Concept Najaarsnota 2025 versie 2 december

g.Io -

Najaarsnota 2025 Najaarsnota 2023

Najaarsnota 2025

Inhoudsopgave Inleiding .................................................................................................................................................................................................................................................... 2 1.

Programmaverantwoording ...................................................................................................................................................................................................... 3 Programma 1 – Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid............................................................................................................4 Programma 2 – Economie, Energie en Buiten .......................................................................................................................................13 Programma 3 – Welzijn, Sociaal en Cultuur ..........................................................................................................................................24 Programma 4 – Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening ........................................................................................................................31 Ontwikkelingen Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................................................35

2.

De financiële verantwoording................................................................................................................................................................................................39 2.1 De exploitatie ................................................................................................................................................................................39 2.2 Investeringen ................................................................................................................................................................................55 2.3 Voortgangsrapportage Projecten ...................................................................................................................................................58 2.4 Reserves en voorzieningen ............................................................................................................................................................64 2.5 Overbrengen middelen van 2025 naar 2026 ..................................................................................................................................66

1

Najaarsnota 2025

Inleiding Tweemaal per jaar biedt het college de gemeenteraad een tussentijdse rapportage aan over de uitvoering van de Begroting. Na de Zomernota geven we nu in deze Najaarsnota een tussenstand van de beleidsmatige en financiële ontwikkelingen van het begrotingsjaar 2025. Deze tussenstand geven we naar de inzichten van begin oktober 2025. Waarom deze nota? Naast het inzicht in de financiële ontwikkelingen van het lopende begrotingsjaar, geven we ook weer hoe we de ontwikkelingen verwerken in verschillende exploitatiebudgetten, investeringskredieten en projecten. De geconstateerde over- en onderschrijdingen (> € 25.000) van de exploitatie- en investeringsbudgetten worden aangegeven, toegelicht en verwerkt in een begrotingswijziging. Deze nota is een financiële en beleidsmatige vertaling van onze inspanningen voor een Molenlanden waar inwoners prettig wonen, werken en leven. Uiteraard zetten we ons hiervoor in samen met ons netwerk van inwoners, ondernemers en kennispartners. De overhevelingen van niet bestede middelen naar het volgend begrotingsjaar zijn getoetst aan de vastgestelde criteria. Hiervoor is een aantal voorstellen opgenomen (ook als voorbereiding op de Jaarrekening). Wat kunt u verwachten? Deze Najaarsnota is gebaseerd op de Programmabegroting van 2025. Wijzigingen die later plaatsvonden, bijvoorbeeld bij de Zomernota, zijn ook verwerkt.

We hanteren de beleidsprogramma’s zoals vastgesteld bij de Begroting 2025. De vorm, huisstijl en opmaak van deze nota sluit aan bij die van de Zomernota 2025. Wat zijn de kaders? Het kader voor de Najaarsnota is artikel 5 van de Financiële verordening van gemeente Molenlanden. Daarin is geregeld dat het college de raad met twee tussentijdse rapportages over de realisatie van de lopende begroting informeert: • Zomernota: over de stand per 1 juni; • Najaarsnota: over de stand per 1 oktober. Hierdoor wordt duidelijk of de uitvoering van de begroting op koers ligt en of er aanleiding is om zo nodig bij te sturen. U stelt de Najaarsnota vast inclusief de hieruit voortvloeiende begrotingswijziging. Voortgangsrapportage projecten In de Zomer- en Najaarsnota rapporteren we over de voortgang van de grote projecten. We rapporteren op hoofdlijnen over de projectbeheersingsaspecten geld, tijd, organisatie, informatie, kwaliteit, draagvlak en risico’s.

2

Najaarsnota 2025

1.

Programmaverantwoording

De programma’s in de gemeentebegroting 2025 zijn de volgende: 1. Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid; 2. Economie, Energie en Buiten; 3. Welzijn, Sociaal en Cultuur; 4. Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening. Per programma is een zogeheten ‘verkeerslicht rapportage’ opgenomen om de voortgang per programmaonderdeel weer te geven. Daarbij kijken we vanuit drie invalshoeken naar de verschillende beleidsvoornemens: • wordt het doel dit jaar gehaald zoals dat is beschreven in de begroting (doel); • wordt het doel ook dit jaar behaald (tijd); • wordt het beleidsvoornemen gerealiseerd met de in de begroting gevoteerde middelen (geld). Voor de verschillende invalshoeken hebben de kleuren de volgende betekenis: Doel Het resultaat wordt behaald. Het resultaat wordt deels behaald. Het resultaat wordt niet behaald. Tijd De uitvoering loopt volgens planning. De uitvoering verloopt niet geheel volgens planning. De uitvoering blijft achter op de planning. Geld De uitvoering van het resultaat wordt gerealiseerd binnen het vastgestelde budget. De uitvoering van het resultaat wordt naar alle waarschijnlijkheid niet binnen het beschikbare budget uitgevoerd. Er dreigt een budgetover- of onderschrijding. De uitvoering van het resultaat zal niet lukken binnen het beschikbaar gestelde budget of het budget is overschreden.

3

Najaarsnota 2025 Om de rapportage compact te houden is als uitgangspunt gekozen om: -

de toelichtende teksten uit de begroting achterwege te laten; bij rood en oranje een korte toelichting op te nemen; afwijkend hierop is, waar nodig, ook een groen vlak toegelicht.

Programma 1 – Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid A. Wonen Wat willen we bereiken A.1. Voorzien in de actuele (lokale) woonbehoefte.

Wat gaan we ervoor doen Doel Versnellen van de woningbouw door: (A.1) o de Regionale realisatieagenda (RRA) ook bekend als de Woondeal, met daarin onder andere afspraken over de kwantitatieve en kwalitatieve Toelichting: Om beter aan te sluiten doelstellingen voor de woningbouw; op de vraag ligt het accent op o het programma Versnelling Woningbouw uit te voeren, zoals onder andere betaalbare woningen voor (lokale) de bouw van betaalbare woningen. starters en jonge doorstromers en kleinere woningen voor oudere Toelichting: We bouwen in de periode tot 2030 1.460 woningen om de woningvoorraad op peil te brengen. We streven naar 200 nieuwe woningen per huishoudens. Daarbij houden we rekening met de kwaliteiten van ons jaar. We zetten vooral in op de bestaande, grote en kansrijke plannen binnen het programma Versnelling Woningbouw en sluiten we aan op landelijke, provinciale gebied. en regionale initiatieven. Het volkshuisvestingsprogramma opstellen dat in plaats komt van de woonvisie. (A.1) Toelichting: Het Volkshuisvestingsprogramma wordt op basis van de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) een verplicht programma onder de Omgevingswet. Dit programma is breder dan enkel en alleen een woonvisie. De huidige Woonvisie Molenlanden loopt tot en met 2024. Om aan te sluiten op de actuele woonbehoefte is in 2024 een Woningbehoefteonderzoek Molenlanden

4

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 uitgevoerd. We actualiseren in 2025 de Woonvisie/Volkshuisvestelijkprogramma Molenlanden met de onderzoeksresultaten. Huisvestingsverordening opstellen. (A.1) Toelichting: De Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) verplicht een huisvestingsverordening. We bereiden de verordening voor in regionaal verband. Vooral voor de urgentieregeling (voorrangsregeling). Uitvoeringsprogramma's opstellen met de netwerkpartners om de Woonzorgvisie uit te voeren. (A.1) Toelichting: We stellen een Programma Wonen met Aandacht op. De uitvoeringsprogramma’s van de Woonzorgvisie zijn hier een onderdeel van. Dit is een co-creatie van het ruimtelijke en sociale domein. Meerjarige afspraken over het woonbeleid uitvoeren en monitoren in samenwerking met woningcorporaties en huurdersorganisaties. (A.1) Toelichting: De nieuwe meerjarige prestatieafspraken lopen van 2025-2027. Jaarlijks maken we met onze partners een uitwerking, waarin we de afspraken voor dat jaar concretiseren. De afspraken gaan bijvoorbeeld over het betaalbaar en beschikbaar houden van woningen in de sociale huursector, verduurzaming, bijzondere doelgroepen en leefbaarheid. Uitvoering geven aan de Beleidsnotitie huisvesting (groepen) arbeidsmigranten Molenlanden november 2022. (A.1) Toelichting: Dit beleid maakt het mogelijk om locaties te onderzoeken op bedrijventerreinen.

Voor deze locaties voeren we meerdere gesprekken met eigenaren. Zij zijn hun plannen aan het voorbereiden. Uitvoering geven aan het Woonwagenbeleid 2025 (beoogde vaststelling door de gemeenteraad in september 2024). (A.1) Toelichting: Hierin staat beschreven hoe we met de woningcorporaties omgaan met toekomstige aanvragen voor woonwagenbewoning en hoe we omgaan met de huidige locatie in Arkel.

5

Najaarsnota 2025 Toelichting Versnellen van de woningbouw. (A.1) In het Coalitieakkoord 2022-2026 is de kwantitatieve woningbouwopgave aangescherpt: het doel is om in deze collegeperiode 800 woningen te realiseren, oftewel gemiddeld 200 woningen per jaar. In de eerste periode is deze doelstelling behaald. In de tweede periode zien we een dalende trend in het aantal nieuwbouwwoningen, die zich voortzet in 2025/2026. De realisatie van de woningbouwopgave in Molenlanden kent vertraging door een combinatie van factoren. Denk aan bodemgesteldheid, milieuwetgeving (flora en fauna), stikstofregels en rijks- en provincieregels. Deze omstandigheden maken het realiseren van de doelstelling van 800 woningen uitdagend, zeker wanneer uitsluitend wordt gekeken naar traditionele nieuwbouw. Om toch aan de woningbehoefte te voldoen, is een meerdimensionale benadering noodzakelijk. Dit betekent dat we naast nieuwbouw ook andere vormen van woningtoevoeging (woningsplitsing, transformatie en functiewijzigingen) actief meenemen. Door deze overige toevoegingen mee te tellen, komt de realisatie van de woningbouwdoelstelling binnen bereik. Het volkshuisvestingsprogramma opstellen dat in plaats komt van de woonvisie. (A.1) De factor “tijd” is rood gemarkeerd, omdat we het volkshuisvestingsprogramma in 2026 vaststellen in plaats van in 2025.

De werkzaamheden zijn gestart: we selecteerden een bureau dat de gemeente ondersteunt bij het opstellen van het programma, het participatietraject is gestart en in november 2025 gaan we opiniërend in gesprek met de raad. Vanwege de samenloop met de verkiezingen verwachten we de vaststelling in mei 2026. Huisvestingsverordening opstellen. (A.1) De huisvestingsverordening is een beleidsinstrument dat zijn basis vindt in het volkshuisvestingsprogramma. In het programma onderbouwen we hoe we de verordening inzetten. Zoals hierboven beschreven wordt het volkshuisvestingsprogramma in 2026 vastgesteld. Uitvoeringsprogramma's opstellen met de netwerkpartners om de Woonzorgvisie uit te voeren. (A.1) Het uitvoeringsprogramma van de Woonzorgvisie gaat deel uitmaken van het Volkshuisvestingsprogramma.

B. Ruimtelijke Ordening Wat willen we bereiken B.1. Verdere werken aan inrichting en organisatie van de Omgevingswet. Waarbij oog is voor aanpak, werkwijze, proces en procedure en het begeleiden van inwoners bij aanvragen en zorgen

Wat gaan we ervoor doen Doel Het werken met de Omgevingswet voor- en met de organisatie en verder inrichten en invoeren van de omgevingsvisie, opstellen van het omgevingsplan, gebieds- en themagerichte uitwerkingen van het omgevingsplan en het opstellen van (uitvoerings)programma's (B.1)

6

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 voor snellere en logischere afhandeling van initiatieven. De Omgevingsvisie, een van onze belangrijke pijlers van beleid, verder verrijken met bestaande beleidsvisies. En dit daarna uitwerken in thema’s met uitwerkingen per gebied. (B.1, B.3) Toelichting Omgevingsvisie: Het gaat hierbij over de vervolgaanpak om te komen tot gebieds- en themagerichte uitwerking en verrijking van de omgevingsvisie. Dit is een apart traject naast het werken met de omgevingsvisie (en andere visiestukken) wat wordt uitgewerkt in het beleidshuis van de gemeente. In de manier van werken zit de integrale manier van werken geborgd, waarin toets momenten aan visies plaatsvinden en het beleidshuis wordt vereenvoudigd. Om goed uit de voeten te kunnen met de omgevingsvisie hebben we een duidelijke structuur nodig van visies en uitvoeringsprogramma’s. Gestroomlijnde uitvoeringsprocessen moeten ervoor zorgen dat we als gemeente de regie in handen houden. En een manier van werken ontwikkelen die passend is binnen de Molenlandse manier van werken. Het doel hiervan is om de inwoner beter te kunnen faciliteren en het begrijpelijk te houden. Verder bouwen aan de structuur van het omgevingsplan dat integraal en gebiedsdekkend is. Dit omgevingsplan moet uiterlijk op 1 januari 2032 gereed zijn.

(B.1, B.3) Toelichting omgevingsplan: Het Omgevingsplan brengt de landelijke, regionale en gemeentelijke regels samen, zodat we de ambities uit de Omgevingsvisie kunnen uitvoeren. De komende jaren werken we hier verder aan voor alle gebieden. Deze periode noemen we de transitiefase. In deze fase zetten we het tijdelijke omgevingsplan (dat automatisch inging bij de invoering van de Omgevingswet) om in een permanent plan. Alle huidige bestemmingsplannen, regels uit de bruidsschat en verordeningen maken deel uit van het omgevingsplan. Dit proces begint met een basisset aan regels. In de loop der jaren werken we dit verder uit met thema’s zoals duurzaamheid, wonen en natuur.

7

Najaarsnota 2025 B.2. Tijdig en goed inspelen op De nota grondbeleid actualiseren en ervoor zorgen dat er voldoende mensen zijn trends, opgaven en ontwikkelingen om het uit te voeren met de juiste middelen. (B.2) in de fysieke leefomgeving. Toelichting: We passen de Nota grondbeleid Molenlanden nu aan en bieden die in april 2025 aan de raad aan. We kijken daarbij nadrukkelijk hoe we de Nota willen toepassen en of dat onze organisatie lukt. Grondbeleid is steeds belangrijker om onze doelen voor wonen en werken te kunnen behalen. Het is nodig om onze organisatie daarvoor toe te rusten. We stellen een nieuw document op over de landschappelijke kwaliteit van de gemeente. Dat doen we samen met onze stakeholders. (B.2) B.3. Behouden en verder Water speelt een belangrijke rol in onze leefomgeving. Daarom schrijven we in ontwikkelen van levendige kernen, 2025 onze plannen en uitgangspunten op in een Watervisie. We beschrijven de linten, bedrijvigheid en een vitaal interactie van de boven- en ondergrondse waterdynamiek in onze ruimtelijke buitengebied. Waar nodig wegen we ontwikkelingsmogelijkheden en maken zogenaamde watergebonden kaders, de belangen zorgvuldig af die daar uitgangspunten, voor Molenlanden. (B.2, B.3) een rol bij spelen. Toelichting: Water is een actueel, urgent, divers en structureel thema voor onze opgaven.

In vrijwel alle ruimtelijke ontwikkelingen spelen water en bodem een grote rol. Om de verschillende opgaven en uitdagingen goed met elkaar te verbinden en waar ook aandacht is voor de landbouw en de boeren, is een integrale watervisie voor Molenlanden noodzakelijk. Daarna moeten we plannen maken om toe te werken naar een goed watersysteem. B.4. Het thema “water” invoeren als We haken aan bij en adviseren over landelijke en regionale opgaven. (B.4) belangrijk beleidsterrein zodat we Denk hierbij aan de energietransitie, de provinciale ruimtelijke puzzel, het huidige en toekomstige ruimtelijke provinciale omgevings- en natuurbeleid, het regionale waterbeheerbeleid. opgaven en -ontwikkelingen goed kunnen uitvoeren. Toelichting: Nieuwe vraagstukken en opgaven vragen vaak om expertise op het gebied van ruimtelijke ordening en de impact op de fysieke leefomgeving. Het is van belang om hier als gemeente vroegtijdig in mee te denken en te adviseren.

8

Najaarsnota 2025 B.5. Behouden en waar mogelijk We richten ons op de ruimtelijke kwaliteiten van de kernen, linten en het verbeteren van het karakteristieke buitengebied. We denken mee met de plannen van (externe en interne) landschap en de kwaliteit van de initiatiefnemers. De instrumenten vanuit de Omgevingswet, de intaketafel en (lint)bebouwing van onze gemeente, omgevingstafel zetten we daarbij in. (B.5) met ruimte voor nieuwe initiatieven die passend zijn in het gebied. B.6. Met inwoners, ondernemers en We herijken en ontwikkelen ons ruimtelijk (uitvoerings)beleid. (B.5, B.6) andere belanghebbenden zorgen voor een betere ruimtelijke inrichting van ons gebied. Toelichting De Omgevingsvisie, een van onze belangrijke pijlers van beleid, verder verrijken met bestaande beleidsvisies. En dit daarna uitwerken in thema’s met uitwerkingen per gebied. (B.1, B.3) De factor ‘tijd’ is rood gemarkeerd. In 2025 is tijd besteed aan afstemming en advisering om tot een passende strategie te komen. Deze wordt in 2025 afgerond en vertaald naar een projectopdracht, waarin we de verdere uitwerking vastleggen. We stellen een nieuw document op over de landschappelijke kwaliteit van de gemeente. Dat doen we samen met onze stakeholders. (B.2) De factor ‘tijd’ is rood gemarkeerd. De opdracht is inmiddels verleend en het document wordt opgesteld. De oplevering zal in 2026 zijn.

C. Buitenruimte Wat willen we bereiken C.1. Een buitenruimte waarin onze inwoners en bezoekers zich comfortabel en veilig voelen. (C.1). We vertalen dit naar passende fysieke inrichting (inclusief dagelijks beheer) die voorziet in: • voldoende groen, water en speelgelegenheid;

Wat gaan we ervoor doen Doel Beheren en herinrichten van onze buitenruimte op basis van het vastgestelde integraal beheerplan Buitenruimte. (C.1) waaronder: • op orde brengen en houden van het basisbeheer; • realiseren van een toegankelijke buitenruimte (VN-verdrag); • omvormen van trapveldjes naar beweegparken (Sportakkoord); • uitbreiden areaal bomen en groen; • aanleg natuurontwikkelingsgebieden.

9

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 •

• •

•

voldoende bereik per openbaar vervoer, fiets en auto; ruimte voor ondergrondse infrastructuur; een aantrekkelijke, toegankelijke en veilige leefomgeving; een klimaatbestendige- en duurzame leefomgeving. Onderhouden en (zoals het meerjarenprogramma beschrijft) renoveren van de sportaccommodaties. In 2025 renoveren we het kunstgrasveld bij Stedoco en enkele natuurgrasvelden bij ASV Arkel en vv Peursum. Er is voor gekozen om voor de tennisaccommodaties geen middelen beschikbaar te stellen vanwege onze financiële situatie. (C.1) Onderhouden en toekomstbestendig inrichten van onze begraafplaatsen. In 2025 breiden we de begraafplaatsen in Hoornaar en Giessenburg uit. Ook onderzoeken we mogelijkheden om de (grond)waterproblematiek op diverse begraafplaatsen op te lossen. (C.1)

Toelichting Niet van toepassing.

D. Verkeer en Vervoer Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel D.1. Een goed bereikbare gemeente, Een programma opstellen om aan de slag te gaan met de uitvoering van de veiligheid en leefbaarheid in onze mobiliteitsvisie. (D.1 en D.2) kernen en op de wegen en duurzame mobiliteit. Actief sturen op het beperken van de overlast bij reizigers, waarbij voorkomen van sluipverkeer prioriteit heeft. (D.1) Voor de Voorstraat/Sluis in Groot-Ammers onderzoeken we de mogelijkheden om de leefbaarheid te verbeteren en de verkeersveiligheid te bevorderen. (D.1)

10

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025

D.2. Ketenmobiliteit die zich aanpast aan maatschappelijke ontwikkelingen.

Werken aan de herinrichting van de Molenstraat en Entreezone in Kinderdijk.(D.1) Het opstellen van een integrale laadvisie; een kijk op de aanleg van laadpalen binnen onze gemeente, en plaatsingsbeleid voor laadinfrastructuur. (D.1) Verbeteren van de bereikbaarheid van het openbaar vervoer met bijvoorbeeld de inzet van deelfietsen bij ov-haltes en knooppunten. (D.2)

Toelichting Een programma opstellen om aan de slag te gaan met de uitvoering van de mobiliteitsvisie. (D.1 en D.2) Het opstellen van het programma vergt meer tijd dan aanvankelijk ingeschat. Hoewel er belangrijke stappen zijn gezet, vraagt de verdere uitwerking om zorgvuldigheid en afstemming. Hierdoor duurt het proces langer dan gepland. Volgens de nieuwe planning wordt het mobiliteitsprogramma opgeleverd in het tweede kwartaal van 2026.

E. Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen E.1. Goede en passende Uitvoeren van het Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs 2024. (E.1) onderwijshuisvesting voor het basisonderwijs, waarin het fijn is om te leren en te werken. Starten met een project voor de verkenning van verduurzaming van bestaande panden. (E.1)

Doel

Tijd

Geld

Toelichting Goede en passende onderwijshuisvesting voor het basisonderwijs, waarin het fijn is om te leren en te werken. (E.1) Volgens planning bieden we in december 2025 vier raadsvoorstellen aan. In deze voorstellen zullen de financiële effecten op de lange termijn duidelijk worden.

F. Opvang vluchtelingen Wat willen we bereiken F.1. Opvang van 200 ontheemden uit Oekraïne.

Wat gaan we ervoor doen Aanvullend op Waal en Groot-Ammers bouw en exploitatie locatie Giessenburg voor de huisvesting van maximaal 75 ontheemden uit Oekraïne. (F.1)

11

Doel

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 F.2. Opvang asielzoekers conform de opgave in de Spreidingswet.

Huisvesten van in totaal 251 asielzoekers, waarvan 37 alleenstaande minderjarige asielzoekers door de exploitatie van de TGO in Bleskensgraaf en de opening van meerdere locaties. (F.2) Voor het openen van aanvullende locaties voor de opvang van asielzoekers de dialoog aan te gaan met de samenleving om tot de beste duurzame locaties te komen. (F.2)

Toelichting Huisvesten van in totaal 251 asielzoekers, waarvan 39 alleenstaande minderjarige asielzoekers door de exploitatie van de TGO in Bleskensgraaf en de opening van meerdere locaties. (F.2) In de opvanglocatie in Bleskensgraaf verblijven momenteel 58 asielzoekers. Op basis van de spreidingswet heeft de gemeente de opdracht om in totaal 251 asielzoekers op te vangen. In lijn met de door de raad vastgestelde tijdlijn Asiel en Migratie (raadsbesluit 23 september 2025) is een uitvraag gedaan onder inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties om nieuwe, passende opvanglocaties te vinden. De aangedragen locaties beoordelen we aan de hand van de door de raad vastgestelde criteria.

12

Najaarsnota 2025

Programma 2 – Economie, Energie en Buiten A. Economie Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen A.1. We willen zorgdragen voor een We geven uitvoering aan het uitvoeringsprogramma bedrijvigheid. (A.1) prettig ondernemersklimaat met voldoende, toekomstbestendige en kwalitatief goede ruimte voor bedrijvigheid en werkgelegenheid zoals beschreven in het vastgestelde beleidskader bedrijvigheid (januari 2024). We participeren ambtelijk en bestuurlijk in het netwerk economie Zuid-Holland Zuid. (A.1) We blijven uitvoering geven aan de campagne Koop Lokaal. (A.1) A.2. Goede aansluiting van onderwijs Inzetten op een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en op behoefte van ondernemers aan ondersteunen initiatieven daartoe. Het gaat hierbij om ondersteuning van i-lab, (lokale) arbeidskrachten. organisatie van techniekroutes en activiteiten op het gebied van loopbaanoriëntatie en begeleiding. (A.2)

Doel

Tijd

Geld

Toelichting We geven uitvoering aan het uitvoeringsprogramma bedrijvigheid. (A.1) Een groot deel van de acties uit het uitvoeringsprogramma is inmiddels in uitvoering. Het creëren van voldoende bedrijfsruimte blijkt in de praktijk erg lastig.

B. Agrarische Economie Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel B.1. Een toekomstbestendige, Uitvoering geven aan het vergunningenloket en stikstofbank. (B.1) duurzame, agrarische sector die zich verder kan ontwikkelen naar een Toelichting: Veel boeren in de Alblasserwaard hebben vragen rondom hun duurzamere landbouw met nieuwe vergunning. Het is van belang dat alle boeren op een gelijkwaardige manier verdienmodellen waarbij verbreding kunnen nadenken over hun toekomst. Er moet daarom een oplossing komen voor

13

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 en diversifiëring van de bedrijfsvoering mogelijk is.

PAS-melders, niet melders en interimmers. We willen een stikstofbank oprichten op het niveau van de Alblasserwaard. Stikstofreductie die we in het gebied realiseren, willen we benutten voor de ontwikkeling van landbouw, natuur en woningbouw. Dit doen we als gezamenlijke overheden (Rijk, Provincie, Gemeente, Omgevingsdiensten). In samenwerking met agrarische ondernemers, boerenorganisaties en gebiedsplatform werken we aan een gebiedsagenda voor de Alblasserwaard. (B.1) We participeren ambtelijk en bestuurlijk in het traject van het Zuid–Hollands Programma Landelijk Gebied. We zetten het voorzitterschap van de Regiegroep NPLG Alblasserwaard Vijfheerenlanden voort. (B.1) Uitvoeren van het visiedocument Landbouw in samenwerking met de stakeholders. (B.1) We ondersteunen de ontwikkeling van een agri- en foodcampus onder de voorwaarde dat dit een innovatiehub wordt waarin overheid, onderwijs, ondernemers samenwerken aan toekomstbestendige veenweiden. (B.1) De pilot drukdrainage is succesvol afgerond, we willen deze graag voortzetten. Er is meer inzicht nodig in effecten op lange termijn van actieve waterinfiltratiesystemen om op te kunnen schalen. (B.1) In 2025 geven we uitwerking aan het geactualiseerde beleid vrijkomende agrarische bebouwing. (B.1) We voeren het penvoerderschap voor LEADER -Alblasserwaard uit.

(B.1) In 2024 hebben we een verkenning uitgevoerd en een aanvraag Regiodeal ingediend gericht op de toekomst van de landbouw en toekomstbestendigheid landelijk gebied. Na besluitvorming door het Rijk hopen we hier in 2025 een vervolg aan te geven. (B.1) We geven uitvoering aan de Veenweidestrategie Alblasserwaard. (B.1) We zetten in op verdere verkenning en realisatie van mestvergistingsproject. (B.1)

14

Najaarsnota 2025 Toelichting We ondersteunen de ontwikkeling van een agri- en foodcampus onder de voorwaarde dat dit een innovatiehub wordt waarin overheid, onderwijs, ondernemers samenwerken aan toekomstbestendige veenweiden. (B.1) De ontwikkeling van de zogenaamde Poldercampus is ingebracht in de propositie en het programma van de Regiodeal. Inmiddels is er ook een nieuwe ruimtelijk projectleider gestart met als doel de ruimtelijke ontwikkeling mogelijk te maken. Daar hebben we de medewerking voor nodig van de provincie Zuid-Holland. Het inhoudelijke programma van de poldercampus is ingebracht in de Regiodeal. Op 9 december wordt het uitvoeringsprogramma vastgesteld door de stuurgroep van de Regiodeal.

C. Vrijetijds Economie Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel In de Toeristische Agenda Actualiseren van de TAM 2021-2025. We starten in het najaar van 2025 een Molenlanden (TAM) 2021-2025 is traject om te komen tot actualisatie van het beleid in 2026. De TAM vormt de vastgelegd dat wij werken aan de basis, maar wordt aangescherpt en nieuwe ontwikkelingen worden meegenomen. volgende doelen: C.1. Verhogen van bestedingen en Samen met stakeholders werken we verder aan het opzetten van een Destinatie werkgelegenheid in de Marketing Organisatie (DMO). Het platform ‘Ontdek de Alblasserwaard’ vormt vrijetijdssector. hiervoor de basis. (C.1, C.4) C.2. Toerisme is in balans: Toerisme Uitvoeren inwonersonderzoek ‘Toerisme en Leefbaarheid’. Met de uitkomsten van & Recreatie zorgen niet voor overlast het onderzoek uit 2021 meten we, vier jaar later, hoe inwoners de lusten en (bij inwoners of het landschap), lasten van toerisme ervaren. Dit biedt inzicht en kansen om (nog beter) te sturen maar dragen bij aan op balans en draagvlak voor toekomstige ontwikkeling. De uitkomsten zijn een maatschappelijke doelen, zoals belangrijke bouwsteen voor de actualisatie van de TAM. (C.2) duurzaamheid, leefbaarheid, mobiliteit, bewegen en gezondheid, educatie en opleidingen. C.3.

Toeristen komen specifiek voor Herdruk 'Recreatie- en Cultuur-kaart Molenlanden’ met aanpassingen zodat de het ‘verhaal van Molenlanden’. Dit kaart nog meer geschikt wordt voor toeristische bezoekers. (C.3, C.4) doen we door de beleving van landschap, kernen en iconen te vergroten. C.4. Door gebiedsmarketing en Verbeteren recreatieve routenetwerk. We zorgen ervoor dat de basis van het fiets-, promotie staat Molenlanden ‘op de wandel- en vaarroutenetwerk (beheer en onderhoud) op orde is en aansluit op de kaart’. Hiervoor werken we samen wensen van gebruikers. (C.5)

15

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 met onder meer de provincie en marketingpartners. C.5. Het recreatieve routenetwerk Aanleg van het ‘Struinpad’ tussen Nieuwpoort en het Schoonhovense Veer. Na de (fietsen, wandelen en varen) eerder uitgevoerde onderzoeken streven we ernaar in Q2 van 2025 het ‘Struinpad’ stimuleert inwoners en bezoekers te realiseren. (C.5) om de Alblasserwaard op de fiets, te voet of over water te bezoeken. Toelichting Aanleg van het ‘Struinpad’ tussen Nieuwpoort en het Schoonhovense Veer. Na de eerder uitgevoerde onderzoeken streven we ernaar in Q2 van 2025 het ‘struinpad’ te realiseren. (C.5) De aanpassingen die naar aanleiding van de flora- en faunaonderzoeken nodig zijn, vragen een grotere investering dan gewenst. Na een zorgvuldige weging werd duidelijk dat de investeringen op dit moment niet realiseerbaar zijn. Hierdoor wordt de aanleg van het Struinpad niet uitgevoerd.

D. Vrijetijds Economie Kinderdijk Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel D.1. Het icoon Kinderdijk vertelt een Het uitvoeringsprogramma Kinderdijk verder verfijnen, invullen en uitvoeren. Een authentiek en aansprekend verhaal. update van het uitvoeringsprogramma leggen we voor aan de gemeenteraad. (D.1 t/m D.5) D.2. De dorpen Kinderdijk en In 2025 worden de voorgestelde actiepunten uit de (nog te accorderen) visie Alblasserdam ontwikkelen zich in de ‘bezoekersmanagement’ omgezet tot projectvoorstellen en ten uitvoer gebracht. luwte van de toeristenstroom. (D.2, D.3) D.3. De verkeersveiligheid en leefbaarheid vergroten we door een optimale grip op alle bezoekersstromen naar het Werelderfgoed over weg en water. D.4. De bestuursstructuur is In 2025 starten we met het uitvoeren van het stedenbouwkundig plan slagvaardig en flexibel, op alle ‘Entreegebied Kinderdijk’. Een passend investeringsvoorstel voor het uitwerken niveaus voelen belanghebbenden van het plan zal worden gedaan. Beide aangekochte panden worden daarin (dus ook bewoners) zich meegenomen. We betrekken alle stakeholders bij dit proces. (D.4, D.5)

16

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 vertegenwoordigt bij de ontwikkeling van Kinderdijk. D.5. De gezonde exploitatie van Kinderdijk herstelt zich na de coronacrisis.

Een direct gevolg van bovenstaande punten is dat de exploitatie van Kinderdijk verder wordt verbeterd. We komen dichter in de buurt en bereiken sneller het punt waarop meer inkomsten gegenereerd kunnen worden in het ‘Verrekeningsmechanisme Kinderdijk’. (D.5)

Toelichting In 2025 starten we met het uitvoeren van het stedenbouwkundig plan ‘Entreegebied Kinderdijk’. Afhankelijk van het gekozen scenario wordt daaraan voorafgaand een passend investeringsvoorstel gedaan. Beide aangekochte panden worden daarin meegenomen. We betrekken alle stakeholders bij dit proces. (D.4, D.5) Om inwoners en andere betrokkenen van voldoende en eenduidige communicatie en participatie te garanderen leveren we een communicatieaanpak op. Bij de uitvoering van de deelprojecten besteden we hier extra aandacht aan. Tijdens de raadsvergadering waarin het bestemmingsplan werd vastgesteld bleken er veel vragen en opmerkingen van omwonenden. In de raadsvergadering is een communicatieaanpak toegezegd die we voor het einde van dit jaar opleveren. Verdere relevante ontwikkelingen: In 2025 is het bestemmingsplan Entreegebied Kinderdijk onherroepelijk vastgesteld. Nu kunnen we aan de slag met de uitvoeringstrajecten waarbij extra aandacht gaat naar de mogelijke verdere ontwikkeling (symbiose) van Kinderdijk en zal de druk van de toeristenstroom worden verlaagd. Daarnaast is de exploitatie van Kinderdijk dermate hersteld dat de € 1,00 per eerst betalende bezoeker reeds in 2026 zal ingaan.

E. Arbeidsmarkt Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel E.1. Aansluiting van vraag en aanbod Deelnemen aan de vanuit de landelijke overheid geïnitieerde hervorming van de van arbeidskrachten in de regio arbeidsmarktregio Gorinchem waarbij onder andere een Regionaal Werkcentrum verbeteren, waarbij we optimaal wordt gevormd. Hierin worden de diensten gebundeld van het Leerwerkloket, het gebruik maken van ieders werkgeversservicepunt en het Regionaal Mobiliteitsteam AV werkt door. Doel is mogelijkheden. een optimale samenwerking te creëren tussen publiek en private partners om mensen te begeleiden naar passend werk of scholing. 2025 is daarbij een transitiejaar. (E.1)

17

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 Continueren en herijken van de activiteiten op het gebied van Onderwijs. (E.1) Toelichting: Per activiteit wordt bekeken of deze nog voldoet aan de huidige wensen en behoeften van de deelnemers (onderwijs en ondernemers). Deelnemen aan de arbeidsmarktregio en de activiteiten die daaronder vallen. (E.1) Versterken van bestaande initiatieven en structuren zoals de SitY academy en bijdragen aan nieuwe activiteiten zoals het begeleiden van asielzoekers en Oekraïense vluchtelingen naar werk. (E.1) Toelichting Niet van toepassing.

F. Energietransitie Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel F.1. Een betaalbare en betrouwbare Een betaalbare en betrouwbare duurzame energievoorziening voor onze inwoners duurzame energievoorziening voor en bedrijven. Het opwekken en gebruik van energie zo dicht mogelijk bij elkaar, onze inwoners en bedrijven. Waarbij gelieerd aan de klimaatdoelstellingen vinden we erg belangrijk. Een versnelling in we opwekken, opslaan en gebruik de afname van energiegebruik is één van de doelen. We willen toewerken naar een van energie zo dicht mogelijk bij decentraal- en daarmee ook toekomstbestendig, energiesysteem. Daarbij worden elkaar organiseren conform de energie besparen, vraag en aanbod van duurzame elektriciteit, warmte en koude klimaatdoelstellingen. en opslag voortdurend op elkaar afgestemd. Met marktpartijen en de samenleving wordt bekeken waar een bijdrage geleverd kan worden om het lokale energienet nu of in de toekomst te ontlasten. Voorbeeld hiervan is het onderzoek naar de energiehub voor Schelluinen-West. Daarnaast spannen we ons in met Tennet, Stedin en gemeente Gorinchem voor uitbreiding van station Arkel. (F.1) Samenhang tussen de verschillende onderdelen van de energievoorziening in kaart brengen. (F.1) Energietransitie koppelen aan ruimtelijk beleid en gebiedsontwikkelingen.

We nemen (waar mogelijk) kaders en regels op in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. (F.1) Faciliteren van lokale initiatieven van inwoners/partners, zonder daarbij de rol van de initiatiefnemer over te nemen. Het verwachte 'duurzaamheids- en CO²-

18

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 rendement en de mate van bereik onder inwoners' wegen we mee bij ons besluit over het faciliteren van een lokaal initiatief. (F.1) Uitreiken van de duurzaamheidsprijs eens in de twee jaar voor duurzame initiatieven uit de Molenlandse samenleving (F.1) F.2. Een versnelling in de afname Uitvoeren van projecten, acties en diensten die in het Uitvoeringsprogramma van energiegebruik. Duurzaamheid en Klimaat zijn opgenomen, op basis van de vastgestelde RES 1.0, Toelichting: De klimaatdoelstellingen de Transitievisie warmte en 'het beleidskader kleinschalige windturbines'. (F.1 en zijn: F.2) In 2030, vergeleken met 2020, minimaal 20% energie besparen in Molenlanden. 35% van het totale energiegebruik komt in 2030 van hernieuwbare bronnen. De gemeentelijke organisatie is in 2030 CO²- en energieneutraal. In 2050 is de hele gemeente aardgasvrij en (nagenoeg) CO²neutraal.

F.3. Het vastgoed van de gemeente is in 2030 (nagenoeg) energieneutraal.

Vaststellen van beleid voor lokaal eigendom en financiële participatie in grootschalige duurzame energieprojecten. (F.2) Verduurzamen van (bestaand) gemeentelijk vastgoed. Nieuwe gebouwen worden ten minste energieneutraal en de inrichting voeren we uit met zo veel mogelijk circulaire materialen. (F.3)

Toelichting Samenhang tussen de verschillende onderdelen van de energievoorziening in kaart brengen. (F.1) De RES-regio brengt de samenhang tussen de verschillende onderdelen van het energiesysteem in kaart als onderdeel van een bredere opdracht voor het toekomstige energiesysteem. Op basis van een opgestelde projectopdracht kan het onderzoek worden gestart. De oplevering van dit onderzoek staat gepland voor 2026.

19

Najaarsnota 2025 Vaststellen van beleid voor lokaal eigendom en financiële participatie in grootschalige duurzame energieprojecten. (F.2) De uitgangspunten voor lokaal eigendom en financiële participatie voor grote windturbines stelden we vast binnen de kaders die de raad voor de windverkenning RES Alblasserwaard heeft meegegeven. We hebben nog geen generiek beleid voor lokaal eigendom en participatie, want initiatieven voor grootschalige zonnevelden ontbreken in onze gemeente.

G. Afval en Circulariteit Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel G.1. Aantal kilo's restafval per Uitvoering van Strategienota 2021-2025 ‘Samen voor een afvalvrije en schone inwoner laten dalen van 207 kilo nu gemeente’. (G.1) naar 100 kilo in 2025 (landelijk ijkpunt). Evaluatie van Diftar in 2025 in combinatie met de andere Waardlanden gemeenten (G.1) Optimalisatie na invoering Diftar uitvoeren in combinatie met de andere Waardlanden gemeenten. Denk hierbij aan rijroutes en werking milieustraten. (G.1) In samenwerking met Waardlanden communicatiemiddelen inzetten om bewoners tijdig, correct en volledig te informeren over scheiden van afvalstromen en wat dit precies betekent met betrekking tot Diftar. (G.1) G.2. Maatregelen uitvoeren om afval We gaan het gemeentelijk beleid op circulaire economie verder ontwikkelen. te voorkomen binnen gemeentelijk (G.2) vastgoed en afvalpreventie met bijbehorende communicatie richting interne organisatie en inwoners. Waar mogelijk wordt gelijk uitvoering gegeven aan gemeentelijk beleid door middel van pilots. (G.2) Vakteams worden ondersteund in het aanpassen van hun werkprocessen voor een meer circulaire werkorganisatie. (G.2) Opstellen van nieuw grondstoffenbeleid aangezien de Strategienota ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’ in 2025 eindigt. Een opzet volgt vanuit de vier Waardlanden gemeenten.

(G.2) Openbare prullenbakken op hotspots verbeteren door middel van aanpassing uitstraling prullenbakken. Dit wordt gedaan in combinatie met milieucoaches van

20

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 Waardlanden, klankbordgroepen in de gemeente, basisscholen en de verbinder van de desbetreffende kern. (G.2) Faciliteren en uitrollen van initiatieven om afvalpreventie te realiseren. (G.2) Toelichting Optimalisatie na invoering Diftar uitvoeren in combinatie met de andere Waardlanden gemeenten. Denk hierbij aan rijroutes en werking milieustraten. (G.1) We voeren de optimalisatie van routes en milieustraten uit. Dit zorgt voor meer (onderzoeks)kosten dan vooraf bedacht. Ook verloopt het proces stroperig door andere noodzakelijke prioriteiten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de huidige veiligheid op de milieustraten. We gaan het gemeentelijk beleid op circulaire economie verder ontwikkelen. (G.2) Gemeentelijk beleid wordt gebaseerd op een regionale visie van de OZHZ regio. Deze visie zou in het najaar van 2025 worden opgesteld, maar is uitgesteld naar 2026. Waar mogelijk wordt gelijk uitvoering gegeven aan gemeentelijk beleid door middel van pilots. (G.2) De pilots nemen meer tijd in beslag, omdat collega’s eerst trainingen hebben gevolgd over tools en methoden waarmee we aan de slag gaan. Opstellen van nieuw grondstoffenbeleid aangezien de Strategienota ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’ in 2025 eindigt. Een opzet volgt vanuit de vier Waardlanden gemeenten.

(G.2) Het opstellen van het nieuwe grondstoffenbeleid blijft achter door het (nog) niet aantrekken van een nieuwe vaste directeur bij Waardlanden. Ondanks het ontbreken van een directeur heeft het bestuur van Waardlanden toch besloten om alvast met het nieuwe beleid aan de slag te gaan.

H. Klimaatadaptatie Wat willen we bereiken H.1. Versterking van het aantrekkelijke leefklimaat door klimaatbewust handelen. H.2. Door het creëren van een aantrekkelijk woonklimaat met en voor de inwoners van Molenlanden

Wat gaan we ervoor doen Groenblauwe Dooradering (GBDA) toepassen in gebieden buiten de bebouwde kom. Hierin worden meekoppelkansen meegenomen van het A5H klimaatkernteam van de regio Ablasserwaard Vijfheerenlanden. (H.1) Groenblauwe Dooradering (GBDA) toepassen in de kernen van de gemeente. Hierin worden meekoppelkansen meegenomen van de regio Alblasserwaard Vijfheerenlanden en we maken kansenkaarten welke kernen het meest kansrijk zijn. (H.1)

21

Doel

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 leveren wij onze bijdrage aan een beheersbaar klimaat. H.3. Door in te spelen op nieuwe ontwikkelingen op het gebied van klimaatadaptatie blijven we onze kennis uitbreiden om te kunnen voldoen aan de klimaatdoelstellingen.

Groenblauwe Dooradering (GBDA) verbinden in gemeentelijke projecten op basis van het inrichtingsconvenant dat opgesteld wordt voor GBDA. (H.1)

Inwoners faciliteren en stimuleren om hun eigen leefruimte betaalbaar te vergroenen. (H.1) Uitvoeren van projecten die behoren tot de uitvoering van de Lokale Adaptatiestrategie en Regionale Adaptatiestrategie. (H.1.) Verstrekken van subsidies voor groendaken, conform de vastgestelde subsidieregeling. (H.1) De Lokale Adaptatie Strategie uitvoeren op basis van natuurlijk aangereikte momenten door (nieuwe) wet- en regelgeving en meekoppelkansen in de regio Alblasserwaard Vijfheerenlanden. (H.1) Toelichting Niet van toepassing.

I. Landschap Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen I.1. Regie houden op de Uitvoering geven aan de Uitvoeringsagenda Landelijk Gebied Alblasserwaard ontwikkeling van ons karakteristieke Vijfheerenlanden. (I.1) open veenweidelandschap, met het oog op de komende grote ontwikkelingen als, ZHPLG energietransitie, landbouwtransitie, bodemdaling, klimaatadaptatie en circulaire landbouw. Participeren in het bestuurlijk platform Groene Hart (novex). (I.1)

22

Doel

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 Voortzetten bestuurlijk en ambtelijk overleg Vitaal Buitengebied Alblasserwaard. (I.1) Met het waterschap en de omgevingsdienst inwoners en agrariërs duidelijkheid geven over ruimte voor water. En wat nodig en een verantwoordelijkheid is bij de aanleg, het beheer en onderhoud van IBA's (Individuele Behandeling van Afvalwater) waarbij de waterkwaliteit belangrijk is. ( I.1) We geven uitvoering aan het inrichtingsconvenant Groen Blauw Alblasserwaard – Vijfheerenlanden. ( I.1) Het ontwikkelen van een uitvoeringsorganisatie voor de uitvoering van projecten vanuit het ZH-PLG en het UP-LG. Het gaat dan bijvoorbeeld om het realiseren van het gebiedsbod Alblasserwaard op het gebied van Groenblauwe Dooradering. Dit komt voort uit de versnellingsgelden. (I.1) Samen met het Waterschap Rivierenland, als bevoegd gezag, zoeken naar passende ruimte voor alternatieve sanitaire voorzieningen. Het gaat daarbij om locaties waar geen rioolaansluiting in ons buitengebied mogelijk is. Daarmee willen we ervoor zorgen dat op die locaties ontwikkelingen mogelijk worden en blijven zoals woningbouw (met name Tiny en Small houses) en afvalwaterbehandeling voor agrariërs (met het oog op de eisen van de Kaderrichtlijn water). (I.1) I.2.

Dat water-thema’s op strategisch Een watervisie opstellen, volgens de structuur van het beleidshuis, en vervolgens niveau in samenhang met elkaar een uitvoeringsprogramma. (I.2) bekeken kunnen worden, waarbij Molenlandse belangen en doelen goed en effectief ingebracht worden, zowel intern als bij samenwerkingspartners zoals waterschap, regio en provincie. Toelichting We geven uitvoering aan het inrichtingsconvenant Groen Blauw Alblasserwaard – Vijfheerenlanden. ( I.1) Het komen tot een definitief inrichtingsconvenant duurde langer dan verwacht. Op 2 oktober was de laatste werksessie met de deelnemende gemeenten. Het inrichtingsconvenant wordt dit najaar ondertekend door bestuurders.

23

Najaarsnota 2025

Programma 3 – Welzijn, Sociaal en Cultuur A. Verminderen kansenongelijkheid Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel A.1. Betaalbare en alternatieve Uitvoeringsplan Woonzorgvisie uitvoeren. (A.1) woonvormen en huisvesting van kwetsbare doelgroepen. Uitvoeren regionaal bod Huisvesting Kwetsbare Groepen: realisatie regionaal aanbod. (A.1) Transitie Beschermd Wonen en Opvang: doordecentralisatie van regionaal naar lokaal van Wmo-voorzieningen Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. (A.1) A.2. Laagdrempelige en actieve Vervolg intern project Toegang Sociaal Domein: 2e fase verbeterproject. (A.2) informatie, advisering en begeleiding. Meer ondersteuning vrijwilligersorganisaties: opzetten verenigingsloket/ aanspreekpunt vrijwilligers en implementeren vrijwilligersplatform. (A.2) Diensten en ondersteuning naar de inwoners en vindplaatsen toe: aanvullende steunfunctie nabij (waakvlamfunctie) en herijking opdracht en construct Sociaal Team. (A.2) Inloopfunctie informatie en advies versterken: Pilot Relatieloket. (A.2) Nieuwe wet Bibliotheekstelsel 2025: IDO-punten (IDO = Informatie Digitale Overheid) promoten. (A.2) A.3. Versterken Regionaal en lokaal plan van aanpak basisvaardigheden aanpassen en uitvoeren. basisvaardigheden (taal, digitaal, (A.3) rekenen, lezen). Nieuw Taalpact, afgesloten in 2025, uitvoeren. (A.3) Ouderbetrokkenheid vergroten. (A.3) A.4.

Verminderen Lokale netwerken en samenwerking versterken voor vroegsignalering en preventie: bestaansonzekerheid, armoede Organiseren platformbijeenkomsten Sociaal Domein minimaal 2x per jaar en en onveiligheid. samenwerking met kerken versterken. (A.4) Toekomstscenario Jeugd en Gezinsbescherming uitvoeren. (A.4)

24

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 Bevorderen menselijke maat en maatwerk in dienstverlening en ondersteuning. (A.4) Toelichting Uitvoeringsprogramma Woonzorgvisie uitvoeren. (A.1) Met de netwerkpartners stellen we het uitvoeringsprogramma voor de Woonzorgvisie op. Het uitvoeringsprogramma maakt deel uit van het volkshuisvestingsprogramma. Dit volkshuisvestingsprogramma komt in 2026 tot stand in plaats van 2025. De werkzaamheden zijn gestart: we selecteerden een bureau dat de gemeente ondersteunt bij het opstellen van het programma, het participatietraject is gestart en in november 2025 gaan we opiniërend in gesprek met de raad. Vanwege de samenloop met de verkiezingen verwachten we de vaststelling in mei 2026. Uitvoeren regionaal bod Huisvesting Kwetsbare Groepen: realisatie regionaal aanbod. (A.1) Het realiseren van woonzorgvoorzieningen kost tijd. Dit komt vooral door de krapte op de woningmarkt, de complexiteit van deze doelgroep en doordat er verschillende aandachtgroepen zijn, die huisvesting nodig hebben. Vervolg intern project Toegang Sociaal Domein: 2e fase verbeterproject. (A.2) Het intern project Toegang Sociaal Domein is overgegaan in een verbrede opdracht: de doorontwikkeling van de gemeentelijke toegang en de Sociaal teams.

In 2025 hebben we hier al eerste stappen in gezet voor de inrichting van een organisatiestructuur om de inhoudelijke doorontwikkeling van het Sociaal Loket (de gemeentelijke toegang) en de Sociaal Teams vanaf 2026 verder vorm te geven. Zo stelden we per 1 september 2025 een Regisseur Sociaal Domein aan voor het Sociaal Loket en de Sociaal teams. Deze regisseur is een resultaatgerichte verbinder die interactie en dialoog aanjaagt en richting geeft aan inhoud, kwaliteit en samenhang in lijn met de bestuurlijke opdracht(en) van de gemeente. Ook werkten we aan een integrale bestuursopdracht 2026/2027. Deze bestuursopdracht vormt het bovenliggend, domein overstijgend en richtinggevend kader voor de doorontwikkeling van het Sociaal Loket en de Sociaal Teams. Het geeft de richting aan die we als gemeente samen met de partners willen inzetten. Toekomstscenario Jeugd en Gezinsbescherming uitvoeren. (A.4) De Pilot Samenwerken aan Veiligheid (Alblasserwaard-oost) voor het Toekomstscenario loopt volgens planning. Op het gebied van versterken lokaal team en Top3-methodiek worden nog stappen gezet. De landelijke ontwikkelingen (terugtrekking Veilig Thuis en Gecertificeerde Instellingen van de landelijke tafel) maken dat het proces wat vertraagd, al hebben de organisaties regionaal aangegeven achter het gedachtegoed van het Toekomstscenario te blijven staan.

25

Najaarsnota 2025

B. Veranderende bevolkingssamenstelling Wat willen we bereiken B.1. Meer samenwerking tussen sociaal en medisch domein.

B.2. Hulp en ondersteuning meer passend, op maat en nabij. B.3. Ondersteunen en ontlasten (jonge) mantelzorgers.

Wat gaan we ervoor doen Uitvoeren Integraal Zorgakkoord (IZA) en GALA: onder andere subsidiëren De Gezel locatie Gelkenes, verbeteren samenwerking met huisartsen en nieuwe afspraken Jeugdmodule (POH GGZ jeugd), Mentaal Gezondheidscentrum Mentiek enzovoort. (B.1) Aanpak kwetsbare ouderen. (B.1) Toepassen Welzijn op recept: huisartsen hebben samenwerking met welzijnswerker. (B.1) Versterken jeugdmodule: nieuwe samenwerkingsafspraken met huisartsen over inzet jeugd POH GGZ. (B.1) Hervormingsagenda Jeugd: onder andere inzet Kansrijke Start. (B.1) Uitvoering herijking samenwerkingsconstruct Sociaal Teams. (B.2)

Doel

Tijd

Geld

Versterken Onafhankelijke Cliënten Ondersteuning (OCO): uitvoeren resultaat onderzoek OCO (cliëntenondersteuning). (B.2) Doorontwikkeling mantelzorgondersteuning (Steunpunt en Odensehuizen): focus op jonge en werkende mantelzorgers. (B.3)

B.4. Langer en veiliger in de kernen wonen. B.5. Versterken netwerken hulp en Voortzetten Inclusieagenda. (B.5) ondersteuning Toelichting Aanpak kwetsbare ouderen. (B.1) Herstart werkgroep Kwetsbare ouderen pakken we in 2026 verder op. Door personele wisselingen is hiervoor onvoldoende ontwikkelruimte geweest. Wel is het gelukt om de derde openingsdag voor het Odensehuis te realiseren. Toepassen Welzijn op recept: huisartsen hebben samenwerking met welzijnswerker. (B.1) Welzijn op Recept is inmiddels actief bij 8 huisartsenpraktijken in de gemeente Molenlanden. De groei van het aantal aangesloten huisartsen gaat wel gestaag door, maar vraagt ook in 2026 de nodige inzet.

26

Najaarsnota 2025 Versterken jeugdmodule: nieuwe samenwerkingsafspraken met huisartsen over inzet jeugd POH GGZ. (B.1) De jeugdmodule wordt voortgezet. Dit namen we ook op in ons nieuwe plan ‘Sterke Gezinnen, Sterke Jeugd’. Op dit moment wordt onderzocht op welke manier we dit nog verder kunnen versterken. Dit is in 2025 nog niet gerealiseerd, maar voeren we wel in 2026 uit. Versterken Onafhankelijke Cliënten Ondersteuning (OCO): uitvoeren resultaat onderzoek OCO (cliëntenondersteuning). (B.2) OCO is vaker ingezet dan vooraf ingeschat, waardoor het budget op dit onderdeel wordt overschreden. Binnen de afspraken met de uitvoerende partner konden we dit oplossen en daarom staat dit (financiële) onderdeel op oranje. Het breder gebruik van OCO is één van de beleidsdoelen. Goed om te zien dat dit in de praktijk ook al gebeurt. Langer en veiliger in de kernen wonen. (B.4) Langer en veiliger in de kernen wonen is een opgave uit het Uitvoeringsplan Sociaal Domein. Hierbij is geen directe inspanning genoemd. Alle bij onderdeel B genoemde inspanningen dragen bij aan deze opgave. Omdat de meeste inspanningen volgens planning lopen, beoordelen we deze opgave ook zo.

C. Verbeteren fysieke en mentale gezondheid Wat willen we bereiken C.1. Inzet op voorkomen mentale problemen bij jongeren.

Wat gaan we ervoor doen IZA ketenaanpak mentale gezondheid: realisatie Mentiek. (C.1)

Inzet op netwerkversterking jongeren: onderzoek jongerenplatform. (C.1) C.2. Vitaler en gezonder ouder Versterken signalering Huishoudelijke Ondersteunings-aanbieders: uitvoeren pilot worden. met zorgaanbieders. (C.2) Extra blijvende inzet preventie: versterken project Valpreventie Molenlanden (voorheen Zeker op de Been). (C.2) C.3. Versterken gezonde leefstijl en Stimuleren kinderen naar gezonde leefstijl: doorontwikkelen Team Sportservice ZH gezond gewicht. (voorheen GiGa), aandacht middelengebruik, aanpak Kinderen naar gezond gewicht. (C.3) Uitvoering Bewust Blijven Bewegen en Sporten: beweegroutes, zwem- en gymonderwijs, Sportakkoord. (C.3) Intensiveren Gezonde School: een gerichte inzet op scholen die werken aan een gezonde leefstijl onder leerlingen met aandacht voor o.a. welbevinden, sport en bewegen en voeding. (C.3)

27

Doel

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 C.4. Bevorderen gezonde leefomgeving.

Versterken samenwerking Ruimtelijk en Sociaal domein: inzet Omgevingstafels, project herinrichting Openbare Ruimte. (C.4) Gezond en Actief Leven Akkoord/Integraal Zorgakkoord. (C.1, C.2, C.3 en C.4)

Toelichting IZA ketenaanpak mentale gezondheid: realisatie Mentiek. (C.1) In september dienden we de regionale transformatieplannen voor Mentiek in voor toegankelijke Mentale zorg en ondersteuning met de juist zorg en hulp op de juiste plek. Deze plannen liggen nu ter beoordeling voor aan de zorgverzekeraars (VGZ en Zilveren Kruis) en een gemeente via de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Na akkoord worden de transformatiemiddelen aangevraagd bij het Rijk. Binnen Molenlanden kunnen we in november starten met de eerste verkennende gesprekken als uitvoering van de transformatieplannen. Als de financiële middelen vanuit het Rijk beschikbaar worden gesteld, breiden we in 2026 deze verkennende gesprekken steeds verder uit Inzet op netwerkversterking jongeren: onderzoek jongerenplatform. (C.1) In regionaal verband verrichtte de GGD het onderzoek jongerenplatform; in 2024 startte het regionale project METS. Bij het eerste evaluatiemoment bleek dat dit project zich vooral richtte op Drechtsteden en dit bracht Molenlandse jongeren weinig. Wij vroegen of aanpassing mogelijk was. Dit leidde niet tot een gewenste wijziging waarop wij vanuit Molenlanden besloten om het project niet voort te zetten. Versterken signalering Huishoudelijke Ondersteunings-aanbieders: uitvoeren pilot met zorgaanbieders. (C.2) De voortgang is vertraagd.

Dit komt doordat slechts één aanbieder bereid is gevonden hieraan medewerking te verlenen én doordat voor de zorgaanbieders in 2025 de prioriteit lag bij de werving en optimale inzet van de huishoudelijke hulp vanwege de ontstane wachtlijsten. De pilot voeren we vanwege het gezamenlijke contract uit met Gorinchem, waarbij Gorinchem trekker is.

D. Doe het zelf, doe het samen: andere inwoners, andere overheid Wat willen we bereiken D.1. Vertrouwen in inwoners en aandacht voor hun situatie.

Wat gaan we ervoor doen Meer mogelijkheden bredere indicatiestelling door professionals: pilot met zorgaanbieders + versterken casemanagersfunctie zorgplan. (D.1 en D.3) Meer outreachend werken: onderzoek construct en opdracht Sociaal Team en subsidieafspraken Stichting Welzijn Molenlanden, inzet wijkGGD’er, organiseren en borgen waakvlamcontact Sociaal Team. (D.1)

28

Doel

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025 D.2. Gemeente werkt meer samen met inwoners.

D.3. Samenwerking gericht op maatwerk en passende voorziening.

Benutten netwerken voor signalering en verwijzing: platformbijeenkomsten. (D.2) Versterken inclusiviteit en diversiteit: evaluatie en borging Motie Respect. (D.2) Vrijwilligersbeleid: subsidieafspraken met Stichting Welzijn Molenlanden. (D.2) Vrijwilligersservicepunt en kennisbank lokale initiatieven. (D.2) Aanpak relatieproblematiek: pilot relatieloket. (D.3)

Versterken participatieprojecten: verbreden en versterken aanpak Jij bent in Beeld, subsidiering De Gezel, onderzoek haalbaarheid ontwikkelhuis omgeving NieuwLekkerland. (D.3) D.4. Meer normaliseren en hulp bij Verwachtingsmanagement over hulp bij problemen bij levensgebeurtenissen: accepteren. communicatie bewustwording levensgebeurtenissen. (D.4) Toelichting Meer mogelijkheden bredere indicatiestelling door professionals: pilot met zorgaanbieders + versterken casemanagersfunctie zorgplan. (D.1 en D.3) De uitvoering van de pilot staat gepland in 2026 in plaats van 2025. Dit komt vooral door mogelijke implicaties op het gebied van beheersbaarheid, uitvoerbaarheid en rechtmatigheid, die meer verkenning en voorbereiding vragen. Versterken participatieprojecten: verbreden en versterken aanpak Jij bent in Beeld, subsidiering De Gezel, onderzoek haalbaarheid ontwikkelhuis omgeving Nieuw-Lekkerland. (D.3) In het kader van het Ambitiefonds onderzoeken we in 2025 hoe we de aanpak van Jij bent in Beeld kunnen versterken met grotere deelname door Avres. In de zomer van 2025 hebben we hiervoor een pilot gestart met extra deelnemers van Avres. Dit heeft nog niet geleid tot extra financiering van het traject Jij bent in Beeld door Avres. Hierdoor moeten we voor 2025 een bedrag bijramen.

Er loopt ook een haalbaarheidsonderzoek naar een werk- en ontwikkellocatie van Avres in (omgeving) Nieuw-Lekkerland. In het najaar worden de uitkomsten bekend.

29

Najaarsnota 2025

E. Stads- en Kerngericht werken Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel E.1. We werken dorps- en Ontwikkelen van een doorgaande leerlijn voor medewerkers door advies en stadsgericht waardoor we de consultatie op maat. (E.1) betrokkenheid, inzet en autonomie van onze samenleving versterken. We verkennen de mogelijkheid voor het ontwikkelen van een Dorpsapp die zorgt voor toegang tot meer ontmoeting, kennisdeling en uitwisseling. (E.1) We sluiten aan bij initiatieven en activiteiten in onze dorpen en stad. Onder andere aanwezig zijn bij de overleggen van de dorpsberaden en klankbordgroepen, spreekuren met de wethouders 3x per jaar in elke kern en informatie- en netwerkbijeenkomsten vanuit de gemeente (E.1) E.2. Medewerkers kennen de De Molenlandse Manier workshop voor (nieuwe) medewerkers verder ontwikkelen Molenlandse samenleving en zijn op het gebied van stads- en dorpsgericht werken, participatie en dienstverlening. betrokken bij ondernemers en (E.2) inwoners. We stimuleren de nabijheid door middel van aanwezigheid van zowel de bestuurders als de ambtenaren in onze dorpen en stad. (E.2) E.3. We willen een integrale Integrale advisering binnen de organisatie over stads- en dorpsgericht werken, doorontwikkeling van onze manier participatie en dienstverlening. (E.3) van werken waarbij we de nieuwe kaders rond dienstverlening en participatie integreren.

We ontwikkelen een toolkit Participatie met praktische handvatten en informatie voor medewerkers over inwoner- en overheidsparticipatie. (E.3) Toelichting Niet van toepassing.

30

Tijd

Geld

Najaarsnota 2025

Programma 4 – Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening A. Bestuur Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel A.1. Een leidende rol innemen bij de Voortzetten en verder uitbouwen van initiërende en leidende rol op belangrijke opgaven die voor Molenlanden van gemeente overstijgende opgaven, zoals agrarische economie en landschap. (A.1) belang zijn in de regio. Invulling geven aan de besluitvorming over de toekomst samenwerking Alblasserwaard en Vijfheerenlanden rond samenwerken vanuit de opgaven. (A.1 en A.2) A.2. Het Molenlandse geluid sterker Regionale afstemming en inzet voor het versterken van onze lobbykracht onder door laten klinken richting de andere over de ruimtelijke puzzel. (A.2) Provincie, het Waterschap, het Rijk en in Brussel. Daarmee willen we kansen pakken of beperkingen wegnemen. A.3. Een sterke rol innemen binnen Evalueren van de in 2021 vastgestelde Nota Verbonden Partijen. (A.3) de gemeenschappelijke regelingen. Ook gericht op het, tot een minimum, beperken van (financiële) risico’s. A.4. Kansen benutten op Onder voorbehoud van uitkomst verkenning regiodeal inzetten op uitwerken inhoudelijke thema’s door eigen Regio Deal. (A.4) middelen in te zetten als hefboom voor bekostiging. A.5. Als raad willen we zichtbaar Uitvoering geven aan het nog vast te stellen raads- en griffieplan 2025-2026.