Bijlage Uitvoeringsplan begraafplaatsen Molenlanden

8

3

Uitbreiding van de faciliteiten

Toekomstbestendige begraafplaatsen hebben niet alleen voldoende capaciteit, maar bieden ook mogelijkheden aan de nabestaanden om hun geliefden te herdenken. Tijdens de drukbezette informatieavonden zijn door de aanwezigen een groot aantal suggesties aangedragen. Ook de door de gemeente aangedragen verbetervoorstellen werden omarmd. Daarnaast is er uiteraard aandacht gevraagd voor noodzakelijke en ingrijpende werkzaamheden op de bestaande grafvelden om ook in de toekomst gebruik van deze grafvelden mogelijk te houden. In dit hoofdstuk komen de uitbreiding en verbetering van de faciliteiten aan de orde. De grote verbeterpunten om problemen in bestaande grafvelden op te lossen worden in hoofdstuk 4, Bestaande problematiek in grafvelden toegelicht. Grofweg kunnen de aanpassingen in twee categorieën worden ingedeeld: a) Uitbreiding van de faciliteiten b) Kleine verbeterpunten 3.1 Uitbreiding van de faciliteiten Aan de bewoners is gevraagd hoe zij denken over het verbeteren van de faciliteiten voor de kindergrafvelden en de mogelijkheden om urnen op de begraafplaats te kunnen plaatsen. 3.1.1 Urnennissen/urnengraven/strooiveld Tijdens de rondgang langs de dorpskernen is duidelijk geworden dat de dorpsinwoners unaniem van mening zijn, dat op elke begraafplaats ruimte moet zijn voor asbestemmingen in de vorm van een urnennis in muur/zuil, urnengraven en strooiveld.

Op elke begraafplaats is ook ruimte te vinden voor deze nieuwe ontwikkelingen, mede gezien het feit, dat een urnbijzetting of een uitstrooiing veel minder ruimte vraagt dan een traditioneel graf. Met de realisatie van deze voorzieningen wordt tegemoet gekomen aan die inwoners (ca. 30%), die nu kiezen voor een crematie. Hun nabestaanden kunnen dan net als de andere inwoners in de eigen kern een mooie plaats uitkiezen. Gezien de schaal van de begraafplaatsen wordt gedacht aan urnenzuilen in plaats van urnenmuren.

In Arkel en Giessenburg, C.M. van Houwelingweg staan een tweetal urnentafels, die niet/nauwelijks worden gebruikt. De urnen staan ‘los in een open ruimte’. Nabestaanden vinden dit geen fijn idee, vandaar dat er nauwelijks gebruikt is gemaakt van deze voorziening. Uiteraard zal aan de nabestaanden de gelegenheid worden geboden de urnen desgewenst te laten overbrengen naar een urnennis in een urnenzuil. Alleen zullen de nabestaanden dan een bijdrage moeten geven voor het 9

de afdekplaat en te graveren tekst. Mochten de nabestaanden de plaats op de urnentafel willen behouden, dan is dit geen enkel probleem. De beide urnentafels kunnen desgewenst worden gehandhaafd. Daarnaast is er op Giessen-Oudekerk de mogelijkheid een urn bij te zetten in een ondergrondse urnenrand. Ook deze mogelijkheid van urnenbijzetting wordt door de strakke vorm, kleur en plaats (naast het verzamelgraf) niet gebruikt. Hier zal naar hergebruik worden gekeken door een speelsere opstelling van de urnengraven en de mogelijkheid om op de afdekplaats een andere monument te kunnen plaatsen.

Rand met urnengraven en standaardnaamplaten in Giessen-Oudekerk Juist nabestaanden, die kiezen voor een urnengraf, willen meer keuzevrijheid voor het grafteken wat op het graf geplaatst kan worden. In Hoogblokland, waar kort geleden losse urnengraven zijn uitgegeven, is in korte tijd een aantal keren gebruik gemaakt van deze mogelijkheid. Alleen de situering is niet optimaal, omdat de urnengraven (links bovenaan in onderstaande tekening) geen specifieke inrichting hebben meegekregen. De achterste graven zijn voor de nabestaanden moeilijk bereikbaar. De uitgifte is ook inefficiënt, omdat een bruikbaar particulier graf wordt opgeofferd. Bij de herinrichting zal een betere plaats voor de urnengraven worden gezocht. Gedacht wordt aan het lager gelegen oude gedeelte, wat dan uiteraard (samen met eventuele kindergraven) specifiek zal worden ingericht. Ook de huidige rechthebbenden van deze urnen zullen daarna worden benaderd, of zij een voorkeur hebben voor overplaatsing van de urn.

10

Huidige situering urnengraven in Hoogblokland

Het aanwijzen en inrichten van grafgedeelten voor asbestemmingen kunnen financieel worden meegenomen in de kleine verbeterplannen per begraafplaats. Alleen de realisatie van urnenmuren/urnenzuilen is prijzig. Urnenmuren en urnennissen zijn er in allerlei soorten en maten, variërend in prijs van € 1000 per nis tot € 5.000 en duurder per nis. In dit voorstel wordt uitgegaan van een urnenzuil met 16 nissen (voor 32 urnen), die eenvoudig is aan te brengen en desgewenst ook te verplaatsen. Er is keuzevrijheid in kleur (zwart, roze, wit, grijs, zandkleur) van de afdekplaat en afwerking van de zuil. Het is ook mogelijk de nabestaanden zelf een kleur te laten kiezen uit een aantal standaard-platen. Dit wordt nog nader uitgewerkt. 3.1.2 Kindergrafvelden Kindergrafvelden zijn net zo sober ingericht als de volwassen grafvelden en soms alleen opgenomen tussen de bestaande graven. Tot ruim halverwege de vorige eeuw was het zelfs gebruikelijk doodgeboren kinderen of kinderen tot 1 jaar ‘ergens ongedefinieerd’ bij te zetten op een plekje onder de haag of in een overhoekje. In de huidige tijd vraagt een kindergrafveld meer ruimte om te kunnen rouwen met een zitgelegenheid en mooie beplanting. Ook in deze gemeente wordt deze gedachte ondersteund door de inwoners.

Bij de voorgenomen verbeterpunten zal aan de inrichting van de kindergrafvelden bijzondere aandacht worden besteed aan de soort beplanting en het bieden van zitmogelijkheden. Elk herinrichtingsplan zal specifiek aan de rechthebbenden van een kindergraf worden voorgelegd. Tegelijkertijd zijn de herinrichtingskosten vrijwel nihil. Zij kunnen worden meegenomen in de kleine verbeterplannen per begraafplaats. Kindergraven worden uitgegeven in twee leeftijdscategorieën kinderen onder de 1 jaar en kinderen tussen 1 en 12 jaar. Aandacht vanuit de inwoners is gevraagd voor de categorie kinderen tot 18 jaar. Qua graflengte vallen deze jongvolwassenen in de maatvoering van de graven voor volwassenen. Tegelijkertijd kan het troost bieden aan ouders, als hun kind nog op een specifiek grafveld kan worden begraven. De gemeente Molenwaard kent overigens wel deze leeftijdscategorie van 12-18 jaar. Bij de herinrichtingen zal met de maatvoering van deze kindergraven zoveel als mogelijk rekening worden gehouden. Daarna zal deze mogelijkheid in de verordening moeten worden opgenomen. 3.2 Kleine verbeterpunten Tijdens de avonden hebben bewoners breed aandacht gevraagd voor kleinschalige verbeterpunten. Tegelijkertijd geven de bewoners ook aan buitengewoon tevreden te zijn over het netheidsonderhoud van de gemeente.

Aangedragen aandachtspunten vanuit de inwoners zijn de tappunten voor het water en de aanwezigheid van het meubilair en het ontbreken van beplanting.

11

3.2.1 Beplanting Ook heeft men aandacht gevraagd voor het aanbrengen van beplanting achter de grafrijen en ter afscheiding van de grafvelden om enige privacy te bieden. Voor o.a. de begraafplaatsen GiessenOudekerk, Giessenburg, C.M. van Houwelingweg en Arkel is gevraagd de hagen/beplantingsstrook, die de buitenzijde van de begraafplaats afschermen, iets hoger te laten uitgroeien zodat de geborgenheid op de begraafplaats wordt verbeterd. Uitgangspunt moet wel blijven, dat een haag machinaal onderhouden kan worden en voldoet aan een standaard-hoogte (b.v. 1,00 meter of 1,50 meter). Het is uit beheeroogpunt ondoenlijk elke haag een eigen hoogte mee te geven. In deze specifieke gevallen is de vraag begrijpelijk. Het is maatwerk en betreft ook niet de gehele haag. Juist waar overgangen naar nieuwere gedeeltes of naar het landschap zijn gerealiseerd, zijn slechts kleine aanpassingen nodig, hetzij in hoogte, hetzij door het planten van een enkele solitaire struik op een specifieke plaats.

aanbrengen vrij uitgroeiend haagje

buitenhaag iets hoger laten uitgroeien

3.2.2 Watertappunten en meubilair Voor de tappunten van het water wordt gewerkt aan het aanbrengen van vorstvrije kranen. Dit houdt in, dat deze kranen niet meer afgesloten hoeven te worden aan het begin van de winterperiode. Vorstvrij is een relatief begrip: tijdens vorst overdag komt er geen water uit de kraan, maar dan is er ook geen behoefte om de beplanting water te geven of de steen schoon te schrobben. Daarnaast wordt voorgesteld een proef te nemen met verplaatsbaar meubilair. Er is een beperkt aantal banken per begraafplaats aanwezig, maar die staan zelden op de plek waar nabestaanden er behoefte aan hebben. De losse gieters worden in de meeste gevallen keurig terug gebracht naar de verzamelplaatsen bij de watertappunten. Voorgesteld wordt bij deze verzamelpunten ook eenvoudig te verplaatsen terrasstoelen neer te zetten, die naar de wens van de nabestaanden kunnen worden meegenomen naar het graf. Dit biedt ook een oplossing tijdens een begrafenisplechtigheid voor de oudere aanwezigen, die moeilijk kunnen staan. Gekozen is voor een eenvoudig model, stapelbaar (maar niet inklapbaar) en eenvoudig te verplaatsen zonder allerlei beveiligingsmethodieken. Die zijn er uiteraard wel, maar dit maakt een stoel meteen 2x zo duur. De verwachting is dat dit experiment net als losse gieters geen problemen zal opleveren.

3.2.3 Entrees en paden Daarnaast is het wenselijk om iets aan de uitstraling van de entrees te doen. Gezocht is naar een uniforme uitstraling in hekwerk. Voorgesteld wordt om behoudens de smeedijzeren, monumentale 12

poorten zoals in Arkel, Hoogblokland, Hoornaar en Schelluinen-Kerkplein overal de moderne variant zowel aan voor- als achterzijde te kiezen, zoals is aangebracht in Giessenburg-C.M. van Houwelingweg.

Smeedijzeren hekwerk Arkel

‘modern hekwerk’ Giessenburg-C.M. Van Houwelingweg

Bij de begraafplaats in Arkel en in Schelluinen, Nolweg is de entree een aandachtspunt. Bij deze begraafplaatsen ligt de parkeerplaats zodanig gesitueerd, dat via de achterentree de begraafplaats wordt betreden. In beide gevallen verdienen deze entrees een representatieve uitstraling. Voor Arkel betekent dit een uitbreiding/herstraten van het bestaande parkeerterrein aan de Onderweg, waarbij ook de zichtbaarheid van de parkeerplaats verbeterd zal worden door het vervangen van het huidige bosplantsoen door sierplantsoen. Ook de officiële adressering zal worden aangepast van Kerkeind naar Onderweg, zodat bezoekers van de begraafplaats, die niet bekend zijn met de situatie (via de routeplanner) direct naar de juiste entree zullen worden geleid. In Schelluinen ligt de parkeerplaats bij de achteringang, waardoor alle bezoekers via die werkentree de begraafplaats betreden. Door het aanbrengen van beplanting zal deze ingang meer uitstraling krijgen. Ook de toegang van het gronddepot e.d. zal worden meegenomen met deze herinrichtingen.

Gebruik achteringang van begraafplaats Arkel en Schelluinen-Nolweg

13

Tot slot blijven de paden over. Daar zijn zoals vaak de meningen over verdeeld. Regelmatig is gevraagd naar grindpaden qua uitstraling, daar waar juist in het verleden elementverharding of asfalt is aangebracht. Tegelijkertijd wordt specifiek voor één begraafplaats aandacht gevraagd voor de aanleg van een asfaltpad. Asfalt is echter niet waterdoorlatend en heeft de nare eigenschap af te brokkelen, wanneer het pad smal is en er steeds op de randen wordt gereden. De bestaande waterproblematiek van hangwater in de grafvelden gaat opgelost worden door waterbergingen aan te brengen onder de bestaande paden. Dan ligt het niet voor de hand om voor asfalt te kiezen. De beloopbaarheid van de paden staat voorop. Ook grindpaden (met een ondergrondse honingraatstructuur) en afgestrooid met een dunne laag grind in een kleine fractie voldoet prima voor mensen, die slecht ter been zijn of rolstoelgebonden. Hier en daar is de grindlaag te dun of juist te dik. Tegelijkertijd met de kleinschalige verbeterpunten zullen deze problemen worden aangepakt. Door herinrichting of door het aanbrengen van waterbergingen wordt veel aan de bestaande en nieuwe paden gewerkt. Uitgangspunt is zoveel mogelijk handhaven van de bestaande uitstraling van de huidige padenstructuur. Tussenpaden zullen zoveel mogelijk in grind worden uitgevoerd.

Bij hoofdpaden kan soms gekozen worden een bestaand grindpad te vervangen door klinkerverharding. Het ligt voor de hand om tijdens tijdens het uitvoeren van de verbeterpunten qua inrichting van een grafveld of voor het aanbrengen van waterbergingen te kijken naar de definitieve verhardingssoort: grind met honingraat of elementverharding. Dit is ook afhankelijk van de reeds aanwezige verhardingssoorten, zodat voorkomen wordt, dat er een rommelig beeld ontstaat van uiteenlopende materialen. Op het nieuwe gedeelte van Arkel is nog gras aanwezig als ontsluitingspad van de grafvelden. Hoewel een gesloten grasmat prima bruikbaar is voor een rolstoel, is gras in natte onstandigheden in ieder geval geen geen prettige ondergrond voor het gebruikelijke nette schoeisel, wat tijdens een uitvaartplechtigheid wordt gedragen. Deze paden zullen worden vervangen door grindpaden (met honingraat).

Samenvatting: Tijdens de informatieavonden hebben de inwoners veel constructieve ideeën aangedragen, die meegenomen kunnen worden tijdens de werkzaamheden aan de grafvelden, die moeten worden heringericht. Het betreft het ontbreken van (voldoende hoge) beplanting, vorstvrije kranen en verplaatsbaar zitmeubilair. De door de gemeente voorgestelde uitbreiding van mogelijkheden een urn te kunnen plaatsen op de begraafplaatsen en het versterken van de kindergrafvelden zijn omarmd. Ook het verbeteren van de uitstraling van de entrees door uniforme hekwerken wordt gewaardeerd. Uiteraard blijven de aanwezige monumentale smeedijzeren hekwerken wel behouden.

14

4

Bestaande problematiek in grafvelden

Tijdens de voorinventarisatie van de bestaande problematiek op de begraafplaatsen zijn een aantal problemen geconstateerd, namelijk grondwaterproblemen, zware grond en afvoer regenwater en tot slot maatvoeringsproblemen. Vrijwel alle begraafplaatsen (behalve Hoogblokland het oude gedeelte) zijn opgehoogd met zware grond. De ophogingen zijn uitgevoerd met de kennis van toen (eind 19de eeuw). Ook de maatvoering van de graven was gebaseerd op de lengte van de 19de eeuwse mens. Om bestaande problematiek op oudere grafvelden op te lossen is het noodzakelijk deze grafvelden uit te sluiten van nieuwe uitgiftes of hergebruik. Het gaat hierbij om: Arkel: Vak A, B, C, D en de oude graven rondom de koepelkerk Giessenburg Kerkweg: Vak A, B en C Giessen-Oudekerk: Vak A t/m E en F t/m U Hoogblokland: Vak – (ongeletterd), oude laaggelegen grafveld Hoornaar: Vak – (ongeletterd), oude gedeelte direct rechts van de ingang Noordeloos: Vak A, B, en D Schelluinen Kerkplein: Gehele begraafplaats 4.1 Grondwaterproblematiek Op alle begraafplaatsen met uitzondering van Giessenburg-C.M. van Houwelingweg is destijds uitgegaan van het aanbrengen van driediep graven. Dit betekent met de huidige wetgeving van grafopbouw (65 cm ongeroerde grond, 45 cm kist, 30 cm tussenruimte, 45 cm kist, 30 cm tussenruimte en 45 cm kist) de bodem van onderste kist op een diepte van 2.60 meter beneden maaiveld moet staan.

Vervolgens moet tussen deze kistbodem en de GHG (gemiddelde hoogste grondwaterstand) nog 30 cm vrije ruimte worden gehandhaafd. Snel werd geconstateerd, dat deze onderste laag vaak in het grondwater staat. Achteraf is het gemakkelijk te constateren, dat de uitgifte van driediep graven niet verstandig is geweest. De uitgifte van driediep graven is nadien stopgezet. Het eerste in Giessenburg-Kerkweg (1941), daarna Giessen-Oudekerk (1956). Als laatste in Hoornaar (1987) en Hoogblokland (1991). In Schelluinen-Nolweg is in 2003 nog één graf driediep uitgegeven. Grondwateroverlast is technisch alleen op te lossen door onderbemaling en dan nog levert de drooglegging grote problemen op. Daarnaast wordt onderbemaling door de waterschappen niet meer toegestaan. Door het aantal lagen van driediep te verminderen naar tweediep is automatisch de grondwaterproblematiek opgelost, doordat wordt voldaan aan de eisen van voldoende drooglegging conform de Wet op de Lijkbezorging. Tegelijkertijd is de behoefte aan driediep graven ook verminderd. Standaard wordt nu uitgegaan van een tweediepgraf voor een echtpaar en kinderen krijgen een eigen graf. Daarnaast is op het eerste, oude gedeelte van Hoogblokland, het eerste gedeelte van de begraafplaats Giessenburg, C.M van Houwelingweg vanwege de grondwaterstand uitgegaan van uitgifte van ééndiep graven.

Op de overige begraafplaatsen is dit ook incidenteel gebeurd, maar dit had geen technische achtergrond. Zo zijn in de meeste gevallen alle kindergraven één diep uitgegeven. Op de begraafplaats Giessenburg-Kerkweg en Giessen-Oudekerk betreft het hoofdzakelijk algemene graven. Voor het oude gedeelte van Hoogblokland geldt, dat voor tot heruitgifte kan worden overgegaan dit grafgedeelte moet worden opgehoogd tot het niveau van de nieuwe begraafplaats, tenzij wordt besloten dit gedeelte te herinrichten met kindergraven (eendiep) of asbestemmingen (urnengraven, strooiveld, urnenmuur/zuiltjes). 4.2 Cultuurtechnische problematiek De begraafplaatsen zijn destijds opgehoogd met zware en middelzware klei. Deze klei heeft de vervelende eigenschap het regenwater niet goed af te voeren. Daardoor blijft er hangwater staan. Daarmee wordt niet voldaan aan de wettelijke vereisten. Dit is oplosbaar door een combinatie van 15

oplossingen. Tijdens het sluiten van het graf is het raadzaam de aanwezige grond (gedeeltelijk door menging) te vervangen door een iets lichtere grondsoort. Dit is een langdurig proces van minimaal 20 jaar. Daarnaast is het mogelijk in de paden een ‘waterbuffer’ aan te brengen, waardoor het water vanuit de grafvelden via het zandcunet van de verharding wordt afgevoerd naar de sloot of wegzakt naar het grondwater. Deze methode kan op alle grafvelden met een dergelijke problematiek worden toegepast in de huidige padenstructuur. In Hoornaar is inmiddels bekend, dat dergelijke waterbergingen tot een positief resultaat leiden. Aandachtspunt hierbij zijn de grafvelden met een gecombineerd probleem van maatvoering en zware grond. Op sommige oude grafvelden liggen de graven 5 of 7 rijen dik zonder tussenpad. Daar kan deze ontwateringsmethode pas worden uitgevoerd, wanneer de rechthebbenden afstand doen van hun graven. Dan komt er ruimte vrij om paden aan te leggen en daarin de waterberging aan te brengen. Tot die tijd kunnen graven in deze grafvelden niet opnieuw worden uitgegeven, noch worden hergebruikt door op verzoek van rechthebbenden te schudden, tenzij de graven zijn gesitueerd aan een gedraineerd pad. 4.3 Inrichtingsproblematiek De inrichtingsproblematiek heeft een drietal redenen, waarom dit opgelost moet worden.

- In het verleden was de benodigde grafruimte aanzienlijk korter en smaller dan nu noodzakelijk is. In de 19de eeuw was de man gemiddeld 1.70 m lang en smal van postuur (< 70 kg). De moderne mens is nu 1.80-1.90 m lang met uitschieters naar 2.10 m. Het gewicht van alle overledenen is ten opzichte van vroeger ook aanmerkelijk toegenomen. 80 kg is tegenwoordig een minimaal gewicht, maar vaker ligt het gemiddelde gewicht op 90-100 kg. Met deze nieuwe maatvoering moet voor een bijzetting in een bestaand graf de naastliggende graven worden geroerd of zelfs letterlijk opzij gezet om ruimte te maken voor de nieuwe bijzetting. - In het verleden werd begraven zoals men gewend was bij de kerk: graven werden tegen elkaar aangelegd zonder onderlinge tussenruimte. Tegenwoordig zijn er eisen aan de wettelijke afstand tussen de grafkisten onderling (30 cm) en niemand wil uit piëteit voor de andere overledenen op andermans graf staan of lopen om het graf van de eigen dierbare te bereiken. Om dit mogelijk te maken wordt in de rij tussen elke grafsteen een ‘tussenpaadje’ van ca. 30 cm breed aangehouden, zodat nabestaanden naast het graf kunnen staan. Tussen de grafrijen wordt een centraal pad aangebracht, zodat een begrafenisstoet tijdens een plechtigheid met rollator, rolstoel, gearmd naar een graf kan lopen. - Uit arbotechnische redenen wordt een graf machinaal gegraven.

Daarnaast laat men een kist tegenwoordig bij voorkeur met behulp van een graflift zakken. Voor het aanbrengen van grafbekisting en loopplanken in een brutomaat van ca 1,40 m vereist, hetgeen ook overeenkomt met de breedte van het monument en twee zijpaadjes. Dan kunnen tijdens het delven van een graf de beide naastliggende stenen blijven liggen. 4.4 Vermindering totaal aantal graven door herinrichting De huidige eisen aan de maatvoering betekent op de oude grafgedeelten een aanmerkelijke vermindering van de capaciteit, variërend van een derde tot de helft. Desalniettemin zal ondanks vermindering van het aantal graven op elke begraafplaats voldoende capaciteit over blijven. Zonder herinrichting daarentegen is het niet mogelijk om deze grafvelden te gebruiken en dienen de grafvelden definitief te worden onttrokken uit de grafcapaciteit. Dan ontstaat er op termijn op vrijwel elke begraafplaats een capaciteitsprobleem. Belangrijker is echter, dat partners na hun overlijden niet bij elkaar in één graf kunnen rusten. Bij het inzetten van de verbetervoorstellen zijn er slechts een beperkt aantal rechthebbenden, waar bijzetting niet mogelijk zal zijn.

16

Voorbeeld van een grafveld waar men over de graven moet lopen Herinrichting is alleen mogelijk wanneer op korte termijn hergebruik van de bestaande graven wordt stopgezet. Bij heruitgiftes liggen graven immers weer minimaal 20 jaar, voordat ruimte vrij komt om te worden heringericht. Gedurende die tijd blijft een efficiënt gebruik van de grafruimtes onmogelijk, maar kunnen ook noodzakelijke verbeteringen van de waterhuishouding niet worden opgelost. Er is geen andere keuze dan het stopzetten van de heruitgiftes van deze graven. Het alternatief is, dat deze grafvelden volledig worden gesloten. Het gebruik van deze graven is weer mogelijk na het moment, dat per (gedeelte van een) grafrij is heringericht en waterberging is aangebracht. In onderstaand overzicht wordt per grafveld de bestaande problematiek in beeld gebracht. Alleen de grafvelden, waar ernstige maatvoeringproblemen bestaan, kunnen pas in gebruik worden genomen, wanneer door afstandverklaringen tot herinrichting kan worden overgegaan. Grafvelden zonder problemen in de maatvoering, kunnen direct naar het oplossen van de water/cultuurtechnische problemen, weer in gebruik worden genomen.

17

Overzicht bestaande problematiek grafvelden grondwater Arkel Giessenburg Kerkweg GiessenOudekerk GiessenOudekerk Hoogblokland Hoornaar Noordeloos Schelluinen Kerkplein

Cultuurtechn. problemen

Maatvoering

grafveld

X

X X

A,B,C en D A, B en C

X

X

F t/m U

X X

A t/m E

X X

X

X X

X X

voorzijde links van ingang A, B en D Hele begraafplaats

4.5 Consequenties stopzetting grafuitgiftes Technische problemen met grond en water kunnen projectmatig en lopende de uitvoering worden opgelost. In het volgende hoofdstuk worden de financiële consequenties en benodigde maatregelen in beeld gebracht. Zodra de water- of cultuurtechnische problemen zijn opgelost, kunnen deze grafvelden weer in gebruik worden genomen. Dit geldt voor het oude grafveld in Hoogblokland en voor de grafvelden in Giessenburg-Oudekerk in de vakken A t/m E. Op de begraafplaatsen in Giessenburg-C.M. van Houwelingenweg en Schelluinen-Nolweg doen zich geen problemen voor. In Arkel kan gedeeltelijk met de herinrichting worden gewacht, totdat bestaande rechten zijn afgewikkeld. Hier liggen namelijk teveel tussenpaden. Alleen de grafvelden, waarbij meerdere grafrijen naast elkaar liggen zonder tussenpaden en waar hele rijen moeten verdwijnen, zullen langdurig niet kunnen worden gebruikt. Dit geldt in GiessenOudekerk F t/m U, Noordeloos, Giessenbrug Kerkweg, Schelluinen-Kerkplein. Onderstaand overzicht brengt per grafveld de problemen in beeld met betrekking tot de bestaande rechten.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen bestaande rechten (er is nog een vrije laag aanwezig voor de bijzetting van de langstlevende partner) en de geboden mogelijkheid een bestaand graf binnen de familie opnieuw te kunnen behouden door het graf door ruimen/schudden geschikt te maken voor hergebruik. Deze mogelijkheid kan op korte termijn voor de betrokken grafvelden niet meer worden aangeboden (kolom Geen nieuwe uitgifte). Pas na herinrichting kunnen de rechthebbenden bij de graven, die na de herinrichting min of meer op dezelfde plaats blijven liggen, opnieuw de mogelijkheid worden geboden een bestaand graf als keuzegraf binnen de familie te behouden. In de kolom Bestaande rechten wordt het aantal graven weergegeven, waar nog een bovenste laag gereserveerd is. Dit betreft in totaal 237 graven (11% van de betrokken 2.011 graflocaties in de betrokken velden). Door met de herinrichting rekening te houden met de plaats van deze graflocaties is het mogelijk 188 graven te behouden voor een bijzetting, zelfs op korte termijn -mits de cultuurtechnische problemen eveneens op korte termijn worden opgelost. Met slechts 38 rechthebbenden (2% van de graflocaties in de problematische grafvelden) zal overleg worden opgestart om de bestaande problematiek uit te leggen.

Weliswaar kan het bestaande graf niet worden behouden, maar in overleg met de rechthebbende kan het graf enigszins worden verplaatst naar een naastliggende, vrij locatie. De rechthebbende krijgt ook de mogelijkheid om een nieuw graf elders aan te wijzen. Uiteraard zullen de stoffelijke resten van de partner in het bestaande graf – op kosten van de gemeente - worden overgebracht naar de nieuwe locatie, zodat uiteindelijk beide 18

partners in één graf kunnen rusten. (Het opgraven en overbrengen van stoffelijke resten vraagt minder werkruimte dan het delven van een nieuw graf. Daardoor kan worden gegarandeerd dat de stoffelijke resten worden overgebracht. Het is echter maatwerk tijdens de voorbereiding en de uitvoering. Er is geen standaard blauwdruk.) Overzicht graflocaties in problematische grafvelden grafveld

36

Te handhaven graven 32

In overleg verplaatsen graven 4

115

20

13

7

177

178

62

50

12

364

135

180

49

49

0

98

69

25

4

4

0

119

34

71

14

12

2

307

70

196

41

29

12

145

77

57

11

10

1

2011 874 900 * 1 zijn 2x1 eendiepers, dus iets meer locaties * 2, tenzij problemen opgelost of gunstige ligging

237

199

38

Arkel A, B, C en D Giessenburg –Kerkweg A, B en C GiessenOudekerk F t/m U GiessenOudekerk A t/m E Hoogblokland Voorzijde  1 Hoornaar Links van ingang Noordeloos A, B en D Schelluinen – Kerkplein geheel

Totaal aantal graven 323

afstand gedaan

Bestaande rechten

209

Geen nieuwe uitgifte *2 78

238

103

417

Samenvatting: Het uitgeven van nieuwe graven in grafvelden met een probleem van grondwater, cultuurtechnische problemen of inrichtingsproblematiek moet worden stopgezet. Dit betekent, dat rechthebbenden pas na oplossing van de bestaande problematiek weer gebruik kunnen maken van de mogelijkheid een graf te ruimen voor een gelijktijdige heruitgifte binnen de familie. Bestaande rechten zullen echter worden gerespecteerd. Van de 237 rechthebbenden kan voor 199 graven het graf volledig worden behouden. Met 38 rechthebbenden zal in overleg naar een andere locatie worden gezocht, waar de stoffelijke resten vanuit het oorspronkelijke graf naar toe zullen worden overgebracht.

19

5

Gebouwen begraafplaatsen

Van oorsprong hadden de gebouwen op de begraafplaatsen twee functies, namelijk de aula en de berging. Soms waren deze twee functies gecombineerd in één gebouw zoals in Schelluinen, Nolweg of Hoornaar. Ook komt het voor, dat er alleen een berging is zoals op de begraafplaats GiessenOudekerk of Arkel. 5.1 Nut en noodzaak aula De aula’s zijn al decennialang op geen enkele begraafplaats meer in gebruik. Elke begrafenisondernemer heeft zijn eigen mortuarium/aula of maakt gebruik van de faciliteiten van de dorpshuizen of crematoria om bijeenkomsten en koffietafels te kunnen aanbieden. De huidige aula’s zijn slechts met grote inspanningen aan te passen aan de huidige eisen aan een aula. Daarnaast is de aanwezigheid van asbest op de berging in Giessen-Oudekerk nog een aandachtspunt. Bij behoud van deze berging zal dit asbest moeten worden verwijderd. Het college heeft in een eerder stadium besloten, dat de functie van aula niet meer van toepassing is en dat alleen de functie van berging wordt toegekend. Op de informatieavonden is het dilemma sloop of hergebruik van de voormalige aula’s aan de orde gesteld. Op sommige begraafplaatsen biedt het verwijderen van de aula ook meteen een oplossing voor het gebrek aan grafcapaciteit zoals bijvoorbeeld in Hoornaar.

Alle aanwezigen op een enkele uitzondering na, vinden sloop van de aanwezige gebouwtjes acceptabel met name gezien de huidige uitstraling. De kerkbesturen, van oudsher nauw betrokken bij de gemeentelijke begraafplaatsen, geven ook aan, dat het behouden en uitbreiden van de grafcapaciteit niet beperkt dient te worden door het handhaving van de aanwezige gebouwen. Wel wordt aangedragen te kijken of deze gebouwen mogelijk kunnen worden ongebouwd tot urnenmuur. Deze ideeën zullen zeker in overleg met de inwoners worden meegenomen. Tegelijkertijd leent de architectuur of de plaats van het gebouw zich niet overal voor deze functie. 5.2 Nut en noodzaak berging Door de gedachte om anders om te gaan met de bergingen is vanaf 2012 het onderhoud geminimaliseerd, dit is de gebouwen ook aan te zien. Een aantal gebouwen biedt een troosteloze aanblik. Bij handhaving van deze gebouwen is naast een opknapbeurt ook een hoger onderhoudsbudget nodig. De meeste aula’s zijn te groot en dus te kostbaar om als berging te functioneren. Ook is bij een aantal asbestsanering noodzakelijk. Op de begraafplaats Giessenburg Kerkweg en Schelluinen Kerkplein zijn de bergingen in 2012 verwijderd. Op deze begraafplaatsen vinden nog wel bijzettingen plaats. Nieuwe graven worden op dit moment niet meer uitgegeven, maar dit zal in de toekomst wel weer mogelijk zijn.

Binnen het bouwproces als onderdeel van het fusietraject met Molenwaard loopt een onderzoek naar werkwijzen en benodigde accommodaties voor de medewerkers van de beide buitendiensten. Er zijn verschillen tussen beide gemeenten op dit terrein. In dit voorstel wordt uitgegaan van de huidige werkwijze binnen Giessenlanden. De aanschaf van nieuwe bergingen en het daarbij benodigde onderhoud moet wel als stelpost worden gezien. Er wordt pas tot de realisatie van nieuwe bergingen overgegaan op het moment als duidelijkheid bestaat over de werkwijze na de samenvoeging. Giessenlanden vertrekt vanaf de centrale werf in Hoornaar en maakt daarnaast gebruik van (oorspronkelijk mobiel bedoelde) bouwunit, die in de loop der tijd continue zijn gestationeerd op de parkeerplaatsen van de begraafplaatsen in Arkel en Giessenburg-C.M. van Houwelingweg. Hier kunnen zij vanwege de uitstraling niet blijven staan. Bij de huidige wijze van uitvoering van de werkzaamheden is een berging voor de materialen noodzakelijk. Een eenvoudige, onderhoudsvrije voorziening in de vorm van een garagebox vraagt een 20

investering van € 10.000 per begraafplaats. De wens van de medewerkers is om in deze berging ook een toiletvoorziening mogelijk te maken voor eigen gebruik. Deze aangepaste bergingen (van 3,25 x 8,70 m) hebben door de afwerking met hout of baksteen een geheel andere uitstraling. Per unit inclusief toilet is een investering noodzakelijk van € 50.000 exclusief btw. Daarnaast wordt er gekeken naar een definitieve voorziening in Arkel, waardoor de mobile unit weg kan van de begraafplaats in Arkel. Per begraafplaats kan daardoor een andere oplossing worden vastgesteld. Als aanname is per begraafplaats rekening gehouden met een gemiddelde van € 25.000. Zowel voor een eenvoudige garagebox als voor de betonnen berging+toilet-variant is voor het onderhoud structureel € 1.000 exclusief btw noodzakelijk. Ook is het bij deze units mogelijk een combinatie te maken met een urnenwand, bijvoorbeeld op die begraafplaatsen waar de berging nogal prominent aanwezig zal blijven. 5.3 Behoud gemeentelijk monument op begraafplaats Noordeloos Op de begraafplaats Noordeloos is het voormalige baarhuisje aangewezen als gemeentelijk monument. Op de informatieavond in Noordeloos hebben de aanwezigen bevestigd dit baarhuisje als monument te behouden in tegenstelling tot de aula.

Daarvoor is het wel noodzakelijk dit baarhuisje grondig te restaureren voor € 23.000 en daarna de daarvoor benodigde budgetten voor het beheer en onderhoud van dit huisje ter beschikking te stellen in de onderhoudsbegroting, groot € 2.600. Daarnaast zal in samenhang met nut en noodzaak van de bergingen gekeken worden in hoeverre dit baarhuisje kan functioneren als berging voor de gemeentelijke materialen.

21

5.4 Financieel overzicht Hoewel uit onderstaand financieel overzicht blijkt, dat het verwijderen van de aula’s en de oude losstaande bergingen en het aanbrengen van nieuwe onderhoudsvriendelijke bergingen eenmalig meer geld vraagt dan het eenmalig opknappen van het achterstallige onderhoud, is het raadzaam de gebouwen te verwijderen. Op sommige begraafplaatsen is de sloop van de aula een essentieel onderdeel van het plan om de begraafplaats toekomstbestendig te maken. De vrijvallende ruimte kan meteen worden ingevuld met extra grafcapaciteit zoals op Hoogblokland en Hoornaar, waardoor begraven kan blijven worden binnen de huidige contouren van de begraafplaatsen. Op andere begraafplaatsen kan deze ruimte worden benut voor bestemmingsmogelijkheden na crematie zoals strooiveld, urnenmuur/ urnenzuil en urnengraven. Het jaarlijks onderhoud van de leegstaande ruimtes kost onnodig geld en is structureel duurder dan het beheer van kleinschalige onderhoudsvriendelijke bergingen. Onderstaand overzicht laat de benodigde budgetten zien van de verschillende keuzes, namelijk: a) het behouden van de aula’s/bergingen, waarbij onderscheid gemaakt wordt in eenmalige kosten (a1) en jaarlijks onderhoud (a2) b) het verwijderen van de bestaande opstallen (b1) en in nader overleg terugbrengen van uniforme, onderhoudsvriendelijke bergingen inclusief aanschafkosten (b2) en jaarlijks onderhoud (b3)

De in dit overzicht genoemde bedragen zijn exclusief btw. In het financiële overzicht is de BTW meegenomen. Begraafplaats

A1

A2

B1

B2

B3

Arkel

€ 12.900

€ 3.500

€ 7.000

€ 25.000

€ 1.000

Giessenburg C.M. van Houwelingw

€

6.500

€ 2.100

€ 8.500

€ 25.000

€ 1.000

Giessen-Oudekerk (incl asbest)

€ 21.000

€ 3.000

€ 15.500

€ 25.000

€ 1.000

Hoogblokland

€ 11.500

€ 2.600

€ 20.000

€ 25.000

€ 1.000

Hoornaar

€

7.500

€ 2.300

€ 20.000

€ 25.000

€ 1.000

Noordeloos

€ 22.500

€ 2.600

€ 28.000

€ 25.000

€ 1.000

Schelluinen Nolweg

€ 10.000

€ 3.500

€ 20.000

€ 25.000

€ 1.000

Sub-totaal 1

€ 91.900

€ 20.600

€ 119.000

€ 175.000

€ 7.000

Giessenburg Kerkweg *1

€ 10.000

€ 1.000

Schelluinen Kerkplein *1

€ 10.000

€ 1.000

€ 195.000

€ 9.000

€ 23.000

€ 2.300

€ 218.000

€ 11.300

Sub-totaal 2

€ 91.900

€ 20.600

Noordeloos Baarhuisje

€ 23.000

€ 2.300

Eind-totaal

€ 114.900

€ 22.900

€ 119.000 € 119.000

*1 Bij het in gebruik nemen van deze begraafplaats voor nieuwe bijzettingen, op z’n vroegst over 10 jaar

22

Samenvatting: Voorgesteld wordt akkoord te gaan met de sloop van de bestaande bergingen. Afhankelijk van de afspraken over de wijze van aansturing van de buitendiensten (centraal/decentraal) van de buitendiensten van Molenwaard en Giessenlanden zal per begraafplaats worden gekeken of en welk type berging geschikt is. In de raming wordt rekening gehouden met een combinatie van oplossingen. Daarnaast wordt voorgesteld het monumentale baarhuisje op de begraafplaats in Noordeloos te restaureren. De eenmalige kosten (exclusief btw) bij het voorliggende voorstel komen uit op € 337.000. Deze kosten zijn onder te verdelen in: - voor het slopen van de bestaande aula’s/bergingen € 119.000 - voor het restaureren van het baarhuisje € 23.000 - voor het terugbrengen van bergingen € 195.000 Daarnaast is voor het onderhoud van deze bergingen en baarhuisje structureel € 11.600 noodzakelijk. Op dit moment is € 15.000 gereserveerd voor het structurele onderhoud.

Oude aula in Noordeloos

Ongewenste plaats mobile unit op parkeerplaats in Giessenburg C.M. van Houwelingweg

23

6

Communicatie

Over de toekomstvisie is naast de dorps(be)raden en de inwoners ook contact geweest met de diverse kerkgenootschappen. Ook zij onderschrijven het belang, dat alle inwoners van de gemeente Giessenlanden voor hun dierbaren een plek op de begraafplaatsen in hun kern kunnen vinden, die voldoet aan hun wensen. Ook het cremeren en dan de as in een urn overbrengen naar de begraafplaats stuit niet op bezwaren bij de kerkgenootschappen. Voor de kerkgenootschappen is het voldoende te volstaan met de algemene communicatie rondom het Toekomstbeeld 2017. 6.1 Algemene communicatie Tijdens de informatieavonden met de inwoners zijn alle onderdelen aan bod gekomen. Het bieden van de mogelijkheden voor mensen die kiezen voor crematie wordt breed gedragen. Het verwijderen van de voormalige aula’s ten behoeve van de noodzakelijke ontwikkelingen wordt niet als storend ervaren. Naast de algemene informatie van de te realiseren verbeteringen zal samen met de dorps(be)raden gekeken worden hoe de inwoners betrokken kunnen worden bij deze verbeteringen van de voorzieningen. 6.2 Communicatie op maat Ook het verbeteren van de kindergrafvelden wordt omarmd. Het aanwijzen van een toekomstige nieuwe plek voor de kindergraven valt onder de algemene communicatie.

Maar wanneer de bestaande kindergrafvelden worden verbeterd, hetzij door inrichting hetzij door het aanbrengen van beplanting zal de communicatie gericht zijn op de rechthebbenden van de kindergraven worden voorgelegd. Daarnaast is communicatie op individuele rechthebbenden en op grafniveau noodzakelijk voor alle graven, die in de grafvelden liggen waar werkzaamheden moeten plaatsvinden. Dit betekent communicatie op maat, omdat de gebruikelijke werkwijze binnen deze grafvelden tijdelijk wordt stopgezet en geen nieuwe grafuitgiften worden toegestaan. Bestaande rechten Er zijn rechthebbenden met een vrije graflaag, waarvan het graf kan blijven liggen en waar de bijzetting doorgang kan vinden Er zijn rechthebbenden met een vrije graflaag, waarvan het graf verplaatst moet worden Nieuwe uitgifte binnen de grafvelden Er zijn rechthebbenden, die uitgaan van een hergebruik van een graf door ‘schudden’, die op de hoogte gesteld moeten worden dat deze mogelijkheid definitief vervalt, omdat het graf in een toekomstig pad is gesitueerd Er zijn rechthebbenden met een graf, wat relatief gunstig ligt en waarbij na herinrichting een uitgifte als keuzegraf mogelijk wordt Alle grafvelden zijn op individueel grafniveau in beeld gebracht om een duidelijk overzicht te kunnen bieden.

Aan de betrokkenen kan daarmee worden toegelicht waarom het ene graf wel kan blijven liggen en het andere graf helaas verplaatst moet worden. Om te voorkomen, dat rechthebbenden een tekening mogelijk onjuist interpreteren, zijn deze tekeningen niet toegevoegd in deze nota. Deze tekeningen zijn gebaseerd op het nemen van de voorgestelde maatregelen. Zonder de uitvoering van deze werkzaamheden verdwijnt de vierdeling in de communicatie. Dan geldt voor alle graven, dat de grafvelden gesloten moeten worden verklaard. Alle graven met een vrije graflaag (237 graven) in plaats van de huidige voorstel van 38 graven zullen verplaatst moeten worden.

24

Samenvatting: Er wordt onderscheid gemaakt tussen algemene communicatie via website, krant en dorps(be)raden richting de inwoners en communicatie op maat, waarbij op individueel niveau de gevolgen van de uitvoeringsmaatregelen wordt uitgelegd.

Begraafplaats Schelluinen-Nolweg met losse haagstructuur

25

7

Financiën en tijdsplanning

De voorstellen om alle begraafplaatsen toekomstbestendig te maken vragen de nodige financiële aanpassingen. Binnen de Bestemming Vermogen is hier rekening mee gehouden. Uit de berekening blijkt dat er een incidenteel budget gewenst is van € 1.500.000 inclusief het reeds beschikbare voorbereidingskrediet voor de te treffen maatregelen voor de te treffen maatregelen zoals het oplossen van de waterproblematiek, het aanbrengen van urnenmuren/zuilen, het verwijderen van de niet gebruikte aula’s en herinrichten van deze ruimtes. Voor de uitvoering van de nog te nemen maatregelen dient nu nog een krediet van € 1.430.000 beschikbaar gesteld te worden. Ook zullen gezien de plek van de parkeerplaats zowel de achteringang van Giessenburg- C.M. van Houwelingweg als in Arkel worden opgewaardeerd naar hoofdingang. De raming van de te verwachten uitgaven is in 2017 € 300.000, in 2018 € 900.000 en in de periode 2020-2030 een bedrag van € 240.000. Dit laatste heeft te maken met het feit dat er voor het aanpakken van probleemvelden in voorkomende gevallen gewacht moet worden op het aflopen van grafrechten en het verlopen zijn van grafvelden. Om de middelen te reserveren voor deze periode van 10 jaar wordt voorgesteld om een voorziening te vormen van € 240.000.

Elk jaar kan bij het vrijvallen van grafruimte weer een stap worden gezet met de herinrichting van de grafvelden met inrichtingsproblemen. Ook wordt nu rekening gehouden met een benodigd budget van € 235.950 als bijdrage aan het oplossen van de totale huisvesting van de buitendienst. Zonder deze bijdrage bedraagt het benodigde incidentele budget slechts € 1.225.000. Daarnaast is jaarlijks een extra budget nodig van € 34.300 voor jaarlijkse grondvervanging, kleine uitbreiding aan de padenstructuur bij vrijkomende graven conform de herinrichtingsplannen, bovengronds ruimen en onderhoud aan de bergingen. Maar er vallen ook lasten weg, doordat de reserveringen voor groot onderhoud kunnen vervallen. Per saldo levert dit een batig saldo op € 9.200. Werkzaamheden Externe uren - Verordening aanpassen - Communicatie - Begeleiden werkzaamheden Meubilair en kleine aanpassingen Poorten Vorstvrije kranen Verbeteren entree Arkel (+ parkeerplaats)en Schelluinen Bergingen verwijderen Bijdrage huisvesting Restauratie baarhuisje Noordeloos Gronddepots aanpassen Graspaden Arkel Beplanting Herinrichting/oplossen cultuurtechnische problemen Asfalt onderhoud Urnenzuilen/muur Bovengronds ruimen Incidentele grondverbetering tijdens grafuitgifte Onvoorzien en afronding Totaal

Incidenteel 2017

Incidenteel 2018

€ € € €

5.000 6.000 5.000 5.445

€ 3.000 € 10.000 € 9.400

€ € €

24.200 22.900 30.250

€ 30.250

Incidenteel 2020 - 2030

Structureel

€ 90.750 € 143.990

€

12.100

€ € € €

12.100 18.150 36.300 60.500

€

42.350

€ 235.950 € 15.730 €

30.250

€ 36.300 € 181.500 € €

€ 11.000 € 2.800

€ 50.000 € 180.000

5.445 42.350 € 2.500 € 18.000

€ 19.615 € 300.000

€ 65.085 € 900.000

26

€ 10.000 € 240.000

€ 34.300

Dekking incidentele kosten: Binnen de bestemming vermogen is rekening gehouden met een indicatief bedrag van € 1.500.000 voor maatregelen voor de toekomstvisie voor de begraafplaatsen. Zoals uit de berekening blijkt is dit ook nodig voor de te treffen maatregelen. Voorgesteld wordt dit ten laste te brengen van de Algemene reserve. Omdat het hier voor een groot deel om investeringen gaat dient op grond van het BBV afschrijving plaats te vinden. Om dit administratief mogelijk te maken is het vormen van een reserve kapitaallasten nodig. Dekking structurele kosten: Binnen de huidige begroting zijn de volgende structurele ramingen voor begraafplaatsen aanwezig: 1. Dagelijks onderhoud € 16.700,00 2. Reservering voor groot onderhoud € 28.500,00 3. Reservering onderhoud gebouwtjes € 15.000,00 Totaal € 60.200,00 Rekening houdend met de toekomstvisie voor begraafplaatsenplan is nodig: 1. Handhaving budget dagelijks onderhoud € 16.700,00 2. Ophoging dagelijks onderhoud (ruimen en grondvervanging) € 20.500,00 3. Onderhoud bergingen € 13.800,00 Totaal € 51.000,00 Per saldo leidt dit tot een positieve bijstelling voor de exploitatie van € 9.200. Enerzijds nemen de jaarlijkse kosten voor onderhoud toe, maar anderzijds kan de jaarlijkse toevoeging aan de voorziening voor onderhoud voor de bergingen en voor het groot onderhoud vervallen.

Het toekomstige onderhoud aan de bergingen kan jaarlijks gedekt worden uit de structurele raming van € 13.800. De jaarlijkse storting aan de voorziening voor groot onderhoud was gebaseerd op het meerjarenraming zoals opgenomen in het in 2014 vastgestelde beheerplan. De daarin geplande onderhoudswerkzaamheden en ruimingsplannen zijn nu betrokken in de toekomstvisie. Doordat het onderhoud nu via de jaarlijkse exploitatie geregeld wordt, kunnen de voorzieningen worden opgeheven. Het saldo van deze voorzieningen bedraagt ca. € 125.000 (raming medio 2017). Voorgesteld wordt dit bedrag toe te voegen aan de Algemene reserve. Samenvatting: Voorgesteld wordt de raad een voorstel te doen om: 1. Een bedrag beschikbaar te stellen van € 1.200.000 ten laste van de Algemene reserve voor het treffen van maatregelen in 2017 en in 2018. 2. Voor een bedrag van € 240.000 een voorziening vormen ten laste van de Algemene reserve voor het treffen van maatregelen in de periode 2020-2030. 3. Voor de administratieve verwerking van de punten 1. en 2. Voor zover van toepassing op grond van het BBV een reserve kapitaallasten instellen. 4. De jaarlijkse ramingen voor onderhoud met ingang van 2018 voordelig bijstellen met € 9.200,00. 5. De bestaande voorzieningen onderhoud gebouwen begraafplaatsen opheffen en het geraamde resterende saldo van € 125.000,00 toevoegen aan de Algemene reserve.

27