Bijlage 1 Economische visie

Economische visie Gemeente Montfoort 1

Voorwoord Met trots presenteren we de eerste economische visie van gemeente Montfoort. Met de economische visie bouwen we voort op de kracht van onze gemeente en gemeenschap, waarin samenwerking en ondernemerschap centraal staan. Het gaat economisch goed met Montfoort en Linschoten, dankzij onze economische dragers op bedrijventerreinen, in de kernen en winkelgebieden, in de wijken en in het buitengebied. Het aantal banen stijgt harder dan gemiddeld in de regio en de werkloosheid is minimaal. Met kwaliteiten als onze cultuurhistorie, een sterke maakindustrie en de cultuur van ‘samenwerken en aanpakken’, onderscheiden we ons van de rest van de regio.

“Als ik vooruitkijk, heb ik er alle vertrouwen in dat we deze visie, samen met alle betrokkenen, tot een succes maken. We streven naar economische groei met focus op brede welvaart en een gezonde leefomgeving voor iedereen in de gemeente Montfoort. Door samen te werken en onze krachten te bundelen, streven we naar een toekomstbestendige economie waarin ondernemerschap floreert en onze gemeente een fijne plek blijft om te wonen, werken en leven. Laten we deze weg samen bewandelen.” Rob Jonkers Wethouder economie

Tegelijkertijd staan we voor uitdagingen. De vraag naar woningen en uitbreidingsruimte is groot, maar de ruimte is schaars. De arbeidsmarkt is krapper dan ooit, winkelgebieden staan onder druk en steeds meer agrariërs stoppen. Verduurzaming en netcongestie doen hier nog een schep bovenop. Dit alles maakt het voor onze economische dragers – van mkb’ers tot zzp’ers – steeds lastiger om te ondernemen en te innoveren. Juist daarom is deze visie zo belangrijk. We willen onze economische dragers perspectief bieden, zodat de gemeente Montfoort ook in de toekomst een sterke en veerkrachtige economie heeft. In deze visie werken we met twee pijlers: ‘toekomstbestendig ondernemerschap’ en ‘aantrekkelijk woon- en (be)leefgebied’. Aan de hand van deze pijlers geven we richting aan ons economisch beleid en stippelen we de koers richting de toekomst uit. De koers hebben we niet alleen bepaald. Onze economische visie is het resultaat van een intensieve samenwerking met vele betrokkenen. Ik wil dan ook alle ondernemers, maatschappelijke instellingen en alle andere betrokkenen bedanken voor hun hulp, inzet en visie. Hun waardevolle inbreng heeft ervoor gezorgd dat we een sterke, brede basis hebben kunnen leggen voor verdere economische ontwikkelingen in onze gemeente.

2

Inhoud 1 Inleiding .................................................................................................... 4

Bijlage 1 Totstandkoming ........................................................................... 36

1.1 Aanleiding .......................................................................................... 6

Bijlage 2 Ruimtebehoefte voor bedrijventerreinen ..................................... 37

1.2 Ambitie en uitgangspunten................................................................. 6

Bijlage 3: SWOT-analyse ........................................................................... 40

1.3 Positionering economische visie ........................................................ 7

Bijlage 4 Organisaties en samenwerkingsrelaties ..................................... 41

1.4 Totstandkoming economische Visie ................................................... 8 1.5 Opbouw economische visie ............................................................... 8 2 Economische profiel ................................................................................ 9

Bron foto’s: Chris Gottenbos Vakfotografie

2.1 Economische kerngegevens .............................................................. 9 2.2 Vier belangrijke dragers in de economie van de gemeente Montfoort ............................................................................................................... 12 2.3 Transities van invloed op de economie............................................ 17 3 Economische visie .................................................................................. 19 3.1 Ambitie gemeente Montfoort ............................................................ 19 3.2 Toekomstbestendig ondernemerschap ............................................ 20 3.3 Aantrekkelijk woon- en (be)leefgebied ............................................. 28 4 Van visie naar uitvoering ........................................................................ 33 4.1 Gemeentelijke dienstverlening ......................................................... 33 4.2 Lokale samenwerking ...................................................................... 33 4.3 Regionale samenwerking................................................................. 33 4.4 Effectief economisch beleid en schaalniveaus ................................ 34 4.5 Rolverdeling en prioritering ..............................................................

35 4.6 Adaptief beleid ................................................................................. 35

3

Samenvatting Doel en aanleiding In deze economische visie hanteren we een brede blik op de economie en brede welvaart. Onze ambitie is om de economie van gemeente Montfoort te bevorderen en toekomstbestendig te maken. Het ondersteunen van de groei en continuïteit van bedrijven wordt echter wel steeds uitdagender door een snel veranderend economisch landschap. Zo heeft het bedrijfsleven te maken met kwetsbaarheden en uitdagingen zoals de krapte op de arbeidsmarkt, grenzen aan bereikbaarheid, een tekort aan uitbreidingsruimte en netcongestie. Niet alle problemen zijn lokaal op te lossen, maar ze vragen wel om een gerichte aanpak: hoe kan de gemeente Montfoort hier effectief op inspelen?

Transities Dit doen we enerzijds door samen te werken met bedrijven(verenigingen), kennisinstellingen, overheden, onderwijs(instellingen) en andere partners. Anderzijds maken we keuzes op basis van de grote transities in de economie. We identificeren drie grote transities die werk, productie en consumptie ingrijpend veranderen: de energietransitie, de circulaire economie en digitalisering en innovatie. De overgang naar een energieneutrale en circulaire economie is hard nodig om continuïteit en groei te waarborgen en het klimaat te beschermen. Lokaal vraagt dit om aanpassingen in ruimtegebruik en infrastructuur, maar het biedt ook kansen. Ons economisch profiel vormt een sterke basis om hierop in te spelen.

Economisch profiel De gemeente Montfoort heeft een complete en goed functionerende economie. De werkgelegenheid is de afgelopen tien jaar met 25% gegroeid, een sterkere toename dan in Utrecht-West en landelijk. Het inkomensniveau ligt bovengemiddeld, terwijl de lage werkloosheid (2,7%) en hoge arbeidsdeelname leiden tot een krappe arbeidsmarkt, waardoor bedrijven moeite hebben vacatures lokaal te vervullen.

De economie wordt gedreven door sectoren als handel, industrie, zakelijke diensten en bouw, met een sterke vertegenwoordiging van vervoer, opslag en de maakindustrie. Deze sectoren zijn cruciaal voor zowel de lokale als regionale economie en bieden veel directe en indirecte werkgelegenheid. De economische structuur van de gemeente Montfoort rust op vier belangrijke dragers, die grotendeels geografisch zijn te onderscheiden in: 1) Bedrijventerreinen, 2) Wijkeconomie, 3) Winkelgebieden en 4) Buitengebied.

Onze visie De komende jaren willen we inspelen op de kansen en uitdagingen die voortkomen uit de transities. We richten ons hierbij op een sterke economie en brede welvaart. Omdat deze opgaven niet altijd aan een specifiek gebied zijn toe te wijzen, onderscheiden we in onze visie twee pijlers: 1. Toekomstbestendig ondernemerschap 2. Aantrekkelijk woon- en (be)leefgebied Deze pijlers zijn nauw met elkaar verbonden. Bedrijven dragen bij aan de leefbaarheid en vitaliteit van de gemeente, bijvoorbeeld door sponsoring van het verenigingsleven en lokale initiatieven. Tegelijkertijd zorgt een prettig woon- en (be)leefgebied met beschikbare woningen ervoor dat de gemeente aantrekkelijk blijft voor (potentieel) personeel van bedrijven. Voor de gemeente en het lokale bedrijfsleven hebben we de volgende ambitie geformuleerd:

‘De gemeente Montfoort streeft naar een economie die bijdraagt aan brede welvaart, met toekomstbestendig ondernemerschap, een aantrekkelijk woon- en (be)leefgebied en sterke samenwerkingsrelaties.’

Om deze ambitie te verwezenlijken, zijn richtinggevende doelen essentieel. Aan iedere pijler zijn daarom vier ambities gekoppeld, dus in totaal acht, die gezamenlijk de invulling van de economische visie vormen en daarmee de economische koers van de gemeente Montfoort bepalen. 4

1. Ruimte bieden en behouden voor de ontwikkeling en groei van lokaal ondernemerschap; 2. Werklocaties verduurzamen op het gebied van klimaat, energie, mobiliteit en circulariteit; 3. Het versterken van het buitengebied in sociaal en economisch perspectief; 4. Het realiseren van een flexibele arbeidsmarkt die beter aansluit op de vraag naar arbeid; 5. Het versterken van vitale kernen die zowel economie als gemeenschapsleven stimuleren; 6. Werken aan betaalbare woningen voor mensen die sociaaleconomisch gebonden zijn aan de gemeente; 7. Het versterken van het toeristisch recreatief potentieel; 8. Het bevorderen centraal verbonden en duurzame mobiliteit.

Van visie naar uitvoering Een sterke uitvoering begint met een verbeterde gemeentelijke dienstverlening, gericht op accountmanagement, bestuurlijk overleg en bijeenkomsten. Daarnaast versterken we het lokale ondernemersnetwerk, wat gezamenlijke initiatieven stimuleert en de economische vitaliteit vergroot. Ook regionale samenwerking is essentieel; we nemen actief deel aan samenwerkingsverbanden en bewaken daarbij de belangen van de gemeente Montfoort. De uitvoeringsagenda bevat concrete acties, waarbij geldt dat partijen elkaar nodig hebben. De gemeente is niet altijd de trekker van deze acties, maar faciliteert en ondersteunt waar nodig. Om de acties uit te kunnen voeren zijn daarnaast voldoende budget en capaciteit noodzakelijk. Niet alles kan tegelijk worden opgepakt, daarom monitoren we de voortgang en sturen we bij op basis van actuele ontwikkelingen.

5

1 Inleiding 1.1 Aanleiding Voor u ligt de economische visie van gemeente Montfoort, gelegen in Utrecht-West, in het Groene Hart en onderdeel van de Lopikerwaard. De gemeente heeft twee kernen en bijna 14.000 inwoners. Als gemeente onderscheiden we ons door unieke kwaliteiten zoals het Hollands polderlandschap, cultuurhistorie, landbouw en maakindustrie. Ondernemerschap is hier diep geworteld, met een sterke cultuur van samenwerking en aanpakken. De lokale economie kenmerkt zich door een sterk eigen profiel. Bedrijven in de sectoren Tech (maakindustrie), Agri en Food dragen bij aan de profilering van de regio Utrecht als ‘Heart of Health’. De economie van gemeente Montfoort is echter breder. Zo dragen diverse mkb-bedrijven, zzp’ers, de agrarische sector, de detailhandel en de horeca bij aan de lokale economie. We hechten hierdoor veel waarde aan de bijdrage die de economie biedt aan een aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat binnen de gemeente. De lokale economie biedt immers meer dan werkgelegenheid en bestaanszekerheid: ondernemers versterken de gemeenschappelijke identiteit en dragen bij aan maatschappelijke belangen, bijvoorbeeld door het ondersteunen van het verenigingsleven. Bovendien zorgt de economie voor toegang tot belangrijke voorzieningen en draagt deze bij aan een brede welvaartsontwikkeling.

Bedrijventerreinen, het (agrarische) buitengebied, de wijkeconomie en de winkelgebieden in Montfoort en Linschoten zijn belangrijke factoren hiervoor.

Zo heeft het bedrijfsleven te maken met kwetsbaarheden en uitdagingen zoals de krapte op de arbeidsmarkt, grenzen aan bereikbaarheid, een tekort aan uitbreidingsruimte en netcongestie. Ondanks dat niet al deze uitdagingen lokaal kunnen worden opgelost, roepen ze wel een sturingsvraag op: hoe kunnen we hier lokaal effectief op inspelen? Gezien het economisch landschap binnen gemeente Montfoort, dat onderhevig is aan veranderingen, is er behoefte aan een integrale economische visie die rekening houdt met actuele ontwikkelingen, trends en transities. Met het vaststellen van deze visie erkennen we zowel de uitdagingen als de kansen en streven we ernaar om samen met ondernemers te werken aan een toekomstbestendige lokale economie.

1.2 Ambitie en uitgangspunten In deze economische visie hanteren we een brede blik op de economie en de brede welvaart1, waarbij we werken aan integrale opgaven. Onze ambitie is om de economie van gemeente Montfoort te bevorderen en toekomstbestendig te maken. Dit doen we enerzijds door samen te werken met bedrijven(verenigingen), kennisinstellingen, overheden, onderwijs(instellingen) en andere partners. Anderzijds maken we keuzes op basis van de grote transities in de economie. We zetten hiermee in op een aantrekkelijk ondernemers- en vestigingsklimaat. Hierbij gaat het onder andere om goede bereikbaarheid, de energietransitie en -zekerheid, een vitale arbeidsmarkt, (nieuwe) economische dragers in het buitengebied en een aantrekkelijke en veilige werk-, woon- en (be)leefomgeving. Daarnaast streven we naar een circulaire en duurzame economie met focus op hergebruik van grondstoffen en producten en het benutten van natuurlijke bronnen.

Tegelijkertijd wordt het steeds uitdagender om de groei en continuïteit van het bedrijfsleven te ondersteunen. Bedrijven opereren in een snel veranderend economisch landschap. Hoewel trends en transities in de economie en samenleving kansen bieden voor duurzame groei, brengen ze ook complexe uitdagingen met zich mee. 1

In overeenstemming met het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gaat brede welvaart in essentie over het welzijn van mensen. Het is een maatstaf voor alles dat mensen van

waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid.

6

We realiseren deze ambities door de volgende uitgangspunten in acht te nemen: 



Brede welvaart: Een sterke economie creëert banen, inkomen, zekerheid en zingeving, en is daarmee een essentiële pijler van welvaart in brede zin. Tegelijkertijd willen we ook bijdragen aan kansengelijkheid, gezondheid en duurzaamheid, in lijn met de definitie van het PBL en de bredere beleidsdoelen van de Omgevingsvisie. Deze voordelen komen direct ten goede aan de inwoners en de ondernemers van de gemeente Montfoort. Samenwerkingsrelaties: We zetten in op het benutten van de kennis en kunde van onze lokale ondernemers en de samenwerking tussen lokale en regionale organisaties. Veel van deze organisaties zijn betrokken geweest bij het opstellen van deze economie visie en zullen waar mogelijk betrokken worden bij de uitvoering van de visie. De gemeente Montfoort maakt deel uit van de provincie Utrecht, de U10, Utrecht-West, de Lopikerwaard en diverse andere regionale samenwerkingsverbanden. We werken samen aan de lokale en regionale belangen die bijdragen aan een toekomstbestendige economie. De economische visie dient daarbij als leidraad over waarop we als gemeente richting geven aan de economische ontwikkelingen en over de keuzes die we maken voor een toekomstbestendige economie.

1.3 Positionering Positionering (economische visie) in de regio De gemeente Montfoort wordt in de Omgevingsvisie getypeerd als een historische plattelandsgemeente in het Groene Hart, waar men elkaar kent. Kernkwaliteiten zoals landgoed Linschoten, de historische kernen, waterwegen en het waardevolle (cultuur)landschap worden gekoesterd en versterkt. Nieuwe ontwikkelingen zouden deze zo min mogelijk moeten aantasten. Ambities worden afgestemd op nationale, provinciale en regionale ontwikkelingen, maar behartigen ook lokale belangen. We denken mee met regionale plannen, maar we willen ook voldoende ruimte behouden voor lokaal gedragen initiatieven. Het bepalen van prioriteiten gebeurt op diverse niveaus en wordt vastgelegd in verschillende regionale beleidsdocumenten. Enkele richtinggevende kaders zijn:

  

 

De Nationale Omgevingsvisie (NOVI): het landelijke kader voor ruimtelijke ontwikkeling. De Provinciale Omgevingsvisie (POVI): het beleid van de provincie op het gebied van ruimtelijke ordening. Het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP): een brede visie waarin ruimtelijke, economische en maatschappelijke ambities worden samengebracht. De Woondeal Regio Utrecht De Regionale Omgevingsagenda Lopikerwaard: specifieke ruimtelijke plannen en afspraken binnen de regio Lopikerwaard.

Concreet gaan we met de economische visie op zoek naar koppelkansen: hoe kan de economische versterking bijdragen aan een aantrekkelijke gemeente, met aandacht voor de vitaliteit van kernen, winkelgebieden en het buitengebied, zonder in conflict te komen met de woningbouwopgave of andere (regionale) plannen. We streven naar een evenwichtige ontwikkeling van de regio, waarin economische groei samengaat met andere maatschappelijke belangen. Bij elke economische keuze bekijken we hoe deze bijdraagt aan brede welvaart en hoe we verschillende opgaven goed op elkaar kunnen afstemmen. Wanneer er verschillende belangen samenkomen, zoeken we actief naar een balans die zowel economie als leefkwaliteit bevordert. Zo kiest de economische visie voor versterking van het maakprofiel van de gemeente Montfoort, maar wel binnen ruimtelijke condities en met aandacht voor verduurzaming, waarmee ook opgaven binnen de energietransitie en de circulaire transitie worden opgepakt.

Positionering economie ten opzichte van andere beleidsvelden De economische visie richt zich op economisch beleid (met instrumenten als accountmanagement, dienstverlening en profilering). Voor een sterke economie moet echter ook over beleidsgrenzen heen gekeken worden. Onder andere mobiliteit, duurzaamheid, wonen, het buitengebied en groene en gezonde leefomgeving bepalen de aantrekkelijkheid van de gemeente Montfoort als woon- én werkgebied. Een integrale blik is dus noodzakelijk om tot een economisch sterke gemeente te komen.

7

Daarom is bij het opstellen en uitvoeren van de economische visie intersectoraal samengewerkt, en agendeert de visie diverse opgaven en behoeften op andere beleidsvelden. Dit betekent tegelijkertijd dat er grenzen zitten aan wat binnen Economische Zaken te bereiken is: niet elk vraagstuk dat raakt aan andere beleidsvelden kan worden opgelost met economisch beleid. Op de genoemde thema’s moeten oplossingen mede vanuit aanpalende beleidsvelden komen en kunnen ook andere belangen spelen.

Gemeentelijke rollen: gemeente als actor in complex speelveld Een belangrijke kanttekening is dat we als gemeente slechts één van de vele (f)actoren zijn die – lokaal, regionaal en (inter)nationaal – de koers van de economie bepalen en/of stimuleren. We zullen daarom moeten samenwerken met publieke en private partners binnen de gemeente en in de regio. Voor het behalen van de doelen uit deze visie zijn we ook deels afhankelijk van deze partijen.

1.4 Totstandkoming economische Visie In de totstandkoming van de economische visie zijn veel partijen betrokken, intern en extern. In figuur 1.1 is schematisch weergeven welke stappen concreet zijn gezet. In bijlage 1 is de totstandkoming verder toegelicht.

1.5 Opbouw economische visie De economische visie bestaat uit 4 hoofdstukken en een apart uitvoeringsprogramma. Hoofdstuk 2 schetst de economische kerngegevens van de gemeente Montfoort op hoofdlijnen. Hieruit volgt een nadere analyse voor vier economische dragers: bedrijventerreinen, winkelgebieden, de wijkeconomie en het buitengebied. Vervolgens identificeren we 3 transities die van invloed zijn op de economie van nu en in de toekomst. Hoofdstuk 3 beschrijft de visie. Deze bestaat uit een centrale ambitie, opgebouwd uit twee pijlers met daaronder verschillende thema’s. Deze zijn vervolgens gekoppeld aan een ambitie met verschillende (beleids)uitgangspunten. Hoofdstuk 4 is een toelichting op de wijze van uitvoering, met aandacht voor de gemeentelijke rollen, samenwerking met stakeholders, prioritering van acties en monitoring. Het Uitvoeringsprogramma (UVP) is een apart document en is gestructureerd aan de hand van de twee pijlers, de thema’s en (beleids)uitgangspunten.

Figuur 1.1: Schematische weergave van de totstandkoming

8

2 Economische profiel

Figuur 2.1: Ontwikkeling banen in indexcijfers, 2013 = 100 (bron: PAR en LISA register, 2023)

In dit hoofdstuk geven we het economisch profiel van onze gemeente weer. We starten met enkele economische kerngegevens (paragraaf 2.1) en gaan daarna dieper in op de vier economische dragers van de gemeente (paragraaf 2.2). In paragraaf 2.3 geven we inzicht in de grote transities die in de toekomst van invloed gaan zijn op de economie van de gemeente Montfoort.

135

2.1 Economische kerngegevens

95

Sterke groei van de werkgelegenheid

85

De afgelopen tien jaar heeft de lokale economie een indrukwekkende groei doorgemaakt, met een toename van de werkgelegenheid van 25%. Deze groei overtreft zowel het gemiddelde van de regio Utrecht-West als het landelijke niveau (figuur 2.1). In 2023 kwam het aantal banen daarmee uit op ruim 6.800. De werkgelegenheid is verdeeld over meer dan 1.700 vestigingen, waarvan bijna 1.300 zzp’ers (figuur 2.2). Het aantal vestigingen nam in 2023 toe met 6% toe ten opzichte van het jaar ervoor. Daarmee groeide het aantal vestigingen het afgelopen jaar sneller dan in zowel de regio Utrecht-West als de provincie Utrecht (figuur 2.3).

125 115 105

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Gemeente Montfoort

Utrecht West

Provincie Utrecht

Figuur 2.2: Verdeling banen in de gemeente Montfoort per grootteklasse, 2023 (bron: PAR) 2.000 1.800 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 Eenmanszaak Eenmanszaak Microbedrijf Kleinbedrijf Middelgroot Grootbedrijf (< 12 uur per (> 12 uur per (2 t/m 9 (10 t/m 49 (50 t/m 199 (> 199 week) week) werknemers) werknemers) werknemers) werknemers)

9

Figuur 2.3 Ontwikkeling vestigingen in indexcijfers, 2013 = 100 (bron: PAR en LISA register, 2023) 10%

Figuur 2.4: Aantal banen (%) in de gemeente Montfoort, de regio UtrechtWest en de provincie Utrecht per sector, 2023 (bron: PAR) Overige dienstverlening

8% 6%

Cultuur, sport en recreatie

4%

Gezondheidszorg

2%

Onderwijs

0% 13-14 14-15 15-16 16-17 17-18 18-19 19-20 20-21 21-22 22-23 Montfoort

Utrecht West

Provincie Utrecht

Een economie met een sterk profiel De gemeente heeft de meeste werkzame personen in de groot- en detailhandel, de industrie, zakelijke diensten en bouw (figuur 2.4). Vergeleken met de provincie Utrecht en de regio Utrecht-West zijn vooral vervoer en opslag, de bouw, handel en de industrie sterk vertegenwoordigd. Samen zijn deze ‘traditionele’ sectoren goed voor ongeveer 60% van alle banen in de gemeente. Als onderdeel van deze traditionele sectoren speelt de maakindustrie een sleutelrol. Ze vormt de basis van regionale en internationale productieketens en creëert veel indirecte werkgelegenheid. Ook de bouw- en installatiesector is groot en cruciaal voor zowel de regionale woningbouwambities als de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Daarnaast telt de gemeente, in verhouding tot de provincie, relatief veel banen in de agrarische sector.

Overheid Zakelijke dienstverlening Financiële dienstverlening Informatie en communicatie Horeca Vervoer en opslag Groot- en detailhandel Bouw Industrie en nutsbedrijven Landbouw 0% Montfoort

5%

10%

Regio Utrecht West

15%

20%

25%

Provincie Utrecht

10

Belangrijke sectoren met grote toegevoegde waarde De bruto toegevoegde waarde2 van de economie van de gemeente Montfoort bedraagt in 2023 circa €684 miljoen. Een stijging van 26% ten opzichte van 2013. Deze groei hangt nauw samen met de sterke banengroei in dezelfde periode. De belangrijkste sectoren die hieraan bijdragen zijn de groothandel, detailhandel, industrie, bouwnijverheid en transport & logistiek. Dit zijn tevens de grootste sectoren van de gemeente Montfoort, die we koesteren.

Lage werkloosheid, krappe arbeidsmarkt

Voor een groot deel van de inwoners liggen de werkbestemmingen buiten de gemeente Montfoort: 21% werkt in de gemeente Utrecht, ook Woerden is een belangrijke bestemming (14%). De stedelijke regio Utrecht oefent daarmee een extra sterke aantrekkingskracht uit op werkzoekenden. Tegelijkertijd wordt een groot deel van de banen in de gemeente Montfoort vervuld door personen uit de regio, voornamelijk uit Woerden (9%), Utrecht (8%) en andere gemeenten binnen de U10-regio (9%) (zie figuur 2.5). Figuur 2.5: Bestemming uitgaande en herkomst inkomende pendel (x1.000), 2021 (bron: CBS).

De beroepsbevolking3 telt ongeveer 8.000 personen, dit is 78% van de bevolking tussen de 15 en 75 jaar. Daarvan is 2,7% in 2023 werkloos, dit is relatief laag in vergelijking met zowel de provincie Utrecht (3,4%) als Nederland (3,6%)4. Het aantal bijstandsuitkeringen is de afgelopen tien jaar stabiel gebleven rond de 100, wat neerkomt op 2% van de huishoudens in de leeftijdscategorie 15-65 jaar. Dit is aanzienlijk lager dan het landelijke gemiddelde van 4,5%5. De beroepsbevolking kent een gelijkmatige verdeling tussen praktisch en theoretisch geschoolden. Het onbenut arbeidspotentieel - mensen die beschikbaar zijn om te werken - bedraagt 8,6%6, iets lager dan het gemiddelde in de provincie Utrecht (8,9%). De werkloosheid is laag en de arbeidsdeelname relatief hoog, waardoor bedrijven steeds moeilijker lokaal vacatures kunnen vullen.

Utrecht Woerden Lopik Oudewater Nieuwegein Ovg U10 Ovg prov Utrecht Rijnmond Ovg Z-Holland Ovg Nederland

Sterke arbeidsrelatie met regio Utrecht

-2

In de gemeente Montfoort werkt 25% van de werkzame personen binnen de eigen gemeentegrenzen. De gemeente heeft echter minder banen dan werkenden, met een gemiddelde van 0,85 baan per werkende. De arbeidsmarkt kan dus niet los worden gezien van de omliggende regio.

2

Bruto toegevoegde waarde duidt op de economische waarde die een bedrijf, sector of zelfs een hele economie aan een product of dienst toevoegt, gemeten door het verschil tussen de totale productiewaarde en de waarde van ingekochte materialen en diensten. 3 De beroepsbevolking omvat volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) alle personen van 15 tot 75 jaar die betaald werk hebben (werkzamen) of geen betaald werk hebben, maar recent naar werk hebben gezocht en direct beschikbaar zijn (werklozen).

-1,5

-1

-0,5

0

0,5

1

werklocatie Montfoorters en Linschotenaren woonlocatie werkzamen in gemeente Montfoort

4 5 6

CBS (2023), Arbeidsmarktstatistiek Divosa Benchmark, 2024 CBS (2021)

11

2.2 Vier belangrijke dragers in de economie van de gemeente Montfoort De gemeente Montfoort beschikt over een complete en goed functionerende economie. De economie van de gemeente Montfoort rust op vier belangrijke dragers, die min of meer ook geografisch zijn af te bakenen:    

Het bedrijfsleven op de bedrijventerreinen kenmerkt zich door lokale betrokkenheid, een praktische aanpak en een focus op samenwerking. Via verschillende ondernemersverenigingen is het bedrijfsleven op (o.a.) bedrijventerreinen goed georganiseerd. Dankzij financiering uit het Ondernemersfonds blijven de bedrijventerreinen en winkelgebieden schoon, veilig en goed onderhouden. Figuur 2.6: ‘Hittekaart’ spreiding werkgelegenheid, o.b.v. PAR-data (2023)

Bedrijventerreinen Wijkeconomie Winkelgebieden Buitengebied

Bedrijventerreinen als motor van werkgelegenheid De gemeente Montfoort telt in 2023 volgens de landelijke definitie vier bedrijventerreinen—Van Rietlaan, Willeskop/Krekenburg, IJsselveld (inclusief kop IJsselveld) en Heeswijk—met een gezamenlijk oppervlak van 73,3 hectare bruto en 47,7 hectare netto. Deze terreinen vervullen een cruciale rol in de lokale economie, met maar liefst 51% van de werkgelegenheid die hier is geconcentreerd (ca. 3.500 banen). De meeste banen op bedrijventerreinen bevinden zich in de sectoren vervoer en opslag (22%) en industrie (20%), waarvan het merendeel onder de maakindustrie valt. Van de 20% industriële banen behoort 15% (530 banen7) onder de topsector hightech systemen en materialen (HTSM). Als onderdeel van de maakindustrie zijn deze bedrijven actief in technologische toepassingen binnen de metaalindustrie en de productie van machines, apparaten en transportmiddelen. De overige 5% behoort tot de overige proces- en maakindustrie. Daarnaast spelen ook de groothandel (18%) en de bouw (17%) een belangrijke rol op bedrijventerreinen. IJsselveld is het grootste bedrijventerrein en biedt ruimte aan de meeste werkgelegenheid (figuur 2.6). Alle terreinen zijn op dit moment volledig uitgegeven en uitbreidingsruimte ontbreekt (zie kadertekst).

7

Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR), 2023

12

Peiling naar ruimtebehoefte onder bedrijven Om in de toekomst voldoende ruimte beschikbaar te houden voor doorontwikkeling en vestiging van bedrijven, is inzicht nodig in de ruimtebehoefte van bedrijven. We hebben daarom de provinciale ruimtebehoefteraming vertaald naar lokaal niveau en deze aangescherpt met resultaten uit een enquête onder ondernemers in de gemeente Montfoort. De provinciale raming laat voor de gemeente Montfoort een verwachte ruimtebehoefte zien tussen 2,4 hectare (laag scenario) en 6,7 hectare (hoog scenario) tot 2040 (zie bijlage 1). De enquête wijst echter op een veel grotere behoefte: ondernemers schatten de extra benodigde ruimte op circa 17,7 hectare, waarvan 6,2 hectare al op korte termijn (binnen vijf jaar) nodig is. Bovendien is de vraag van ondernemers van buiten de gemeente hierin niet meegenomen. Belangrijkste conclusies:  Het ramingsmodel voorspelt een extra ruimtebehoefte van 2,4 tot 6,7 hectare tot 2040.  De enquête laat zien dat er op korte termijn al 6,2 hectare extra ruimte nodig is.  Gezien de omvang van de korte termijn vraag is het verstandig om uit te gaan van de bovengrens van de raming (EIB hoog). Dit sluit aan bij de richtlijnen van de provincie Utrecht.

8

De bedrijventerreinen profiteren van een uitstekende ligging in het hart van de Randstad en grenzend aan de Metropoolregio Utrecht, aan de N204 en N228 en nabij de A12. Vooral IJsselveld heeft een gunstige locatie, precies op de kruising van beide provinciale wegen. In tegenstelling tot de hoge waardering van de auto bereikbaarheid, behoeft de bereikbaarheid per openbaar vervoer op alle terreinen verbetering. Ook de inrichting van de openbare ruimte op het gebied van de aanwezigheid van wandelpaden en de verkeersveiligheid geven ondernemers aan als verbeterpunten8.

Wijkeconomie De gemeente Montfoort telt bijna 1.300 zzp’ers, goed voor 20% van alle banen in de gemeente. Het aantal zelfstandigen is in tien jaar tijd met bijna 40% gegroeid. De meeste zzp’ers werken in de zakelijke dienstverlening (21%), gevolgd door de bouw (16%) en de groot- en detailhandel (13%). Veel zelfstandigen werken vanuit huis, waardoor hun zichtbaarheid in de lokale economie beperkt is. Toch spelen zij een belangrijke rol in de werkgelegenheid en dragen zij bij aan de dynamiek in de wijken. De sterke groei onderstreept de behoefte aan passende voorzieningen, zoals netwerken samenwerkingsmogelijkheden, flexibele werkplekken en ondersteuning die de lokale economie verder versterkt. Echter staat de positie van zzp’ers ook onder druk door veranderende weten regelgeving. Dit kan invloed hebben op de verhoudingen op de arbeidsmarkt. We zien bijvoorbeeld dat bedrijven zzp’ers zoeken om personeelstekorten op te vangen. Tegelijkertijd zoeken sommige zzp’ers weer een baan in loondienst. Dit biedt kansen om de arbeidsmarkt te versterken en ondernemerschap te stimuleren.

O.b.v. enquête

13

14

Winkelgebieden Montfoort en Linschoten combineren een zichtbaar historisch landschap met een dorpse (Linschoten) en kleinstedelijke (Montfoort) sfeer. Het centrum van Montfoort kent twee hoofdwinkelstraten: de Hoogstraat en de Keizerstraat. Aan de randen van het centrum liggen de Jumbo en Albert Heijn, die een grote aantrekkende werking hebben. In Linschoten ligt Boon’s Markt midden in het dorp, vlak bij het Burgemeester de Geusplein, dat wordt ontwikkeld tot het bruisende hart van de dorpskern. Het percentage leegstaande verkooppunten in Montfoort is gedaald van 9,6% in 2023 naar 8,7% in 20249. In Linschoten staan momenteel geen winkelpanden leeg. De winkelgebieden richten zich vooral op dagelijkse boodschappen. Meer dan centra van vergelijkbare grootte, komt de omzet grotendeels uit de eigen gemeente10. Ondernemers spelen een belangrijke rol in de leefbaarheid van de winkelgebieden. Ze vormen het hart van de lokale gemeenschap, maar de centra vervullen momenteel nog onvoldoende de rol van ontmoetingsplek. De meeste bezoekers blijven kort (max. 30 minuten). Er zijn nauwelijks bezoekers die langer dan twee uur blijven. Om de vitaliteit van Montfoort en Linschoten te versterken, zoals beschreven in ‘Het Toekomstbeeld en actieplan voor levendige kernen,’ is een aantrekkelijker en samenhangender voorzieningenaanbod nodig.

Bron: Chris Gottenbos Vakfotografie

De Winkeliersvereniging Montfoort, met steun van het Ondernemersfonds, investeert in de uitstraling van de binnenstad van Montfoort, bijvoorbeeld met plantenbakken. Daarnaast biedt het door de koersgroep Recreatie & Toerisme ontwikkelde verhaal van Het Land van Strick en De Roover kansen voor sterke marketing, communicatie en programmering.

9

Locatus, 2024

10

I&O et al. (2022), Koopstromen Onderzoek 2021

15

Buitengebied De gemeente Montfoort heeft een sterk agrarisch karakter. Van de 3.800 hectare grond wordt 87% gebruikt voor landbouw, dit is aanzienlijk meer dan landelijk (66%) en in de provincie Utrecht (60%)11. In het buitengebied zijn 107 bedrijven actief, goed voor 253 banen. Met 84 agrarische bedrijven in 2023, waarvan 66 melkveehouderijen, blijft de landbouwsector een belangrijke pijler van de lokale economie. Toch krimpt de sector al jaren. Sinds 2000 is het aantal agrarische bedrijven in de gemeente met ruim een derde afgenomen, waardoor steeds meer agrarische bebouwing leeg komt te staan (VAB’s). Dit brengt uitdagingen met zich mee voor herbestemming. Tegelijkertijd spelen agrariërs in op nieuwe kansen: meer dan 40% breidt de bedrijfsactiviteiten uit met bijvoorbeeld agrarisch toerisme, recreatie of directe verkoop van producten. Het beleid voor VAB’s (2024) biedt richtlijnen om deze ontwikkelingen in goede banen te leiden. Daarnaast bevinden zich in het buitengebied solitaire bedrijfslocaties die door hun aard en omvang niet altijd meer passen binnen de huidige planologische kaders. Uitbreiding van deze bedrijven is vaak lastig of onwenselijk. Bron: Chris Gottenbos Vakfotografie)

11

Bestand Bodemgebruik 2017, CBS (BBG-editie 2017), CBS (gecorrigeerd naar regio van het jaar 2023)

16

2.3 Transities van invloed op de economie We identificeren drie grote transities die werk, productie en consumptie ingrijpend veranderen: de energietransitie, de circulaire economie en digitalisering en innovatie. De overgang naar een energieneutrale en circulaire economie is hard nodig om continuïteit en groei te waarborgen en het klimaat te beschermen. Het terugdringen van broeikasgassen is urgent, met wereldwijde, Europese en nationale afspraken die ook gemeenten raken. Lokaal vraagt dit om aanpassingen in ruimtegebruik en infrastructuur, maar het biedt ook kansen. Ons economisch profiel vormt een sterke basis om hierop in te spelen.

Energietransitie De economie en maatschappij moeten op termijn overstappen op fossielvrije energie. Dit betekent een verschuiving van kolen, olie en gas naar duurzame bronnen zoals zon, wind en water. Dit vraagt om nieuwe productiemethoden in de maakindustrie, andere bouwtechnieken en een grotere behoefte aan installatie en onderhoud van duurzame energievoorzieningen. De uitdaging is groot en vraagt om investeringen op alle niveaus, maar de ondernemers in onze gemeente hebben veel kennis en expertise in huis, wat marktkansen biedt. Onze sterke maakindustrie is een ideale plek voor innovaties op het gebied van energiebesparing, elektrificatie, waterstofgebruik en CO₂-hergebruik (Smart & Green Industry). De installatie- en bouwsector in onze gemeente kan profiteren van de toenemende vraag naar energieneutrale woningen en verduurzaming van gebouwen. Er worden door bedrijven al energiescans uitgevoerd en duurzame oplossingen gerealiseerd, in het kader van de Green Deal. Daarnaast worden er bijvoorbeeld ook mobiele batterijsystemen voor emissievrije energieopslag en -transport ontwikkeld. Door deze kennis en innovatiekracht verder te ontwikkelen, kan de gemeente een leidende rol spelen in de verduurzaming van de gebouwde omgeving binnen de regio.

Circulaire transitie De overgang naar een circulaire economie vraagt om anders produceren en consumeren. In onze gemeente, met een sterke maakindustrie, handel en bouwsector, is deze opgave groot. Binnen maakindustrie zien we een verschuiving naar circulaire productieketens, terwijl in de bouwsector de vraag naar biobased en circulaire materialen zoals hout, hennep, vlas en lisdodde toeneemt als duurzaam alternatief voor fossiele grondstoffen. Onze sterke basis in maakindustrie, bouw en handel biedt de kans om een belangrijke rol te spelen in deze transitie. Dit vraagt echter om extra ruimte voor uitwisseling, materiaalbanken (opslag) en efficiënte retourlogistiek. Er zijn al circulaire bedrijven actief in de gemeente Montfoort die bijvoorbeeld groenafval omzetten in houtsnippers voor biomassacentrales of recyclen op internationale schaal. Het agrarische cluster kan fossiele grondstoffen vervangen door plantaardige alternatieven (biobased). Circulaire principes zoals hergebruik van reststromen – bijvoorbeeld composteren van gewasresten en sluiten van nutriëntenkringlopen – verminderen afval en maken de landbouw efficiënter en duurzamer. Kortom, ons buitengebied kan hierin een sleutelrol spelen door hergebruik te stimuleren en lokale productie te versterken.

Digitalisering & innovatie De economie en samenleving worden in toenemende mate digitaal. Om concurrerend te blijven, kunnen bedrijven hun processen digitaliseren en investeren in technologie. De krappe arbeidsmarkt versnelt deze ontwikkeling: met robots en automatisering kunnen bedrijven efficiënter werken en inspelen op verduurzaming en klimaatoplossingen. Dit uit zich in tal van sectoren: industrie: (automatisering en robotisering verbeteren productieprocessen), logistiek (slimme technologieën maken transport efficiënter) en Retail (online verkoop neemt toe, fysieke winkels digitaliseren).

17

Kansen uit transities benutten Kortom, deze transities zijn niet alleen een uitdaging, maar bieden ook grote economische kansen. Ze stimuleren innovatie, nieuwe verdienmodellen en duurzame oplossingen. Waar de nadruk vaak ligt op de kenniseconomie, wordt de cruciale rol van de maakindustrie in deze ontwikkelingen vaak onderbelicht. Toch is juist deze sector onmisbaar voor het realiseren van de transities. Onze gemeente beschikt over een sterke maakindustrie die zich richt op productinnovatie en doorontwikkeling. Dit biedt ondernemers de kans om in te spelen op nieuwe markten en verdienmodellen. Tegelijkertijd kan dient deze kracht benut te worden voor lobby en belangenvertegenwoordiging, bijvoorbeeld door de maakindustrie steviger te positioneren in regionale en landelijke economische agenda’s.

Green Deal De focus op samenwerking komt sterk naar voren in de Green Deal, die de gemeente Montfoort als eerste gemeente in de provincie Utrecht ondertekende. De Green Deal is een initiatief van het bedrijfsleven van Montfoort en Linschoten, in samenwerking met de Rabobank en de gemeente Montfoort. Met dit initiatief bundelen deze partijen hun krachten om ambities op het gebied van duurzaamheid te realiseren. De gemeente Montfoort streeft naar energieneutrale, circulaire en klimaatbestendige bedrijventerreinen, met aandacht voor thema’s zoals energie, mobiliteit, afval, groen, water en luchtkwaliteit. Ondernemers, vastgoedeigenaren en werknemers profiteren van representatieve, veilige en duurzame bedrijventerreinen, en de Green Deal helpt deze doelen te verwezenlijken.

Afbeelding: Ondertekening Green Deal (bron: Chris Gottenbos Vakfotografie)

Bron: Chris Gottenbos Vakfotografie

18

3 Economische visie In dit hoofdstuk presenteren we de economische visie van onze gemeente. We beginnen met de centrale ambitie (paragraaf 3.1), gevolgd door een nadere uitwerking per pijler met deelambitie en bijbehorende (beleids)uitgangspunten (paragraaf 3.2 en 3.3).

3.1 Ambitie gemeente Montfoort De komende jaren willen we inspelen op de kansen en uitdagingen die voortkomen uit de transities. We richten ons hierbij samen met partners op een sterke economie en brede welvaart. Omdat deze opgaven niet altijd aan een specifiek gebied zijn toe te wijzen, onderscheiden we in onze visie twee pijlers:

Om deze ambitie te verwezenlijken, zijn richtinggevende doelen essentieel. Aan iedere pijler zijn daarom 4 ambities gekoppeld, dus in totaal 8, die gezamenlijk de invulling van de economische visie vormen en daarmee de economische koers van de gemeente Montfoort bepalen. Aan elke hoofddoelstelling zijn actielijnen verbonden die richting geven aan de uitvoering ervan. Via deze actielijnen willen we de komende jaren samen met ondernemers en andere partners werken aan de hoofddoelstellingen per pijler. In figuur 3.1 is de opbouw van de economische visie schematisch weergeven. Eerst beschrijven we de opgave(n) en de ontwikkeling(en) per thema. Vervolgens presenteren we de ambitie die hieruit voortvloeit. Daarna lichten we deze ambitie verder toe en bespreken we de (beleids)uitgangspunten met bijbehorende toelichting. Figuur 3.1: Koppeling tussen het economisch profiel de pijlers en ambities

1. Toekomstbestendig ondernemerschap 2. Aantrekkelijk woon- en (be)leefgebied Deze pijlers zijn nauw met elkaar verbonden. Bedrijven dragen bij aan de leefbaarheid en vitaliteit van de gemeente, bijvoorbeeld door sponsoring van het verenigingsleven en lokale initiatieven. Tegelijkertijd zorgt een prettig woon- en (be)leefgebied met beschikbare woningen ervoor dat de gemeente aantrekkelijk blijft voor (potentieel) personeel van bedrijven. Voor de gemeente en het lokale bedrijfsleven hebben we daarom de volgende ambitie geformuleerd waarin onze uitgangspunten voor een sterke economie (brede welvaart en sterke samenwerkingsrelaties) en de twee pijlers samenkomen:

‘De gemeente Montfoort streeft naar een economie die bijdraagt aan brede welvaart, met toekomstbestendig ondernemerschap, een aantrekkelijk woon- en (be)leefgebied en sterke samenwerkingsrelaties.’

19

3.2 Toekomstbestendig ondernemerschap

De ambitie is daarom als volgt:

Ruimte voor bedrijventerreinen en bedrijfsfuncties Wat draagt deze visie bij en wat gaan we anders doen: A. Bij de transformatie van bedrijventerreinen en bedrijfsfuncties naar wonen zorgen we voor compensatie door elders bedrijfsruimte te realiseren, op bestaande of nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen. B. We ontwikkelen bedrijventerreinen in eerste instantie vraaggericht, voor de lokale behoefte en met voorrang voor bedrijven die bijdragen aan (intensivering van) werkgelegenheid, verduurzaming of één van de transities. Heeswijk-Oost, IJsselveld-Noord en Van Rietlaan worden hierbij als kansrijke locaties beschouwd. C. We streven naar intensivering en verdichting op werklocaties en stemmen de maximale bouwhoogtes bij nieuwe plannen hierop af. D. We faciliteren het juiste bedrijf op de juiste plek, passend bij het economisch profiel van de werklocatie, met aandacht voor bedrijfsschaal, verkeersaantrekkende werking en behoefte aan milieuruimte. E. We voorkomen verkleuring op bedrijventerreinen door te sturen op passende functies, waarbij (bedrijfs)woningen, kantoren, detailhandel en horecagelegenheden worden uitgesloten, met ruimte voor maatwerk waar dat noodzakelijk is.

Ruimte voor bedrijvigheid op bedrijventerreinen is schaars of niet te vinden: bedrijven die willen groeien, (zijn genoodzaakt te) vertrekken. Het tekort aan bedrijfsruimte remt bedrijven in hun ontwikkeling en innovatiekracht. Voor een groot aantal bedrijven is de beschikbaarheid van alternatieve kavels in een andere gemeente ook geen mogelijkheid, vanwege de sterke lokale en sociaal-maatschappelijke gebondenheid aan de gemeente Montfoort. Om deze redenen is het wenselijk om verdere invulling te geven aan die lokale behoefte.

Ruimte bieden en behouden voor de ontwikkeling en groei van lokaal ondernemerschap.

Door efficiënt en selectief ruimtegebruik op werklocaties bieden we voldoende ruimte aan bedrijven die bijdragen aan duurzame economische groei en brede welvaart. Niet alle bedrijven passen in onze gemeente. We richten ons vooral op lokale ondernemingen, bedrijven die aansluiten bij de economische structuur van de gemeente (zie hoofdstuk 2) en bedrijven die bijdragen aan één of meerdere transities. Waar nodig stellen we duurzaamheidsafspraken op het gebied van verduurzaming, innovatie en circulariteit. Indien nodig kijken we samen met gemeenten in de regio Utrecht-West naar oplossingen voor bedrijven die niet (meer) passen binnen de lokale economie. We bieden ruimte voor innovatieve bedrijven en duurzame bedrijvigheid in een hoogwaardige werkomgeving. Om deze ambitie te realiseren, hanteren we de volgende (beleids)uitgangspunten:

A. Bij de transformatie van bedrijventerreinen en bedrijfsfuncties naar wonen zorgen we voor compensatie door elders bedrijfsruimte te realiseren, op bestaande of nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen. We streven ernaar dat elk transformatieplan een concreet plan bevat om de verloren hectares lokaal te compenseren. Dit gebeurt bij voorkeur in hectares, maar kan ook door intensivering, beter benutten of functiemenging. Hierbij is maatwerk relevant en dient duidelijk aangetoond te worden hoe dit wordt gerealiseerd.

20

B. We ontwikkelen bedrijventerreinen in eerste instantie vraaggericht, voor de lokale behoefte en met voorrang voor bedrijven die bijdragen aan (intensivering van) werkgelegenheid, verduurzaming of één van de transities. Momenteel is er geen beschikbaar aanbod voor bedrijfsruimte. We willen lokale ondernemers die groeien ondersteunen, zodat zij in de gemeente kunnen blijven. Deze bedrijven zijn belangrijk voor de gemeente en spelen een cruciale rol in maatschappelijke transities zoals de energie- en warmtetransitie en circulariteit. Ze hebben meer ruimte nodig om te kunnen uitbreiden en die willen we bieden (kader ruimtebehoefte pagina 10). Het behouden en versterken van bedrijven is niet alleen essentieel voor de toekomstbestendigheid van de gemeente zelf, maar het bedrijfsleven in de gemeente Montfoort speelt ook een belangrijke rol in regionale en internationale productieketens. Als gemeente zetten we actief in op het ontwikkelen van voldoende ruimte voor lokale behoeften, ook met het oog op de toekomstige vraag. We geven prioriteit aan kwalitatieve bedrijvigheid: bedrijven die bijdragen aan meer werkgelegenheid, verduurzaming, de circulaire economie, digitalisering en innovatie en de energietransitie. We blijven in gesprek gaan met bedrijven, om (eventuele) vrijkomende ruimte optimaal te benutten en lokale ondernemers perspectief te bieden.

Op korte termijn kan Heeswijk-Oost worden ontwikkeld met een nettooppervlakte van 3 hectare. Na Heeswijk-Oost lijken IJsselveld en Van Rietlaan de meest kansrijke locatie voor verdere ontwikkeling. De provincie Utrecht staat toe dat we binnen 10 jaar 2 hectare ontwikkelen zonder gebruik te maken van het Provinciaal Programma Wonen en Werken (PPWW), met maximaal 1 hectare per bedrijventerrein.

C. We streven naar intensivering en verdichting op werklocaties en stemmen de maximale bouwhoogtes bij nieuwe plannen hierop af. Naast nieuwe ruimte is het ook belangrijk om bestaande bedrijventerreinen te vernieuwen en efficiënter te gebruiken. Vanwege de schaarste aan ruimte richten we ons op intensiever gebruik van zowel bestaande als nieuwe terreinen. Hiervoor werken we samen met eigenaren, gebruikers en de OMU (Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht). We verkennen intensivering op verschillende niveaus: 



Kavelniveau: We stimuleren een hogere FSI (floor space index12) door het verhogen van minimale en maximale bouwhoogtes en het mogelijk maken van meervoudig ruimtegebruik, zoals gestapelde parkeervoorzieningen. Clusterniveau: We onderzoeken mogelijkheden voor herverkaveling en efficiënter gebruik van ruimte. Dit vraagt om samenwerking en enige flexibiliteit, maar levert ook grote maatschappelijke voordelen op.

Daarnaast kijken we bij intensiveringen en uitbreidingen ook naar de kwalitatieve groei. Bedrijven die groeien en meer ruimte nodig hebben, moedigen we aan om onder andere ook te verduurzamen, meer werkgelegenheid te realiseren en maatschappelijke meerwaarde toe te voegen. Het is echter belangrijk om te benadrukken dat intensivering niet voor alle bedrijfsactiviteiten geschikt is. Daarom blijft nieuwe uitbreidingsruimte nodig om groeiende lokale ondernemers te (blijven) kunnen huisvesten.

12

De Floor Space Index geeft de verhouding aan tussen de totale bebouwde vloeroppervlakte en de bijbehorende terreinoppervlakte. Een hogere FSI geeft een intensiever gebruik van de ruimte weer.

21

D. We faciliteren het juiste bedrijf op de juiste plek, passend bij het economisch profiel van de werklocatie, met aandacht voor bedrijfsschaal, verkeersaantrekkende werking en behoefte aan milieuruimte. We streven naar ‘het juiste bedrijf op de juiste plek’. Dit betekent dat bedrijven bij voorkeur worden gevestigd op locaties waar de mogelijkheden van het Omgevingsplan, zoals milieuruimte, optimaal worden benut. Bedrijven met veel verkeer en vrachtwagenbewegingen worden bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de N288 of N204 gevestigd. Niet elk bedrijf past overal, gezien de schaal van de gemeente, de bereikbaarheid en het aanbod van werklocaties. Kleinschalige en aan huis gebonden bedrijven kunnen in woonwijken bijdragen aan de levendigheid, mits ze passen bij het karakter van de buurt. De infrastructuur moet daarbij voldoende capaciteit bieden, met aandacht voor veiligheid en verkeer. Voor sommige zzp’ers is de wijk echter minder geschikt. Voor hen bieden bestaande bedrijfsverzamelgebouwen op bedrijventerreinen een goed alternatief. Bij bedrijfsverzamelgebouwen streven we naar het voorkomen van ondermijning en een onverzorgde uitstraling. Het juiste bedrijf op de juiste plek geldt ook voor het buitengebied (zie thema economische dragers in het buitengebied in paragraaf 3.2) en voor winkelgebieden (zie thema vitale kernen paragraaf 3.3).

Bron: Chris Gottenbos Vakfotografie

E. We voorkomen verkleuring op bedrijventerreinen door te sturen op passende functies, waarbij (bedrijfs)woningen, kantoren (zonder bedrijfsruimte), detailhandel en horecagelegenheden (m.u.v. kleinschalige cateringbedrijven) worden uitgesloten, met ruimte voor maatwerk waar dat noodzakelijk is. We beschermen de ruimte op bedrijventerreinen door te voorkomen dat er andere functies dan bedrijfsactiviteiten komen (‘verkleuring’). Dit houdt in: 





Geen bedrijfswoningen: Op bedrijventerreinen worden geen nieuwe bedrijfswoningen gerealiseerd. Voor bestaande bedrijfswoningen streven we naar omzetting naar bedrijfsruimte, onder andere door het toepassen van uitsterfbeleid. Geen detailhandel, horeca (m.u.v. kleinschalige cateringbedrijven) of consumentendiensten: Dit voorkomt concurrentie met (bijvoorbeeld) horeca in winkelgebieden of het buitengebied. Ook willen we hiermee het aanbod in en de aantrekkingskracht van de winkelgebieden behouden en bevorderen. De winkelgebieden zijn belangrijk voor het aantrekken en behouden van bezoekers. Kantoorfuncties als ondersteunende voorziening: Kantoorruimte is toegestaan wanneer deze een ondersteunende rol heeft binnen de bedrijfsactiviteiten op die locatie. Dit betekent dat kantoren functioneel verbonden moeten zijn met het bedrijf en een deel van het totale vloeroppervlak beslaan. Denk hierbij aan administratieve afdelingen, innovatieafdelingen of ruimtes voor testing en prototyping. Tegelijkertijd bieden we ruimte voor maatwerk, zodat bedrijven flexibiliteit hebben om in te spelen op veranderende behoeften, zolang dit binnen de hoofdfunctie van het bedrijventerrein past. Pas bij langdurige leegstand wordt, de milieucategorie en functie van, het bestemmingsplan of omgevingsplan opnieuw beoordeeld.

We bieden enige ruimte voor maatwerk, zoals kleinschalige functies aan de Van Rietlaan (zie Omgevingsvisie) of ten behoeve van zonering van (nieuwe) bedrijventerreinen. Hierbij verwijzen we ook naar (beleids)uitgangspunt A onder dit thema.

22

Innovatieve, duurzame en veilige werklocaties Wat draagt deze visie bij en wat gaan we anders doen: A. We faciliteren kansen en mogelijkheden voor het uitvoeren van verdere verduurzaming op het gebied van mobiliteit, circulaire economie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en warmtetransitie op bestaande werklocaties. B. Nieuwe werklocaties worden toekomstbestendig ontwikkeld, met aandacht voor klimaatadaptatie, circulariteit en andere duurzame principes. C. We geven uitvoering aan de doelstellingen vanuit de Green Deal. D. Onze werklocaties veranderen sterk door economische en maatschappelijke transities, zoals de energietransitie, de circulaire transitie en digitalisering (paragraaf 2.3). Hierdoor veranderen ook de ruimtebehoeften van bedrijven. Energiebeschikbaarheid, verduurzaming, klimaatbestendigheid en digitalisering worden steeds belangrijker. Daarnaast speelt de uitstraling van werklocaties een grotere rol in het aantrekken van talent. De goede organisatiegraad en de kennis en kunde van ondernemers staan centraal bij het gezamenlijk oppakken van deze opgaven. Toekomstbestendige werklocaties moeten goed functioneren en aansluiten op de veranderende behoeften van bedrijven. Dit vraagt om goede randvoorwaarden en minimaal basiskwaliteit op bedrijventerreinen: schoon, heel en veilig.

Tegelijkertijd moeten de energiestructuren worden versterkt om de groei van elektrische voertuigen en duurzame productie mogelijk te maken, zonder belemmeringen door netcongestie. De ambitie is daarom als volgt:

Werklocaties verduurzamen op het gebied van klimaat, energie, mobiliteit en circulariteit.

We werken actief aan het verduurzamen en toekomstbestendig maken van werklocaties, waarbij we ecologische en economische groei stimuleren. Door te focussen op klimaatbestendigheid, energieverbruik, duurzame mobiliteit en circulariteit, zorgen we voor duurzame werklocaties die voldoen aan toekomstige eisen. We helpen bedrijven zo veel mogelijk met verduurzaming, zoals energie-efficiëntie, hernieuwbare energie en circulaire bedrijfsmodellen, door informatie te delen en verbindingen te leggen met relevante partners. Ook streven we naar het verbeteren we de mobiliteit rond werklocaties om CO2-uitstoot te verminderen. Werken aan toekomstbestendige bedrijventerreinen vraagt tijd en inzet: het is noodzaak om deze opgave op te delen in verschillende (kleine) projecten om, in samenwerking met ondernemers, aan de slag te gaan. Om deze ambitie te realiseren, hanteren we de volgende (beleids)uitgangspunten:

A. Op bestaande werklocaties faciliteren we kansen en mogelijkheden voor het versterken van de basis en het uitvoeren van verdere verduurzaming op het gebied van mobiliteit, circulaire economie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en warmtetransitie. Op sommige bedrijventerreinen is veroudering zichtbaar. We willen samen met ondernemers werken aan het verbeteren van de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de bedrijventerreinen. Dit kan variëren van opknappen tot volledige revitalisering. Het initiatief ligt voornamelijk bij eigenaren en gebruikers zelf. Als gemeente bieden we de benodigde kaders en zorgen we voor de juiste ondersteuning. Dit gebeurt onder andere binnen het plan van aanpak Intensivering en Verduurzaming Bestaande Bedrijventerreinen (Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht - OMU). We richten ons hierbij op toekomstbestendige terreinen die een groene en gezonde werkomgeving bieden en bijdragen aan de klimaatdoelen. Naast energievraagstukken pakken we ook uitdagingen aan rondom circulaire economie, klimaatverandering (zoals hittestress en wateroverlast) en het creëren van een prettige, gezonde werkomgeving.

23

B. Nieuwe werklocaties worden toekomstbestendig ontwikkeld, met aandacht voor klimaatadaptatie, circulariteit en andere duurzame principes Technologische vooruitgang en de klimaatopgave bieden kansen om nieuwe werklocaties zo duurzaam mogelijk te ontwikkelen. Denk aan gasloze, circulaire en energiepositieve gebouwen, biodiversiteit, klimaatadaptatie en duurzame mobiliteitsoplossingen. Ook hier geldt dat we streven naar duurzaamheidsafspraken bij relevante ontwikkelingen.

C. We geven uitvoering aan de doelstellingen vanuit de Green Deal. We ondersteunen bedrijven en organisaties bij het verduurzamen vanuit de doelstellingen van de Green Deal. De focus ligt op energiebesparing, duurzame energieopwekking, het uitvoeren van energiescans, het plaatsen van zonnepanelen op (bedrijfs)daken en het monitoren van energiebesparing en -productie. Dit komt door de recente ontwikkelingen rondom netcongestie, welke direct invloed heeft op de bedrijfsvoering van bedrijven (continuïteit en groei). Bij nieuwe ontwikkelingen en gerevitaliseerde bedrijventerreinen streven we naar energieneutraliteit of zelfs energiepositiviteit.

Economische dragers in het buitengebied Wat draagt deze visie bij en wat gaan we anders doen: A. We realiseren een toekomstbestendige landbouwsector, waarbij andere of bredere verdienmodellen voor agrariërs mogelijk zijn. B. De ruimtevraag van groeiende (niet agrarische) bedrijven in het buitengebied accommoderen we op bedrijventerreinen. C. Vrijkomende agrarische bebouwing benutten we voor de ruimtevraag van kleinschalige bedrijven, mits passend binnen het gebied in overeenstemming met het VAB-beleid.

De agrarische sector heeft te maken met opvolgingsproblemen, waardoor het aantal agrarische bedrijven in de gemeente Montfoort met meer dan een derde is afgenomen. Vaak blijven er bij het stoppen van agrarische activiteiten vrijkomende agrarische bebouwing (VAB's) achter. Veel agrariërs in de gemeente richten zich op verbreding, zoals agrarisch toerisme, recreatie en het aanbieden van agrarische producten direct aan consumenten. Er is ook steeds meer aandacht voor duurzame landbouw, zoals het hergebruiken van reststromen (bijvoorbeeld composteren van gewasresten of mest) en het bevorderen van biodiversiteit. Dit leidt tot minder afval en efficiënter gebruik van grondstoffen. De ambitie is daarom als volgt.

Versterken van het buitengebied in sociaal en economisch perspectief.

Het buitengebied is een essentieel onderdeel van het economisch en sociaal weefsel van de gemeente Montfoort. De agrarische sector is niet alleen verweven met het polderlandschap, maar ook met de identiteit van onze gemeente. We ondersteunen de agrariërs in de gemeente Montfoort actief, waarbij we ruimte bieden voor verdere (duurzame) ontwikkeling van de sector. We streven daarbij naar een economisch rendabele sector en werken graag mee aan initiatieven die hieraan bijdragen. We zoeken een balans tussen landbouw, natuur, recreatie, leefbaarheid, energie en duurzaamheid, waarbij we de openheid van het gebied willen behouden. We houden rekening met het programma Vitaal Buitengebied en regionale plannen. Daarnaast werken we aan een veerkrachtig buitengebied door constant in gesprek te blijven over ruimtegebruik en belangen. Zo ontstaat een veelzijdig en duurzaam buitengebied, waarin zowel landbouw als andere sectoren kunnen floreren. Om deze ambitie te realiseren, hanteren we de volgende (beleids)uitgangspunten:

24

A. We realiseren een toekomstbestendige landbouwsector, waarbij andere of bredere verdienmodellen voor agrariërs mogelijk zijn. We blijven ons inzetten voor een realistisch toekomstperspectief voor de agrarische sector, met aandacht voor economische kansen en keuzemogelijkheden. Het bieden van perspectief voor de agrarische sector is daarbij sterk afhankelijk van provinciaal en landelijk beleid. We willen een toekomstbestendige landbouwsector realiseren, waarbij verbreding van activiteiten, zoals nieuwe verdienmodellen, een belangrijke rol speelt. Agrariërs krijgen hierdoor de kans zich aan te passen aan veranderende marktomstandigheden, terwijl de economische stabiliteit van het buitengebied behouden blijft. Duurzame en innovatieve landbouw wordt gestimuleerd. Het buitengebied biedt ook ruimte voor recreatie en toerisme. Samen met samenwerkingspartners onderzoeken we kansen, met aandacht voor het behoud van het groene karakter van het landschap. We focussen op het versterken van landschapselementen en een groene inpassing.