Concept Najaarsnota 2024

g.Io -

Najaarsnota 2024 Najaarsnota 2023

Najaarsnota 2024

Inhoudsopgave Inleiding .................................................................................................................................................................................................................................................... 2 1.

Programmaverantwoording ...................................................................................................................................................................................................... 3 Programma 1 – Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid............................................................................................................4 Programma 2 – Economie, Energie en Buiten .......................................................................................................................................11 Programma 3 – Welzijn, Sociaal en Cultuur ..........................................................................................................................................24 Programma 4 – Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening ........................................................................................................................32 Ontwikkelingen Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................................................37

2.

De financiële verantwoording................................................................................................................................................................................................40 2.1 De exploitatie ................................................................................................................................................................................40 2.2 Investeringen ................................................................................................................................................................................55 2.3 Voortgangsrapportage Projecten ...................................................................................................................................................59 2.4 Reserves en voorzieningen ............................................................................................................................................................67 2.5 Overbrengen middelen van 2024 naar 2025 ..................................................................................................................................69

1

Najaarsnota 2024

Inleiding Tweemaal per jaar biedt het college de gemeenteraad een tussentijdse rapportage aan over de uitvoering van de Begroting. Na de Zomernota geven we nu in deze Najaarsnota een tussenstand van de beleidsmatige en financiële ontwikkelingen van het begrotingsjaar 2024. Deze tussenstand geven we naar de inzichten van begin oktober 2024. Waarom deze nota? Naast het inzicht in de financiële ontwikkelingen van het lopende begrotingsjaar, geven we ook weer hoe we de ontwikkelingen verwerken in verschillende exploitatiebudgetten, investeringskredieten en projecten. De geconstateerde over- en onderschrijdingen (> € 25.000) van de exploitatie- en investeringsbudgetten worden aangegeven, toegelicht en verwerkt in een begrotingswijziging. Deze nota is een financiële en beleidsmatige vertaling van onze inspanningen voor een Molenlanden waar inwoners prettig wonen, werken en leven. Uiteraard zetten we ons hiervoor in samen met ons netwerk van inwoners, ondernemers en kennispartners. De overhevelingen van niet bestede middelen naar het volgend begrotingsjaar zijn getoetst aan de vastgestelde criteria. Hiervoor is een aantal voorstellen opgenomen (ook als voorbereiding op de Jaarrekening). Wat kunt u verwachten? Deze Najaarsnota is gebaseerd op de Programmabegroting van 2024. Wijzigingen die later plaatsvonden, bijvoorbeeld bij de Zomernota, zijn ook verwerkt.

We hanteren de beleidsprogramma’s zoals vastgesteld bij de Begroting 2024. De vorm, huisstijl en opmaak van deze nota sluit aan bij die van de Zomernota 2024. Wat zijn de kaders? Het kader voor de Najaarsnota is artikel 5 van de Financiële verordening van gemeente Molenlanden. Daarin is geregeld dat het college de raad met twee tussentijdse rapportages over de realisatie van de lopende begroting informeert: • Zomernota: over de stand per 1 juni; • Najaarsnota: over de stand per 1 oktober. Hierdoor wordt duidelijk of de uitvoering van de begroting op koers ligt en of er aanleiding is om zo nodig bij te sturen. U stelt de Najaarsnota vast inclusief de hieruit voortvloeiende begrotingswijziging. Voortgangsrapportage projecten In de Zomer- en Najaarsnota rapporteren we over de voortgang van de grote projecten. We rapporteren op hoofdlijnen over de projectbeheersingsaspecten geld, tijd, organisatie, informatie, kwaliteit, draagvlak en risico’s.

2

Najaarsnota 2024

1.

Programmaverantwoording

De programma’s in de gemeentebegroting 2024 zijn de volgende: 1. Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid; 2. Economie, Energie en Buiten; 3. Welzijn, Sociaal en Cultuur; 4. Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening. Per programma is een zogeheten ‘verkeerslicht rapportage’ opgenomen om de voortgang per programmaonderdeel weer te geven. Daarbij kijken we vanuit drie invalshoeken naar de verschillende beleidsvoornemens: • wordt het doel dit jaar gehaald zoals dat is beschreven in de begroting (doel); • wordt het doel ook dit jaar behaald (tijd); • wordt het beleidsvoornemen gerealiseerd met de in de begroting gevoteerde middelen (geld). Voor de verschillende invalshoeken hebben de kleuren de volgende betekenis: Doel Het resultaat wordt behaald. Het resultaat wordt deels behaald. Het resultaat wordt niet behaald. Tijd De uitvoering loopt volgens planning. De uitvoering verloopt niet geheel volgens planning. De uitvoering blijft achter op de planning. Geld De uitvoering van het resultaat wordt gerealiseerd binnen het vastgestelde budget. De uitvoering van het resultaat wordt naar alle waarschijnlijkheid niet binnen het beschikbare budget uitgevoerd. Er dreigt een budgetover- of onderschrijding. De uitvoering van het resultaat zal niet lukken binnen het beschikbaar gestelde budget of het budget is overschreden.

3

Najaarsnota 2024 Om de rapportage compact te houden is als uitgangspunt gekozen om: -

de toelichtende teksten uit de begroting achterwege te laten; alleen bij rood een korte toelichting op te nemen; afwijkend hierop is, waar nodig, ook een oranje of een groen vlak toegelicht.

Programma 1 – Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid A. Wonen Wat willen we bereiken A.1. Voorzien in de woonbehoefte, zoals beschreven in de Woonvisie Molenlanden 2020 - 2024.

Wat gaan we ervoor doen Doel Versnellen van de woningbouw door (A.1): - het aantal uren van de Programmamanager Versnelling Woningbouw uit te breiden; - de Regionale realisatieagenda uit te voeren, met afspraken over de Toelichting: Om beter aan te sluiten kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen voor woningbouw; op de vraag ligt het accent op - een creatieve visie en uitvoeringsprogramma op te stellen voor het betaalbare woningen voor starters realiseren van betaalbare woningen. en jonge doorstromers en kleinere Toelichting: We bouwen in de periode tot 2030 1.460 woningen om de woningen voor oudere huishoudens. woningvoorraad op peil te brengen. We streven 200 nieuwe woningen per jaar. Daarbij houden we rekening met de We zetten vooral in op de bestaande, grote en kansrijke plannen binnen het kwaliteiten van ons gebied. programma Versnelling Woningbouw en sluiten we aan op landelijke, provinciale en regionale initiatieven zoals de Nationale woon- en bouwagenda. Het volkshuisvestingsprogramma opstellen dat in plaats komt van de Woonvisie. (A.1) Toelichting: Het Volkshuisvestingsprogramma wordt op basis van de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) een verplicht programma onder de Omgevingswet. Het Volkshuisvestingsprogramma is breder dan een woonvisie. De gemeente moet de lokale behoefte zelf onderbouwen. Daarvoor hebben we een groter budget geraamd.

Huisvestingsverordening opstellen (A.1) Toelichting: De Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) verplicht een huisvestingsverordening. We bereiden de verordening voor in regionaal verband.

4

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 We ramen extra budget voor het begeleiden van dit proces vanwege de beperkte personele capaciteit en de toenemende werkdruk. Asielzoekers opvangen (A.1) Toelichting: invulling geven aan de opgave om asielzoekers op te vangen, passend bij de schaal en de kernen van Molenlanden. Uitvoeringsprogramma's opstellen in samenwerking met de netwerkpartners ter uitvoering van de Woonzorgvisie. (A.1) Meerjarige afspraken over het woonbeleid maken, uitvoeren en monitoren in samenwerking met woningcorporaties en huurdersorganisaties. (A.1) Toelichting: De meerjarige prestatieafspraken lopen van 2022-2024. Vanaf 2024 maken we nieuwe meerjarige afspraken. Jaarlijks maken we met onze partners een uitwerking, waarin we de afspraken voor dat jaar concretiseren. De afspraken gaan onder andere over: het betaalbaar en beschikbaar houden van woningen in de sociale huursector, verduurzaming, bijzondere doelgroepen en leefbaarheid. We doorlopen in 2024 een pilot voor de opvang en huisvesting in eventuele bijzondere woonvormen voor verschillende kwetsbare doelgroepen (onder andere: statushouders, Oekraïners en jongeren met een beperking). (A.1) Uitvoering geven aan de beleidsnotitie Beleidsnotitie huisvesting (groepen) arbeidsmigranten Molenlanden. (A.1) Toelichting: Om initiatieven op bedrijventerreinen milieutechnisch te beoordelen is er een beleidskader ontwikkelt.

Deze is nog niet vastgesteld, deze willen als een soort pilot eerst in de praktijktoetsen of deze werkbaar is. Woonwagenbeleid opstellen. (A.1) Toelichting: Hierin beschrijven we hoe we omgaan met toekomstige aanvragen voor woonwagenbewoning en hoe we omgaan met de huidige locatie. Toelichting Versnellen van de woningbouw door (A.1): Per 1 augustus 2023 is de vacature Programmamanager Versnelling Woningbouw voor 36 uur per week (voor een periode van maximaal drie jaar) ingevuld. Dit resultaat is behaald conform planning en beschikbaar personeelsbudget. -

De Regionale realisatieagenda (RRA, ook wel bekend als Woondeal) uit te voeren, met afspraken over de kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen voor woningbouw;

5

Najaarsnota 2024 - Een creatieve visie en uitvoeringsprogramma op te stellen voor het realiseren van betaalbare woningen. Het doel van deze 2 punten is op oranje geplaatst omdat deze nog doorlopen in 2025. Ter aanvulling: de RRA/Woondeal heeft een looptijd van 10 jaar. En de visie/het programma voor betaalbare woningen wordt meegenomen in de actualisatie van de Woonvisie (die wordt vervangen door het volkshuisvestelijk programma). Het volkshuisvestingsprogramma opstellen dat in plaats komt van de Woonvisie. (A.1) We actualiseren in 2025 de Woonvisie/Volkshuisvestelijkprogramma Molenlanden met de onderzoeksresultaten van het woningbehoefte onderzoek. De reden ligt deels buiten de invloedsfeer van de gemeente door het vaststellen van de Wet versterking regie volkshuisvesting. Huisvestingsverordening opstellen (A.1): We komen begin 2025 bij de raad terug met een eerste aanpassing op onze huidige urgentieverordening, specifiek voor het onderdeel Regionale Regeling verlaten Instellingen. Het proces om te komen tot een nieuwe Huisvestingsverordening wordt opgestart in lijn met het actualisatieproces Woonvisie. Uitvoeringsprogramma's opstellen in samenwerking met de netwerkpartners ter uitvoering van de Woonzorgvisie. (A.1) Er wordt in 2025 een Programma Wonen met Aandacht opgesteld. De uitvoeringsprogramma’s van de Woonzorgvisie zijn hier een onderdeel van.

Dit is een co-creatie van het ruimtelijke en sociale domein. Asielzoekers opvangen (A.1) Met de komst van de spreidingswet is onze gemeentelijke opgave voor opvang asiel groter geworden. Het vinden van passende locaties is een complex en tijdrovend vraagstuk. We doorlopen in 2024 een pilot voor de opvang en huisvesting in eventuele bijzondere woonvormen voor verschillende kwetsbare doelgroepen (onder andere: statushouders, Oekraïners en jongeren met een beperking). (A.1) Deze pilot is in verband met gewijzigde omstandigheden onder gesplitst in twee verschillende (deel)projecten namelijk: 1. Flexwonen voor spoedzoekers (zoals statushouders en jongeren met een beperking) en Huisvesting Oekraïners. De deelopdracht Flexwonen is onderzocht, echter in de vorm van tijdelijke woningen is dit financieel niet haalbaar. Er wordt nu gekeken naar de andere vorm van Flexwonen met vaste woningen die verhuurd worden onder een tijdelijk contract. 2. De huisvesting van Oekraïners is losgekoppeld van Flexwonen en/of het vestigen van een asielopvang. Na beëindiging van bewoning door de Oekraïners treedt de gemeente in overleg met omwonenden over een verdere bestemming van het pand of locatie.

6

Najaarsnota 2024

B. Ruimtelijke Ordening Wat willen we bereiken B.1. Behouden en doorontwikkelen van vitale kernen en een vitaal buitengebied.

B.2. Tijdig inspelen op trends, opgaven en ontwikkelingen.

Wat gaan we ervoor doen Doel We denken mee met de initiatiefnemer om ruimte te bieden aan initiatieven die hieraan bijdragen. We onderkennen de ruimtelijke dynamiek van de kernen, linten en het buitengebied. We denken mee met de initiatiefnemer om ruimte te bieden aan initiatieven die hieraan bijdragen. Daarbij zijn we kritisch op of het bijdraagt aan het landschap en andere waarden. Instrumenten die we hiervoor inzetten zijn de intake- en omgevingstafel. (B.1B.3). We investeren in water als beleidsterrein. (B.1) Dit doen we om een bijdrage te leveren aan het onderwerp vitaal buitengebied. We doen een eerste aanzet in de Omgevingsvisie om een Fonds Bovenwijkse voorzieningen af te kunnen wegen en in te kunnen gaan stellen. (B.1 – B.3) De Omgevingsvisie met een vervolgaanpak laten vaststellen. (B.2 - B.4) Zicht krijgen op bovenlokale opgaven en ontwikkelingen waarbij wij een vanzelfsprekende (samenwerkings)partner zijn. (B.2) Samenwerkingspartner zijn bij en adviseren over landelijke en regionale opgaven die voortkomen uit de Energietransitie zoals de opgave voor een nieuwe 380kV-hoogspanningsverbinding en de opgave voor ruim 200 extra trafohuisjes in de gemeente plaatsen (B.2 – B.4) Adviseren over en input leveren ten behoeve van de Rijksnota Ruimte, de bijbehorende provinciale ruimtelijke puzzel en de herziening van het provinciale omgevingsbeleid.

B.3. Behouden en waar mogelijk verbeteren van het karakteristieke landschap en de kwaliteit van de (lint)bebouwing van onze gemeente, met ruimte voor nieuwe initiatieven die passend zijn in het gebied. B.4. Met inwoners, ondernemers en Verder uitwerken van processen en het werken met de Omgevingswet andere belanghebbenden zorgen optimaliseren. (B.4) voor een betere ruimtelijke inrichting van ons gebied. Vervolgstappen nemen naar een gebiedsdekkend omgevingsplan in 2032. (B.4)

7

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 Deelnemen aan bovenlokale samenwerkingsverbanden en adviseren waar het gaat om landelijke en regionale opgaven (B.4 - B.5 - B.6) (behoort dit niet tot regulier werk?) We haken aan bij- en adviseren over landelijke en regionale opgaven die voortkomen uit de Energietransitie (B.4) Toelichting (B.1 – B.4) Er zijn veel tijdelijke oplossingen voor capaciteit ingezet, denk hierbij aan inhuur. Er is in het traject tijd verloren gegaan waardoor niet alleen tijd aan het doel besteed kon worden. We doen een eerste aanzet in de Omgevingsvisie om een Fonds Bovenwijkse voorzieningen af te kunnen wegen en in te kunnen gaan stellen. (B.1 – B.3) Als het gaat om een Fonds Bovenwijkse voorziening is de eerste aanzet gedaan in de Omgevingsvisie. In het grondbeleid schrijven we hoe we komen tot resultaten met gebiedsoverstijgende kosten, hierdoor is het doel oranje gearceerd. Het grondbeleid is randvoorwaardelijk om het fonds verder in te richten en om te komen tot resultaten. Verder uitwerken van processen en het werken met de Omgevingswet optimaliseren. (B.4) Werken met de Omgevingswet vraagt om een nieuwe manier van werken en ontdekken. We zijn processen aan het ontwikkelen, optimaliseren en aanpassen. Er is extra aandacht nodig om in de organisatie meer vanuit de geest van de Omgevingswet te werken.

Op landelijk niveau geeft men ook aan dat de Omgevingswet veel tijd en capaciteit vraagt. En dat zaken nog onduidelijk zijn voor zowel organisaties als inwoners. Vervolgstappen nemen naar een gebiedsdekkend omgevingsplan in 2032. (B.4) Tot 2032 hebben we als gemeente de tijd om te komen tot een gebiedsdekkend Omgevingsplan. In 2024 zijn we gekomen met een planning tot 2032 op hoofdlijnen in een transitieplan. Het zal een terugkerend thema zijn. Organisatorisch zijn er uitdagingen om dit op te pakken met de huidige capaciteit en het invullen van passende inhuurformatie.

8

Najaarsnota 2024

C. Buitenruimte Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel C.1. Een buitenruimte waarin onze Beheren en herinrichten van onze buitenruimte op basis van het vastgestelde inwoners en bezoekers zich integraal beheerplan Buitenruimte. (C.1) comfortabel en veilig voelen. (C.1). Het integraal beheerplan is geactualiseerd aan de hand van de door de raad We vertalen dit naar passende vastgestelde uitgangspunten: fysieke inrichting (inclusief - op orde brengen en houden van het basisbeheer; dagelijks beheer) die voorziet - realiseren van een toegankelijke buitenruimte (VN-verdrag); in: - omvormen van trapveldjes naar beweegparken (Sportakkoord); - Voldoende groen, water en - uitbreiden areaal bomen; aanleg natuurontwikkelingsgebieden. speelgelegenheid; - Voldoende bereik per openbaar vervoer, fiets en auto; - Ruimte voor ondergrondse infrastructuur; - Een aantrekkelijke, toegankelijke en veilige leefomgeving; - Een klimaatbestendige- en duurzame leefomgeving. Onderhouden van de sportaccommodaties . (C.1) Naast het reguliere onderhoud zullen vanuit het meerjarenplan de volgende projecten worden uitgevoerd: - renovatie natuurgrasvelden bij ASV Arkel, SteDoCo en vv NieuwLekkerland; - renovatie kunstgrasveld vv Peursum. Toelichting Niet van toepassing.

9

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024

D. Verkeer en Vervoer Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel D.1. Een goed bereikbare gemeente De Mobiliteitsvisie afronden. (D.1) met veilige wegen. Bij geplande grootschalige werkzaamheden actief sturen op het beperken van de overlast bij weggebruikers. En we voorkomen zoveel mogelijk sluipverkeer. Hiervoor sluiten wij aan bij de Bereikbaarheidsaanpak Drechtsteden en Alblasserwaard (D.1) Voor de Voorstraat/Sluis in Groot-Ammers onderzoeken we de mogelijkheden om de leefbaarheid te verbeteren en de verkeersveiligheid te bevorderen. (D.1) Werken aan de herinrichting van de Molenstraat in Kinderdijk. (D.1) D.2. Ketenmobiliteit die zich Verbeteren van de bereikbaarheid van het openbaar vervoernetwerk met aanpast aan maatschappelijke bijvoorbeeld de inzet van deelfietsen bij OV-haltes op knooppunten. (D.2) ontwikkelingen.

Tijd

Geld

Toelichting Werken aan de herinrichting van de Molenstraat in Kinderdijk. (D.1) Het project loopt uit door de complexheid met riolering. Daardoor is het noodzakelijk geworden om een nieuwe planning te maken. Verbeteren van de bereikbaarheid van het openbaar vervoernetwerk met bijvoorbeeld de inzet van deelfietsen bij OV-haltes op knooppunten. (D.2) Overleg met provincie en Qbuzz over de deelfietsen is nog steeds gaande. Voor het einde van het jaar hopen we duidelijkheid te krijgen over de voortgang.

10

Najaarsnota 2024

Programma 2 – Economie, Energie en Buiten A. Economie Wat willen we bereiken A.1. Ruimte voor innovatie en ondernemen, zowel in onze dienstverlening als in het aanbod van bedrijventerreinen, waarbij ondernemers elkaar weten te vinden.

Wat gaan we ervoor doen Doel Een uitvoerings- en verbeteragenda opstellen om de doelen uit het Beleid Bedrijvigheid te bereiken. Aanbod van bedrijventerreinen waar georganiseerd toekomstbestendig/duurzaam wordt gewerkt, voldoende uitbreiding en eventueel nieuwe bedrijventerreinen en passende bedrijfslocaties in de linten. (A.1.)

De ruimtelijke procedure van de bedrijfsontwikkeling Parallelweg te Schelluinen begin 2024 afronden en daarna het vergunningsverleningstraject verder te doorlopen. (A.1.) Bijdragen aan de uitvoering van de regionale bedrijventerreinenvisie ZuidHolland-Zuid. (A.1) Uitvoering geven aan de campagne Koop Lokaal. (A.1.) A.2. Goede aansluiting van onderwijs Inzetten op een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en op behoefte van ondernemers aan ondersteunen initiatieven daartoe. (A.2.) (lokale) arbeidskrachten. Toelichting: We willen de bedrijvigheid en bedrijventerreinen optimaliseren, passend in de omgeving. Met meer bedrijven die werkgelegenheid bieden aan de lokale beroepsbevolking. En hierdoor meer kansen voor jongeren op de lokale arbeidsmarkt. We hebben oog voor de vele ondernemers die niet gebonden zijn aan de bedrijventerreinen. Mogelijkheden in de linten voor passende (kleinschalige) bedrijvigheid

11

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 benutten we en bij overlastgevende situaties zijn we actief in het faciliteren van een herontwikkeling. We willen het aanbod bedrijventerreinen voor Molenlandse bedrijven vergroten, want er is een tekort. Ook is goede aansluiting van onderwijs op de behoefte van ondernemers aan (lokale) arbeidskrachten van belang. Toelichting Een uitvoerings- en verbeteragenda opstellen om de doelen uit het Beleid Bedrijvigheid te bereiken. Aanbod van bedrijventerreinen waar georganiseerd toekomstbestendig/duurzaam wordt gewerkt, voldoende uitbreiding en eventueel nieuwe bedrijventerreinen en passende bedrijfslocaties in de linten. (A.1.) Het beleidskader bedrijvigheid is vastgesteld in januari 2024. Daarna zijn we, in samenwerking met de ondernemers, aan de slag gegaan met de ontwikkeling van een uitvoeringsprogramma. Nieuwe ontwikkelingen en kansen worden meegenomen in het uitvoeringsprogramma. De eerste projecten uit het programma zijn gestart en verdere concrete uitvoering van het uitvoeringsprogramma wordt voorzien in 2025.

B. Agrarische Economie Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel B.1. Een toekomstbestendige, Uitvoering geven aan het vergunningenloket en stikstofbank. (B.1) duurzame, agrarische sector die zich Toelichting: Veel boeren in de Alblasserwaard hebben vragen rondom hun verder kan ontwikkelen naar een vergunning. Het is van belang dat alle boeren op een gelijkwaardige manier duurzamere landbouw met nieuwe kunnen nadenken over hun toekomst. Dat betekent dat er oplossing moet komen verdienmodellen waarbij verbreding voor PASmelders, niet melders en interimmers. Van daaruit kunnen we verdere en diversifiëring van de stappen zetten op het gebied van Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). bedrijfsvoering mogelijk is. Tevens willen we komen tot de oprichting van een stikstofbank op het niveau van de Alblasserwaard. Stikstofreductie die we in het gebied realiseren, willen we benutten voor de ontwikkeling van landbouw, natuur en woningbouw. Een coöperatieve grondbank vormgeven. (B.1) Toelichting: Doel van de boerengrondbank is werken aan duurzaam toekomstperspectief. Zo kunnen we vanuit boerenperspectief werken aan

12

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 maatschappelijke opgaven. Samen met partijen uit het gebied beschrijven we in stappen hoe we een coöperatieve grondbank in 2024 vorm kunnen geven. Samen met OZHZ/NVWA brengen we de regels rond voedselveiligheid in beeld voor de verkoop van boerderijproducten (B.1). In samenwerking met agrarische ondernemers, boerenorganisaties en gebiedsplatform werken we, als daar draagvlak voor is, aan een deelgebiedsplan Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). (B.1) We participeren ambtelijk en bestuurlijk in het traject van het Zuid–Hollands Programma Landelijk Gebied). We zetten het voorzitterschap van de Regiegroep NPLG Alblasserwaard voort. (B.1) Uitvoeren van het visiedocument Landbouw in samenwerking met de stakeholders. (B.1) We ondersteunen de ontwikkeling van een agri- en foodcampus onder de voorwaarde dat dit een innovatiehub wordt waarin overheid, onderwijs, ondernemers samenwerken aan toekomstbestendige veenweiden. ) Voortzetten pilots drukdrainage en onderwaterdrainage. (B.1) In 2024 geven we uitwerking aan het geactualiseerde beleid vrijkomende agrarische bebouwing. Toelichting Samen met OZHZ/NVWA brengen we de regels rond voedselveiligheid in beeld voor de verkoop van boerderijproducten (B.1). We zijn gestart met het in beeld brengen van regels rond voedselveiligheid.

Als gevolg van het indienen van een aanvraag Regiodeal bij het Rijk heeft dit geen prioriteit gekregen. We verwachten begin 2025 regels rond voedselveiligheid in beeld te hebben en zullen de gemeenteraad daarover informeren. In samenwerking met agrarische ondernemers, boerenorganisaties en gebiedsplatform werken we, als daar draagvlak voor is, aan een deelgebiedsplan Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). (B.1) In september 2024 werd bekend dat het Nationaal Programma Landelijk Gebied wordt geschrapt. Ook het transitiefonds is geschrapt. De provincie Zuid-Holland heeft aangegeven door te gaan met de ontwikkeling van het Zuid Hollands Programma Landelijk Gebied. In ons deelgebied gaan we verder met de ontwikkeling van een gebiedsagenda. Samen met de boeren, natuurorganisaties en andere overheden geven we, van onderop, invulling aan de opgaven om zo toe te werken naar een toekomstbestendige landbouw en natuur in de Alblasserwaard. In het kader van de versnellingsgelden hebben we concrete projecten (mestvergisting, groenblauwe dooradering, waterinfiltratie) ingebracht bij de provincie Zuid-Holland. We verwachten begin 2025 helderheid vanuit PZH op de ingediende projecten.

13

Najaarsnota 2024

C. Vrijetijds Economie Wat willen we bereiken

Wat gaan we ervoor doen

C.1. Verhogen van bestedingen en werkgelegenheid in de vrijetijdssector.

Organiseren van toeristische, recreatieve ondernemersavonden, bedrijfsbezoeken en aanbieden “Ken uw gast traject” om toeristisch, recreatief aanbod kwalitatief te verbeteren (C.1, C.2, C.3) Aanleg van het Struinpad. We gaan door met de aanleg van het pad waar we in 2023 mee gestart zijn en streven ernaar om het Struinpad eind 2024 op te leveren. (C.1, C.2, C.3) Uitvoeren verkenning Agrotoerisme Molenlanden (C.1) C.2. Toerisme is in balans: Toerisme Verzamelen cijfers om kennisfundament recreatie en toerisme op orde te & Recreatie zorgen niet voor overlast krijgen en te kunnen sturen in het kader van ‘toerisme is in balans’. (C.2) (bij inwoners of het landschap), maar dragen bij aan maatschappelijke doelen, zoals duurzaamheid, leefbaarheid, mobiliteit, bewegen & gezondheid, educatie en opleidingen. In 2023 is er een analyse gemaakt van de toeristische bebording binnen gemeente Molenlanden. We gaan in 2024 waar nodig de bebording vervangen, verwijderen of bijplaatsen. (C.2, C.5) C.3. Toeristen komen specifiek voor Ontwikkelen 'recreatie- en çultuur-kaart’ voor inwoners en toeristische het ‘verhaal van Molenlanden’. Dit bezoekers. (C.3, C.4) doen we door de beleving van landschap, kernen en iconen te vergroten. C.4.

Door gebiedsmarketing en Samen met stakeholders opzetten van Destinatie Marketing Organisatie promotie staat Molenlanden ‘op de (DMO) voortbordurend op het platform ‘Ontdek de Alblasserwaard’. (C.4) kaart’. Hiervoor werken we samen met onder meer de provincie en marketingpartners. C.5. Het recreatieve routenetwerk Beter benutten van de fiets-, wandel- en vaarroutenetwerken om inwoners en (fietsen en vooral wandelen) wordt bezoekers te stimuleren de Alblasserwaard op de fiets, te voet of over water meer fijnmazig en verkeersveilig. te bezoeken. We zorgen ervoor dat de basis (beheer en onderhoud) van het

14

Doel Tijd Geld

Najaarsnota 2024 fiets- en wandelroutenetwerk op orde is en dat het wandelroutenetwerk fijnmaziger wordt. (C.5) Toelichting Organiseren van toeristische, recreatieve ondernemersavonden, bedrijfsbezoeken en aanbieden “Ken uw gast traject” om toeristisch, recreatief aanbod kwalitatief te verbeteren (C.1, C.2, C.3) Het Ken uw Gast traject vindt plaats in het najaar van 2024. Er zijn minder deelnemers dan verwacht: twee in plaats van tien (zoals in 2023). Dit betekent onderschrijding van het budget. Aanleg van het Struinpad (C.1) Doordat het Struinpad vanwege de aanwezigheid van beschermde flora en fauna aangepast moest worden is er vertraging opgelopen. De gewenste aanpassingen zijn inmiddels in beeld maar leveren een grotere investering op dan gewenst. Er vindt overleg plaats om te bespreken of de gevraagde investeringen in verhouding staan tot de waarde van het wandelpad. We hopen einde van het jaar de knoop door te hakken of het Struinpad er komt of niet. Samen met stakeholders opzetten van Destinatie Marketing Organisatie (DMO) voortbordurend op het platform ‘Ontdek de Alblasserwaard’. (C.4) Plattelandsvereniging Den Hâneker verzorgt de toeristisch, recreatieve gebiedspromotie met het platform Ontdek de Alblasserwaard (ODA).

In 2022 sloten we als gemeente een Dienstverleningsovereenkomst (DVO) af met Den Hâneker met daarin afspraken over toeristisch, recreatieve gebiedsmarketing. De DVO was alleen geldig voor het jaar 2022. In 2022 en 2023 hebben diverse gesprekken plaatsgevonden tussen gemeente, Den Hâneker en stakeholders zoals de SWEK. Dit heeft nog niet geleid tot het opzetten van een zogenaamde Destinatie Marketing Organisatie (DMO). De wens voor zo'n zelfstandige DMO (los van Den Hâneker) leeft wel bij den Hâneker, de overige stakeholders en ook bij de gemeente. Reden dat er vertraging is in dit traject is dat er een bestuurlijke wissel heeft plaatsgevonden bij Den Hâneker. En dat men wat betreft het Platform Ontdek de Alblasserwaard nog vastzit aan regels die de ooit ontvangen LEADER-subsidie met zich meebrengt. Verwachting is dat eind 2024 jaar verder gesproken wordt over de toekomst van Ontdek de Alblasserwaard en een breed gedragen DMO en dat in 2025 daadwerkelijk een aparte DMO (waarschijnlijk in de vorm van een stichting) wordt opgericht.

15

Najaarsnota 2024

D. Vrijetijds Economie Kinderdijk Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel D.1. Het icoon Kinderdijk vertelt een Het uitvoeringsprogramma Kinderdijk verder verfijnen, invullen en uitvoeren. authentiek en aansprekend verhaal. (D.1 t/m D.5). Toelichting: Niet alleen Molenlanden staat voor investeringen. Ook de gemeente Alblasserdam, de SWEK, het Waterschap en de Provincie dragen hun steentje bij. Elke investering dekken we door exploitatie-inkomsten dan wel door het verrekeningsmechanisme dat met het ondertekenen van de Samenwerkingsovereenkomst Kinderdijk (SOK) is vastgelegd. Een update van het uitvoeringsprogramma wordt voorgelegd aan de gemeenteraad zodra het Bestuurlijk Platvorm Kinderdijk hierover positief heeft geadviseerd (herfst 2023). D.2. De dorpen Kinderdijk en Alblasserdam ontwikkelen zich in de luwte van de toeristenstroom. D.3. De verkeersveiligheid en leefbaarheid vergroten we door een optimale grip op alle bezoekersstromen naar het Werelderfgoed over weg en water. D.4. De bestuursstructuur is slagvaardig en flexibel, op alle niveaus voelen belanghebbenden (dus ook bewoners) zich vertegenwoordigt bij de ontwikkeling van Kinderdijk. D.5. De gezonde exploitatie van Kinderdijk herstelt zich na de coronacrisis.

16

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 Toelichting Het uitvoeringsprogramma Kinderdijk verder verfijnen, invullen en uitvoeren. (D1 t/m D5). D.1 De twee geldstromen (het verrekeningsmechanisme en de begroting bezoekersmanagement) lopen nog niet naar wens. Met name het Last-Mile vervoer legt een grote druk op de begroting van het bezoekersmanagement. Er wordt onderzoek gedaan hoe de verkeersstromen en de parkeerfaciliteiten zo te regelen dat de kosten omlaag kunnen; D.2 De ontwikkelingen kennen vertragingen in de tijd waardoor ook de financiën onder druk komen te staan; D.3 Een van de vertragingen van het plan entreegebied is het nog niet goed op kunnen lossen van de verkeersveiligheid. Met de nieuwe scenario's wordt ook deze verkeersveiligheid nader onderzocht en geoptimaliseerd; D.4 Er is veel geïnvesteerd in onderlinge contacten, ook met de bewoners; D.5 De exploitatie van het Werelderfgoed heeft zich volledig hersteld.

E. Arbeidsmarkt Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel E.1. Aansluiting van vraag en aanbod Deelnemen aan het RMT (Regionaal MobiliteitsTeam) AV werkt door. (E.1) van arbeidskrachten in de regio verbeteren, waarbij we optimaal gebruik maken van ieders mogelijkheden. Financieel en inhoudelijk bijdragen aan het i_lab in Gorinchem (E.1) Continueren en herijken van de activiteiten op het gebied van Onderwijs. (E.1) Toelichting: Per activiteit wordt bekeken of deze nog voldoet aan de huidige wensen en behoeften van de deelnemers (onderwijs en ondernemers). Deelnemen aan de arbeidsmarktregio en de activiteiten die daaronder vallen. (E.1). Versterken van bestaande initiatieven en structuren zoals de Sity academy en bijdragen aan nieuwe activiteiten zoals het begeleiden van asielzoekers en Oekraïense vluchtelingen naar werk. (E.1) Toelichting Niet van toepassing.

17

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024

F. Energietransitie Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel F.1. Een betaalbare en betrouwbare Met Stedin en ondernemers werken aan het verminderen van en op langere duurzame energievoorziening voor termijn oplossen van de ontstane netcongestie en aansluitingsproblemen in onze inwoners en bedrijven. Waarbij het oostelijk deel van onze gemeente en aan het voorkomen hiervan in het we opwekken, opslaan en gebruik deel van onze gemeente dat hier nog niet mee te maken heeft. We doen dit van energie zo dicht mogelijk bij door te zoeken naar innovatieve oplossingen om het opwekken en gebruik elkaar organiseren conform de van energie, de opslag en warmtetransitie in onze kernen en op klimaatdoelstellingen. bedrijventerreinen aan elkaar te verbinden (‘energiehubs’). (F.1) Energietransitie koppelen aan ruimtelijk beleid en gebiedsontwikkelingen. We nemen (waar mogelijk) kaders en regels op in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. (F1) Uitvoeren van projecten, acties en diensten die in het Uitvoeringsprogramma (F.1 en F.2) Duurzaamheid en Klimaat zijn opgenomen, op basis van de vastgestelde RES 1.0, de Transitievisie warmte. Faciliteren van lokale initiatieven van inwoners/partners, zonder daarbij de rol van de initiatiefnemer over te nemen.

Het verwachte 'duurzaamheids- en CO²-rendement en de mate van bereik onder inwoners' wegen we mee bij ons besluit over het faciliteren van een lokaal initiatief. (F.1) Uitreiken van de duurzaamheidsprijs eens in de twee jaar voor duurzame initiatieven uit de Molenlandse samenleving (F.1) F.2. Een versnelling in de afname van Vaststellen van beleid voor lokaal eigendom en financiële participatie in energiegebruik. grootschalige duurzame energieprojecten. (F.2) Toelichting: De klimaatdoelstellingen zijn: In 2030, ten opzichte van 2020, minimaal 20% energie besparen in Molenlanden. 35% van het totale energiegebruik komt in 2030 van hernieuwbare bronnen. De gemeentelijke organisatie is in 2030 CO²- en energieneutraal. In 2050 is de hele gemeente

18

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 aardgasvrij en (nagenoeg) CO²neutraal. F.3. Het vastgoed van de gemeente is in 2030 (nagenoeg) energieneutraal.

Verduurzamen van (bestaand) gemeentelijk vastgoed. Nieuwe gebouwen worden ten minste energieneutraal en de inrichting voeren we uit met zo veel mogelijk circulaire materialen. (F.3)

Toelichting Met Stedin en ondernemers werken aan het verminderen van en op langere termijn oplossen van de ontstane netcongestie en aansluitingsproblemen in het oostelijk deel van onze gemeente en aan het voorkomen hiervan in het deel van onze gemeente dat hier nog niet mee te maken heeft. We doen dit door te zoeken naar innovatieve oplossingen om het opwekken en gebruik van energie, de opslag en warmtetransitie in onze kernen en op bedrijventerreinen aan elkaar te verbinden (‘energiehubs’). (F.1) Met Stedin wordt toegewerkt aan een snelle tijdelijke oplossing voor het vergroten van de capaciteit van het elektriciteitsstation in Arkel die de tijd kan overbruggen tot de definitieve uitbreiding van het station die moet gaan plaatsvinden. Dit vergt tijd omdat het complex is. Daarnaast werken we met Stedin aan de uitrol van meer dan 200 transformatorhuisjes door heel de gemeente om het lokale net te verzwaren. Uitvoeren van projecten, acties en diensten die in het Uitvoeringsprogramma (F1 en F2) Duurzaamheid en Klimaat zijn opgenomen, op basis van de vastgestelde RES 1.0, de Transitievisie warmte. De meeste acties en projecten vanuit het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat liggen op koers. Toch zijn er ook aandachtspunten bij projecten waar het minder voorspoedig loopt, denk hierbij aan: - Het opstarten van de warmtetransitie in de kernen (vanuit de kernen).

Het is geen onderwerp waar in alle kernen steun voor is. - We zien dat de resultaten van de gewenste energieopwekking vanuit de RES nog achterblijven. - Tot op heden is er nog weinig animo voor het Energiebesparingsabonnement. - De conversie bij Collectieve Acties Isolatie is laag. We proberen de conversie te verhogen door bijvoorbeeld het aanbieden van een subsidie voor een isolatiemaatregel. Uitreiken van de duurzaamheidsprijs eens in de twee jaar voor duurzame initiatieven uit de Molenlandse samenleving (F.1) De duurzaamheidsprijs is ook dit jaar weer georganiseerd. Echter constateren we ook hier dat er weinig animo voor is en dat het de afgelopen keren veel moeite heeft gekost om initiatieven te vinden die mee willen doen.

19

Najaarsnota 2024 Vaststellen van beleid voor lokaal eigendom en financiële participatie in grootschalige duurzame energieprojecten. (F.2) Er is nog geen beleid voor lokaal eigendom opgesteld. Dit komt mede omdat de prioriteit en capaciteit ligt bij de windverkenning. De raad heeft voor de windverkenning uitgangspunten voor lokaal eigendom en financiële participatie opgenomen, die een belangrijke basis vormen voor het generieke beleid voor lokaal eigendom. Verduurzamen van (bestaand) gemeentelijk vastgoed. Nieuwe gebouwen worden ten minste energieneutraal en de inrichting voeren we uit met zo veel mogelijk circulaire materialen. (F.3) De weg naar het gemeentelijk vastgoed in 2030 energieneutraal is ingezet. Er is een strategie opgesteld. En er is in beeld hoe we de panden kunnen verduurzamen. Het wordt echter krap om de doelstelling in de aankomende 5 jaar te behalen.

G. Afval en Circulariteit Wat willen we bereiken G.1. Aantal kilo's restafval per inwoner te laten dalen van 207 kilo in 2019 nu naar 100 kilo in 2025.

G.2. Afvalpreventie om afvalproducten te voorkomen. De gemeenten Gorinchem, Molenlanden, HardinxveldGiessendam en Vijfheerenlanden hebben samen met Reinigingsdienst Waardlanden in 2021 een grondstoffenplan opgesteld. In dit nieuwe plan staat hoe we de hoeveelheid restafval terugbrengen. We willen

Wat gaan we ervoor doen Doel Gedragscampagne uitvoeren om de positieve kant van (rest)afval scheiden te laten zien. (G.1) Uitvoering van Strategienota 2021-2025 “Samen voor een afvalvrije en schone gemeente”. (G.1) Invoering DIFTAR bij alle huisaansluitingen in de gemeente in 2024. (G.1) In samenwerking met Waardlanden communicatiemiddelen inzetten om bewoners tijdig, correct en volledig te informeren over scheiden van afvalstromen en wat dit precies betekent met betrekking tot Diftar. (G.1) Gemeentelijk beleid schrijven op circulaire economie. (G.2)

20

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 van 207 kilogram in Molenlanden in 2021 naar 100 kilogram per persoon per jaar in 2025. In de Strategienota staan drie stappen die bijdragen aan die doelstelling. Waardlanden neemt de leiding in de uitvoering. Sommige stappen zijn maatwerk voor Molenlanden. Faciliteren en uitrollen van initiatieven om afvalpreventie te realiseren. (G.2) Toelichting Uitvoering van Strategienota 2021-2025 “Samen voor een afvalvrije en schone gemeente”. (G.1) Sinds de invoering van Diftar is veel aandacht gegaan naar het stroomlijnen van Diftar. Hierdoor zijn bepaalde vervolgstappen (zoals vulgraad van ondergrondse containers voor optimalisatie van de route), die in de Strategienota benoemd staan verder in de tijd geschoven. Deze punten worden opgepakt, maar later dan in eerste instantie verwacht was. Dit heeft onder andere te maken met het vertraagd invoeren van Diftar van 1-1-23 naar 1-1-24. In samenwerking met Waardlanden communicatiemiddelen inzetten om bewoners tijdig, correct en volledig te informeren over scheiden van afvalstromen en wat dit precies betekent met betrekking tot Diftar. (G.1) In communicatie merken we dat we bepaalde groepen inwoners wél bereiken, maar een gedeelte ook niet. Denk hierbij aan doelgroepen met minder inkomen en arbeidsmigranten. Waarom we deze inwoners niet bereiken is voor ons momenteel nog een vraag die onderzocht wordt.

Faciliteren en uitrollen van initiatieven om afvalpreventie te realiseren. (G.2) Er is een subsidie voor zwerfafval, deze is voor 2023 nog niet uitgekeerd en het uiteindelijke bedrag wat we als gemeente krijgen in 2024 is nog niet bekend. Het uitrollen van initiatieven voor afvalpreventie gaat daardoor minder voorspoedig dan van tevoren is bedacht. Er zijn afvalpreventiemaatregelen uitgevoerd, maar omdat onbekend is hoeveel financiële middelen we uiteindelijk toegekend krijgen in 2024, gaan we uit van het bedrag van 2023. Dit bedrag is lager dan in eerste instantie verwacht was wat we konden spenderen in 2024. Wat de volledige financiering over 2024 gaat zijn is tot einde jaar niet bekend en maakt het toepassen van het beleid lastig.

21

Najaarsnota 2024

H. Klimaatadaptatie Wat willen we bereiken H.1. Versterking van het aantrekkelijke woon- en leefklimaat door klimaatbewust handelen.

Wat gaan we ervoor doen Doel Groenblauwe Dooradering (GBDA) toepassen en meenemen en verbinden in gemeentelijke projecten op basis van het inrichtingsconvenant die opgesteld wordt voor GBDA. (H.1) Inwoners faciliteren en stimuleren om hun eigen leefruimte betaalbaar te vergroenen. (H.1) Uitvoeren van projecten die behoren tot de eerste fase van de uitvoering van de Lokale Adaptatiestrategie en Regionale Adaptatiestrategie. (H.1) Verstrekken van subsidies voor groendaken, conform de vastgestelde subsidieregeling. (H.1) De Lokale Adaptatie Strategie vertalen naar een uitvoeringsplan. (H.1)

Tijd

Geld

Tijd

Geld

Toelichting Niet van toepassing.

I. Landschap Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen I.1. Regie houden op de Ontwikkelen en uitvoeren van Gebiedsdeal 5. (I.1) ontwikkeling van ons karakteristieke open veenweidelandschap, met het oog op de komende grote ontwikkelingen als NPLG, ZHPLG, energietransitie, bodemdaling, klimaatadaptatie en circulaire landbouw. Uitvoering geven aan het uitvoeringsprogramma landschap en landbouw (RMA). (I.1) Participeren in het bestuurlijk platform Groene Hart (novex). (I.1) Voortzetten bestuurlijk en ambtelijk overleg noordelijke Drechtsteden. (I.1)

22

Doel

Najaarsnota 2024 I.2. Samen met het Waterschap Met het waterschap en de omgevingsdienst inwoners en agrariërs Rivierenland, als bevoegd gezag, duidelijkheid geven over ruimte voor water. En wat nodig en zoeken we naar passende ruimte verantwoordelijkheid is bij de aanleg, beheer en onderhoud van IBA's voor alternatieve sanitaire (Individuele Behandeling van Afvalwater) waarbij de waterkwaliteit belangrijk voorzieningen. Het gaat daarbij om is (I.2). locaties waar geen rioolaansluiting in ons buitengebied mogelijk is. Daarmee willen we ervoor zorgen dat op die locaties ontwikkelingen mogelijk worden en blijven zoals woningbouw (met name Tiny en Small houses) en afvalwaterbehandeling voor agrariërs (met het oog op de eisen van de Kaderrichtlijn water). We geven uitvoering aan het inrichtingsconvenant Groen Blauw Alblasserwaard – Vijfheerenlanden (I.2). Toelichting Niet van toepassing.

23

Najaarsnota 2024

Programma 3 – Welzijn, Sociaal en Cultuur A. Versterken preventie Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel A.1. Meer inwoners van 0 tot 100 Pilots uitvoeren om te onderzoeken waar de behoefte ligt voor het sport- en hebben een gezonde leefstijl, dit beweegaanbod in de buitenruimte. (A.1, A.2) gaat over voeding en bewegen én over mentale gezondheid. Uitvoeren van de aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (A.1). We zetten in op het terugdringen van gezondheidsverschillen, met onder meer aandacht voor mentale gezondheid, overgewicht/obesitas en valpreventie. Ook sturen we op de uitvoering van het Sport- en Preventieakkoord Molenlanden waarbij we voor de jeugd verbinding maken met het onderwijs, Lokaal Educatieve Agenda en NPO- gelden. En we zetten verder in op fitheidstesten en gezonde leefstijl trainingen 18+. (A.1) Preventie over (en handhaven in samenwerking met Programma 4) alcohol en drugs, voor de groep jongeren 18- en jongvolwassenen (A.1). Sporten en bewegen stimuleren voor iedereen. De notitie Bewust Blijven Bewegen helpt hierbij (A.1) De Gezonde School-aanpak stimuleren waarbij we ernaar streven dat alle scholen in Molenlanden hieraan meedoen. (A.1) We bouwen verder aan en promoten het platform Samen Actief in Molenlanden. (A.1) A.2.

Meer jongeren nemen deel Samen met het Molenlandse onderwijs in beeld brengen of intensivering van aan het sport- en het bewegingsonderwijs zinvol en/of wenselijk is, waaronder het opnieuw beweegaanbod. invoeren van een vorm van schoolzwemmen. (A.2) Uitvoering geven aan de motie ‘jongerenontmoetingsplekken’ (A.2) A.3. Kwetsbare kinderen en De lijn van het project Onze Kinderen Nabij voortzetten. Dit werken we verder jongeren zijn eerder in beeld en uit in een nieuw op te stellen notitie jeugd die we in het eerste kwartaal van geholpen. Als we jongeren eerder 2024 opleveren. (A.3) helpen, neemt het aantal jongeren dat jeugdhulp vanuit de

24

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 regionale zorgmarkt nodig heeft af. Dat aantal willen we in de periode tot 2026 terugdringen met 10%.

A.4. Alle 0-4-jarigen in Molenlanden krijgen een kansrijke start, dit begint al bij de zwangerschap.

Versterken van de inzet en deskundigheid van het Sociaal Team op het voorkomen en beheersen van relatieproblematiek. (A.3, A 4) Uitvoeren van de Hervormingsagenda Jeugd (A.3) Structureel maken van welzijns- en jongerenwerk (A.3, A.5) We willen de huidige inzet van het welzijns- en jongerenwerk structureel maken. Dit is inclusief de extra inzet vanuit het versterken van de welzijnsstructuur en de incidentele inzet van Stichting Welzijn Molenlanden vanuit één tegen eenzaamheid, motie jongerenontmoetingsplekken en de NPO-middelen. Hiermee geven we invulling aan onze doelstellingen. Door ontwikkelen van het Steunpunt Mantelzorg en extra aandacht voor respijtzorg en werkende en jonge mantelzorgers. (A.3) Inclusief onderwijs/BSO, in samenwerking met het onderwijs en opvang, verder vormgeven (A.4).

We zetten in op initiatieven voor jonge kinderen in de leeftijd – 9 maanden tot vier jaar die bijdragen aan gezond en veilig opgroeien, door ‘Kansrijke Start’, ‘Voor- en Pré-zorg’ en Prenataal huisbezoek. (A.4) A.5. Minder mantelzorgers voelen De pilot ‘welzijn op recept’ uitrollen over meerdere huisartsenpraktijken. En een zich overbelast. regionale samenwerking verder vormgeven (A.5, C.1) Door ontwikkelen Odensehuis Molenlanden. (A.5) A.6. Minder inwoners hebben te Samen met de regiogemeenten werken we aan de uitvoering van het maken met huiselijk geweld, Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming en de ketenaanpak Zorg en kindermishandeling, Veiligheid. (A.6) ouderenmishandeling of met de gevolgen daarvan. Inzetten op het verminderen van huiselijk geweld, kindermishandeling en ouderenmishandeling. We werken hiervoor met een lokaal actieteam ‘Veilig opgroeien is teamwerk’ en aan Samenwerkingsafspraken Veilig Oud. (A.6)

25

Najaarsnota 2024 Toelichting Preventie over (en handhaven in samenwerking met Programma 4) alcohol en drugs, voor de groep jongeren 18- en jongvolwassenen. (A.1) Pas in 2025 is er een eindevaluatie over de uitvoering van het preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs 2022-2025. De Gezonde School-aanpak stimuleren waarbij we ernaar streven dat alle scholen in Molenlanden hieraan meedoen. (A.1) Via onze gezonde-school adviseur stimuleren we scholen om mee te doen aan de Gezonde School aanpak. Nog niet alle scholen committeren zich echter aan de aanpak. Uitvoering geven aan de motie ‘jongerenontmoetingsplekken’ (JOP). (A.2) De voortgang van de JOP’s toont diverse successen, zoals de ingebruikname van locaties en actieve samenwerkingen. Wel zijn we afhankelijk van voldoende capaciteit (formatie), draagvlak en de betrokkenheid van jongeren en andere organisaties. Veel initiatieven zijn nog in de onderzoeks- en opstartfase. De lijn van het project Onze Kinderen Nabij voortzetten. Dit werken we verder uit in een nieuw op te stellen notitie jeugd die we in het eerste kwartaal van 2024 opleveren. (A.3) Zoals al aangegeven bij de zomernota 2024 wordt het implementatieplan hervormingsagenda (vervolg Onze Kinderen Nabij) niet in Q1 2024, maar in Q1 2025 opgeleverd.

B. Verbeteren zelfredzaamheid Wat willen we bereiken B.1. Verbeteren van taal- en leesvaardigheden door het stimuleren van een positief leesklimaat en leesbevordering.

Wat gaan we ervoor doen Bevorderen van taalvaardigheid door uitrol van het Lokaal actieprogramma aanpak laaggeletterdheid en bibliotheekwerk 0-100. (B.1) Taalvaardigheid bevorderen door diverse cursussen, Taalcafés en Taalhuizen die bibliotheek Aanzet organiseert. In de Taalcafés kan de taal worden geoefend. Taalhuizen verwijzen mensen naar informele en formele opleidingen. (B.1.) De toegang tot het Sociaal Domein evalueren en aanpassen aan de doelen van de nieuwe Visie Sociaal Domein. (A, B, C integraal)

26

Doel

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 B.2. Minder inwoners leven in beleven armoede en ervaren financiële stress.

Voortzetten extra inzet op armoedebestrijding ter uitvoering van Notitie extra maatregelen bestrijding armoede (B.2)

Voedselbanken, Schuldhulpmaatje, Stichting Leergeld en andere lokale partners ondersteunen. Daarbij houden we rekening met een extra beroep doen op hun inzet vanwege toenemende armoede en opvang Oekraïners. (B.2) Uitwerken en uitvoeren notitie extra maatregelen armoedebestrijding samen met lokale partners. (B.2) B.3. Inwoners kunnen langer Wmo-voorzieningen toekennen voor langere en/of onbepaalde tijd. Waarbij zelfstandig wonen. we inzetten op een integrale werkwijze en het bieden van maatwerk/menselijke maat, vooral als het gaat om hulpvragen van (jonge) gezinnen. (B.3, B.4) Onderzoeken van noodzakelijke woonvoorzieningen voor doelgroepen Beschermd Wonen en dak- en thuislozen en het realiseren ervan. Dat doen we via het lokale project ‘Huisvesting Kwetsbare Groepen’. (B.3) Gecontracteerde Wmo-zorgaanbieders actief en structureel betrekken bij de transformatie, innovatie en signalering binnen het sociaal domein. (B.3, B.4) Bij inkoop en contractering voor de Wmo inzetten op gekwalificeerde ondersteuning. Monitoring en borging vinden plaats via contractbeheer. (B.3, B.4) Versterken van de doelmatigheid en de rechtmatigheid van de Wmoondersteuning via inkoopprocedures, indicatiestelling en facturering. (B.3, B.4) B.4. Hulp en ondersteuning bieden Voortzetten van het beleid uit het project Onze Kinderen Nabij.

Dit werken we vanuit de Jeugdwet en de Wet verder uit in een nieuw op te stellen notitie jeugd die we in het eerste Maatschappelijke Ondersteuning. Dit kwartaal van 2024 opleveren. (B.4) is effectiever en heeft een duurzamer effect. B.5. Snellere en betere inburgering Inburgeraars begeleiden door in samenwerking met Avres en voor mensen met een Vluchtelingenwerk te zorgen voor een goede intake. Aan de hand hiervan migratieachtergrond. kunnen we een goede route (Onderwijs, B1 of Z-route) bepalen voor de inburgeraar. Deze route wordt vastgelegd in een persoonlijk inburgeringsplan (PIP) en gemonitord door Avres.

27

Najaarsnota 2024 B.6. Onze samenleving is toegankelijker, zowel fysiek als digitaal.

Actiepunten uit de Lokale Inclusieagenda Molenlanden 2022-2024 (met als basis het VN-verdrag Handicap) verder uitvoeren om te zorgen dat mensen met een beperking mee kunnen doen in de samenleving. (B.6, C.3)

Toelichting De toegang tot het Sociaal Domein evalueren en aanpassen aan de doelen van de nieuwe Visie Sociaal Domein. (A, B, C integraal) De eerste fase onderzoek en evaluatie heeft plaatsgevonden. Tweede fase is betrokken bij onderzoek naar toekomstbestendigheid huidig construct Sociaal Teams en functie gemeentelijke coördinator. Dit in verband met personele en landelijke ontwikkelingen zoals Hervormingsagenda Jeugdhulp. Gecontracteerde Wmo-zorgaanbieders actief en structureel betrekken bij de transformatie, innovatie en signalering binnen het sociaal domein. (B.3, B.4) Er heeft een pilot plaatsgevonden met een aantal gecontracteerde Wmo-aanbieders en dit krijgt een vervolg in 2025. Voortzetten van het beleid uit het project Onze Kinderen Nabij. Dit werken we verder uit in een nieuw op te stellen notitie jeugd die we in het eerste kwartaal van 2024 opleveren. (B.4) Zoals al aangegeven bij de zomernota wordt het implementatieplan hervormingsagenda (vervolg Onze Kinderen Nabij) niet in Q1 2024, maar Q1 2025 opgeleverd. Actiepunten uit de Lokale Inclusieagenda Molenlanden 2022-2024 (met als basis het VN-verdrag Handicap) verder uitvoeren om te zorgen dat mensen met een beperking mee kunnen doen in de samenleving. (B.6, C.3) Hoewel we de afgelopen jaren veel hebben bereikt, blijft er nog veel werk liggen.

Het integreren van inclusie in de beleidsontwikkeling en uitvoering blijkt een tijdrovend proces. Het gaat niet alleen om fysieke toegankelijkheid, maar ook om inclusie voor mensen met bijvoorbeeld autisme, slechthorendheid of een visuele beperking. We hebben bijvoorbeeld stappen gezet in het toegankelijk maken van openbare gebouwen en evenementen, maar het werk is nog niet af. Een van de grootste uitdagingen is het bewust krijgen van zowel interne als externe partijen. We werken er hard aan om inclusie niet alleen als naslagwerk te zien, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van iedere beleidsbeslissing. Dit vraagt echter blijvende aandacht, zowel bij de uitvoerende teams als in samenwerking met ervaringsdeskundigen en VN-Ambassadeurs.

28

Najaarsnota 2024

C. Verbeteren meedoen Wat willen we bereiken C.1. Minder inwoners ervaren eenzaamheid. C.2. Meer inwoners werken naar vermogen en nemen deel aan activiteiten.

Wat gaan we ervoor doen Uitvoeren van het actieplan eenzaamheid. (C.1) Via Avres het Ambitiefonds inzetten om de doelen van Avres en de lokale participatiedoelen dichterbij te brengen. (C.2)

Voortzetten lokaal participatieproject ‘Jij bent in beeld’. (C.2) Verbreding en versterking van lokale participatie- en ontwikkelmogelijkheden door ondersteunen en verbinden van maatschappelijke initiatieven. Bijvoorbeeld via een sociale moestuin en lokale partners zoals Avres. Maar ook via bedrijven en middenstanders, bijvoorbeeld door een lokaal ontwikkelbedrijf en welzijnsvoorzieningen. (C.2) Extra inzet op dienstverlening en ondersteuning dicht bij de inwoners en de lokale netwerken richting Avres. (C.2) C.3. Onze samenleving is Verder uitrollen van de Motie Respect: Naast de (basis) inclusiever. antidiscriminatievoorziening van Radar zetten we ook in op preventie in de vorm van trainingen over inclusie en diversiteit. (C.3) Voortzetten wachtlijstbanen Nieuw Beschut. (Uitvoeren van nazorg voor exgedetineerden door het Veiligheidshuis. (C.3) Bestaand beleid (motie Respect in Molenlanden) voortzetten en verbreden naar meer exclusiviteit, waarin ook aandacht is voor diversiteit. Omdat de samenleving steeds diverser wordt en meer inwoners met verschillende culturele achtergronden in Molenlanden wonen. We betrekken partners en ondersteunen initiatieven die bijdragen aan brede inclusie. (C.3) C.4. Cultuur is van iedereen en voor We stellen samen met onze inwoners, partners en stakeholders een iedereen.

En cultuur zorgt voor cultuurvisie op basis van het vastgestelde kader stellende beleid door de raad. meer betrokkenheid tussen Dit met als doel een uitvoeringsagenda te ontwikkelen. De visie is gebaseerd inwoners en bij onze dorpen. op de pijlers erfgoed (monumenten, immaterieel), kunsten, musea, cultuureducatie en -participatie, archeologie en bibliotheken. We zetten cultuurtoerisme in om de pijlers in stand te houden (C.4)

29

Doel

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 C.5. Meer inwoners nemen actief Mogelijkheden voor ontwikkeling van nieuwe lokale participatieprojecten deel aan de samenleving en leveren benutten zoals een sociale moestuin. (C.5) een bijdrage. Toelichting Uitvoeren van het actieplan eenzaamheid. (C.1) De acties van de diverse bouwstenen van het actieplan eenzaamheid lopen naar volle tevredenheid. Voor een tweetal acties loopt de uitvoering door onvoldoende capaciteit (bij samenwerkingspartners) niet geheel volgens planning. Dit geldt voor het uitrollen van straatambassadeurs over de gehele gemeente en het versterken van de lokale netwerken. Hier gaan we in 2025, in lijn met het uitvoeringsplan sociaal domein, mee verder. Via Avres het Ambitiefonds inzetten om de doelen van Avres en de lokale participatiedoelen dichterbij te brengen. Verbreding en versterking van lokale participatie- en ontwikkelmogelijkheden door ondersteunen en verbinden van maatschappelijke initiatieven. (C.2) Onderzoek naar verbreding en versterking lokaal participatietraject "Jij bent in beeld” en haalbaarheid ontwikkelhuis in westelijk deel Molenlanden is gestart en loopt nog. Extra inzet op dienstverlening en ondersteuning dicht bij de inwoners en de lokale netwerken richting Avres.

(C.2) Avres heeft naar aanleiding van zienswijze Molenlanden over de jaarstukken in juli 2024 aangekondigd dat de directie in overleg gaat met de gemeente om te onderzoeken op welke wijze de samenwerking en de integraliteit van de dienstverlening in en om de sociale teams kan worden versterkt.

D. Door ontwikkelen stads- en dorpsgericht werken Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen D.1. We werken dorps- en Vanuit het traject ‘meten van participatie’ inspelen op de behoeften van de stadsgericht waardoor we de samenleving en organisatie. (D.1) betrokkenheid, inzet en autonomie van onze samenleving versterken. Ontwikkelen van een doorgaande leerlijn voor medewerkers door advies en consultatie op maat. (D.1)

30

Doel

Tijd

Geld

Najaarsnota 2024 D.2. Medewerkers kennen de Molenlandse samenleving en zijn betrokken bij ondernemers en inwoners.

We actualiseren de visie op stads- en dorpsgericht werken (D.2)

Overleggen vaker in de kernen plannen, waardoor onze zichtbaarheid toeneemt. (D.2) Meten hoe de gemeente scoort als het gaat om betrekken en inspelen op de behoefte van inwoners. (D.2) Onze partners helpen om bij gemeentelijke projecten op de Molenlandse manier te communiceren. (D.2) D.3. We zetten in op een integrale Ontmoetingen met inwoners organiseren. Bijvoorbeeld over initiatieven, doorontwikkeling tussen het stads- sociale en ruimtelijke vraagstukken. De ontmoetingen worden zoveel mogelijk en dorpsgericht werken, bij de inwoner thuis of bij de inwoner in de buurt/kern gehouden (D.3) dienstverlening en participatie. Toelichting Niet van toepassing.

31

Najaarsnota 2024

Programma 4 – Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening A. Bestuur Wat willen we bereiken Wat gaan we ervoor doen Doel A.1. Een leidende rol innemen bij de Voortzetten en verder uitbouwen van initiërende en leidende rol op opgaven die voor Molenlanden van belangrijke gemeente overstijgende opgaven, zoals agrarische economie en belang zijn in de regio. landschap (A.1) Implementeren van uitkomsten uit onderzoek toekomst samenwerking Regio AV (A.1 en A.2) A.2. Het Molenlandse geluid sterker Regionale afstemming en inzet voor het versterken van onze lobbykracht door laten klinken richting de onder andere ten aanzien van de ruimtelijke puzzel. (A.2) Provincie, het Waterschap, het Rijk en in Brussel. Daarmee willen we kansen pakken of beperkingen wegnemen. A.3. Een sterke rol innemen binnen Uitvoering geven aan acties zoals opgenomen in de in 2021 vastgestelde de gemeenschappelijke regelingen. Nota Verbonden Partijen. Onder meer het verder ontwikkelen van het werken Ook gericht op het, tot een met de Verbonden Partijen Commissie (zie de Paragraaf Verbonden Partijen). minimum, beperken van (financiële) (A.3) risico’s. A.4. Kansen benutten op Deelnemen in Regio Deal Groene Hart als deze (onder voorbehoud uitkomst inhoudelijke thema’s door eigen verkenning) wordt opgezet. (A.4) middelen in te zetten als hefboom voor bekostiging.