CConstaterende datMolenlanden
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage Begroting 2027

Raadsvergadering 28 oktober 2026, gemeente MolenlandenBij agendapunt: Begroting Molenlanden 202740.270 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Begroting 2027 - 1

Inhoud | 3.5 Mutaties algemene reserve .................................................. 84 3.6 Grondslagen waarop ramingen zijn gebaseerd ..................... 85 Inleiding ......................................................................................... 3 | 3.7 Overzicht van baten en lasten per taakveld .......................... 87 Van Kadernota naar Begroting ........................................................ 8 | 3.8 Incidentele baten en lasten .................................................. 90 Leeswijzer .................................................................................... 12 | 3.9 Stand en verloop van reserves en voorzieningen .................. 94 1. Programma's ............................................................................ 13 | 3.10 Investeringen ..................................................................... 95 1.1 Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid .................. 13 | 3.11 Emu-saldo ....................................................................... 102 1.2 Economie, Energie en Buiten................................................ 19 | 4. | Bijlagen ................................................................................ 103 1.3 Welzijn, Sociaal en Cultuur .................................................. 27 | 4.1 Overzicht Programma’s met taakvelden .............................

103 1.4 Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening ................................. 32 | 4.2 Uitgangspunten aanwending Algemene Reserve ................ 105 1.5 Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien ....................... 35 1.6 Overhead ............................................................................ 36 2. | Paragrafen ............................................................................. 37 2.1 Paragraaf lokale heffingen ................................................... 37 2.2 Paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing.............. 43 2.3 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ............................... 50 2.4 Paragraaf financiering ......................................................... 59 2.5 Paragraaf bedrijfsvoering .................................................... 61 2.6 Paragraaf Wet Open Overheid .............................................. 66 2.7 Paragraaf verbonden partijen .............................................. 68 2.7 Paragraaf grondbeleid ......................................................... 74 2.8 Paragraaf Regio Deal ........................................................... 79 3. | Financiële begroting ............................................................... 81 3.1 Geprognotiseerde balans .....................................................

81 3.2 Overzicht van baten en lasten ............................................. 82 3.3 Verschillen tussen de begroting 2027 en 2026 .................... 83 3.4 Jaarlijks terugkerende arbeidskosten ................................... 84 Begroting 2027 - 2 Begroting 2027 - 3 Inleiding Voor u ligt de Programmabegroting 2027 en de Meerjarenraming 2027-2030 van de gemeente Molenlanden. Het is de eerste begroting van deze collegeperiode. Daarmee bouwen we voort op wat in voorgaande jaren is opgebouwd én geven we invulling aan de ambities uit het collegeprogramma. We beginnen niet opnieuw. Veel gaat goed in Molenlanden en dat willen we behouden. Tegelijkertijd verandert de wereld om ons heen. Er komen nieuwe uitdagingen op ons af, de verwachtingen veranderen en ook de financiële werkelijkheid is anders dan enkele jaren geleden. Dat vraagt om keuzes, aandacht en soms ook een andere aanpak. Steeds met hetzelfde doel voor ogen: een gemeente waarin het prettig wonen, werken, ondernemen en samenleven is. Het financiële beeld laat zien dat dit niet vanzelf gaat. Waar de Begroting 2026 nog een positief meerjarenperspectief liet zien, werd bij de Kadernota 2027 duidelijk dat de financiële ruimte onder druk staat. In deze begroting presenteren we een geactualiseerd beeld. Voor 2027 kunnen we een sluitende begroting aanbieden met een positief saldo van € 454.000.

De jaren daarna laten echter zien dat we alert moeten blijven en tijdig keuzes moeten voorbereiden. Dat doen we op de Molenlandse manier. Samen met inwoners, ondernemers, verenigingen, kerken, maatschappelijke organisaties en ons personeel werken we aan oplossingen voor de opgaven die we tegenkomen. We geloven in de kracht van onze gemeenschap. Niet door alles vanuit de gemeente te regelen, maar door ruimte te geven aan initiatief, samenwerking te stimuleren en te doen wat nodig is. Dit zijn onze speerpunten Samen bouwen we aan sterke gemeenschappen en vitale dorpen en stad. We geven dorpen en stad ruimte om richting te geven aan hun toekomst en maken daarom samen met inwoners en ondernemers dorpsperspectieven. Niet ieder dorp/stad hoeft dezelfde route te volgen. We sluiten aan bij de energie en ambities die lokaal aanwezig zijn. Waar inwoners en partners samen een toekomstbeeld voor hun dorp willen ontwikkelen, ondersteunen wij dat actief. Daarnaast werken we aan voldoende woningen, een sterke sociale basis en toegankelijke zorg. We versterken cultuur, veiligheid en de lokale economie en werken aan een goede bereikbaarheid. Dit doen we onder andere door het versnellen van woningbouw via de Woondeal en het Volkhuisvestingsprogramma. Bij ontwikkelingen en initiatieven denken we graag mee en bieden ruimte aan plannen die bijdragen aan deze ambitie.

Daarbij hebben we oog voor de ruimtelijke dynamiek van onze kernen, linten en het buitengebied. We zijn daarbij kritisch op de bijdrage aan het landschap en andere waarden. ‘Gelijke kansen voor iedereen’. In onze samenleving zijn alle inwoners even belangrijk, telt iedereen mee en neemt iedereen naar eigen kunnen deel. We streven naar een inclusieve samenleving. We willen dat iedereen, ongeacht hun achtergrond of beperking, de kans krijgt om volwaardig deel te nemen aan de maatschappij en hun talenten te benutten. We gaan uit van de mogelijkheden, eigen regie en kracht, in plaats van de beperkingen, onmogelijkheden en afhankelijkheid. We erkennen dat wanneer inwoners zich richten op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt, dit preventief werkt. En het voorkomt veel problemen. Daar waar inwoners het niet (helemaal) redden is er een vangnet van hulp en ondersteuning. Daarom ontwikkelen we de gemeentelijke toegang en het sociale team verder en geven we ruimte aan culturele initiatieven. Het meten van het behalen van doelstellingen kan op vele manieren. In de loop van de jaren zijn diverse indicatoren toegevoegd bovenop de verplichte indicatoren die volgen uit wet- en regelgeving.

Van meerdere indicatoren is nut en noodzaak niet (meer) duidelijk en/of | De Provincie kijkt als toezichthouder niet naar het saldo wat we de sluiten niet meer aan op de huidige doelstellingen. Deze | Raad presenteren, maar corrigeert deze met incidentele baten en collegeperiode starten we met een schone lei en vallen we voor de | lasten. Na deze correctie komen we nog net positief uit in 2027, te Begroting 2027 terug op de verplichte indicatoren als startpunt. | weten € 17.000. Dit ziet de Provincie als het structureel Aansluitend op het collegeprogramma formuleren we vervolgens | begrotingssaldo. De jaren vanaf 2028 zijn ook uit oogpunt van de hoe we ons succes meten en voegen we toetsstenen toe. | provincie negatief. Meer hierover staat in het onderdeel incidentele baten en lasten in deze begroting in paragraaf 3.9 In deze begroting is veel van onze ambities uit het collegeprogramma te lezen. Hiervoor hebben we elkaar nodig. We | Net als bij de Begroting 2025 en 2026 bestaat er voor gemeenten, willen deze bestuursperiode volop in verbinding met samenleving | onder voorwaarden, de mogelijkheid om structurele lasten tot op staan. Verbinding is immers geen wens, maar een keuze die richting | zekere hoogte te dekken uit de reserves. De reservepositie van geeft aan ons handelen. | Molenlanden is dusdanig sterk dat ook wij van deze mogelijkheid gebruik zouden kunnen maken.

Gelukkig is dat niet nodig: we Meerjarenraming | kunnen onze structurele lasten dekken zonder een beroep te doen We kunnen een sluitende begroting voor 2027 met een saldo van € | op de reserves. 454.000 aanbieden. Om tot een sluitende begroting te komen is, net als vorig jaar, scherp aan de wind gezeild. Er is realistisch | Woonlasten geraamd maar eventuele tegenvallers, nieuwe wensen of | De lokale lastendruk voor een meerpersoonshuishouden ontwikkelt aanvullende werkzaamheden kunnen niet vanzelfsprekend worden | zich in Molenlanden als volgt: opgelost binnen de voorliggende begroting en personele capaciteit. De keuze tussen iets niet doen, een opgave temporiseren of | Woonlasten | 2026 | 2027 | Verschil incidenteel extra budget beschikbaar stellen, zal naar verwachting | Bedragen x € op enig moment worden voorgelegd in 2027. | Afvalstoffenheffing | 470 | 494 | 5% Rioolheffing eigenaar | 118 | 124 | 5% Het meerjarenperspectief vertoont in de recente historie een | Rioolheffing gebruiker | 164 | 172 | 5% wisselend beeld. Daar waar de Begroting 2026 nog een meerjarig positief beeld liet zien, presenteerden we vervolgens bij de | OZB-eigenaar | 342 | 350 | 2% Kadernota 2027 een negatief meerjarig perspectief en wordt dit nu | Totaal | 1.094 | 1.140 | 4% weer bijgesteld naar de volgende cijfers: Bedragen x € | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | De woonlasten stijgen met vier procent.

In deze tabel staan de Begrotingssaldo | 454.000 | -796.000 | -1.478.000 | -563.000 | woonlasten voor een meerperoonshuishouden met een gemiddelde Structureel | 17.000 | -923.000 | -1.517.000 | -604.000 | WOZ-waarde. De onroerendzaakbelasting stijgt alleen met inflatie begrotingssaldo | (2,1%). De rioolheffing en afvalstoffenheffing nemen toe met 3% plus inflatie. Begroting 2027 - 4 Begroting 2027 - 5 Financiële uitgangspunten Om onze ambities waar te maken, moeten we ook goed kijken hoe we de gemeentelijke financiën verantwoord inzetten. Molenlanden hanteert in deze collegeperiode vier financiële uitgangspunten. Structurele lasten dekken we structureel. Dit geldt voor bestaand én nieuw beleid. De provincie ziet hierop toe. Wijst het resultaat in de laatst vastgestelde jaarrekening én het begrotingssaldo in een P&C-product van het lopende jaar op een structureel tekort dat ten laste van de algemene reserve komt, dan bevat de eerstvolgende kadernota een bijsturingspakket dat de meerjarenraming sluitend maakt. De maatregelen worden verwerkt in de begroting van het eerstvolgende jaar. We zorgen dat we keuzes kunnen maken vóórdat het nodig is. Het college start in het najaar van 2026 met het Veranderprogramma: een afwegingskader met een doorgerekende lijst van maatregelen. Zo hebben we handelingsperspectief op het moment dat het nodig is, en niet pas daarna.

We maken inzichtelijk welk vermogen vrij beschikbaar is. We ontwikkelen een Visie op Vermogen met een systematiek die bepaalt welk deel van de vrije reserves beschikbaar is voor maatschappelijke inzet of lastenverlaging. Nieuwe investeringen moeten passen binnen onze financiële ruimte. Nieuwe investeringen toetsen we aan de meerjarige kapitaallastenruimte. Bij elk investeringsvoorstel maken we zichtbaar wat de kapitaallasten betekenen voor het meerjarenbeeld en waar die ruimte vandaan komt. Begroting 2027 - 6

Begroting 2027 - 7 IER KOMT DE BIEO

Van Kadernota naar Begroting Na vaststelling van de Kadernota 2027 waren interne en externe ontwikkelingen van invloed op de uitkomst van de begroting. In de volgende tabel maken we het verschil zichtbaar: Bedragen x € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kadernota | -903 | -2.348 | -2.931 | -1.747 Raadsbesluit brandweerkazerne Vuilendam | -27 | -27 | -27 | -27 Raadsbesluit budget Rekenkamer | -8 | -8 | -8 | -8 Beginstand | -938 | -2.383 | -2.966 | -1.782 Bedragen x € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Toelichting Mutaties Programma 1 - Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid Onderhoud wegen | 100 | 100 | 100 | 66 | Op basis van de uitgaven van de afgelopen 3 jaar zien we dat het geraamde bedrag voor on- derhoud binnen de reguliere exploitatie niet wordt gehaald. Daarom verlagen we structureel een bedrag van € 100k op een oorspronkelijk begroot bedrag van € 683k voor ja | arschijf 2027. Er zijn geen verhogingen toegepast op het basisbedrag van beheerplan. De bedragen uit het beheerplan zijn incl. indexering en areaalontwikkeling. De planning is dat in 2027 het nieuwe Integraal Beheerplan Buitenruimte wordt vastgesteld, waar | na de begrotingscijfers vanaf 2028 in de begroting worden opgenomen. Op basis van een actualisatie van areaalge- gevens en vertaling van (bestuurlijke) opgaven en ambities worden per asset nieuwe bereke- ningen van benodigde budgetten gemaakt.

BTW-vergoeding Sport | 400 | 400 | 400 | Vanaf 2027 tot en met 2029 ontvangen we middelen vanuit de nieuwe regeling Sport en Be- wegen, waarin de compensatie voor btw op sport is opgenomen. Voorheen werd deze op- brengst niet geraamd vanwege het tijdelijke karakter van de regeling, die telkens voor é | én jaar werd vastgesteld. Nu de regeling loopt tot en met 2029, is de compensatie voor de jaren 2027 tot en met 2029 in de begroting verwerkt. Het bedrag is gebaseerd op historische rea- lisatiecijfers. Leges omgevingsvergunningen | -758 | -748 | -740 | -690 | Op basis van de aantallen aanvragen die zijn gedaan in 2025 en het eerste deel van 2026 ko- men we uit op een lager te verwachten bedrag aan inkomsten leges in 2027 en de jaren daarna. Dit is in de jaarrekening van 2025 al geconcludeerd en ook in de Zomernot | a 2026 gemeld. Nu passen we ook de meerjarige raming hierop aan. De raming voor de flexibele schil (inhuur) voor het afhandelen van aanvragen voor omgevingsvergunningen is vorig jaar al meerjarig naar beneden aangepast als streven om effectiever te gaan we | rken en de vaste formatie op sterkte te krijgen en houden. Het is de bedoeling om personele wisselingen zo- veel als mogelijk te beperken waardoor kostenbesparingen kunnen worden gerealiseerd. Daarnaast willen we ook meer inzetten op senioriteit binnen de va | ste formatie.

Het is en blijft echter een grote uitdaging om goed gekwalificeerde vaste medewerkers te krijgen (dit geldt niet alleen voor Molenlanden). Zelfs het vinden van goede ingehuurde medewerkers is Begroting 2027 - 8 een uitdaging en trekt een grote wissel op de directe productiviteit van de vaste medewer- kers i.v.m. selectie, inwerken, overdracht etc. Bij de raming voor de flexibele schil voor 2027 moet daarom wel een kanttekening worden geplaatst. Mutaties Programma 2 - Economie, Energie en Buiten Bezoekersmanagement Kinderdijk | -187 | -173 | -192 | -192 | Deze meerjarige aanpassing bestaat uit een verwacht tekort op het bezoekersmanagement in 2027 en verdere jaren. Het lager uitvallen van de baten die we ontvangen voor het aantal betalende bezoekers n.a.v. de aanpassingen op de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) waar- bij de betalende bezoekers tussen 2026 en 2030 t.g.v. het bezoekersmanagement komen en als derde punt zijn er de kosten voor het Programmamanagementteam die i.p.v. de reeds be- staande kosten van het Bestuurlijk Platform Kinderdijk komen. Onderhoud openbaar groen | -150 | -150 | -150 | -150 | Er is gekozen om de benodigde (extra)150 K voor uitvoering van ecologisch beheer niet op te plussen, maar uit te gaan van de verwachting dat inkomsten vanuit het Rijk vanaf 2025 op gang zouden komen. Dit is niet het geval en gaat ook niet komen.

In de Zomernota van 2026 hebben we hier reeds melding van gemaakt en het gehele bedrag voor 2026 afge- raamd, dit doen we nu ook meerjarig. Verrekening voorziening riolering | 287 | 287 | 287 | 287 | De Rioolrechten zijn kostendekkend in de begroting opgenomen. In het Gemeentelijk Rioleringsplan is aangegeven dat de rioolheffing jaarlijks naast inflatie met 3% stijgt. Door een egalisatie van de meerkosten met de voorziening realiseren we een 100% kostendekking. De verrekening met de voorziening wordt vooral beïnvloe | d door de geplande investeringen voor riolering, baggeren en duikers. Verrekening voorziening afval | 183 | De hogere bijdrage aan Waardlanden van € 650 | k zou zorgen voor een stijging van het kos- tendekkende tarief van de afvalstoffenheffing van 10,7%. De afgelopen twee jaar waren de kosten lager dan de afvalstoffenheffing. Het verschil is aan de voorziening afvalstoffenhef- fing toegevoegd. Deze voorziening heeft een saldo van € 928k. In de Kadernota is al opge- nomen dat de afvalstoffenheffing in 2027 niet met 10,7% maar met 3% plus inflatie te verho- gen. Net als bij riolering en begraven. Het verschil wordt ten laste van deze voorziening ge- bracht. De kosten zijn hoger dan bij de Kadern | ota was voorzien dus wordt er meer uit deze voorziening gehaald. Het gaat | o.a. om de btw-component en een lagere inkomst voor de ga- rantstelling aan HVC.

Mutaties Programma 3 - Welzijn, Sociaal en Cultuur Brede Regeling Combinatiefuncties | 179 | 179 | 179 | Vanaf 2027 tot en met 2029 ontvangen we middelen vanuit de nieuwe regeling Sport en Be- (BRC) | wegen, waarin de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) is opgenomen. Dit is een financi- eel voordeel voor de begroting, omdat vanaf 2027 geen rekening was gehouden met d | eze rijksmiddelen. Mensen met een migratieachter- | -184 | -184 | -184 | -184 | De uitvoeringskosten van de Wet inburgering worden niet langer gefinancierd vanuit de spe- grond | cifieke uitkering. AZWA lokale middelen | 123 | 123 | 123 | Voor de jaren 2027-2029 ontvangen we middelen vanuit het Aanvullend Zorg | - en Welzijnsak- koord (AZWA). Dit akkoord bouwt voort op eerdere afspraken uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Dit leidt tot een financieel | voordeel voor de begroting, omdat voor een aantal onderdelen vanaf 2027 nog geen rekening was ge- houden met deze middelen. Begroting 2027 - 9 Wet maatschappelijke ondersteu- | -320 | -310 | -310 | -310 | Dit betreft een stijging van de kosten voor onder meer de Molenhopper, huishoudelijke on- ning | dersteuning, individuele begeleiding, vervoersvoorzieningen en rolstoelvoorzieningen.

Deze stijging is gebaseerd op het aantal huidige cliënten, de verwachte instroom van nieuwe cliën- ten en de indexering van de tarieven. Inkomst Asiel en Migratie | 403 | 403 | 403 | 403 | Vanaf 2027 krijgen we te maken met de Doelgroep Flexibele Regeling voor asielopvang. Deze geldt voor alle ontheemden. Daarmee vervallen alle huidige regelingen, waaronder die voor de Oekraïneopvang. De nieuwe regeling vergoedt de werkelijk aan een opvanglo | catie toe te rekenen kosten. Daarnaast krijgt iedere gemeente een vergoeding van € 11 per op- vangplek per nacht. Dit is ter compensatie van uitvoeringskosten. Voor ons komt dit uit op een inkomst van ongeveer € 1,2 miljoen. Tot nu toe hebben we de kosten en | opbrengsten voor de opvanglocaties niet in de primaire begroting opgenomen, maar pas later in het jaar ingeboekt. Ook nu staan deze kosten nog niet in de meerjarenbegroting. Wel staan de sala- riskosten voor Asiel en Migratie in de begroting. Omdat die stra | ks ook onder de nieuwe re- geling vallen hebben we ter compensatie van deze kosten alvast een deel van de inkomst van de '11-euro'-regeling verwerkt. Mutaties Programma 4 - Bestuur en Veiligheid geen grote mutaties Algemene dekkingsmiddelen Opbrengst dividend Stedin | -190 | -190 | -190 | -190 | De raming is gebaseerd op de gemiddelde opbrengst van de afgelopen drie jaar.

De recent ontvangen hogere opbrengst is naar alle waarschijnlijkheid incidenteel van aard en daarom niet structureel verwerkt. Onroerendzaakbelasting | 100 | 100 | 100 | 100 | De OZB-opbrengsten vallen hoger uit als gevolg van areaaluitbreiding. Stelpost prijsstijgingen | 840 | 840 | 840 | 840 | In de Kadernota was rekening gehouden met een bedrag van € 840 | k aan prijsstijgingen. De begroting is opgesteld op basis van prijspeil 2027. Daarom vervalt deze stelpost. Indexering van heffingen en belas- | 591 | Het uitgangspunt van een nieuwe meerjarenbegroting is dat de laatste jaarschijf als basis tingen in 2030 | voor het nieuwe eindjaar wordt gebruikt. In dit jaar die van 2029 die als basis voor 2030 geldt. Daarin zit nog niet de indexering van de opbrengsten in 2030. Deze in | dexering is nu in de meerjarenbegroting 2027 | -2030 verwerkt. Septembercirculaire | 837 | 795 | 822 | 861 | De uitkomst van de septembercirculaire is voordelig. Overhead Team Besturing | -68 | Budget voor organisatieontwikkeling, waaronder teamcontracten, MT | -ontwikkeling en pro- grammaondersteuning. I-Domein | 506 | 566 | 566 | 566 | Het I-domein realiseert een structurele besparing van € 506 | k door efficiëntere inrichting van contracten, systemen en infrastructuur. Daarnaast vervallen tijdelijke project- en advieskos- ten.

Deze besparing gaat niet ten koste van de uitvoering van wettelijke taken, digitale weer- baarheid of innovatie, waarvoor middelen beschikbaar blijven. Toerekening overhead | -132 | -132 | -132 | -132 | Een deel van de kosten voor overhead wordt aan grondexploitaties en investeringen toegere- kend. Deze toerekening is lager dan waar in de Kadernota rekening mee is gehouden. Overige mutaties Begroting 2027 - 10 Personeelskosten | -165 | -257 | -353 | -353 | De personeelskosten nemen toe. De verwachte cao-ontwikkeling en de implementatie van HR21 zijn in de personeelsbegroting verwerkt. De opgenomen stelposten voor deze ontwik- kelingen vallen vrij, waardoor de netto stijging beperkt blijft. Kapitaallasten | -135 | -141 | -128 | -448 | Kapitaallasten op basis van de actuele investeringsplanningen, na verrekening met kapitaal- lastenreserves Kleinere mutaties | -276 | 79 | 47 | 155 | Dit is het saldo van de kleinere mutaties. Totaal | 454 | -796 | -1.478 | -563 Begroting 2027 - 11 Begroting 2027 - 12 Leeswijzer In deze leeswijzer geven we een korte toelichting op de samenstelling van de programmabegroting. De begroting is opgebouwd uit programma’s en paragrafen De programma’s geven informatie per ‘beleidsveld’. De paragrafen geven informatie over de gemeente in zijn geheel en geven dwarsdoorsneden door de programma’s heen. Nieuw dit jaar is een paragraaf over de Regio Deal.

De programma’s zijn: 1. Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid; 2. Economie, Energie en Buiten; 3. Welzijn, Sociaal en Cultuur; 4. Bestuur en Veiligheid. Per programma is dezelfde opbouw gekozen De programma’s zijn uitgewerkt aan de hand van de drie ‘w-vragen’: wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? en wat mag het kosten?: • Wat willen we bereiken? We geven aan welk maatschappelijk effect (of algemene beleidsdoelstelling) wij met het programma willen bereiken. Ten opzichte van de vorige begroting is een belangrijke kwaliteitsverbetering doorgevoerd in afstemming met de auditcommissie. • Wat gaan we ervoor doen? We benoemen de specifieke inspanningen die we in het begrotingsjaar gaan leveren, die bijdragen aan de doelstellingen. Deze hebben we zo geformuleerd dat de raad kan controleren, tussentijds of via het jaarverslag, of het college de afgesproken prestaties realiseert. • Wat mag het kosten? We geven aan wat het benodigde budget is met de belangrijkste mutaties ten opzichte van de vorige begroting zoals de effecten van gewijzigd of nieuw beleid. We leiden ons succes af van indicatoren Dit doen we aan de hand van landelijke, verplichte BBV-indicatoren. Deze zijn meestal afkomstig uit landelijke databases bijvoorbeeld CBS, waarstaatjegemeente.nl. Daarnaast zijn specifieke 'Molenlandse’ indicatoren vermeld.

Deze geven, net als de landelijke indicatoren, een beeld van de gerealiseerde en beoogde prestaties en effecten. Niet alle indicatoren worden jaarlijks gemeten en/of zijn deze nog in ontwikkeling waardoor niet alle actuele informatie beschikbaar is. We blijven werken aan de meetbaarheid van de impact die we in de samenleving willen bereiken, zodat we beter kunnen bepalen of ons beleid het gewenste effect heeft. Naast de programma’s in het programmaplan worden de berekening van de overhead en de algemene dekkingsmiddelen aangegeven. Algemene dekkingsmiddelen zijn de financiële middelen die niet specifiek aan een bepaald programma kunnen worden toegewezen. Er is ook een financieel deel van de begroting In het financieel deel van de begroting zijn vooral de verplichte financiële overzichten opgenomen, zoals het overzicht van baten en lasten, de geprognotiseerde balans en een overzicht van de reserves en voorzieningen. U vindt apart de taakveldenraming De taakvelden zijn de vertaling van de bestuurlijke doelen naar de ambtelijke uitvoering en behoren tot het domein van het college. Daarom worden deze in de programmabegroting niet uitgewerkt, maar alleen genoemd om het verband tussen programma’s en taakvelden zichtbaar te maken. Begroting 2027 - 13 1.

Programma's 1.1 Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid Missie We zetten in op een optimale leefomgeving waar mensen graag wonen en samenleven. Daarbij bieden we ruimte aan ontwikkeling en initiatief en versterken we de kwaliteit van onze kernen, linten, bedrijvigheid en het buitengebied. Ook zetten we belangrijke stappen om mobiliteit te laten bijdragen aan een verkeersveilige en aantrekkelijke leefomgeving en een goed verbonden buitengebied. Molenlanden is goed bereikbaar via weg, water en openbaar vervoer, met veilige en vlotte verbindingen die aansluiten op het dagelijks leven van inwoners. Verkeersveiligheid staat daarbij voorop. Met toekomstbestendig vastgoed en passende accommodaties dragen we bij aan leefbare kernen, sterke voorzieningen en een hechte gemeenschap. Ook investeren we in goede en passende onderwijshuisvesting voor het basisonderwijs. We voorzien in de opvang van asielzoekers, de huisvesting van statushouders en de opvang van ontheemden uit Oekraïne op een wijze die past bij de schaal en het karakter van Molenlanden. Wonen Wat willen we bereiken? • We bouwen aan voldoende woonruimte, passend bij de be- hoefte van onze inwoners, dorpen en stad. Voor wie hier woont, werkt, opgroeit en wil blijven. Woningbouw in Molen- landen is vraaggericht en sluit aan bij wat onze kernen nu én in de toekomst nodig hebben.

Zo zorgen we dat inwoners ook op de lange termijn een plek kunnen vinden in hun eigen omgeving. De basis hiervoor ligt in het Volkshuisvestingspro- gramma. (A.1) Wat gaan we ervoor doen? • Versnellen van de woningbouw door: o Invulling te geven aan de Regionale realisatieagenda (RRA), ook bekend als de Woondeal. Hierin staan afspraken tussen Rijk, regio en gemeenten over het aantal te bouwen woningen en het type woningen; o We maken een uitvoeringsagenda van het Volkshuisvestingsprogramma; o We maken een programma Wonen. In deze periode tot 2030 realiseren we nieuwe woonruimte voor minimaal 950 huishoudens. Hierbij zetten we naast nieuwbouw in op het beter benutten van de bestaande voorraad. We zetten bij nieuwbouw in op 2/3 betaalbaar. (A.1) • Uitvoeren van de acties uit het in 2026 vastgestelde Volkshuisvestingsprogramma. (A.1) • Huisvestingsverordening opstellen. De Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) verplicht gemeenten een huisvestingsverordening op te stellen. Een urgentieregeling is hiervan een verplicht onderdeel. We bereiden deze verordening voor in regionaal verband. We onderzoeken ook andere mogelijkheden binnen de Huisvestingwet. Daarbij houden we rekening met de motie Koopwoningen voor Molenlandse starters. Het Volkshuisvestingsprogramma vormt de basis voor onze keuzes. (A.1) • We huisvesten statushouders volgens wettelijke taakstelling.

Het huisvestingsplan voor statushouders loopt door tot in 2027. Voor de periode februari 2026 tot februari 2027 is extra ambtelijke capaciteit ingezet om de bestaande achterstand volledig in te lopen. Indien er eind 2026 nog een achterstand bestaat, beoordelen we in 2027 opnieuw welke capaciteit nodig is. Is de achterstand wel ingelopen, dan blijven we statushouders huisvesten via reguliere toewijzingen, de pilot kamergewijze verhuur en andere passende oplossingen. (A.1) • | Uitvoering geven aan het Woonwagenbeleid 2025. | • | De gemeente krijgt te maken met vraagstukken die gevolgen In 2027 wordt opnieuw onderzoek gedaan naar de eventuele | hebben voor de fysieke leefomgeving en specifieke expertise behoefte aan uitbreiding van woonwagenstandplaatsen. (A.1) | vragen. Molenlanden is daarom ambtelijk en bestuurlijk • | In 2027 organiseren we een Woontop met alle betrokken sta- | vertegenwoordigd in regionale en bovenregionale keholders die een rol spelen bij het realiseren van nieuw- | overlegstructuren. We zetten ons actief in bij regionale en bouwplannen. (A.1) | landelijke ruimtelijke ontwikkelingen, zodat lokale belangen worden vertegenwoordigd en kansen tijdig worden benut. Dit Netwerk  | actieplan geeft richting aan de positionering van Molenlanden en Inwoners, ontwikkelaars/bouwers, woningcorporaties, | de belangenbehartiging van onze inwoners.

Voor de projecten huurdersverenigingen, (regio)gemeenten, zorgaanbieders, provincie | SAFE en Oevergrondwaterwinning Oasen ramen we in 2027 Zuid-Holland, het Rijk, VNG, Waterschap Rivierenland.  | budget voor externe expertise en belangenbehartiging. (B.2) • | We ontwikkelen het ruimtelijk beleid en houden het actueel. We Ruimtelijke ordening | sluiten actief aan bij het opstellen van de dorpsperspectieven. Wat willen we bereiken? | Deze willen we waar mogelijk vertalen binnen de instrumenten • | We werken aan een afgestemd ruimtelijk beleid dat duidelijk en | van de Omgevingswet. Hiervoor zullen we duidelijke kaders begrijpelijk is voor inwoners, ondernemers en partners. | (B.1) | meegeven in het proces rondom dorpsperspectieven. Daarnaast • | We zetten ons actief in bij regionale en landelijke ruimtelijke | blijven we ontwikkelingen die op ons als gemeente afkomen ontwikkelingen, zodat we lokale belangen vertegenwoordigen en | volgen en waar nodig actief vertalen naar de context van de kansen tijdig benutten. (B.2) | gemeente Molenlanden. (B.2) • | We ontwikkelen en harmoniseren de ruimtelijke regels in één | • | We ontwikkelen en harmoniseren de ruimtelijke regels in één gebiedsdekkend omgevingsplan (B.3) | gebiedsdekkend omgevingsplan.

Het omgevingsplan brengt • | We voeren de vastgestelde Nota grondbeleid 2025 | -2030 en Nota | landelijke, regionale en gemeentelijke regels samen. Daarmee Kostenverhaal 2026 uit. (B.4) | voeren we de ambities uit de omgevingsvisie en de acties uit de omgevingsprogramma’s uit. We werken gefaseerd toe naar één Wat gaan we ervoor doen? | gebiedsdekkend omgevingsplan voor de hele gemeente. We • | In de komende periode worden de zes ambities van de | starten met de omzetting en harmonisatie van één dorpskern. Zo omgevingsvisie uitgewerkt in zes omgevingsprogramma’s. Deze | doen we ervaring op en maken we het resultaat van de transitie programma’s brengen focus aan in het beleid en uitvoering | zichtbaar. Vervolgens zetten we meerdere kernen tegelijk om binnen het fysieke domein. Keuzes die op basis van de | naar de regels van het omgevingsplan. Daarna volgen het Vitaal uitwerking naar voren komen worden binnen de omgevingsvisie | buitengebied, de linten, de bedrijventerreinen en Werelderfgoed waar nodig gemaakt. Regels die voortvloeien uit acties van de | Kinderdijk. (B.3) programma’s zullen verwerkt gaan worden in het | • | Uitvoering geven aan de in 2025 vastgestelde Nota grondbeleid omgevingsplan. Zo werken we de komende jaren aan afgestemd | 2025-2030 en Nota Kostenverhaal 2026. ruimtelijk beleid dat duidelijk en begrijpelijk is.

Hiervoor | dient | Grondbeleid is een belangrijk instrument om onze doelen uit de de beleidscyclus als motor voor het aanscherpen en uitwerken | Omgevingsvisie en het coalitieakkoord te realiseren. We voeren van ons werk. Met als doel om onze inwoners en ondernemers | grondbeleid uit met het afwegingskader uit de Nota grondbeleid beter van dienst te zijn en regelgeving begrijpelijk te houden. | 2025-2030. (B.4) (B.1) Begroting 2027 - 14 • | We passen situationeel grondbeleid toe. Waar nodig passen we | Wat gaan we ervoor doen? actief grondbeleid toe. We maken daarbij tijdig en zorgvuldig | • | Beheren en herinrichten van onze buitenruimte op basis van keuzes over onze rol en die van andere partijen bij gebiedsont- | het huidig vastgestelde integraal beheerplan Buitenruimte, wikkelingen. Ook voeren we het in 2026 vast te stellen adden- | waaronder: dum bij de Nota grondbeleid 2025-2030 uit voor spoedeisende | - | Het op orde brengen en houden van het basisbeheer; strategische aankopen (B.4). | - | Het realiseren van een toegankelijke buitenruimte (VN- • | Op grond van de Nota Kostenverhaal 2026 passen we het wette- | verdrag); lijk verplichte kostenverhaal toe bij bouwplannen die in strijd | - | Het omvormen van trapveldjes naar beweegparken zijn met het omgevingsplan.

Dit houdt in dat de kosten die de | (Sportakkoord); gemeente maakt om deze bouwplannen mogelijk te maken, wor- | - | Het aanleggen van natuurontwikkelingsgebieden. (C.1.) den verhaald op de initiatiefnemer. Dit doen we bij voorkeur | • | Opstellen en laten vaststellen van een nieuw integraal beheer- door het sluiten van een anterieure overeenkomst. Ook in 2027 | plan 2028-2032, met doorwerking in de begroting 2028 en passen we het kostenverhaal toe. (B.4) | verder. (C.1) • | We zetten een vereveningsfonds in voor het stimuleren van meer | • | Opstellen en laten vaststellen van een nieuw Water | - en Riole- sociale woningbouw. (A.1, B.4) | ringsPlan 2027-2031, met doorwerking in de begroting 2027 • | We volgen de rijksontwikkelingen rond de modernisering van het | en verder. (C.1) grondbeleid en verwerken nieuwe wet- en regelgeving in ons ge- | • | Nader vormgeven van de vergroeningsopgave met als resul- meentelijk beleid. (B.4) | taat het verder uitbreiden van het aantal bomen en groen. (C.1) Netwerk | • | Beheren en renoveren van de buitensportaccommodaties. Inwoners, professionele partijen, Omgevingsdienst Zuid-Holland | In 2027 renoveren we een natuurgrasveld bij SteDoCo en Zuid, GGD, Veiligheidsregio, Provincie, Waterschap, omliggende | kunstgrasvelden bij VVAC en vv Groot-Ammers. (C.1) gemeenten, VNG. | • | Beheren en toekomstbestendig inrichten van onze begraafplaatsen.

Buitenruimte | In 2027 wordt de uitbreiding van de begraafplaats in Wat willen we bereiken? | Giessenburg afgerond. Op diverse begraafplaatsen voeren we Een buitenruimte waarin onze inwoners en bezoekers zich | (vervolg)onderzoeken uit om de (grond)waterproblematiek op comfortabel en veilig voelen. Dit vertaalt zich in: (C.1) | te lossen. (C.1) • | Een juiste balans in ruimtegebruik (wegen, parkeren, groen, water, riolering en ondergrondse infra, speelvoorzieningen, | Netwerk enzovoort). | Inwoners, dorpsberaden/klankbordgroepen, kerken, • | Acceptabel bereik per openbaar vervoer, fiets en auto. | woningbouwcoöperaties, politie, brandweer, provincie, Waterschap • | Een aantrekkelijke, toegankelijke en veilige leefomgeving die | Rivierenland, omgevingsdienst, marktpartijen (advies- en bovendien klimaatbestendig en duurzaam is ingericht en | ingenieursbureaus, aannemers en dergelijke). wordt onderhouden. Begroting 2027 - 15 Begroting 2027 - 16 Verkeer en mobiliteit Wat willen we bereiken? • Een verkeersveilige en aantrekkelijke leefomgeving in onze dorpen, stad en linten. (D.1) • Veilige en goed bereikbare verbindingen in het buitengebied tussen dorpen en stad, bedrijven(terreinen) en regio. (D.2) Wat gaan we ervoor doen? • Wegen veilig inrichten met passende ruimte voor verschillende verkeersdeelnemers, waarbij lopen en fietsen in de bebouwde kom centraal staan.

(D.1) • De leefbaarheid vergroten door lint- en polderwegen verkeersluwer in te richten, in samenwerking met het Waterschap. (D.1) • Veilig verkeersgedrag stimuleren door educatie, campagnes en handhaving. (D.1) • Mobiliteit is een sturend principe bij ruimtelijke ontwikkelingen en worden vroegtijdig en integraal meegewogen bij keuzes over nieuwe ontwikkelingen en de inrichting van de fysieke leefomgeving. (D.1) • Duurzaam vervoer stimuleren door het realiseren van laadinfrastructuur, mobiliteitshubs en toegankelijke OV- haltes. (D.1) • Samen met vervoerspartners het openbaar vervoer over weg en water optimaliseren en inzetten op aanvullende vervoersvormen. (D.2) • Samen werken aan goede bovenlokale ontsluitingen en doorstroming, inclusief veilige fietsroutes. (D.2) • Regionaal samenwerken aan mobiliteitsvraagstukken die over gemeentegrenzen heen gaan en door goede afstemming zorgen voor zo min mogelijk overlast bij wegwerkzaamheden. (D.2) Netwerk Inwoners, ondernemers, bezoekers, (regio)gemeenten, waterschap, provincie, Rijkswaterstaat, Politie, marktpartijen, verkeersveiligheidspartners (onder meer VVN, fietsersbond), Nationale Agenda Laadinfrastructuur. Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? • Goede en passende onderwijshuisvesting voor het basisonderwijs, waarin het fijn is om te leren en te werken.

Daarbij houden we rekening met andere ruimtelijke ontwikkelingen en houden we oog voor lokale wensen. (E.1) Wat gaan we ervoor doen? • We gaan verder met het uitvoeren het Integraal Huisvestings- plan Primair Onderwijs (IHP) 2024, volgens de opgenomen planning in het IHP. (E.1) • We geven uitvoering aan de investeringen onderwijshuisves- ting op basis van de door de raad in 2026 goedgekeurde voorstellen. (E.1) Netwerk We betrekken bij de totstandkoming van de plannen de schoolbesturen, gebruikers van de scholen, omwonenden en waar nodig andere belanghebbenden. Dit verschilt per situatie. Vastgoed- en accommodatiebeleid Wat willen we bereiken? • We zorgen voor toekomstbestendig vastgoed en passende ac- commodaties die bijdragen aan leefbare kernen, maatschap- pelijke voorzieningen en een sterke gemeenschap. Wat gaan we ervoor doen? • We leggen het geactualiseerde vastgoed- en accommodatie- beleid in het eerste kwartaal van 2027 ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad, nadat de participatie met vereni- gingen, beheerders en gebruikers in het najaar van 2026 is afgerond. • Na vaststelling werken we het beleid uit in concrete maatre- gelen en investeringen. Netwerk | • | Verordening Starterslening 2024 Inwoners, (sport)verenigingen, gebruikers (multifunctionele) | • | Beleidskader hobbymatig gebruik van gronden accommodaties, beheerders.

| • | Beleidsregel BOPA light – kleine buitenplanse afwijking • | Accommodatie, Vastgoed- en Tarievenbeleid Opvang Vluchtelingen | • | Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Wat willen we bereiken? | • | Beleidsnotitie huisvesting (groepen) arbeidsmigranten Molen- • | We voorzien in de opvang van asielzoekers conform de op- | landen gave in de Spreidingswet op een manier die past bij Molen- | • | Beleidsdocument begraafplaatsen Molenlanden landen. Daarbij zorgen we voor zorgvuldige participatie van | • | Beleidsdocument Gladheidsbestrijding inwoners en een goede samenwerking met het Rijk en de pro- | • | Beleidskader mantelzorgwoningen Molenlanden vincie. (F.1) • | Opvang van 400 ontheemden uit Oekraïne. (F.2.) | • | Integraal beheerplan Buitenruimte Molenlanden 2022-2026 • | Gemeentelijk Rioleringsplan Molenlanden 2020-2024 Wat gaan we ervoor doen? | • | Baggerplan 2022-2033 • | Huisvesten van in totaal 254 asielzoekers, waarvan 16 alleen- | • | Beheerverordening begraafplaatsen 2026 staande minderjarige asielzoekers. (F.1.) | • | Uitvoeringsplan begraafplaatsen Molenlanden • | Realiseren van twee duurzame opvanglocaties (in Bleskens- | • | Uitvoeringsplan Gladheidsbestrijding graaf en Hoogblokland) voor de opvang van asielzoekers.

| • | Mobiliteitsvisie Molenlanden 2040 (F.1.) | • | Algemene Verordening Ondergrondse Infrastructuren (AVOI) • | Het continueren van de exploitatie van de Tijdelijke Gemeen- | Molenlanden 2020 telijke Opvang (TGO) in Bleskensgraaf (die uiterlijk sluit als de | • | Verordening Bouwcommissie 2019 gemeente Molenlanden duurzame opvanglocatie in Bleskensgraaf is geopend). (F.1.) | • | Verordening uitvoering en handhaving (omgevingsrecht) Mo- • | Beheer en exploitatie van de locaties in Groot-Ammers (inclu- | lenlanden 2024 sief dependance), Waal (inclusief dependance) en Giessen- | • | Verordening gemeentelijke adviescommissie omgevingskwali- burg voor de huisvesting van ontheemden uit Oekraïne. (F.2.) | teit 2022 gemeente Molenlanden • | Ondersteunen van ontheemden uit Oekraïne in de particuliere | • | Urgentieverordening Regio Albasserwaard-Vijfheerenlanden, opvang. (F.2) | gemeente Molenlanden 2025 Netwerk  | • | Omgevingsbeleid provincie Zuid-Holland COA, buurgemeenten, inwoners, ondernemers, maatschappelijk | • | Parkeerverordening gemeente Molenlanden 2020 middenveld, NOO, Veiligheidsregio.

Actuele kaderstellende beleidsnota’s • | Omgevingsvisie Molenlanden 2040 • | Volkshuisvestingsprogramma ‘Een thuis voor iedereen in Mo- lenlanden’ • | Woonzorgvisie Molenlanden 2024 – 2028 • | Nota Grondbeleid 2025-2030 Begroting 2027 - 17 BBV-indicatoren Indicator  | Berekend  | MLL  | NL Nieuwe woningen  | per 1000 woningen 2025  | 7,3 | 8,2 Demografische druk  | Perc 0-20 jr en 65+ t.o.v. | 80,3 | 70,4 20-65 jr 2025 Gemiddelde WOZ-waarde | Woningen 2025 | 466 | 398 (x € 1000) Gemeentelijke Woonlasten eenper- | € (2025) | 954 | 964 soonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meer- | € (2025) | 1.141 | 1.053 persoonshuishouden Wat mag het kosten? Bedragen x € 1 milj. | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 A. Lasten | 21,5 | 35,5 | 32,5 | 27,8 | 28,6 | 29,2 B. Baten | 5,1 | 14,2 | 11,7 | 6,4 | 5,9 | 5,7 C. Mutaties reserves | -0,4 | 1,8 | 2,2 | 2,3 | 2,8 | 3,5 Totaal Programma 1 | 16,7 | 19,5 | 18,6 | 19,1 | 19,9 | 20,0 Begroting 2027 - 18 Begroting 2027 - 19 1.2 Economie, Energie en Buiten Missie We willen een gemeente zijn waarin de lokale economie zichtbaar bijdraagt aan een sterk Molenlanden. We werken aan een duurzame landbouw in een vitaal en toekomstgericht landschap en bieden het (agrarische) bedrijfsleven en de recreatieve sector ruimte om zich op een passende manier te ontwikkelen. Daarmee versterken we het recreatieve en toeristische profiel van Molenlanden.

Ook werken we aan een aantrekkelijk ondernemersklimaat dat werkgelegenheid en leefbaarheid stimuleert. We zetten ons in voor de ontwikkeling naar een energieneutraal, circulair en klimaatbestendig Molenlanden. Daarnaast investeren we in het behoud en de verrijking van ons landschap, schoon water en in een gezonde bodem als basis voor een eerlijke voedselketen. Economie Wat willen we bereiken? • We dragen bij aan een prettig ondernemersklimaat, met vol- doende, toekomstbestendige en kwalitatief goede ruimte voor bedrijvigheid en werkgelegenheid, zoals beschreven in het vastgestelde beleidskader bedrijvigheid (januari 2024). (A.1) • We willen de aansluiting tussen onderwijs en de behoefte van ondernemers aan (lokale) arbeidskrachten versterken. (A.2) • We willen een goede, effectieve samenwerking tussen onder- nemers onderling en tussen de gemeente en ondernemers. (A.3) Wat gaan we ervoor doen? We stellen een verbetervisie op voor bedrijventerrein Gelkenes. Dit betreft een pilot. Bij goed gevolg zal dit ook toegepast worden op andere bedrijventerreinen in komende jaren. (A.1) • Waar mogelijk stimuleren we een optimaal gebruik van de be- staande ruimte en het creatief omgaan met schaarse ruimte. (A.1) • We verkennen de mogelijkheden voor circulariteit en verduur- zaming van bestaande en eventuele nieuwe bedrijven(terrei- nen).

We stimuleren hierbij het opzetten van energiehubs op bedrijventerreinen. (A.1) • Samen met buurgemeenten lobbyen we richting de provincie voor meer ruimte voor bedrijventerreinen. (A.1) • We zetten in op een sterk en goed georganiseerd onderne- mersnetwerk, waarin ondernemers samenwerken en zich ver- enigen. Zo verkennen we de mogelijkheden voor het opzetten van meerdere bedrijveninvesteringszone's (BIZ’en) zoals deze nu al op Gelkenes tien jaar succesvol loopt. (A.3) • We zetten in op het versterken van ondernemersverenigingen en op het creëren van een werkgeversachterban vanuit de klankbordgroep ArbeidsMarktRegio. (A.2) • We zetten in op een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en ondersteunen initiatieven die hieraan bijdra- gen. Het gaat hierbij om ondersteuning van i_lab, organisatie van techniekroutes en activiteiten voor loopbaanoriëntatie en begeleiding. (A.2) Netwerk Ondernemers, collectieven van ondernemers, overheden, onderwijsinstellingen, omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen als buiten de gemeente. Vrijetijdseconomie Wat willen we bereiken? • Toerisme is in balans: Toerisme & Recreatie zorgen niet voor overlast (bij inwoners of het landschap), maar dragen bij aan maatschappelijke doelen, zoals duurzaamheid, leefbaarheid, mobiliteit, bewegen en gezondheid, educatie en opleidingen.

(C.1) Begroting 2027 - 20 • Toeristen komen specifiek voor het ‘verhaal van Molenlan- den’. Dit doen we door de beleving van landschap, kernen en iconen te vergroten. (C.2) • Door gebiedsmarketing en promotie staat Molenlanden ‘op de kaart’. (C.3) • Het recreatieve routenetwerk (fietsen, wandelen en varen) sti- muleert inwoners en bezoekers om de Alblasserwaard op de fiets, te voet of over water te bereiken. (C.4) • Het toeristisch profiel van Molenlanden wordt versterkt door de ontwikkeling van regeneratief toerisme, agrotoerisme en cultuurtoerisme, waarbij bezoekers, ondernemers en de leef- omgeving gezamenlijk profiteren. (C.5) • De toeristisch-recreatieve sector heeft baat bij de aantrek- kingskracht van Werelderfgoed Kinderdijk. (C.6) Wat gaan we ervoor doen? • We realiseren de ambities uit de geactualiseerde versie van de Toeristische Agenda Molenlanden. (C.1, C.2, C.5, C.6) • We brengen ons kennisfundament op orde door dataonder- zoek. We verzamelen, analyseren en interpreteren gegevens over de omvang en spreiding van toeristisch bezoek. Samen met de trends en ontwikkelingen in de vrijetijdssector gebrui- ken we deze inzichten om het toeristisch profiel te versterken en gericht te sturen op druk en draagkracht. (C.1) • Verbeteren recreatieve routenetwerk.

We zorgen ervoor dat de basis van het fiets- en wandelroutenetwerk (beheer en on- derhoud) op orde is en aansluit op de wensen van gebruikers. (C.4) • Samen met stakeholders werken we verder aan het opzetten van een Destinatie Marketing Organisatie (DMO). Het plat- form ‘Ontdek de Alblasserwaard’ vormt hiervoor de basis. Daarnaast werken we samen met de overige lokale en regio- nale marketingpartners. (C.2, C.3) • We ontwikkelen de komende jaren recreatieve toegangspoor- ten binnen ons gebied. Vanuit deze toegangspoorten leiden we bezoekers naar de bezienswaardigheden in ons gebied. (C.1, C.6) • We verkennen en onderzoeken de mogelijkheden voor drie kansrijke richtingen: agrotoerisme, regeneratief toerisme en cultuurtoerisme. (C.5) • We ondersteunen stichting Alblasserwaard 750 bij de werk- zaamheden en uitvoering van het jubileumjaar 2027. (C.3) Netwerk Recreatieve ondernemers en organisaties, gemeenten, provincie en maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen de gemeente als in de regio. En ook: het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC), Den Hâneker, Groene Hart Programma Recreatie, Toerisme en Groen, erfgoedtafels, Stichting Vestingstad Nieuwpoort, Stichting Stadsboerderij Vredebest en Stichting Oude Hollandse Waterlinie.

Werelderfgoed Kinderdijk Wat willen we bereiken? • Realisatie van de deelprojecten zoals verwoord in het vastge- stelde bestemmingsplan Entreezone. (D.1) • Samenwerken met het dorp Kinderdijk en haar inwoners, de molenaars, het Waterschap Rivierenland, de Provincie Zuid- Holland, de gemeente Alblasserdam, de Rijksdienst voor het cultureel erfschap en de Stichting Werelderfgoed Kinderdijk bij de uitvoering van de deelprojecten. (D.2) • De verkeersveiligheid en leefbaarheid vergroten we door een optimale grip op alle bezoekersstromen naar het Werelderf- goed over weg en bij voorkeur over water. (D.3) • De bestuursstructuur is slagvaardig en flexibel, op alle ni- veaus voelen belanghebbenden (dus ook inwoners en molen- bewoners) zich vertegenwoordigt bij de doorontwikkeling van Kinderdijk. (D.4) • Samenhang en borging van de onderlinge afhankelijkheden tussen de projecten uit het Entreegebied en de overige pro- jecten uit de Uitvoeringsagenda door het Programmamanage- mentteam Kinderdijk. (D.5) Begroting 2027 - 21 Wat gaan we ervoor doen? • In 2027 gaan we de deelprojecten uit het vastgestelde be- stemmingsplan verder uitwerken en uitvoeren. Er wordt hier- voor per deelproject een passend investeringsvoorstel opge- steld.

Daarnaast vindt onderzoek plaats naar de gemeente- lijke panden aan de Molenstraat, zodat we een goede afwe- ging kunnen maken over het eigendom en de toekomst van deze panden. (D.1, D.2, D.3, D.5) • In 2027 werken we aan een herziening van het gebiedsper- spectief. Het huidige perspectief is sterk gefocust op het be- ter managen van de bezoekersstromen en het tegengaan van overlast. We gaan op zoek naar een nieuw perspectief dat houvast biedt voor het maken van (ruimtelijke) keuzes en naar een duidelijkere symbiose van het Werelderfgoed met haar omgeving. (D.1, D.2, D.3, D.4, D.5) • Een update van de Samenwerkingsovereenkomst Kinderdijk is in voorbereiding. De huidige overeenkomst loopt eind 2027 af. (D.1, D.2, D.3, D.4, D.5) • Ook in 2027 vraagt bezoekersmanagement om financiële aandacht. Alblasserdam, Molenlanden en SWEK werken geza- menlijk aan een sluitende begroting. • Het Begeleidings- en parkeermanagementsonderzoek is in 2026 afgerond. Er wordt een actieplan opgesteld om de be- zoekersstromen optimaal te kunnen begeleiden en het dorp Kinderdijk leefbaar te houden. (D.2 en D.3) • Voor de thema’s in Kinderdijk zijn communicatie en participa- tie van doorslaggevend belang. Vanuit de projectopdrachten werken we met een afgestemde aanpak voor communicatie en participatie.

(D.4) Netwerk Recreatieve ondernemers en organisaties, Inwoners van Kinderdijk, Molenaars in Kinderdijk, Gemeenten, Provincie en maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen de gemeente als in de regio. Stichting Wereld Erfgoed Kinderdijk, Provincie Zuid-Holland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Waterschap Rivierenland (WSRL), Gemeente Alblasserdam, Dordrecht Marketing en Partners, Waterbus (Blue Amigo), Gemeente Krimpenerwaard, Den Hâneker Erfgoedtafels Waterdriehoek en Oude Hollandse Waterlinie, SIMAV, Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC). Arbeidsmarkt Wat willen we bereiken? • Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt effectief bij elkaar bren- gen en de regionale economie versterken waarbij we optimaal gebruik maken van ieders mogelijkheden. (E.1) Wat gaan we ervoor doen? • Deelnemen aan de vanuit de landelijke overheid geïnitieerde hervorming van de arbeidsmarktregio Gorinchem (AMR) en de activiteiten die daaronder vallen. (E.1) • Vanuit uitvoeringsagenda AMR een klankbordgroep van on- dernemers oprichten in samenwerking met VNO- NCW en de gemeenten Molenlanden, Vijfheerenlanden en Gorinchem. (E.1) • Continueren van de activiteiten op het gebied van onderwijs in samenwerking met het bedrijfsleven. (E.1) • Ondernemers, organisaties en (nieuwe) initiatieven aan elkaar verbinden.

(E.1) Netwerk Individuele ondernemers, ondernemersverenigingen, onderwijsinstellingen, omliggende gemeentes, VNO-NCW, Avres en andere maatschappelijk betrokken partijen, UWV, i_Lab, SBB, FNV en CNV. Energietransitie Wat willen we bereiken? • Een betaalbaar, betrouwbaar en toekomstbestendig energie- systeem, waarin energie zoveel mogelijk lokaal wordt opge- wekt, opgeslagen, gedeeld en gebruikt. Zo verminderen we de druk op het elektriciteitsnet en dragen we bij aan de kli- maatdoelen. (F.1) Begroting 2027 - 22 • Iedereen kan meedoen aan de energietransitie door energie- besparing, verduurzaming van woningen en het beperken van energiearmoede te stimuleren. (F.2) • Sterke lokale energiegemeenschappen door actieve betrok- kenheid bij duurzame energieprojecten en het delen van op- brengsten, wat draagvlak en lokale zeggenschap versterkt. (F.3) • Ruimte voor duurzame economische ontwikkeling door slim energiegebruik, opslag en energiehubs, zodat bedrijven on- danks netbeperkingen kunnen verduurzamen en onderne- men. (F.4) • Warmtetransitie passend bij onze kernen. Samen met inwo- ners, woningcorporaties en partners werken we aan haalbare en betaalbare alternatieven voor aardgas, passend bij de ken- merken van elke kern. (F.5) • Duurzame vastgoedportefeuille. We werken toe naar een CO2-arm en aardgasvrij gemeentelijk vastgoed in 2050.

Voor 2030 realiseren we een duurzame CO2-reductie ten opzichte van 2022 voor de geselecteerde gebouwen. (F.6) Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoering van het uitvoeringsprogramma Energietransitie en Klimaat, in samenhang met lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen rond de RES, het Warmteprogramma, netcon- gestie en energie-infrastructuur. We richten ons op energie- besparing, duurzame opwek, verduurzaming van warmte, flexibiliteit in het energiesysteem en zorgvuldige ruimtelijke inpassing van energievoorzieningen. (F.1, F.2, F.3, F.4, F.5) • Werken aan een robuust, betaalbaar en toekomstbestendig lokaal energiesysteem, met een integrale aanpak van energie- besparing, duurzame opwek, opslag, warmte en slimme stu- ring van vraag en aanbod. We stimuleren flexibiliteit, lokaal energiegebruik, ontlasting van het elektriciteitsnet en realise- ren minimaal vier energiehubs in 2030. (F.1) • Samen met netbeheerders, ondernemers, agrarische bedrij- ven, energiecoöperaties en maatschappelijke partners werken we aan oplossingen voor netcongestie. We ondersteunen lo- kale energiehubs en stimuleren slim energiegebruik.

(F.1, F.3, F.4) • We zetten in op uitbreiding en versterking van de energie-in- frastructuur, via de uitbreiding van station Arkel, de verken- ning van nieuwe middenstations en belangenbehartiging bij regionale en landelijke besluitvorming over energievoorzie- ning en netuitbreiding. (F.1, F.4) • De energietransitie verbinden we met ruimtelijke ontwikkelin- gen, zoals woningbouw, bedrijventerreinen en gebiedsont- wikkeling. Daarbij houden we rekening met energievoorzie- ning, netcapaciteit, klimaatadaptatie, circulariteit en toe- komstbestendige inrichting, verankerd in de Omgevingsvisie, programma’s en het Omgevingsplan. (F.1) • We implementeren het beleid voor lokaal eigendom en finan- ciële participatie door energiegemeenschappen een belang- rijke rol te geven in de energietransitie. (F.2, F.3) • We stimuleren lokale initiatieven van inwoners, ondernemers, energiecoöperaties en maatschappelijke organisaties op het gebied van energie, klimaat en grondstoffen met kennis, ver- binding en waar passend ondersteuning. Daarbij wegen we maatschappelijke impact, bijdrage aan duurzaamheid, draag- vlak en bereik mee. (F.2, F.3) • Jaarlijkse monitoring en evaluatie van de energietransitie op CO₂-reductie, netbelasting, duurzame opwek, energiebespa- ring, energiehubs, lokale initiatieven en verduurzaming van de gebouwde omgeving, als basis voor bijsturing van beleid en uitvoering.

(F.1) • Verbinding tussen landbouw en energietransitie. We onder- steunen initiatieven die bijdragen aan een economisch vitale en duurzame landbouw, zoals agrarische energiehubs, mest- vergisting, energieopslag, gezamenlijke energievoorzienin- gen en multifunctioneel ruimtegebruik, passend bij het ka- rakter van de Alblasserwaard en Molenlanden. (F.1, F.3, F.4) • Verduurzamen van (bestaand) strategisch gemeentelijk maat- schappelijk vastgoed. Nieuwe gebouwen worden ten minste energieneutraal en de inrichting voeren we uit met zo veel Begroting 2027 - 23 mogelijk circulaire materialen. Het strategisch gemeentelijk maatschappelijk vastgoed verduurzamen we volgens het Meerjaren Investerings Programma Duurzaamheid. (F.6) Netwerk • Provincie Zuid-Holland, adviesbureau Stimular, Groene Hart Duurzaamheid, netwerkbeheerder. Afval en Circulariteit Wat willen we bereiken? • Aantal kilo's restafval per inwoner laten dalen van 130 kilo nu naar 30 kilo in 2030 (landelijk ijkpunt). (G.1) • Maatregelen uitvoeren om afval te voorkomen en grondstof- fen te besparen binnen gemeentelijke werkprocessen en af- valpreventie met bijbehorende communicatie richting interne organisatie en inwoners.

(G.2) Wat gaan we ervoor doen? • Het gemeentelijk beleid op circulaire economie verder ont- wikkelen door samenwerkingsverbanden Groene Hart Circu- lair en de krachtenbundeling op circulaire economie vanuit Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid. De verkenningen krijgen vervolg in uitvoeringsprogramma’s en bijbehorende acties. (G.2) • We ondersteunen bij het aanpassen van hun werkprocessen voor een meer circulaire werkorganisatie. (G.2) • Uitvoering van Strategienota 2021-2025 ‘Samen voor een af- valvrije en schone gemeente’ wordt afgerond. Dit in verband met een nieuw grondstoffenbeleid. (G.1) • De inzichten uit de bewonersenquêtevormen de basis voor het nieuwe grondstoffenbeleid. Waar mogelijk verwerken we deze in de uitvoering. (G.1) • Het verder uitwerken van een nieuw grondstoffenbeleid aan- gezien de Strategienota ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’ in 2026 eindigt. (G.1) • In samenwerking met Waardlanden zetten we communicatie- middelen in om inwoners tijdig, duidelijk en volledig te infor- meren over afvalscheiding in relatie tot Diftar. (G.1) • Faciliteren en uitrollen van initiatieven om afvalpreventie en hergebruik van grondstoffen te realiseren. (G.2) • Monitoring en evaluatie van uitgevoerde werkprocessen als het gaat om een circulaire economie.

(G.2) Netwerk Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ), Platform Groene Hart Circulair (GHC), Waardlanden, Cirkelstad, onderwijsinstellingen, (lokale) ondernemers en Provincie Zuid-Holland. Klimaatadaptatie Wat willen we bereiken? • Inwoners stimuleren en ondersteunen bij het vergroenen van hun leefomgeving, zodat zij zelf bijdragen aan een klimaat- bestendig en aantrekkelijk Molenlanden. (H.1) • Versterking van het aantrekkelijke leefklimaat door klimaat- bewust handelen. In 2030 ervaren inwoners een aantoonbaar beter klimaatadaptief leefklimaat. (H.2) • Door in te spelen op nieuwe ontwikkelingen op het gebied van klimaatadaptatie blijven we onze kennis uitbreiden om te kunnen voldoen aan de klimaatdoelstellingen. De inzet van collega’s op verschillende afdelingen laat zien dat Molenlan- den toonaangevend is op het gebied van klimaatadaptatie in landelijk gebied. (H.3) Wat gaan we ervoor doen? • Groenblauwe Dooradering (GBDA) toepassen in gebieden bui- ten de bebouwde kom. Hierin worden meekoppelkansen mee- genomen vanuit het inrichtingsconvenant GBDA van de regio Ablasserwaard-Vijfheerenlanden. (H.1) • Groenblauwe Dooradering (GBDA) toepassen in de kernen door het maken van kansenkaarten om te onderzoeken welke kernen het meest kansrijk zijn (H.1) • Groenblauwe Dooradering (GBDA) verbinden in gemeentelijke projecten, zowel nieuwbouw als reconstructie.

(H.1) • Inwoners faciliteren en stimuleren om hun eigen leefruimte betaalbaar te vergroenen. (H.1) Begroting 2027 - 24 • Uitvoeren van projecten die behoren tot de uitvoering van de Lokale Adaptatiestrategie en Regionale Adaptatiestrategie. (H.1) • Verstrekken van subsidies voor groendaken, volgens de vast- gestelde subsidieregeling. (H.1) • Het onderwerp klimaatschade verder uitdiepen op minimaal één thema. Er is ingezet op het maken van afstromingsmo- dellen van kernen om te onderzoeken welke kernen uitdagin- gen vormen voor extreem nat weer. Op basis van ervaringen in de praktijk worden deze kernen uitgekozen. (H.2) • De afstromingsmodellen waar mogelijk meenemen in ge- meentelijke projecten om wateroverlast te kunnen beperken bij extreem weer. Denk hierbij aan reconstructies of het on- dersteunen van inwoners om hun eigen wateroverlast te be- perken. (H.2) • Klimaatadaptatie koppelen aan ruimtelijk beleid. We nemen (waar mogelijk) kaders en regels op in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. (H.3) • Klimaatrisico’s bespreken met betrokken partijen aan de hand van de nieuwe stresstesten. Deze bijeenkomsten wor- den minimaal één maar het liefst twee keer per jaar georgani- seerd. (H.3) • Monitoren van de effecten van ons klimaatadaptatiepro- gramma op de woonbeleving van onze inwoners.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://molenlanden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/8a052575-0252-4992-8923-7120c56b65d6?agendaItemId=65e313d1-4af8-47b1-bcd2-2091bda99aaa