naar voren dat de zogenaamde kansrijke clusters Zuid-Oost Linschoten (in de CBS buurt ‘Linschoten’), Keizerrijk (in de CBS buurt ‘Tabakshof en Heeswijk (gedeeltelijk)’ en ‘Montfoort’) en Noord-West Hofland (in de CBS buurt ‘Montfoort’) het meest geschikt zijn om de warmtetransitie te starten. Dit komt voornamelijk door het grote energiebesparingspotentieel, relatief lage eindgebruikerskosten, relatief hoger verwacht draagvlak en in Keizerrijk de mogelijke kansen voor een warmtenet (zie bijlage 3 en 4 voor een uitgebreidere toelichting van de MCA en de bijbehorende criteria; zie paragraaf 6.2 en bijlage 5 voor een uitgebreide beschrijving van de kansrijke buurten). Dit betekent niet dat we in deze buurten ook gelijk gaan starten met het daadwerkelijk aardgasvrij maken van de woningen en bedrijven. We gaan eerst het gesprek aan met de inwoners en ondernemers. In die gesprekken wordt bepaald of er voldoende draagvlak is om de warmtetransitie te starten. We bepalen samen met de buurt of en hoe een wijkuitvoeringsplan opgesteld kan worden (zie bijlage 6 voor een globaal stappenplan van een wijkuitvoeringsplan) en wat daarbij de randvoorwaarden en uitgangspunten moeten zijn.

Hierbij betrekken wij ook georganiseerde stakeholders die in de betreffende buurten actief zijn, waaronder de woningcorporatie, Platform Duurzaam Montfoort, het waterschap en de netbeheerder. Rol gemeente:

Ontwikkelen van een wijkuitvoeringsplan (WUP) voor een collectieve oplossing of een collectieve aanpak voor een individuele oplossing.

Inzet woningeigenaren:

De focus ligt op participeren en mede-opstellen van het WUP. Niemand wordt gedwongen, maar meedoen is wel gewenst. Uiteindelijk is het doel om samen stappen te zetten naar aardgasvrij of aardgasvrij-ready.

Kansen:

Bredere aanpak opzetten dan alleen energie: klimaatadaptatie, vergroening, afkoppeling regenwater enz. Met de hele buurt aan de slag, leren van elkaar, taken verdelen, energiescans uitvoeren, ambassadeurs werven, inkoopacties opzetten, voorbeeldwoningen creëren (gluren bij de buren), intensieve ondersteuning vanuit gemeente en stakeholders.

Dit zijn gebieden die net als de kansrijke buurten collectief aan de slag kunnen (bijvoorbeeld met een wijkuitvoeringsplan), maar die uit de multi-criteria analyse (MCA) als minder kansrijk voor de korte termijn naar voren komen. Dit komt met name door de afwezigheid van bronnen, een lager besparingspotentieel, relatief hoge eindgebruikerskosten, en een relatief lager verwacht draagvlak. Het betreft de overige buurten in Montfoort en Linschoten. In deze gebieden leent de woningdichtheid en het type woningen zich voor een collectieve aanpak. In navolging van de kansrijke buurten wordt hier na 2030 gestart met het opstellen en uitvoeren van een WUP. Tot die tijd kunnen inwoners op eigen tempo ‘geen spijt maatregelen’ nemen en/of overstappen op een alternatieve individuele warmteoplossing.

11

Rol gemeente:

Opzetten van een buurt specifieke collectieve campagne rond besparen en gedragsverandering met ‘geen spijt maatregelen’.

Inzet woningeigenaren:

Woningeigenaren kunnen op eigen tempo kunnen ‘geen spijt maatregelen’ nemen en/of overstappen op een alternatieve individuele warmteoplossing.

Kansen:

Opzetten collectieve isolatieaanpak, via energieloket of informatievoorziening informeren van bewoners over besparingsstappen, uitvoeren energiescans door bijv. de energiecoöperatie, plaatsen van zonnepanelen.

De bedrijven op IJsselveld, Willeskop, Van Rietlaan en Heeswijk worden met individuele oplossingen aardgasvrij. De uitvoering van de benodigde (isolatie)maatregelen valt veelal samen met natuurlijke momenten zoals ver- of nieuwbouw. In paragraaf 6.3 wordt dieper in gegaan op de bedrijventerreinen. De bedrijven die in woonbuurten liggen, liften mee op de aanpak en de alternatieven die voor de betreffende woonbuurt ontwikkeld worden. Rol gemeente:

Duurzaam verwarmen als randvoorwaarde voor toekomstige (gebieds) ontwikkelingen stellen. Stimuleren van bedrijven om de benodigde stappen te zetten.

Inzet bedrijfseigenaren:

Bedrijfseigenaren kunnen op eigen tempo ‘geen spijt maatregelen’ nemen en/of overstappen op een alternatieve individuele warmteoplossing. Veel gebouwen zijn al geschikt voor een laagtemperatuur oplossing.

Kansen:

Via energieloket of informatievoorziening informeren van bedrijven over besparingsstappen, bedrijven informeren en helpen met het uitvoeren van wettelijk verplichte maatregelen, plaatsen van zonnepanelen.

De lintbebouwing is de kenmerkende bebouwing voor de regio. De linten worden gevormd door grote, vaak oude panden (<1920, soms met een monumentale status), (voormalige) boerderijen en andere bedrijvigheid. Door de uitgestrektheid van deze linten is een warmtenet waarschijnlijk niet kansrijk en bestaat het alternatief voor aardgas voornamelijk uit individuele (hybride) warmtepompen en mogelijk een vorm van groen gas. Door de specifieke bebouwing vragen de linten een (deels) andere aanpak. Ook verspreide woningen in het buitengebied die buiten de linten liggen (overig gebied in figuur 4) kunnen aansluiten bij deze aanpak. In paragraaf 6.4 wordt dieper in gegaan op de linten.

12

Rol gemeente:

Opzetten van een collectieve campagne rond besparen van energie en gedragsverandering met ‘geen spijt maatregelen’ specifiek voor de linten en verspreide woningen in het buitengebied.

Inzet woningeigenaren:

Op eigen tempo kunnen woningeigenaren ‘geen spijt maatregelen’ nemen en/of overstappen op een alternatieve individuele warmteoplossing. Een hybride warmtepomp is over het algemeen een goede keuze. Mogelijk kan er zelfs een volledige elektrische warmtepomp worden toegepast. Isoleren is in alle gevallen verstandig, hiermee kan gelijk worden gestart.

Kansen:

Opzetten collectieve isolatieaanpak, via een gespecialiseerd energie- of informatieloket (fysiek of digitaal) dat dat gericht is op de specifieke (monumentale) bebouwing in de linten (zoals Mooisticht). Inzetten van specialistische kennis specifiek voor monumenten: uitvoeren van energiescans. Ook kan een menukaart uitgewerkt worden specifiek voor deze panden; waar moet men op letten, welke bouwdelen kunnen wel geïsoleerd worden en waar moet men rekening mee houden (bijvoorbeeld monumentale gevels niet aan de buitenzijde isoleren), informeren o.a. via de Routekaart Duurzaam Erfgoed, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, het Nationaal restauratiefonds, de Groene Menukaart en de Toolkit Duurzaam Erfgoed.

De overige gebieden betreffen de verspreide woningen in het buitengebied en in de lintbebouwing. De woningdichtheid in deze gebieden is te laag om collectief aan de slag te gaan. Het alternatief voor aardgas bestaat voornamelijk uit individuele (hybride) warmtepompen en mogelijk een vorm van groen gas. De uitvoering van de benodigde (isolatie)maatregelen valt veelal samen met natuurlijke momenten zoals verbouwen of verhuizen. De landelijke einddatum om volledig aardgasvrij te worden ligt op 2050. Rol gemeente:

Opzetten van een collectieve campagne rond besparen van energie en gedragsverandering met ‘geen spijt maatregelen’. Voornamelijk informeren en stimuleren.

Inzet woningeigenaren:

Op eigen tempo kunnen woningeigenaren ‘geen spijt maatregelen’ nemen en/of overstappen op een alternatieve individuele warmteoplossing. Een hybride warmtepomp is over het algemeen een goede keuze. Mogelijk kan er zelfs een volledige elektrische warmtepomp worden toegepast. Isoleren is in alle gevallen verstandig, hiermee kan gelijk worden gestart.

Kansen:

Via energieloket of informatievoorziening informeren van bewoners over besparingsstappen, uitvoeren energiescans door bijv. de energiecoöperatie, plaatsen van zonnepanelen.

13

Omdat we erin geloven dat goed voorbeeld goed doet volgen en omdat draagvlak moet groeien, gaan we stap voor stap beginnen binnen de kansrijke (woon)buurten. We zien kansen om te starten in drie buurten: Zuid-Oost Linschoten, Keizerrijk en Noord-West Hofland. Deze drie gebieden scoren het beste in de multicriteria-analyse (zie ook bijlage 3 en 4) en geven een indicatie waar we moeten starten met de uitvoering van de warmtetransitie. Onderstaande kaarten laten dit zien. Op de kaart zijn de postcode-6 gebieden (de kleinst mogelijke postcodegebieden met de vier cijfers en twee letters) in de kernen zichtbaar gemaakt op basis van de score in de multicriteria-analyse van de stakeholders. In de vervolgstappen worden samen met de bewoners en de stakeholders een duidelijke begrenzing van de gebieden opgesteld.

Zuid-Oost Linschoten

Keizerrijk

Noord-West Hofland

Figuur 5. Uit de multicriteria-analyse komen drie gebieden naar voren die goed scoren (donkerblauwe vlekken in de paarse cirkels).

In Zuid-Oost Linschoten zijn er mogelijkheden om in te zetten op een collectieve isolatie-aanpak vanwege de eenduidigheid van de woningen en de kansen voor energiebesparing. De woningen zijn in de jaren 70 gebouwd. Er is echter niet direct een alternatieve warmtebron beschikbaar. In Keizerrijk liggen ook kansen voor een collectieve isolatieaanpak. Ook hier is sprake van eenduidigheid van woningen en kansen voor energiebesparing. De woningen zijn gebouwd in de jaren 50 t/m 60. Daarnaast staan in het oosten van de buurt woningen gebouwd in de jaren 90 en enkele nieuwbouwwoningen. Mogelijk zijn er ook kansen om een collectieve bron in te zetten, namelijk aquathermie vanuit de Hollandsche IJssel (TEO, Thermische Energie uit Oppervlaktewater) en/of warmte uit de RWZI (TEA, Thermische Energie uit Afvalwater). In de vervolgstappen worden de daadwerkelijke kansen voor een warmtenet verder onderzocht.

14

In het Noord-West Hofland liggen ook kansen voor een collectieve isolatieaanpak vanwege de eenduidigheid van woningen en kansen voor energiebesparing. De woningen zijn begin jaren 70 gebouwd. Hier is echter niet direct een alternatieve warmtebron beschikbaar. Noord-West Hofland komt iets minder robuust uit de gevoeligheidsanalyse, met name vanwege het minder hoge verwachte draagvlak, gebrek aan koppelkansen en meer middeninkomens dan hoge inkomens. De relatief lagere maatschappelijke kosten zijn een reden om Noord-West Hofland wel mee te nemen als kansrijke buurt. In deze drie buurten starten we vanaf 2024 met een dialoog om te komen tot een wijkuitvoeringsplan en starten we met concrete buurtacties om gebouwen aardgasvrij-ready te raken. In bijlage 5 is een beschrijving opgenomen van de kansrijke buurten.

Op de bedrijventerreinen in de gemeente Montfoort zijn zowel bedrijven aanwezig die warmte gebruiken voor de verwarming van gebouwen als in de bedrijfs- en productieprocessen. Bedrijven die alleen warmte gebruiken voor de verwarming van gebouwen zijn niet afhankelijk van een hoge temperatuurbron en kunnen in de toekomst overstappen naar een duurzame alternatieve lage- of middentemperatuur bron. Voor bedrijven die warmte in de bedrijfs- en productieprocessen gebruiken is de benodigde temperatuur vele malen hoger dan de temperatuur die nodig is voor de verwarming van gebouwen. Dit vraagt daarom ook een hele andere aanpak dan de gebouwde omgeving. Om deze reden worden bedrijven die warmte in bedrijfs- en productieprocessen nodig hebben, in de huidige visie buiten beschouwing gelaten. Voor de bedrijventerreinen is de meest logische keuze een warmtekoers waarbij bedrijven individueel of samen met een aantal andere bedrijven in een eigen tempo (bijv. tijdens een renovatie of nieuwbouw) een warmtealternatief aan kunnen brengen. We schatten in dat een warmtenet lastig is op de bedrijventerreinen om de volgende redenen: • • • • •

Scheiding tussen gebruiker en vastgoedeigenaar (split incentive); De focus van bedrijven op de eigen bedrijfsvoering, geen bemoeienis/belang bij andere bedrijven; Het relatief grote verloop van bedrijven; De diversiteit aan economische profielen; De diversiteit aan energievraag.

Daarom is het met de huidige kennis en stand der techniek waarschijnlijk dat de bedrijven op de bedrijventerreinen overstappen op een elektrisch alternatief (bijvoorbeeld een warmtepomp) voor aardgas.

De linten zijn kenmerkend voor de regio. Langs deze linten staan grote, vaak oude panden (<1920, deels met een monumentale status), (voormalige) boerderijen en andere bedrijvigheid. Deze panden vragen een andere aanpak dan de meeste woningen en gebouwen in de dorpen. Het is daarom goed om voor deze gebouwen een aanpak met een eigen inhoud te ontwikkelen. De aanpak is in de basis vergelijkbaar met de aanpak voor de kernen en de buitengebieden: informeren, stimuleren en daar waar mogelijk collectieve campagnes organiseren.

15

De aanpak voor de linten moet echter een eigen inhoud krijgen, omdat over het algemeen elk pand een andere aanpak vraagt en er specialistisch kennis nodig is voor de inventarisatie en uitvoering van maatregelen. Daarom is het goed om binnen de energieloketten en informatievoorzieningen aparte voorzieningen in te richten specifiek voor de bebouwing langs de linten en monumentale bebouwing. Bewoners en bedrijven kunnen ook zelf aan de slag. In algemene zin is het lastig om aan te geven hoe en in welke mate er verduurzaamd en geïsoleerd kan worden. Er zijn echter wel een aantal belangrijke aandachtspunten die specifiek van belang zijn voor deze panden: •

In monumentale panden mogen bouwdelen niet zomaar aangepast worden. Kozijnen, gevels, daken en de constructie hebben vaak een monumentale status. Dit mag over het algemeen niet aangepast worden en als het wel mag, dan moet dit heel zorgvuldig gebeuren. Daarom is het van belang om specialistische kennis in te schakelen voor het inventariseren van kansen en mogelijkheden. Raadpleeg vooraf ook de Welstandsnota van de gemeente Montfoort (zie bijlage 1) en vraag de gemeente om advies. De gemeente Montfoort is altijd bereid om mee te denken over oplossingen. • In reguliere woningen kan de bewoner vaak stap voor stap aan de slag. In monumenten is de samenhang van bouwdelen veel belangrijker. Voor uitvoering van maatregelen is het daarom goed om eerst een totaalplaatje of een volledig verduurzamingsplan uit te werken. • Des te ouder een pand, des te meer naden en kieren er aanwezig zijn. Dit geldt vaak ook voor monumentale panden. Naden en kieren zorgen voor natuurlijke ventilatie waardoor vocht goed weg geventileerd wordt. Bij verduurzaming wordt de woning over het algemeen zoveel mogelijk luchtdicht gemaakt. Wanneer er geen goede ventilatie toegepast wordt en er geen gebruik gemaakt wordt van dampopen materialen, is de kans op vochtproblemen groot. Monumenten zijn nog gevoeliger voor vocht door de toepassing van historische en natuurlijke materialen.

• In monumentale panden is voor de uitvoering van veel maatregelen een vergunning nodig, bijvoorbeeld voor de toepassing van zonnepanelen. In bepaalde gevallen mogen zonnepanelen geplaatst worden. Dat is het meest waarschijnlijk wanneer woningen of daken niet aan de onderstaande voorwaarden voldoen: o Het pand is een zeer bijzonder monument; o Het is een monument met bijzondere daken; o Op het dak liggen dakpannen die ook een decoratieve rol spelen; o Het dak bestaat uit bijzondere dakbedekking zoals riet of leien. Voor meer informatie over het verduurzamen van monumenten zijn de onderstaande websites interessant: • • • • • • •

Monumenten.nl Nationaal Restauratiefonds Routekaart Duurzaam Erfgoed De Groene Menukaart Toolkit Duurzaam Erfgoed Stichting Erkende Restauratiekwaliteit (ERM) Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed

16

Omdat er maar één buurt is met een mogelijke collectieve warmteoplossing, starten we eveneens met een collectieve aanpak voor alle woningen en gebouwen. Deze collectieve aanpak kan zowel op het niveau van de gehele gemeente (algemeen) uitgewerkt worden, maar ook op clusterniveau. In deze aanpak richten we ons op het zogenaamde ‘geen spijt’ maatregelen. In eerste instantie concentreren we ons hierbij op het creëren van een handelingsperspectief voor alle bewoners en ondernemers van Montfoort en Linschoten. Hierbij zetten we in op goede informatievoorziening, ontzorging van inwoners en ondernemers bij verduurzamen van hun pand en de uitvoering van collectieve inkoopacties.

Uit de collectieve aanpak kunnen ambassadeurs worden gegenereerd om vervolgens in de directe omgeving van deze ambassadeurs een wijkgerichte aanpak op te zetten (wanneer de bebouwing dit toe laat). Deze aanpak gaat voornamelijk leiden tot een wijkgerichte, collectieve aanpak en geen collectieve warmtevoorziening zoals een warmtenet. We kijken hiervoor naar wijken met vergelijkbare bebouwing waarin een collectieve informatievoorziening en ontzorging van de bewoners opgezet kan worden. Denk aan het realiseren van een voorbeeldwoning (van één of meerdere ambassadeurs), collectieve inkoopacties en gerichte informatie over financieringsmogelijkheden en hoe de bewoners en bedrijven hun pand kunnen isoleren en de laatste stap naar aardgasvrij kunnen zetten. Het initiatief voor een collectieve aanpak moet, buiten de kansrijke buurten, tot 2030 vanuit de inwoners en/of de ondernemers zelf komen. De gemeente ondersteunt en faciliteert vervolgens deze initiatieven. Het verschil met de aanpak voor de kansrijke buurten is dat de gemeente daar proactief aan de slag gaat met de inwoners en ondernemers. Na 2030 gaan we met de andere buurten aan de slag om te komen tot een collectieve aanpak. Welke buurten dat zijn wordt richting 2030 bepaald.

In de onderstaande kaarten beschrijven we de kansen voor het ontwikkelen van een collectieve aanpak naast een algemene en generieke aanpak voor de hele gemeente. Een collectieve aanpak kan opgedeeld worden in drie categorieën: • Gebieden met eenduidige bebouwing waar de laatste stap naar aardgasvrij gezet kan worden; • Gebieden met eenduidige bebouwing waar nog geïsoleerd kan/moet worden; • Gebieden met een isolatieopgave én gemiddeld lagere inkomens.

17

In gebieden waar veel dezelfde woningen staan die na 19928 gebouwd zijn (oranje gebieden op de onderstaande kaart), is het mogelijk om een collectieve aanpak op te zetten om inwoners en ondernemers te informeren en ontzorgen bij het zetten van de laatste stap naar aardgasvrij (bijvoorbeeld het vervangen van de aardgasgestookte Cv-ketel naar een warmtepomp, een alternatief dat in een groot deel van de gemeente het meest waarschijnlijk is). Denk aan het gericht informeren, het realiseren van een voorbeeldwoning (van één of meerdere ambassadeurs) en collectieve inkoopacties van warmtepompen. Let op, de kaart laat niet alle woningen gebouwd na 1992 zien, maar alleen de gebieden waar veel soortgelijke woningen van na 1992 staan. In deze gebieden kan door de eenduidige bouw een collectieve aanpak opgezet worden.

Figuur 6. Gebieden waar een collectieve aanpak mogelijk is en waar de laatste stap naar aardgasvrij gezet kan worden.

8 Vanaf 1992 worden woningen volgens het Bouwbesluit met voldoende isolatie gebouwd om zonder

aanvullende isolatie met een warmtepomp verwarmd te kunnen worden.

18

In gebieden waar veel dezelfde woningen staan die vóór 1992 gebouwd zijn (rode gebieden op de onderstaande kaart), is het mogelijk om een collectieve aanpak op te zetten om inwoners en ondernemers te informeren en ontzorgen bij het isoleren van gebouwen. Denk aan het gericht informeren, het realiseren van een voorbeeldwoning (van één of meerdere ambassadeurs) en collectieve inkoopacties van isolatiemaatregelen. De aanwezigheid van woningen in eigendom van woningcorporaties kan helpen bij het opzetten van collectieve acties. Woningcorporaties hebben mogelijk al veel woningen in bezit waarmee ze collectieve acties aan kunnen zwengelen.

Figuur 7. Gebieden waar een collectieve aanpak mogelijk is en waar nog geïsoleerd kan worden.

De impact van stijgende energieprijzen is het hoogst bij mensen met een lager inkomen, zogenaamde energiearmoede. Uit onderzoek van het TNO blijkt dat energiearmoede het meest voorkomt in de slechter geïsoleerde woningen. Het isoleren van woningen kost geld. In veel gevallen zijn de benodigde investeringen fors. Huishoudens met een bescheiden inkomen kunnen deze investering niet altijd zelf doen, terwijl de energieprijzen blijven stijgen. Het is goed om aandacht aan deze groep mensen en woningen te geven om energiearmoede te bestrijden en voorkomen. Landelijk wordt energiearmoede aangepakt door middel van het Nationaal Isolatie Programma (NIP). In verschillende tranches kunnen gemeenten aanspraak maken op gelden uit dit programma voor het verduurzamen van woningen met een slecht energielabel. De gemeente heeft een aanvraag ingediend voor deze subsidie.

19

Uit de analyses zijn kansrijke warmtetechnieken voor de gemeente Montfoort naar voren gekomen. De keuze voor een techniek kan per buurt of straat anders zijn, afhankelijk van de bebouwing en de aanwezigheid van warmtebronnen. Om inwoners en ondernemers handelingsperspectief te geven, zijn in de warmtekoers voor verschillende clusters de kansrijke technieken inzichtelijk gemaakt (zie figuur 8). De warmtekoers geeft een beeld van de meest waarschijnlijke warmteoplossingen op basis van de huidige kennis en stand van de techniek. In de gemeente Montfoort zijn meerdere warmtetechnieken mogelijk, die in de toekomst als duurzaam alternatief voor aardgas kunnen dienen: individuele alternatieven in de vorm van (hybride) warmtepompen, warmtenetten gevoed door warmte uit oppervlaktewater of afvalwater, en hernieuwbaar gas in de vorm van groen gas en/of waterstof. Voor alle technieken geldt dat een belangrijke eerste stap het isoleren van de gebouwen is. De focus van de warmtetransitie ligt daarom tot 2030 ook op het besparen van energie. De warmtekoers en de bijbehorende kaart zijn op dit moment indicatief uitgewerkt. In de wijkuitvoeringsplannen (WUP’s) worden de grenzen van de verschillende vlekken definitief en preciezer uitgewerkt.

In de kern Montfoort is er mogelijk potentie om energie uit de Hollandsche IJssel te halen (TEO, Thermische Energie uit Oppervlaktewater). Verder biedt de RWZI (rioolwaterzuiveringsinstallatie) op IJsselveld kansen voor een warmtenet (zie zwart gearceerde gebied in figuur 8). Het is goed om deze potentiële warmtebronnen verder te onderzoeken, omdat de RWZI en de Hollandsche IJssel kansen bieden voor het verwarmen van enkele honderden woningen. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of een warmtenet in combinatie met een van deze bronnen ook daadwerkelijk mogelijk is. We kijken eerst naar kansen voor warmtenetten, omdat: aanpassingen in de gebouwen zijn kleiner dan bij bijvoorbeeld warmtepompen, met bepaalde typen warmtenetten kan ook gekoeld worden, de belasting op het elektriciteitsnet is lager én er wordt optimaal gebruik gemaakt van de aanwezige bronnen.

De grootste kansen zien we in Montfoort voor het gebruiken van warmte uit het water van de Hollandsche IJssel en warmte uit de rioolwaterzuivering. Deze kansen zijn gebaseerd op basis van kentallen zoals de woningdichtheid in Montfoort en de kostenraming die in de Leidraad9 zijn gemaakt. Zo is het verschil tussen de nationale kosten voor een warmtenet op aquathermie en een individuele oplossing (warmtepompen) minder dan 5%. In de andere buurten zien we op dit moment weinig kansen vanwege beperkte warmtecapaciteit van het oppervlaktewater en/of een te beperkte hoeveelheid woningen en gebouwen die aangesloten kunnen worden. Ook rondom een mogelijk TEO-warmtenet in de kern Montfoort zijn veel onzekerheden: •

• •

Montfoort is geen grote kern met heel veel hoogbouw en grote panden. Daardoor is de potentiële afzet van warmte minder dan bijvoorbeeld in een grote stad. Hierdoor is het mogelijk dat er in de businesscase te weinig inkomsten tegenover de kosten staan waardoor er een onhaalbare businesscase ontstaat. Het gebruik van warmte uit oppervlaktewater is relatief nieuw. Het wordt in Nederland op een aantal plaatsen al succesvol toegepast, maar het is nog geen gemeengoed. De Hollandsche IJssel is geen hele grote rivier waardoor er ecologische bezwaren kunnen zijn voor het gebruik van warmte.

9 Leidraad, PBL (2020) https://themasites.pbl.nl/leidraad-warmte/2020/#

20

Met vervolgonderzoek kunnen de daadwerkelijke kansen voor warmtenetten op basis van TEO in de gemeente in beeld worden gebracht. Ook de kansen voor Thermische Energie Afvalwater (TEA, vanuit de rioolwaterzuiveringsinstallatie op IJsselveld) moeten eerst nader worden onderzocht. Er zijn nog andere warmtebronnen aanwezig in de gemeente, maar deze bronnen zijn om een aantal redenen niet opgenomen als kansrijke bronnen. Ze leveren te weinig energie, de energielevering is op lange termijn niet zeker, er is onvoldoende afname van energie vanuit de gebouwde omgeving mogelijk, en/of de restwarmte kan beter in de eigen bedrijfsvoering worden gebruikt.

We voorzien voor het grootste deel van de gemeente Montfoort een individuele warmteoplossing als beste alternatief (paarse gebieden in de kaart op de volgende pagina, figuur 8). Met de huidige stand van de techniek moet voornamelijk gedacht worden aan elektrische lucht-, bodem- of zonthermiewarmtepompen. Let op, voor bodemwarmtepompen is onder bepaalde voorwaarden (bijvoorbeeld een bodembron die dieper dan 50 meter is) een omgevingsvergunning nodig. In bepaald gebieden mag helemaal niet geboord worden (bv. beschermingsgebieden voor het winnen van drinkwater). Een mogelijke tussenstap is een hybride warmtepomp. Hiermee kan het aardgasverbruik met 7080% worden verminderd. In een aantal gevallen kan de hybride warmtepomp ook een eindoplossing zijn, bijvoorbeeld in de oude bebouwing. Deze gebouwen kunnen waarschijnlijk onvoldoende geïsoleerd kunnen worden om volledig elektrisch te gaan verwarmen (roodbruine gebieden in de kaart op de volgende pagina, figuur 8). In deze gebieden worden toekomstige innovaties mogelijk ook nog interessant. Het is daarom goed om de ontwikkelingen op het gebied van technieken in de gaten te houden.

De potentie voor groen gas (bijvoorbeeld uit de vergisting van mest) in de gemeente Montfoort is groot: een equivalent van ongeveer 10.000.000 m3 aardgas10. Nagenoeg het volledige potentieel van groen gas komt uit reststromen van gras en groenvoedergewassen. In de toekomst moet blijken hoe deze reststromen zich ontwikkelingen, mede op basis van de stikstofproblematiek. Daarnaast zal groen gas naar verwachting in de toekomst voornamelijk worden toegepast in de industrie, waar hoge temperaturen benodigd zijn, en binnen de mobiliteitssector (bijv. voor zware wegvoertuigen en schepen). Daarom zal slechts een klein deel van de beschikbare hoeveelheid groen gas beschikbaar komen voor het verwarmen van de gebouwde omgeving. Als het al beschikbaar komt, dan komt het alleen beschikbaar voor de gebouwen waar echt geen andere oplossingen mogelijk zijn. Op korte termijn verwachten we daarom nog geen grootschalige toepassing van groen gas in de gebouwde omgeving. We houden de ontwikkelingen wel goed in de gaten. In RES verband worden de kansen voor en de mogelijke verdeling van groen gas onderzocht. In de Regionale Structuur Warmte (RSW) wordt gesteld dat het de voorkeur heeft om groen gas dat geproduceerd is in de regio U16 in de eigen regio te benutten.

10 Bron: Warmteatlas van RVO, 2020

21

Figuur 8. Warmtekoers voor de gemeente Montfoort, voor een grotere kaart klik hier. De koers is opgesteld met de huidige kennis en stand van de techniek. Het is mogelijk dat in de toekomst nieuwe inzichten en technieken beschikbaar komen. Op dat moment wordt er vanzelfsprekend ook naar de kansen en mogelijkheden van deze technieken gekeken. Daarom wordt de TVW ook elke 5 jaar herijkt.

Het is belangrijk dat de investeringen voor de warmtetransitie betaalbaar zijn. De benodigde investeringen voor de warmtetransitie zijn grofweg te verdelen in twee groepen: investeringen in de woningen en investeringen in de openbare ruimte. Investeringen in de woningen bestaan uit het toepassen van isolatiemaatregelen en het aanpassen van installaties. De investeringen in de openbare ruimte bestaan uit investeringen in het realiseren of toegankelijk maken van een duurzame bron, en de bijbehorende infrastructuur. Dat kan bijvoorbeeld het uitbreiden van het bestaande elektriciteitsnetwerk zijn, maar ook het realiseren van een warmtenet. Indirect worden deze kosten uiteraard ook door de inwoners betaald (via belastingen en opslagen). Bijlage 8 geeft een bondige samenvatting van hoe de energielasten zich mogelijk ontwikkelen. De huidige woningen in de diverse wijken gaan (op basis van een extrapolatie naar 2030) 900 tot 2.050 euro per jaar aan gas en elektriciteit betalen. Met de nieuwe (alternatieve) energiesystemen waarbij de woningen van het gas af gaan, gaan de jaarlijkse lasten (incl. rente en aflossing voor een investering en de kosten voor elektriciteit) potentieel naar 850 tot 2.100 euro. Als de gasprijzen na 2030 blijven stijgen (en dat is waarschijnlijk) dan gaan de nieuwe energiesystemen goedkoper uitpakken dan de huidige systemen.