Bijlage 2 Toelichting op de actualisatie van de archeologische beleidskaart - Gemeente Montfoort (2025) verkleind

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

85

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

10.1.3

Vrijstellingsgrenzen

Het archeologisch potentieel van Montfoort is gelaagd en wisselt in diepte. Bij het opstellen van de beleidscategorieën wordt sterk geleund op de gereconstrueerde diepten van de verschillende archeologische niveaus (zie 9.2). Vrijstelling, dan wel het besluit tot vervolgonderzoek, wordt in het voorliggende voorstel vooral aan de hand van de diepte van de voorgenomen ingreep ten opzichte van maaiveld bepaald voor de archeologische verwachtingen die samenhangen met landschappelijke afzettingen. Dit is een belangrijke verbetering ten opzichte van eerdere gemeentelijke beleidskaarten, waarbij de afweging omtrent wel of geen vooronderzoek meestal alleen gemaakt werd aan de hand van de omvang van een initiatief aan de oppervlakte. Door een toegesneden dieptecriterium te hanteren wordt overbodig onderzoek vermeden, omdat ingrepen die niet tot in het relevante archeologische niveau reiken worden vrijgesteld. Om normaal bodemgebruik voor onderhoud en bewerking van de tuin niet te belemmeren wordt wel een vrijstelling voorgesteld voor ingrepen ondieper dan 30 cm ter plaatse van de vastgestelde vindplaatsen. Voor de gebieden met hoge of lage archeologische verwachting gelden diepte vrijstellingen op basis van de landschappelijke afzettingen, respectievelijk 50 of 150 cm beneden maaiveld. Daarnaast zijn oppervlaktegrenzen van belang.

Binnen de Omgevingswet wordt een vrijstellingsgrens van 100 m2 aangehouden. Beargumenteerd kan een gemeente hiervan afwijken. Afhankelijk van de archeologische verwachting kunnen resten verwacht worden op kleine oppervlakten of juist op grotere oppervlakten. Een molen bijvoorbeeld heeft uiteindelijk slechts een klein oppervlaktebeslag, waardoor een vrijstelling van 100 m2 een dergelijke verwachtingszone geheel kan verstoren. Voor de gebieden waar een archeologische verwachting op kleinere complexen geldt en voor vastgestelde vindplaatsen wordt daarom voorgesteld om een oppervlakte grens van 50 m2 aan te houden. Dit is een iets ruimere grens dan aangehouden wordt in IJsselstein en Vijfheerenlanden, maar sluit aan bij het beleid van Oudewater en Woerden. 151 Voor gebieden met een hoge (landschappelijke) verwachting wordt een oppervlakte grens van 250 m2 aangehouden (voorheen 200 m2). Een vindplaats is nog niet vastgesteld, maar is aannemelijk door gunstige landschappelijke omstandigheden of de ligging in een ontginningsas of bewoningslint. Het type vindplaats dat hier verwacht wordt is groter (500-2000 m2), waardoor een grotere vrijstellingsgrens gehanteerd kan worden. In de omliggen de gemeente IJsselstein en Vijfheerenlanden wordt deze oppervlakte grens voor dezelfde verwachting gehanteerd.

Voor gebieden met een lage archeologische verwachting is gekozen om de ruime oppervlaktegrens van 10.000 m2 te behouden. Het doel van deze oppervlakte grens is om deze gebieden niet onevenredig te belasten met archeologisch onderzoek, maar vooral zicht te houden op de grotere landschappelijke inzichten die kunnen bijdragen aan de archeologische en landschappelijke kennis van de bodem binnen de gemeente. 10.1.4

Regulier Agrarisch gebruik

Bij het opstellen van het nieuwe archeologiebeleid wordt ook rekening gehouden met de agrarier. Voor grote delen van het landelijk gebied blijft de dieptevrijstelling 50 cm onder maaiveld of wordt deze verruimt naar 150 cm beneden maaiveld. Hiermee blijft regulier agrarisch gebruik nog steeds mogelijk zonder vergunning. Daarbij geldt een algemene vrijstelling voor ingrepen tot 30 cm onder het huidige maaiveld. Vergunningsvrij bouwen op de bouwkavels is op basis van het advies uit de Evaluatie van het archeologische beleid uit 2014 sindsdien niet meer van toepassing.152

151

Boer et al 2022.

152

Gemeente Montfoort 2013.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

86

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

10.1.5

Gebieden vrijgesteld van archeologisch onderzoek

Op de voorgestelde beleidskaart zijn ook gebieden aangeduid waar geen archeologisch onderzoek meer behoeft plaats te vinden. Voor deze terreinen geldt geen archeologische verwachting meer, om redenen zoals bij de inventarisatie van de bekende waarden en verwachtingen is besproken. Ook terreinen waar al een archeologische opgraving is uitgevoerd vallen hieronder (zie o.a. 9.2.3). 10.2

Beleidscategorieën

Uitgaande van de archeologische inventarisatie, het verwachtingsmodel en de overwegingen ten aanzien van de verantwoorde omgang met en de bescherming van het archeologisch erfgoed, is de archeologische beleidskaart opgesteld (Kaart 15). Hieronder worden de verschillende beleidscategorieën die daarop voorkomen nader toegelicht en voorzien van de voorgestelde regels, waarmee de archeologische waarden en verwachtingen worden beschermd. 10.2.1

Categorie 1 Archeologisch rijksmonument

Deze categorie betreffen alle archeologische rijksmonumenten binnen de gemeente Montfoort. Daartoe behoren Kasteel van Montfoort (AMK-terrein 921/Rijksmonument 45831) en twee versterkte huizen, namelijk van Linschoten (AMK-terrein 922/Rijksmonument 45623) en Heulestein (AMK-terrein 923/Rijksmonument 45624). De vrijstellingsgrenzen voor deze categorie worden bepaald door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE).

Beleid: Voor alle activiteiten waarbij een archeologisch rijksmonument mogelijk verstoord, gesloopt, verplaatst, gewijzigd, hersteld, gebruikt, ontsierd of anderszins in gevaar gebracht wordt, is een omgevingsvergunning voor een rijksmonumentenactiviteit nodig. 10.2.2

Categorie 2 Vastgestelde vindplaatsen

De vastgestelde vindplaatsen bestaan uit alle terreinen waarbij archeologische waarden zijn vastgesteld. Hieronder vallen de AMK-terreinen, zoals de historische kernen van Linschoten en Montfoort. Ook behoren de vindplaatsen die uit archeologisch onderzoek naar voren zijn gekomen hieronder. Bij deze actualisatie is deze categorie verder uitgebreid met historische erven, verdwenen molens, steenfabrieken en overige cultuurhistorische complexen met een archeologische neerslag (zie ook kaart 14). Ook de locaties van militair erfgoed met een klein ruimtebeslag, zoals de locaties van de schanzen, en de noodzetel van de provincie zijn ondergebracht in deze categorie.

Beleid: Voor deze zone geldt een onderzoekstplicht voor activiteiten met een oppervlakte van meer dan 50 m2 en dieper dan 30 cm onder het maaiveld. 10.2.3

Categorie 3 Hoge archeologische verwachting bewoning en landgebruik

De ontginningsassen en bewoningslinten binnen de gemeente zijn opgenomen in categorie 3. Met name de nog onbekende laat middeleeuwse bewoning, behorend bij de start van de ontginningen worden middels deze categorie beschermd. Ook de militaire complexen met een groot ruimtebeslag, de Linie van Linschoten en Pleit zijn in deze categorie opgenomen. Binnen deze zone kan een hoge concentratie aan sporen en vondsten aanwezig zijn.

Beleid: Voor ingrepen met een oppervlakte van meer dan 250 m2 en dieper dan 50 cm onder maaiveld geldt een onderzoeksplicht. 10.2.4

Categorie 4 Infrastructuur

Historische dijken en kades zijn lange lijnelementen die mogelijk meer inzicht kunnen verschaffen in de omgang van de mens met de dreiging van het water. Ze zijn daardoor belangrijke archeologische elementen.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

87

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

Beleid: Bij het doorgraven van de dijk of kade dient archeologische onderzoek plaats te vinden. Voor ingrepen met een oppervlakte van meer dan 100 m2 en dieper dan 50 cm onder maaiveld geldt een onderzoeksplicht. Coupure van de dijk of kade behoort onderdeel te zijn van de onderzoeksstrategie. 10.2.5

Categorie 5 Hoge archeologische verwachting

Het landschap bepaalt in grote mate waar mogelijk archeologische vindplaatsen en landgebruik kunnen worden aangetroffen. Binnen de gemeente Montfoort hangt dit sterk samen met de stroomgordels en crevasse van verschillende stelsels (zie 3.4.2 en 9.2.1). Deze stroomgordels komen gelaagd voor binnen de gemeente en zijn aanwezig vanaf maaiveld op pas op een dieper niveau. Vandaar dat bij deze categorie twee verschillende dieptevrijstellingen zijn opgenomen.

Beleid: a. b.

Voor ingrepen met een oppervlakte van meer dan 250 m2 en dieper dan 50 cm onder maaiveld geldt een onderzoeksplicht Voor ingrepen met een oppervlakte van meer dan 250 m2 en dieper dan 150 m onder maaiveld onder maaiveld geldt een vergunningsplicht.

10.2.6

Categorie 6 Lage archeologische verwachting

Buiten de stroomgordels is sprake van de nattere komgronden. Deze gebieden hebben een lage verwachting op vindplaatsen, doordat deze vaak niet bewoonbaar zijn. Vaak zijn deze gebieden in gebruik als landbouw of weidegrond, maar dit levert een lage vondsten en sporen verspreiding op en dus een lage trefkans op vindplaatsen. Vooral op het Hollandveen niveau kunnen nog vondsten en sporen aangetroffen worden, maar de mate van ontwatering en diepteligging van dit niveau is momenteel nog niet goed bekend. Vanwege het onbekende diepteniveau van het Hollandveen geldt hier een beperkte dieptevrijstelling. Bij ingrepen dient rekening te worden gehouden met de dieper gelegen pleistocene afzettingen (vanaf 5 m -NAP), waar ook sprake is van een onbekende archeologische verwachting. Deze afzettingen bevinden zich op een dergelijk grote diepte dat deze nauwelijks geraakt zullen worden door activiteiten.

Beleid: Voor ingrepen met een oppervlakte van meer dan 10.000 m2 en dieper dan 50 cm onder maaiveld geldt een onderzoeksplicht. 10.2.7

Categorie 7 Hoge verwachting waterbodem

Waterbodems met een hoge archeologische verwachting betreffen historische vaarten en waterlopen waar binnenvaart mogelijk is geweest. Daarnaast betreft het waterlopen nabij historische bebouwing of onderdeel van een verdedigingsstructuur, zoals de waterpartijen van de gracht rondom de historische kern van Montfoort of de Linie van Linschoten.

Beleid: Voor ingrepen met een oppervlakte van meer dan 250 m2 en dieper dan de top van de onverstoorde waterbodem geldt een onderzoeksplicht.. 10.2.8

Categorie 8 Geen archeologische verwachting

Terreinen die volledig zijn onderzocht of aantoonbaar zijn verstoord zijn vrijgesteld van verder archeologisch onderzoek.

Beleid: Geen onderzoek nodig.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

88

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

10.2.9

Schematische weergave

Categorie

Toelichting

Vrijstelling

Categorie 1 Categorie 2

Archeologische rijksmonumenten AMK-terreinen, buffers rondom vindplaatsen en historische elementen, historische kern en historische erven Ontginningsassen en bewoningslinten zonder bewijs voor historische bewoning Infrastructuur – historische dijken. Bij overschrijding van de vrijstellingsgrens en wanneer een dijk doorgraven wordt is archeologisch onderzoek verplicht Hoge landschappelijke verwachting – stroomgordel/ crevasse Hoge landschappelijke verwachting – stroomgordel/ crevasse (dieper gelegen) Lage landschappelijke verwachting – komgronden Hoge verwachting waterbodem

0m2 en 0 cm 50 m2 en 30 cm

Categorie 3 Categorie 4

Categorie 5a Categorie 5b Categorie 6 Categorie 7 Categorie 8

Geen archeologische verwachting – volledig onderzocht of aantoonbaar verstoord

250 m2 en 50 cm 100 m2 en 50 cm

250 m2 en 50 cm 250 m2 en 150 cm 10.000 m2 en 50 cm 250 m2 en top onverstoorde waterbodem Geen onderzoek nodig

Tabel 6 Schematisch overzicht van de beleidscategorieën.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

89

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

10.3

Aanzet tot onderzoeksrichtlijnen en -agenda

In deze paragraaf worden puntsgewijs een aantal suggesties gedaan ten aanzien van onderzoeksrichtlijnen en een onderzoeksagenda. Mogelijke verstoringen In hoofdstuk 8 zijn de mogelijke verstoringen gepresenteerd. Het gaat om winningsgebieden, verstoringen gemeten op basis van de AHN en anderzijds vergraven gronden. Zoals eerder in het rapport ter sprake is gekomen, is van deze verstoringen niet geheel duidelijk in hoeverre deze verstoringen de archeologische niveaus hebben geraakt of verstoord. Ze zijn meegenomen als indicatie op de archeologische beleidskaart, omdat het wenselijk kan zijn om deze zones anders te benaderen dan andere verwachtingszones. Binnen de AMZ-cyclus kan in het Plan van Aanpak voor een verkennend booronderzoek beargumenteerd worden of ter plaatse van deze aanduidingen eerst onderzoek met een groter boordgrid dient te worden uitgevoerd om de mate van verstoring in beeld te brengen. Indien de verstoring niet tot het archeologisch niveau heeft gereikt, kan in het veld besloten worden om het boorgrid te verdichten ten behoeve van de landschappelijke en archeologische onderzoeksvragen. Categorie 4 Infrastructuur Infrastructuur neemt een bijzondere plaats in, vandaar dat deze apart op de beleidskaart is aangeduid. Ten aanzien van de infrastructuur is het namelijk van belang om een coupure dwars over de structuur te maken om de opbouw te documenteren.

Vragen die meegenomen dienen te worden bij het onderzoek naar de infrastructuur zijn onder andere: • Wat is de aard, ouderdom, ligging, functie en samenhang van structuren die samenhangen met waterbeheer? (NOaA 2.0-vraag 34) • Hoe was de landinfrastructuur, inclusief ondersteunende faciliteiten, gestructureerd? (NOaA 2.0-vraag 26) Omgang met de waterbodems Deze bijbehorende onderzoeksvragen dienen meegenomen te worden in het archeologisch onderzoek dat uitgevoerd gaat worden ter plaatse van de waterbodems: • Wat was het effect van de toegang tot (bevaarbaar) water op de ontwikkeling van nederzettingen/steden? (NOaA 2.0-vraag 96) • Welke infrastructurele en sociaaleconomische rol speelden waterwegen en de scheepvaart? (NOaA 2.0-vraag 69) • Hoe heeft de visvangst zich technologisch en economisch ontwikkeld? (NOaA 2.0-vraag 102) • Welke rol speelde de exploitatie van natuurlijke voedselbronnen (inclusief jacht en visvangst) na de introductie van de landbouw? (NOaA 2.0-vraag 22)

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

90

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

Literatuur ALKEMADE, M./B. BRUGMAN/M. GOUW/K. KLERKS/C. VISSER., 2010: Archeologiebeleid gemeente Montfoort Ontwikkeld in samenwerking met de gemeenten Lopik, Oudewater en Woerden, Amersfoort (Vestigiarapport V673). AMERSFOORT, H./P. KAMPHUIS (RED.) 2005: Mei 1940. de strijd op Nederlands grondgebied, ’s-Gravenhage. BECKERS, I.S.J. / J. HUIZER / R.M. VAN DER ZEE, 2009: De Cope 3 te Montfoort. Een Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een karterend booronderzoek, ADC Rapport 2109, Amersfoort. BEIJEN, C., 2023: Montfoort De Bleek Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode, Kaatsheuvel (AVG rapport 143000284-VO-01C). BENTHEM, A. VAN/ M. VAN DINTER, 2018: IJsselvelden, gemeente IJsselstein. Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van proefsleuven, Amerfoort (ADC Rapport 4638). BERENDSEN, H.J.A., 1982: De genese van het landschap in het zuiden van de provincie Utrecht, een fysischgeografische studie, Utrecht (Utrechtse Geografische Studies 25). BERENDSEN, H.J.A., 1997: Landschappelijk Nederland, Assen. BERENDSEN, H.J.A./M.I.J.G. CORTENRAAD, 1983: Het ontstaan van het Landschap in de omgeving van Montfoort, Heemtijdinghen, 19, 3, 41-53. BERENDSEN, H.J.A./E. STOUTHAMER, 2001: Palaeogeographic Development of the Rhine-Meuse Delta, The Netherlands, Assen.

BLIJDENSTIJN, R., 2017: Tastbare Tijd 2.0, Cultuurhistorische atlas van de provincie Utrecht, Amsterdam. BLOM, J., 2017: Archeologisch onderzoek Ijsselvelden (gemeente IJsselstein). Bureauonderzoek, Rotterdam (SWECO ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN 2111). BLES, B.J. & ZEGERS, H.J.M., 1971: De bodemgesteldheid van het ruilverkavelingsgebied Lopikerwaard, oostelijk deel. Wageningen: Stichting voor Bodemkartering (STIBOKA), Rapport nr. 872 BOER, G.H. DE / K. LEIJNSE, D. BECKERS/ J.M.J. WILLEMS, 2022: Gemeente Woerden. Archeologische verwachtings- en beleidskaart, ’s Hertogenbosch (BAAC-rapport V-20.0036). BOER, A. DE, 2016: Bureau voor Archeologie Rapport 314. Willeskop 88, Montfoort, gemeente Montfoort: een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen, Bureau voor Archeologie Rapport 314, Utrecht. BOUTER, H.E., 2020: Achterdijk 12 te Montfoort, gemeente Montfoort. Een Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek, ADC Rapport 4954, Amersfoort. BRANDHOF, W. VAN DEN., 2019: Vooronderzoek CE, Dijkverbetering Gekanaliseerde Hollandsche IJssel – Noord, (AVG kenmerk 1962026-VO-01).

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

91

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

BREIMER, J.N.W. (RED.) 2020: Handleiding Opstellen gemeentelijke Archeologische inventarisatiekaarten;

Een normstellend kader

BREDA, W.A. VAN/ N. DE JONGE, 2011: Kleiwinningsgebied aan de M.A. Reijnaldaweg (N204) te Montfoort,

Een Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek, Amersfoort (ADC Rapport 2611). BROEKE, E.M. TEN, 2016: Archeologisch verkennend booronderzoek Willeskop 64-68 te Montfoort in de gemeente Montfoort, rapport 1768.001, Doetinchem. CATE, J.A.M. TEN/G.C. MAARLEVELD, 1977: Geomorfologische kaart van Nederland schaal 1:50.000, Toelichting op de legenda, Wageningen/Haarlem (Stichting voor Bodemkartering / Rijks Geologische Dienst). COHEN, K.M./R. DE BRUIJN/V.C. MARGES/S. DE VRIES/H.J. PIERIK/P.C. VOS/G. ERKENS/M.P. HIJMA, 2017A:

Vervaardiging van begraven landschapskaarten voor Holoceen afgedekt Nederland (Deelrapprt RCE-10B), Kaartlaag T0123 voor RCE’s Kenniskaartportaal, s.l. (Deltares 1210450-000-BGS-0013, versie 5, Augustus 2017, definitief). COHEN, K.M./R. DAMBRINK/R. DE BRUIJN/J. SCHOKKER/M.P. HIJMA, 2017B: Vervaardiging van hoogtemodellen en

landschapskaarten naar periode en diepte voor archeologisch gebruik in Holoceen-afgedekte delen van Nederland, Opleggerrapport bij project RCE-10A/B, s.l. (Deltares/Geologische Dienst Nederland 1210450000-BGS-0012).

COHEN, K.M./E. STOUTHAMER, 2012: Vernieuwd digitaal basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas delta, Beknopte toelichting bij het digitaal basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas delta, Utrecht. COHEN, K.M./E. STOUTHAMER/H.J. PIERIK/A.H. GEURTS, 2012: Rhine‐Meuse Delta Studies’ Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeography, Utrecht. COPPENS, C.F.H., 2014: Plangebied M.A. Reinaldaweg 61a te Linschoten, gemeente Montfoort; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase), RAAP-Notitie 4722, Weesp. CORPORAAL, S. / F. STEVENS, 2021: IJsselveld 1-E te Montfoort Gemeente Montfoort. Bureau- en Inventariserend Veldonderzoek, verkennend en karterend booronderzoek, Synthegra Rapport S210014, Leusden. DINTER, M. VAN, 2013: The Roman Limes in the Netherlands: how a delta landscape determined the location of the military structures, Netherlands Journal of Geosciences - Geologie en Mijnbouw, 92, 1 , 1132. DINTER, M. VAN, 2017: Living along the Limes, Landscape and settlement in the Lower Rhine Delta during Roman and Early Medieval times, Utrecht (Utrecht Studies in Earth Sciences 135). DRENTH, E.,2008: Het Laat-Neolithicum in Nederland. In: J. Deeben, E. Drenth, M-F. van Oorsouw & L. Verhart (red.); De Steentijd van Nederland (pag. 333-365). Stichting Archeologie. DRIEL, H.

VAN., 2017: Vooronderzoek Reyerscop, Heijen (AVG rapport 1762004-VO-01). GAASBEEK, F./ C. NOORDAM 1992: Montfoort, Geschiedenis en Architectuur, Zeist

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

92

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

GEMEENTE MONTFOORT., 2013: Evaluatie archeologiebeleid gemeente Montfoort. HANEMAAIJER, M., 2018: Bureau voor Archeologie Rapport 545. Willeskop 90, Montfoort, gemeente Montfoort: een inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de karterende fase, Bureau voor Archeologie Rapport 545, Utrecht. HARBERS, P., 1981: Bodemkaart van Nederland, Schaal 1:50.000, Toelichting bij kaartblad 38 Oost Gorinchem, Wageningen (Stichting voor Bodemkartering). HIJMA, M.P. / K.M. COHEN, 2010: Timing and magnitude of the sea-level jump preluding the 8200 yr event, Geology, 38-3, 275-278. HORN, M., 2010: Inventariserend Veldonderzoek, verkennende en karterende fase (d.m.v. boringen) Johan de Ridderlaan 1, Montfoort Gemeente Montfoort, B&G rapport 1009, Noordwijk. HUISMAN, N., 2011: Montfoort, Hoogstraat 9-11. Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een proefsleuf en een archeologische begeleiding conform protocol opgraven, ADC Rapport 2386, Amersfoort. HUISSOON, J./J. BOELEN., 2023: Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Park Rapijnen Linschoten, Hardinxveld-Giessendam (BeoBOM kenmerk BB23-116-VO-01). JANSEN, B./B. VAN SNIPPENBURG/S. VAN VEEN, 2019: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek gekanaliseerde Hollandse IJssel, Weesp. JANSEN, H./ J. VAN HORSSEN/ J.

BEX, 2010: Archeologisch onderzoek Begraafplaats Montfoort Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen, Houten (Grontmij Archeologische Rapporten 823). JANSEN OF LORKEERS, L.M.C., 2023: Oudewater, Damweg Project Berging en Doorvoer Willeskop Gemeentes Oudewater, Montfoort en Lopik (UT) Een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase door middel van boringen Nieuwegein (Transect-rapport).

JELGERSMA, S., 1979: Sea-level changes in the North Sea basin. In: The Quaternary history of the North Sea. Symposia Universitatis Upsaliensis annum quingentesimum celebrantis, 2 , 238-248. JEZEER, W., 2015: Montfoort, Achterstraat 1a. Een archeologische begeleiding, Amersfoort (ADC Rapport 4016). KAMPEN, J. VAN, 2016: van boerenerf tot stadswoning. Archeologisch onderzoek aan de lieve vrouwegracht te Montfoort, Amsterdam (ZAN 364). KALISVAART, C.C., 2018: Gemeente Utrecht, Woerden en Montfoort, plangebied Reijerscop, archeologisch bureauonderzoek, ’s-Hertogenbosch (BAAC Rapport V-17.0138). KLERKS, K. / H. E. BOUTER, 2019: Mastwijkerdijk 138a te Montfoort, gemeente Montfoort Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek, ADC Rapport 4993, Amersfoort. KLEP, C./B. SCHOENMAKER (RED.) 1995: De bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank, ’sGravenhage.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

93

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

KROES, R.A.C., 2022: Plangebied Julianalaan 7 te Montfoort, gemeente Montfoort; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek, Weesp (RAAP-rapport 6056) KOOT IN PREP Rapportage opgraving Vlaardingen Vijfsluizen. MELMAN, J.G.E., 2020: Montfoort, Achthoven Oost 46 - 48 Gemeente Montfoort Archeologisch bureauonderzoek (BO) en inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase, Nieuwegein (Transect-rapport 2834). MOL, J. A., 2024: Het beleg van Montfoort in 1490. Jaarboek Oud Utrecht, 2024, 30-53. NOOT, S.V., 2018: Vooronderzoek Conventionele Explosieven Zes locaties HDSR Gemeenten Woerden, Nieuwkoop, Stichtse Vecht, De Ronde Venen en Montfoort, Utrecht (Bombs Away B.V. rapport 18P089). PLASSCHE, O. VAN DER, 1982: Sea-level change an dwater-level movements in the Netherlands during the Holocene, Haarlem (Mededelingen Rijks Geologische Dienst, 36-1.) PROVINCIE UTRECHT., 2024: Verbindende cultuur en inspirerend erfgoed: toekomstbestendig en voor iedereen. Omgevingswetprogramma Cultuur en Erfgoed 2025-2028, Utrecht. RIDDER, J.A.A. DE, 2010: Groengebied Hollandsche Ijssel Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van proefsleuven, Amersfoort (ADC Rapport 2341). RIJK, T.E. DE, 2021: Plangebied Hofstraat, Om ‘t Hof en Hofplein te Montfoort, gemeente Montfoort; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek, RAAP-rapport 5373, Weesp. ROEP, TH.B./D.J.

BEETS, 1988: Sea level rise and palaeotidal levels from sedimentary structures in the coastal barriers in the western Netherlands since 5600 BP, Geologie en Mijnbouw, 67, 53–61. ROODENBURGH, F., 2019: Knollemanshoek 9, Knollemanshoek, gemeente Montfoort: een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase, Utrecht ( Bureau voor Archeologie Rapport 1364). SANDERS, E., 2023: De Schrale (Landgoed Linschoten) Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode, (Sweco VOO rapport SOOR2023_012). SATIJN, O.P.N. / F.P.J. VAN PUIJENBROEK / W.A.M. HESSING, 2019: Archeologie en cultuurhistorie in het kader een conditiemeting en variantenstudie van de Balgzandbrug (gemeente Hollands Kroon), Schellingwouderbrug (gemeente Amsterdam) en Draaibrug Montfoort (gemeente Montfoort), Vestigiarapport V1652, Amersfoort. SB4 BUREAU VOOR HISTORISCHE TUINEN, PARKEN EN LANDSCHAPPEN 2020: Gemeente Montfoort. Toelichting bij de cultuurhistorische waardenkaart, Wageningen. SCHOUTE, N./ W.A.M. HESSING, 2023: Archeologisch onderzoek waterbodems in het kader van

Baggerwerkzaamheden Gekanaliseerde Hollandsche Ijssel Gemeenten Nieuwegein IJsselstein, Montfoort, Oudewater en Krimpenerwaard, Archeologische Begeleiding waterbodems), Amersfoort (Vestigiarapport 2444) SCHUTE, I.A., 2017: Plangebied rotonde N204 in Blokland, gemeente Montfoort; archeologisch onderzoek: een proefsleufonderzoek en opgraving, Weesp (RAAP Rapport 3149).

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

94

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

SPANJAARD, G.W.J., 2016: Archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek Nieuwe Zandweg 9 te Linschoten in de gemeente Montfoort, Doetinchem. STAFLEU, J./D. MALJERS/F. BUSSCHERS/J. GUNNINK/J. SCHOKKER/J. HUMMELMAN, 2019: Totstandkomingsrapport GeoTOP, Utrecht (TNO-rapport TNO 2019 R11655). STAFLEU, J./J. HUMMELMAN/R. DE BRUIJN/K. KOSTER/J. STAM/D. MALJERS/J. SCHOKKER, 2020: Totstandkomingsrapport GeoTOP - met nieuwe methodiek lagenmodellering, Utrecht (TNO-rapport TNO 2020 R10758). STEUR, G.G.L./W. HEIJINK, 1991: Bodemkaart van Nederland, Schaal 1:50.000, Algemene begrippen en indelingen, Wageningen (Staring Centrum). STIBOKA, 1969: Bodemkaart van Nederland, Schaal 1:50.000, Toelichting bij kaartblad 31 West Utrecht , Wageningen (Stichting voor Bodemkartering). STIBOKA, 1970: Bodemkaart van Nederland, Schaal 1:50.000, Toelichting bij kaartblad 31 Oost Utrecht , Wageningen (Stichting voor Bodemkartering). TNO-GDN, 2025A: Laagpakket van Wierden. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. Geraadpleegd op 02-04-2025 op https://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/laagpakket-van-wierden. TNO-GDN, 2025B: Formatie van Boxtel. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland.

Geraadpleegd op 02-04-2025 op https://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/formatie-van-boxtel. TNO-GDN, 2025C: Formatie van Kreftenheye. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. Geraadpleegd op 02-04-2025 op https://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/formatie-van-kreftenheye. TNO-GDN, 2025D: Basisveen Laag. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. Geraadpleegd op 02-04-2025 op http://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/basisveen-laag. TNO-GDN, 2025E: Formatie van Nieuwkoop. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. Geraadpleegd op 02-04-2025 op https://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/formatie-van-nieuwkoop. TNO-GDN, 2025F: Hollandveen Laagpakket. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. Geraadpleegd op 02-04-2025 op http://www.dinoloket.nl/stratigrafischenomenclator/hollandveen-laagpakket. VERBOOM - JANSEN, M., 2023: Oudewater, Damweg Project Berging en Doorvoer Willeskop Gemeentes Oudewater, Montfoort en Lopik (UT) Een Archeologisch Bureauonderzoek (BO), Nieuwegein (Transectrapport 3242). VINK, T., 1926: De Lekstreek, Een aardrijkskundige verkenning van een bewoond deltagebied , Amsterdam (Paris).

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

95

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

VELTHUIS, I.M.J., 2018: ARCHEOLOGISCHE BEGELEIDING BAGGERWERKZAAMHEDEN GEKANALISEERDE HOLLANDSCHE IJSSEL, AMERSFOORT (ADC RAPPORT 4564). VOS, P./M. VAN DER MEULEN/H. WEERTS/J. BAZELMANS, 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus). VOS, P./M. VAN DER MEULEN/H. WEERTS/J. BAZELMANS 2020: Atlas of the Holocene Netherlands, landscape and habitation since the last ice age, Amsterdam (Amsterdam University Press). VRIES, F. DE/W.J.M. DE GROOT/T. HOOGLAND/J. DENNEBOOM, 2003: De bodemkaart van Nederland digitaal.

Toelichting bij de inhoud, actualiteit en methodiek en korte beschrijving van additionele informatie, Wageningen (Alterra-rapport 811).

VRIES, N DE / J. RAP, 2016: Montfoort, Mastwijkerdijk 28, Gemeente Montfoort (Utrecht). Archeologisch bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO; verkennende en karterende fase), Utrecht (Transect-rapport 1054). WESTERHOFF, W.E./E.F.J. DE MULDER/W. DE GANS, 1987: Toelichtingen bij de geologische kaart van Nederland, 1:50.000, Blad Alkmaar West (19W) en Blad Alkmaar Oost (19O) , Haarlem (Rijks Geologische Dienst). WEEKERS - HENDRIKX, B.A.T.M., 2023: Montfoort, Achthoven-Oost 13, Een adviesdocument ten behoeve van herinrichting van een terrein, Amersfoort. WIT, J.P.M. DE, 2024: Montfoort, De Bleek (fase 1), Gemeente Montfoort (UT). Een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase, Nieuwegein (Transect-rapport 5408). WULLINK, A.J., 2015: Montfoort, Waterleidingtracé, Gemeente Montfoort. Archeologisch bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO; verkennende fase), Utrecht (Transect-rapport 764). ZON, M. VAN, 2019: Vondsten uit een gedempte gracht. Een archeologische begeleiding in plangebied Lieve Vrouwegracht, Montfoort (gemeente Montfoort), Leiden (Archol-rapport 388).

Digitale bronnen ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND: https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/ ARCHEOLOGISCH INFORMATIESYSTEEM (ARCHIS): https://archis.cultureelerfgoed.nl/#/login BEELDBANK RIJKSDIENST VOOR HET CULTUREEL ERFGOED: http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/ BODEMEENHEDEN: https://docs.geostandaarden.nl/bro/SGM/#digitale-bodemkartering-voor-de-actualisatievan-de-bodemeenheden BODEMLOKET: http://www.bodemloket.nl/ CANON VAN NEDERLAND: https://www.canonvannederland.nl. CULTUURHISTORISCHE ATLAS ZUID HOLLAND: https://pzh.b3p.nl/viewer/app/Cultuur_historische_atlas, https://geodata.zuid-holland.nl/geoserver/cultuur/wfs?version=2.0.0 DINOLOKET: https://www.dinoloket.nl/ GEMEENTELIJKE MONUMENTEN: https://www.leiderdorp.nl/over-leiderdorp/gemeentelijke-monumenten. INDICATIEVE KAART MILITAIR ERFGOED: http://www.ikme.nl/. KAART VAN VERDEDIGINGSWERKEN: https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/bronnen-enkaarten/overzicht/kaart-van-verdedigingswerken KAART VAN DE VERSTEDELIJKING: https://rce.webgispublisher.nl/Viewer.aspx?map=VerstedelijkingNL#

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

96

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

KADASTER, BASISREGISTRATIES ADRESSEN EN GEBOUWEN (BAG): https://bagviewer.kadaster.nl/ KADASTER, TIJDREIS OVER 200 JAAR TOPOGRAFIE: http://topotijdreis.nl/ KARTERING NIEUWESTIJL: https://docs.geostandaarden.nl/bro/def-im-GMM-20190510/#kartering-nieuwestijl-1998-heden KUYPERKAART: https://www.invroegertijd.nl/zuid-holland/leiderdorp/kuyperkaart-1867 LEIDERDORPS WEEKBLAD: https://www.leiderdorpsweekblad.nl/ MOLENDATABASE: https://www.allemolens.nl/, https://www.nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search NUMIS: https://nnc.dnb.nl/dnb-nnc-ontsluiting-frontend/#/collectie/ PALEOGEOGRAFISCHE KAARTEN: https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/bronnen-enkaarten/overzicht/paleografische-kaarten PAN: https://portable-antiquities.nl/pan/#/public/about. RIJKSMONUMENTENREGISTER: https://cultureelerfgoed.nl/monumentenregister RIJNLANDSE ROEDE: https://nl.wikipedia.org/wiki/Rijnlandse_roede REGELGEVING: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR703362/ TRACES OF WAR: https://www.tracesofwar.nl/sights/133078/Atlantikwall---FluWa-Leiderdorp.htm VERGELTUNGSWAFFEN: http://www.vergeltungswaffen.nl/ VERLIESREGISTER: https://www.verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ VERSTORINGSBRONNENKAART: https://archeologieinnederland.nl/verstoringsbronnenkaart ZUID-HOLLAND: https://www.zuid-holland.nl/onderwerpen/natuur-landschap/erfgoedcultuur/cultuurhistorische/.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

97

V24-5682: Actualisatie archeologische beleidskaart van de gemeente Montfoort (2025)

Lijst van afbeeldingen Afbeelding 1 Ligging gemeente Montfoort op de meest actuele luchtfoto. Bron: PDOK. .................................... 6 Afbeelding 2 Boringen, weergegeven op einddiepte (beneden maaiveld) en beschrijvingskwaliteit (A (hoogst) t/m E). Bron: DINOloket. www.dinoloket.nl ................................................................................................... 14 Afbeelding 3 Boringen geplaatst vanaf begin 2011, weergegeven op einddiepte (beneden maaiveld) en beschrijvingskwaliteit (A (hoogst) t/m E). Bron: DINOloket. www.dinoloket.nl ...................................................15 Afbeelding 4 Overzicht (Holocene) stroomgordels in de gemeente Montfoort, o.b.v. Berendsen/Stouthamer 2001. ............................................................................................................................................... 16 Afbeelding 5 Overzicht (Holocene) stroomgordels in de gemeente Montfoort, o.b.v. Cohen et al. 2012. .... 17 Afbeelding 6 Verschillen tussen de Stroomgordelkaart 1e generatie (Berendsen/Stouthamer 2001) en de bijgewerkte versie (Cohen et al. 2012) ..............................................................................................................................

17 Afbeelding 7 GeoTOP modellering , met op 5 m (links) en 10 m (rechts) beneden NAP voorkomende lithostratigrafische eenheden, met daarop - links - in lichtblauw de boringen uit de DINO databank die tot ten minste 5 m beneden NAP reiken, en rechts in donkerblauw de boringen die tot ten minste 10 m beneden NAP reiken. Deze boringen vormen de daadwerkelijke controlepunten voor de getoonde ‘doorsneden’. Bron: GeoTOP / DINOLoket. ..................................................................................................................... 20 Afbeelding 8 Geomorfologische interpretatie uit het verkennend booronderzoek op 'De Bleek' (bron: De Wit 2024) ................................................................................................................................................................................... 22 Afbeelding 9 Geomorfogenetische interpretatie voor De Bleek uit de kartering van Berendsen (1982). ..... 22 Afbeelding 10 Uitsnede uit het maaiveldhoogtebeeld (AHN4) van Montfoort voor het gebied rond De Bleek. Hier is de restgeul (fs8 uit Berendsen 1982 ook naar het zuidoosten, buiten het met blauw aangeduide gebied van De Bleek, te vervolgen. Bron: AHN4, www.ahn.nl ........................................................... 23 Afbeelding 11 De gemeente Montfoort afgebeeld op het AHN4 50cm grid. Bron: ahn.nl / Rijkswaterstaat.

25 Afbeelding 12 Zeespiegelstijging tijdens het Holoceen, van 9000 jaar geleden tot nu. De curve van Roep/Beets 1988 geeft naast de gemiddelde zeespiegelstand (MSL) ook het gemiddeld laagwater (MLW) en hoogwater (MHW) aan. Naar Jelgersma 1979, v.d. Plassche 1982, Roep/Beets 1988. ............................................ 28 Afbeelding 13 Paleogeografische situaties vanaf het begin van het Holoceen; deel 1. Zie voor de legendaeenheden Afbeelding 15. Naar: Vos et al, 2018, 2020....................................................................................................29 Afbeelding 14 Paleogeografische situaties vanaf het begin van het Holoceen; deel 2. Zie voor de legendaeenheden Afbeelding 15. Naar: Vos et al, 2018, 2020....................................................................................................30 Afbeelding 15 Legenda bij de kaartbeelden van de paleogeografische situaties vanaf het begin van het Holoceen; delen 1 en 2. ...........................................................................................................................................................31 Afbeelding 16 Blokdiagram (links) en doorsnede (rechts) van een meanderende laaglandrivier, met de verschillende afzettingen en morfologische eenheden. Naar Berendsen/Stouthamer 2001 ............................

33 Afbeelding 17 Vondstcluster van fibula en paardentuig uit de Romeinse periode op interessante landschappelijke locatie. Bron: PAN, Dinter 2013, RCE. ............................................................................................... 54 Afbeelding 18 Cultuurhistorische infrastructurele elementen binnen de gemeente Montfoort. Bron: De Rijk 2009, RCE Dijkenkaart. ................................................................................................................................................. 60 Afbeelding 19 Uitsnede van Montfoort in de periode Middeleeuwen. Bron: Kaart van verdedigingswerken RCE. ............................................................................................................................................................................................. 72 Afbeelding 20 Schansen behorend bij het Beleg van Montfoort. Bron: Mol 2024, afb. 10. .............................. 74

Lijst van Tabellen Tabel 1 Archeologische rijksmonumenten in gemeente Montfoort. Bron: Archis/RCE. .................................... 43 Tabel 2 Terreinen van hoge en zeer hoge archeologische waarde in gemeente Montfoort. Bron: Archis/RCE................................................................................................................................................................................. 47 Tabel 3 Overzicht van de vindplaatsen uit onderzoeken. Bron: Archis3. .............................................................. 49

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2818, concept, versie 1.2 d.d. 27 oktober 2025

98