Bijlage 4.2 RES 1.0 Uitvoeringsprogramma Alblasserwaard

fecten van windenergie in de directe omgeving, is naar aan-

Onderzoek naar de (on)mogelijkheden voor windenergie

voorkeur van participanten. De informatie is in een position

leiding van de motie ‘Windmolen-vrij Dichtbij’ in de zomer

kent een gefaseerde aanpak. Deze aanpak bestaat uit vijf

paper uitgewerkt en in juli/augustus 2020 met steun van

van 2021 besloten om binnen een straal van 500 meter nabij

fasen: voorverkenning, verkenning, planvorming, realisatie

een deel van de bedrijven aangeboden aan de Provinciale

woongebieden geen windmolens te plaatsen. Daarbij is de

en exploitatie. De eerste drie fasen hebben betrekking op

Staten van Zuid-Holland. Ten aanzien van Avelingen is een

verkenning voor zoekgebied A15-Oost komen te vervallen

de mate van voorbereiding van het project. In de realisatie-

verzoek bij het Rijk ingediend om mee te draaien in de lan-

en richt de verkenning zich uitsluitend op zoekgebied Ave-

fase vindt de openbare inschrijvingsprocedure plaats en

delijke pilot ‘Hernieuwbare Energie op Rijksgronden’, waarbij

lingen. Daarvoor moet eerst nog veel worden onderzocht.

wordt de overeenkomst voor de realisatie van het energie-

juist het genomen initiatief vanuit de bedrijven en hun be-

Verkennend onderzoek moet antwoord geven op belangrijke

park gegund. In de exploitatiefase realiseert en exploiteert

trokkenheid bij Avelingen het voor het Rijk een aantrekkelij-

vragen over geluidshinder, slagschaduw, gevolgen voor de

de winnende marktpartij het windpark.

ke pilot maakte. In deze fase is in elk geval een deel van de

natuur en ecologie, veiligheid, bodemkwaliteit, grondwater-

bedrijven in de zoekgebieden periodiek betrokken in een

stand, archeologie en cultuurhistorie.

Gedurende de looptijd van het verkennende onderzoek blij-

brede projectgroep met onder andere Rijkswaterstaat.

ven we de omgeving zoveel mogelijk informeren. Er zullen Wat gaan we nog doen?

volop mogelijkheden gecreëerd worden om in gesprek te

Tijdens de verkenning naar de (on)mogelijkheden van wind-

In de komende periode bevindt het onderzoek naar wind-

blijven gaan met inwoners, bedrijven en betrokkenen. Het

energie in Gorinchem zijn we continu in gesprek gegaan met

energie in Gorinchem zich in de verkennende fase. In het

omgevingsmanagement en de participatiestrategie worden

inwoners en andere belanghebbenden. Er is breed gecom-

najaar van 2021 wordt een verkenning uitgevoerd naar de

verder vormgegeven met inachtneming van de aangenomen

municeerd over participatie momenten. Gedurende en na

(on)mogelijkheden van windturbines op zoekgebied Avelin-

participatiemotie van de provincie. Dit doen we onder andere

Zon

Bijlage

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Innovatie

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

P 20

Uitvoeringsprogramma

door het toetsen van acceptatie/draagvlak via een enquête,

windenergie. Transparante communicatie en participatie

voeren van individuele gesprekken met bedrijven en overige

met de omgeving zijn het uitgangspunt en we betrekken de

belanghebbenden, inventariseren van meekoppelkansen en

omgeving en belanghebbenden steeds zo vroeg mogelijk.

maatschappelijke baten windenergie, vormgeven van finan-

Daarnaast willen we dat de omgeving zoveel mogelijk profi-

ciële participatie, opstellen gemeentelijke randvoorwaarden

teert van de maatschappelijke baten van de energietransi-

voor windenergie en het transparant blijven communiceren

tie. We kennen een resultaatsverplichting van 50% lokaal

van nieuwe informatie en ontwikkelingen.

eigendom-financiering-revenuen. Beleid hiertoe moet in

Regionale Enenergie Strategie 1.0

beide gemeenten worden vastgesteld. Uitvoering motie ruimtelijk kader kleine windturbines We geven uitvoering aan de motie ruimtelijk kader kleine windturbines die de raad van Molenlanden heeft aangenomen bij de vaststelling van de RES 1.0. Hierbij onderzoeken we hoe, aanvullend op het huidige kader van het bestemmingsplan in het buitengebied een breder ruimtelijk kader kan worden ontwikkeld, waarmee een bredere groep bedrijven en (groepen) inwoners ruimtelijk de mogelijkheid geboden kan worden om kleine windmolens te plaatsen. Belangrijke onderdelen van het ruimtelijk kader zijn landschappelijke inpassing (waar mogelijk onder welke voorwaarden), type-molens (grootte, materiaal), ruimtelijke inpassing (afstanden) en vergunningplicht (wel of niet bij welk type molen). Communicatie en participatie De energietransitie doen we samen. Naast de maatschappelijke baten van windenergie, realiseren we ons dat duurzame opwek uit wind een effect heeft op de omgeving. Om de doelstelling van 562 TJ windenergie te halen is acceptatie/ draagvlak een belangrijke voorwaarde voor de realisatie van

Warmte

Wind

P 21

Uitvoeringsprogramma

Monitoring

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Doelstelling

Indicator monitoring en sturing

In 2030 is 35% van de elektriciteit duurzaam opgewekt.

• Opgewekte wind- en zonne-energie in de gemeente (kilowattuur en TJ)

Het is belangrijk om de komende jaren de voortgang van de acties uit het uitvoeringsprogramma te monitoren. Zo krijgen we helder inzicht in welke resultaten de uitvoering van de

• Percentage van de bedrijven en woningen met zonnepanelen

pijlers hebben. Voor de aanvang van de uitvoering hebben we voor onze regio een nulmeting energieverbruik en CO₂-uitstoot laten uitvoeren. Deze meting zullen we herhalen

Het gemeentelijk vastgoed is energieneutraal in 2030.

• Gasverbruik gemeentelijk vastgoed

in de uitvoeringsperiode. Daarnaast wordt er een digitaal dashboard ontwikkeld. Dit dashboard maakt de successen

• Elektriciteitsverbruik gemeentelijk vastgoed

In de gebouwde omgeving besparen we 2% energie per

• Energieverbruik totaal gemeente (TJ)

jaar tot 2030.

• Energieverbruik per woning (gemiddeld)

board opgeleverd. Na een review door de gemeenten wordt

In de gebouwde omgeving besparen we tot 2030

• Verbruik totaal per jaar door bedrijven (miljoen m³)

dit dashboard doorontwikkeld naar een definitieve versie.

24% aardgas ten opzichte van 2020.

• Verbruik totaal per jaar door woningen (miljoen m³)

inzichtelijk, maar helpt ook bij het bijsturen als resultaten achterblijven. In 2022 wordt de eerste versie van het dash-

Voor het uitvoeringsprogramma wordt met name gebruik

• Percentage aardgasvrije woningen

gemaakt van informatie uit de landelijke klimaatmonitor, cijfers van Stedin, CROW (kennisplatform en interne gemeen-

De CO₂-uitstoot van bedrijven in Alblasserwaard is

• Uitstoot CO₂ industrie, afval, energie en water

telijke informatiebronnen) en resultaten uit de acties van de

in 2030 met 25% verminderd ten opzichte van 2020.

• Uitstoot CO₂ landbouw, bosbouw en visserij

pijlers. In de tabel zijn de indicatoren voor dit onderwerp benoemd. Jaarlijkse wordt de voortgang van de doelstellingen gemonitord met deze indicatoren. Waar nodig kan dan bijgestuurd worden. Dit is een voorlopig overzicht waarbij wordt onderzocht of de betreffende databronnen voldoende betrouwbaar, volledig en actueel zijn.

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Innovatie

Zon

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P 22

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Communicatie & participatie Leidraad communicatie en participatie RES 1.0 Alblasserwaard

Doel van communicatie en participatie

met zon en wind, om zo bij te dragen aan de landelijke

Het doel van communicatie en participatie is om inwoners,

doelstelling van het Klimaatakkoord. Communicatie en par-

De Regionale Energiestrategie (RES) is een uitgebreid plan

bedrijven en maatschappelijke organisaties zo transparant

ticipatie zijn instrumenten om de omgeving te informeren

om de omschakeling naar duurzame energie samen met

en zo vroeg mogelijk te informeren over en betrekken bij

en betrekken bij deze opgave. De projecten gaan de resul-

de omgeving te realiseren. Zodat toekomstige generaties

de RES 1.0 Alblasserwaard, de onderliggende vijf pijlers

taten opleveren; communicatie en participatie zijn daarbij

kunnen blijven wonen in prettige, veilige en gezonde regio.

en daarbij behorende projecten. De omgeving moet zich

ondersteunend.

Het uitvoeringsplan RES 1.0 beschrijft de eerste stappen

uitgenodigd voelen om samen te werken aan een duurzame

van uitvoering voor de vijf RES-pijlers energie besparen,

en energieneutrale regio Alblasserwaard. De RES 1.0

De omgeving: stakeholdersanalyse

zon, wind, warmte en innovatie. Voor communicatie en par-

Alblasserwaard streeft naar minimaal 50% lokaal eigendom

Omdat we ons tot doel gesteld hebben om de omgeving

ticipatie verwijzen we naar de ‘leidraad communicatie &

van de hernieuwbare energieprojecten. De omgeving van

steeds zo transparant en vroeg mogelijk te informeren en

participatie uitvoeringsplan RES 1.0 Alblasserwaard’. Dit do-

nieuwe, grootschalige zonne- of windprojecten op land moet

te betrekken bij de uitvoering RES 1.0, is het noodzaak om

cument is een leidraad voor de wijze waarop we de omge-

de mogelijkheid aangeboden krijgen om eigenaar te worden

te weten wie de stakeholders in de omgeving dan zijn. Wat

ving willen informeren en betrekken: transparant en zo

en mee te ontwikkelen. Hierbij gaat het volgens het Klimaat-

is hun invloed? En hun belang? Welke rol spelen ze (in deze

vroeg mogelijk. Een leidraad die dient als een stappenplan

akkoord om een streven naar 50% lokaal eigendom op pro-

projectfase)?

voor communicatie en participatie bij een concreet project

jectniveau. (Mede-)eigendom betekent niet alleen financieel

en meebeweegt met de verschillende fasen van zo’n project.

eigendom, maar ook zeggenschap over het project én over

Strategie

De leidraad is gebaseerd op de methodiek ‘Factor C’ van

de besteding van de baten.

De analyse van stakeholders geeft inzicht in hun rol en de

de rijksoverheid en volgt de stappen: opgave (wat)

omgeving (wie)

verhaal (wat)

participatiedoelen. Daardoor weten we hoe we hen kunnen

strategie (hoe)

De opgave

informeren/ betrekken. Communicatie-doel is meeweten;

aanpak (middelen).

RES-regio Alblasserwaard wil in 2030 20% energie be-

participatie-doelen zijn het meedenken, meewerken en mee-

Hierna volgt een korte samenvatting van de leidraad.

spaard hebben en 35% duurzame elektriciteit opwekken

beslissen. We bepalen onze strategie.

Warmte

Wind

P 23

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Verhaal

bij aan maatschappelijke acceptatie/draagvlak voor duurza-

vormen is. Zo heeft een omgevingsfonds of omwonenden-

Het gezamenlijke verhaal, of kernboodschap, slaat de brug

me opwek.

regeling voordelen voor iedereen (en dus ook de mensen

tussen de beleving van de omgeving enerzijds en de bedoe-

met een smalle beurs) en kan mede-eigenaarschap of finan-

ling van de opgave anderzijds. Een boodschap komt pas

Financiële participatie

cieel deelnemen juist de lokale betrokkenheid vergroten.

over als de belangen en zorgen van de omgeving worden

Verreweg de meeste projecten binnen het uitvoeringspro-

erkend. De kernboodschap bevat: het standpunt, de onder-

gramma RES 1.0 Alblasserwaard zitten nog niet in de project-

bouwing en de actie (kijk-want-dus). Via storytelling wordt

fase van planvorming/realisatie. Toch wordt er al vaak ge-

een kernboodschap vertaald naar aansprekende verhalen.

sproken over lokaal eigendom. Daarom lichten we hier kort toe hoe financiële participatie van de omgeving op verschil-

Aanpak - middelen/tools

lende manieren worden bereikt:

Als de strategie (stakeholdersanalyse, de participatiedoelen

• Mede-eigenaarschap, bijvoorbeeld via een energiecoö-

en de wijze van betrekken) en kernboodschap(pen) zijn

peratie;

vastgesteld, kijken we naar de middelen om de communica-

•

Inwoners of bedrijven nemen financieel deel, bijvoorbeeld

tie en participatie praktisch vorm te geven. Dit levert veelal

via aandelen of obligaties in een wind- of zonneproject;

een mix van online en offline tools op, waarmee we de doel-

• Er kan een omgevingsfonds opgezet worden. Een deel

groepen het beste kunnen bereiken.

van de financiële opbrengsten/ winsten kunnen via dit fonds ingezet worden ten behoeve van de omgeving.

Proces participatie versus financiële participatie

Bijvoorbeeld voor natuurontwikkeling, een nieuw buurthuis of sportvelden;

Bij proces participatie hebben we het over de inhoudelijke

• Met een omwonendenregeling ontvangen mensen die

betrokkenheid van inwoners en stakeholders bij het proces

in de directe omgeving wonen een indirect voordeel.

rondom projecten voor duurzame opwek. Bij financiële

Bijvoorbeeld met korting op stroom afkomstig uit het

participatie investeert de omgeving in het project en/of

project of door investeringen in het verduurzamen van

ervaart de voordelen van de opbrengsten van het project

hun woning.

Leidraad communicatie & participatie

voor duurzame opwek. In het uitvoeringsprogramma RES 1.0 Alblasserwaard wordt gestreefd naar minimaal 50%

Welke vorm het meest geschikt is, is afhankelijk van het

lokaal eigendom van de hernieuwbare energieprojecten.

project en het type omgeving. Bovendien is het goed mo-

Zowel proces als financiële participatie in projecten dragen

gelijk dat de uitkomst een combinatie van de verschillende

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Innovatie

Zon

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P 24

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Randvoorwaarden Financiële haalbaarheid (geld en capaciteit)

gunstige voorwaarden ontstaan om te lenen. Gezamenlijk

De netbeheerder moet voldoende zekerheid hebben dat

Vanuit het Rijk is geld beschikbaar gesteld aan de RES-re-

zullen overheden, energiecoöperaties en het bedrijfsleven

projecten ook daadwerkelijk doorgang vinden, voordat be-

gio’s om een RES 1.0 op te stellen. Daarnaast worden de

moeten onderzoeken hoe deze investeringen mogelijk ge-

nodigde aanpassingen aan het net worden gedaan. Deze

RES-regio’s ondersteund door het Nationaal Programma

maakt kunnen worden.

aanpassingen dienen snel en efficiënt gepland en gereali-

RES (NP RES). Voor zowel de directe bijdrage als voor het

seerd worden. De overheden en netbeheerder gaan daarom

NP RES is nog geen toezegging gedaan over de periode

Om het RES-proces verder goed te continueren wordt er

keuzes voor locaties voor grootschalige energieopwekking,

na vaststelling van de RES 1.0. Dit wordt overgelaten aan

vanuit het Rijk onder andere middelen, stimuleringsregelin-

fasering en versterking van het net beter op elkaar afstem-

het nieuwe kabinet. De betrokken overheden hebben vanaf

gen en maatregelen verwacht. De gemeente zal in dit pro-

men.

2022 onvoldoende financiële ruimte om de uitvoering van

ces vooral informeren, stimuleren en aanmoedigen.

de RES 1.0 en het opstellen van de RES 2.0 volledig zelf te

Stedin heeft voor onze regio een gedetailleerde impactanalyse

bekostigen. Een continuering van de financiering door het

tot het niveau van de middenspanning-stations uitgevoerd.

Technische haalbaarheid: netcapaciteit en maatschappelijke kosten & baten

Op basis van deze netimpactanalyse heeft Stedin bepaald

Het doel van het RES-proces is om zon- en windprojecten

Voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet is een belang-

en wanneer en wat de meest efficiënte oplossing met de

te realiseren in de regio. Hier zijn grote investeringen mee

rijke voorwaarde om de projecten uit de RES 1.0 ook daad-

laagste maatschappelijke kosten is. Stedin voert een herijking

gemoeid. Deels zal de markt dit oppakken, deels zal dit

werkelijk (en op tijd) te kunnen realiseren. De focus op

van de impactanalyse uit wanneer de analyse resultaten van

door energiecoöperaties gaan gebeuren. Voor beide partij-

zonne-energie maakt lokale inpassing van innovatie- en

de omliggende RES-regio’s bekend zijn. De uitkomsten van

en is het van belang dat de overheid ondersteunt. Dit kan in

flex-oplossingen, zoals opslag en het balanceren van opwek

de transitievisies warmte zijn eveneens aanleiding voor een

de vorm van Europese, landelijke, provinciale en lokale sub-

van zonnestroom en elektrisch laden, nodig. Zonder dit soort

herijking van de analyse.

sidies zoals de landelijke SDE++ subsidie, maar bijvoorbeeld

optimalisaties kan het grootschalig afschakelen van opwek ter-

De regio introduceert en voert aan de hand van de netim-

ook door garantstellingen of tijdelijke ontheffingen, zodat

wijl er zonpieken zijn een belangrijk en ongewenst gevolg zijn.

pactanalyse minimaal twee keer per jaar een programme-

Rijk is daarom van groot belang.

Warmte

Wind

welke benodigde aanpassingen gerealiseerd dienen te worden

P 25

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

ringsoverleg met de netbeheerder over de geplande initiatieven, de status en prioritering daarvan en de benodigde aanpassingen die hiervoor moeten worden gedaan. Mede aan de hand van het investeringsplan van Stedin komen we tot een voorkeursvolgorde voor de uitvoering van de projecten. Speciale aandacht geven we aan het in beeld brengen van initiatieven zonder vergunningsplicht, zoals zon op dak. Aandacht voor de netcapaciteit stopt niet bij de gemeentegrenzen en daarom is een stevige coördinatie vereist. De uitvoering van de afspraken moet geborgd worden bij zowel de gemeente als Stedin. We stellen hiervoor een passende overeenkomst op. Ook wordt regionale coördinator aangesteld om voortvarend aan de slag te gaan en te zorgen dat werkzaamheden op goede wijze worden opgepakt en uitgevoerd met zo min mogelijk overlast voor de omgeving.

Draagvlak De energietransitie slaagt alleen als alle inwoners, bedrijven, instellingen, gemeenten en andere organisaties mee gaan doen. Participatie is van groot belang voor de acceptatie, ruimtelijke inpassing en daarmee de realisatie van hernieuwbare energieprojecten. Omwonenden, bedrijven, verenigingen worden betrokken bij alle fasen van de ontwikkeling van hernieuwbare energie. Het streven is dat de lusten van duurzame opwek terecht komen bij diegenen die ook de lasten ervan ondervinden. Onze ambitie is 50% lokaal ei-

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Innovatie

Zon

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P 26

Uitvoeringsprogramma

gendom en medezeggenschap van de hernieuwbare ener-

en zorgen voor de afwikkeling van vergunningprocedures

gie-opwek in de regio. Uitgangspunt is dat iedereen in de

voor de RES-projecten, in een zorgvuldig participatieproces

Alblasserwaard kan meedoen en delen in de opbrengsten,

met omwonenden en belanghebbenden. Soms is ook een

inclusief mensen met een kleine portemonnee (sociale par-

vergunning van het waterschap nodig, bijvoorbeeld bij een

ticipatie). We streven naar zoveel mogelijk draagvlak, hier-

project in een beschermingszone van een dijk. Provincie,

mee is niet de verwachting dat er helemaal geen weerstand

waterschap en gemeenten spannen zich in om procedures

wordt verwacht en of dat iedereen het eens is met de plan-

voor vergunningverlening voor projecten uit de RES 1.0

nen. Het warmtenet in de Gildenwijk is hier een goed voor-

voor 2025 af te ronden, zodat de projecten voor 2030 gere-

beeld van, voor het aansluiten van gebouwen en of buurten

aliseerd kunnen worden. Gemeente Gorinchem en gemeente

is 70% instemming van de huurders in het gebouw of buurt

Molenlanden stellen voorwaarden aan de verlening van ver-

nodig. In Hoofdstuk 3 ‘Participatie’ staat op hoofdlijnen uit-

gunningen, zoals inspanningen die gericht zijn op maat-

gewerkt hoe de regio Alblasserwaard wordt meegenomen

schappelijk draagvlak en financiële participatie.

Regionale Enenergie Strategie 1.0

in dit uitvoeringsprogramma.

Omgevingsbeleid en vergunningen Gemeenten en provincie dragen zorg voor de vertaling van de RES naar het omgevingsbeleid, het begeleiden van vergunningsprocessen, het stimuleren en faciliteren van bedrijven en inwoners om (grootschalig) energieprojecten te realiseren. De definitieve zoekgebieden voor de energieprojecten worden met bijbehorende kaders en randvoorwaarden vastgelegd in het omgevingsbeleid van gemeenten en van de provincie. Ze worden opgenomen in de omgevingsvisie en juridisch verankerd in het omgevingsplan. Gemeenten en provincie zijn – afhankelijk van het opgestelde vermogen - bevoegd gezag voor zonne- en windprojecten

Warmte

Wind

P 27

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Bijlage: Samenwerkende partijen Om optimale invulling en uitvoering te kunnen

Waterschap Rivierenland (WSRL)

betekent dat HVC zich inzet voor de warmte-

Woningcorporaties

geven aan het uitvoeringsplan is een goede

WSRL draagt zorg voor het regionale water-

transitie. Door transparant te zijn, niet puur

Met ruim 11.500 huurwoningen zijn de wo-

samenwerking met de onderstaande partij-

systeem in het rivierengebied (goede wa-

commerciële eisen te stellen en ontwikkel- en

ningcorporaties een belangrijke partij voor

en noodzakelijk.

terkwaliteit en waterkwantiteit en bescher-

onderzoekkosten buiten de businesscase te

de uitvoering van de RREW. Met name als

ming tegen hoogwater). De missie van het

houden, kunnen collectieve oplossingen die

het gaat om activiteiten die gericht zijn op

Provincie Zuid-Holland

waterschap sluit daarop aan: WSRL zorgt

elders niet mogelijk lijken wel gerealiseerd

huurders en minima.

Energie is voor Zuid Holland belangrijk. Met

voor veilige dijken en een evenwichtig water-

worden.

veel industrie, de glastuinbouw en de dicht-

systeem. Het waterschap werkt in dat verband

bevolkte provincie behoort Zuid-Holland tot

ook aan klimaatmitigatie en klimaatadaptatie.

Stedin Netbeheer

Het Regionaal Energieloket (REL) is het

een van de meest energie-intensieve regio’s

Zo wil het waterschap energieneutraal zijn in

Stedin beheert het energienet in de provincies

energieloket voor woningeigenaren, huurders

van Europa. Schone energie voor iedereen

2030 en streeft het naar klimaatneutraliteit

Zuid-Holland en Utrecht en in delen van de

en VvE’s in Gorinchem en Molenlanden. Het

is waar de provincie naar streeft. Dit is uit-

in 2050. Het waterschap is ook actief in de

regio’s Noordoost-Friesland en Kennemer-

Regionaal Energieloket speelt een centrale

gewerkt in het coalitieakkoord 2019-2023

regionale energiestrategieën en de regionale

land. Als netbeheerder heeft Stedin de taak

rol in het organiseren, uitvoeren en promoten

‘Elke dag beter. Zuid-Holland.’ De energie-

klimaatadaptatie-programma’s. Ook onder-

een veilige, betrouwbare en betaalbare

van (een deel van de) de activiteiten in het

transitie raakt alle inwoners en bedrijven

steunt het waterschap waar mogelijk initiatie-

energievoorziening te realiseren voor ruim

RREW-activiteitenplan. Daarnaast verzorgt

van Zuid-Holland. Het vraagt om actieve

ven van andere overheden, bedrijven en bur-

twee miljoen klanten. Dit doet Stedin ener-

het REL voor de gemeente ook (een groot

inzet op energiebesparing, verduurzaming

gers om circulair en fossielvrij te gaan leven.

zijds door het aanleggen, beheren en toe-

deel van) de monitoring van de RREW-acti-

komstbestendig maken van de elektriciteits-

viteiten (bereik en maatregelen). We zijn

van bronnen voor warmte en elektriciteit,

Het Regionaal Energieloket (REL)

en het benutten en stimuleren van kansen

HVC

en gasnetten en anderzijds door het

met de RRE-regeling ook ondersteund door

voor innovatie, circulariteit, economie en

HVC werkt met het mandaat van haar aan-

faciliteren van de energiemarkt. Deze partij-

het Regionaal Energieloket (REL).

voldoende goed opgeleidevakmensen.

deelhouders aan het maken van impact. Dat

en werken intensief met elkaar samen.

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Innovatie

Zon

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P 28

Uitvoeringsprogramma

Het Nieuwe Wonen (HNW)

Alblasserwaard zijn Energiecoöperatie de

Het Nieuwe Wonen (HNW) is een onafhanke-

Knotwilg en Energiecoöperatie Molenlanden

lijke partij die is opgestart ter bevordering van

actief.

Regionale Enenergie Strategie 1.0

duurzaamheid. HNW voert tal van activiteiten uit zoals het opleiden, begeleiden en aanstu-

Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid

ren van vrijwillige energiecoaches (woon-

Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ)

coaches) en het faciliteren van warmtescans

beschermt onze leefomgeving, het milieu

(infrarood scans) waarmee bewoners kunnen

en de natuur. Dit doet OZHZ door controles

zien waar warmte uit hun huis weglekt.

uit te voeren, vergunningen te verlenen en gemeenten en provincies adviseren vanuit

Avres

hun expertise.

Avres is een bedrijf dat ondersteuning biedt naar werk aan mensen, die vanwege een

Industriële Kring Gorinchem (IKG)

achterstand op de arbeidsmarkt, onder

Op tal van terreinen is IKG gesprekspartner

de Participatiewet vallen. Daarnaast biedt

namens de achterban van ondernemers in

Avres hen financiële ondersteuning en

Gorinchem en omgeving. IKG is vertegen-

schuldhulpverlening. Avres is een belangrijke

woordigd in de bestuurlijke coördinatiegroep

partij om mee samen te werken voor de

van de RES.

activiteiten die gericht zijn op minima. Energiecoöperaties De lokale energiecoöperaties spelen een belangrijk rol bij de realisatie van de ambities. Zij zijn van groot belang om de lokale burgerparticipatie handen en voeten te geven. Iedere bewoner kan lid worden en meebeslissen, maar ook profiteren van de opbrengsten van groene energie. In de regio

Warmte

Wind

P 29

Leidraad communicatie & participatie Regionale Energie Strategie 1.0 Regio Alblasserwaard

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Inhoudsopgave Inleiding

Samenvatting

Doel

Opgave

Omgeving

Strategie

Verhaal

Aanpak

Uitvoeringsprogramma

Inleiding

Samenvatting

Doel

Opgave

Omgeving

Strategie

Verhaal

Aanpak

P 31

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Inleiding De aarde warmt op, het klimaat verandert en dat vraagt om

Kanttekening

actie. We moeten de CO2-uitstoot verminderen, door om

Binnen de provincie moet nog uitvoering gegeven worden

te schakelen van energie uit fossiele bronnen naar duurzaam

aan de motie 1019, die op 16 juli jl. door Provinciale Staten is

opgewekte energie: de energietransitie. De Regionale

vastgesteld bij de vaststelling van de RES’en. In die motie

Energiestrategie (RES) is een uitgebreid plan om de om-

wordt het college van Gedeputeerde Staten opgedragen om

schakeling naar duurzame energie samen met de omgeving

met criteria te komen om participatie meetbaar te maken;

te realiseren. Zodat toekomstige generaties kunnen blijven

zowel kwalitatief als kwantitatief. Verwachte oplevering van

wonen in prettige, veilige en gezonde regio. Het uitvoerings-

uitvoering van deze motie is najaar 2021.

Leidraad communicatie en participatie Dit document is een leidraad voor de wijze waarop we de omgeving willen informeren en betrekken: transparant en zo vroeg mogelijk. Een leidraad die dient als een stappenplan voor communicatie en participatie bij een concreet project en meebeweegt met de verschillende fasen van zo’n project.

plan RES 1.0 beschrijft de eerste stappen van uitvoering voor de vijf RES-pijlers energie besparen, zon, wind,

De opzet van dit document is grotendeels gebaseerd op de

warmte en innovatie. Dit document is een leidraad voor de

methodiek ‘Factor C’ van de rijksoverheid. Een manier van

wijze waarop we de omgeving daarover willen informeren

werken om strategisch aan de slag te gaan met communicatie

en daarbij willen betrekken.

& participatie. Factor C is bij uitstek geschikt voor projecten en programma’s waar omgevingsgericht of opgavegericht

Het zo vroeg mogelijk informeren en betrekken van de omge-

gewerkt wordt. De werkwijze van Factor C in het kort:

ving en het creëren van maatschappelijke acceptatie/draag-

opgave (wat)

omgeving (wie)

vlak is steeds ons uitgangspunt. De keuzes die in de RES

verhaal (wat)

aanpak (middelen).

strategie (hoe)

gemaakt worden, hebben in een latere fase immers (grote) impact op de leefomgeving van onze inwoners. RES-regio Alblasserwaard wil iedereen betrekken, initiatieven ondersteunen en samen vormgeven aan de plek waar wij wonen.

P 32

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Samenvatting Leidraad communicatie en participatie

De opgave

Verhaal

Dit document is een leidraad voor de wijze waarop we

RES-regio Alblasserwaard wil in 2030 20% energie bespaard

Het gezamenlijke verhaal, of kernboodschap, slaat de brug

de omgeving willen informeren en betrekken: transparant

hebben en 35% duurzame elektriciteit opwekken met zon

tussen de beleving van de omgeving enerzijds en de bedoe-

en zo vroeg mogelijk. Een leidraad die dient als een

en wind, om zo bij te dragen aan de landelijke doelstelling

ling van de opgave anderzijds. Een boodschap komt pas

stappenplan voor communicatie en participatie bij een

van het Klimaatakkoord. Communicatie en participatie zijn

over als de belangen en zorgen van de omgeving worden

concreet project en meebeweegt met de verschillende

instrumenten om de omgeving te informeren en betrekken

erkend. De kernboodschap bevat: het standpunt, de onder-

fasen van zo’n project.

bij deze opgave. De projecten gaan de resultaten opleveren;

bouwing en de actie (kijk-want-dus). Via storytelling wordt

communicatie en participatie zijn daarbij ondersteunend.

een kernboodschap vertaald naar aansprekende verhalen.

Het doel van communicatie en participatie is om inwoners,

De omgeving: stakeholdersanalyse

Aanpak - middelen/tools

bedrijven en maatschappelijke organisaties zo transparant

Omdat we ons tot doel gesteld hebben om de omgeving

Als de strategie (stakeholdersanalyse, de participatiedoelen

en zo vroeg mogelijk te informeren over en betrekken bij

steeds zo transparant en vroeg mogelijk te informeren en

en de wijze van betrekken) en kernboodschap(pen) zijn

de RES 1.0 Alblasserwaard, de onderliggende vijf pijlers en

te betrekken bij de uitvoering RES 1.0, is het noodzaak

vastgesteld, kijken we naar de middelen om de communi-

daarbij behorende projecten. De omgeving moet zich uit-

om te weten wie de stakeholders in de omgeving dan zijn.

catie en participatie praktisch vorm te geven. Dit levert

genodigd voelen om samen te werken aan een duurzame

Wat is hun invloed? En hun belang? Welke rol spelen ze

veelal een mix van online en offline tools op, waarmee

en energieneutrale regio Alblasserwaard. In de RES 1.0

(in deze projectfase)?

we de doelgroepen het beste kunnen bereiken.

Doel van communicatie en participatie

Alblasserwaard wordt uitgegaan van een resultaatsverplichting van 50% lokaal eigendom/financiering/revenuen

Strategie

van hernieuwbare energieprojecten.

De analyse van stakeholders geeft inzicht in hun rol en de participatiedoelen. Daardoor weten we hoe we hen kunnen informeren/ betrekken. Communicatie-doel is meeweten; participatie-doelen zijn het meedenken, meewerken en meebeslissen. We bepalen onze strategie.

Inleiding

Samenvatting

Doel

Opgave

Omgeving

Strategie

Verhaal

Aanpak

P 33

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Doel In deze leidraad wordt beschreven hoe communicatie en

En in het bijzonder zijn de Raadsleden van Gorinchem en

ticipatie investeert de omgeving in het project en/of ervaart

participatie kunnen bijdragen aan de overkoepelende

Molenlanden altijd meer dan welkom bij participatie-activi-

de voordelen van de opbrengsten van het project voor

opgave van de RES enerzijds en de doelstellingen per

teiten. Met de zogenaamde uitnodigingsstrategie creëren

duurzame opwek. In het uitvoeringsprogramma RES 1.0

RES-pijlers en onderliggende projecten anderzijds.

we interactie met de omgeving. Inwoners, bedrijven en

Alblasserwaard wordt uitgegaan van een resultaatsverplichting

maatschappelijke organisaties moeten zich uitgenodigd

van 50% lokaal eigendom/financiering/revenuen van her-

voelen om mee te denken over de stappen die we in het

nieuwbare energieprojecten. Beleid hiertoe moet in beide

uitvoeringsprogramma RES 1.0 gaan zetten.

gemeenten worden vastgesteld. Zowel proces als financiële

Communicatie en participatie: het verschil Communicatie gaat over informeren van de omgeving.

participatie in projecten dragen bij aan maatschappelijke

Participatie gaat om het actief betrekken van de omgeving,

Lokale uitvoering met regionale slagkracht

bij projecten (of beleid) en de ruimte die er dan is om invloed

De uitvoering van de Regionale Energiestrategie vraagt om

uit te oefenen. Participatie betekent actieve deelname: van

een goede balans tussen lokale uitvoering en regionale ver-

Financiële participatie: een kleine toelichting

inwoners bij de gemeente of de gemeente bij de inwoners

antwoordelijkheden en samenwerking. Dat geldt ook voor

Verreweg de meeste projecten binnen het uitvoeringspro-

(burgerparticipatie versus overheidsparticipatie).

communicatie & participatie; die zullen primair plaatsvinden

gramma RES 1.0 Alblasserwaard zitten nog niet in de project-

op lokaal niveau onder verantwoordelijkheid van beide ge-

fase van planvorming/realisatie. Toch wordt er al vaak ge-

meenten.

sproken over financiële participatie. Daarom lichten we hier

Communicatie is het meeweten; participatie is het meedenken, meewerken en meebeslissen van betrokken inwoners

kort toe hoe financiële participatie van de omgeving op

Communiceren kan zonder participeren. Participeren kan

Proces participatie versus financiële participatie

niet zonder communiceren.

Bij proces participatie hebben we het over de inhoudelijke

en stakeholders bij gezamenlijke plannen voor de toekomst.

betrokkenheid van inwoners en stakeholders bij het proces We nodigen iedereen van harte uit betrokken te zijn en blijven.

acceptatie/draagvlak voor duurzame opwek.

rondom projecten voor duurzame opwek. Bij financiële par-

verschillende manieren worden bereikt: • Mede-eigenaarschap, bijvoorbeeld via een energiecoöperatie; •

Inwoners of bedrijven nemen financieel deel, bijvoorbeeld via aandelen of obligaties in een wind- of zonneproject;

P 34

Uitvoeringsprogramma

• Er kan een omgevingsfonds opgezet worden. Een deel van de financiële opbrengsten/ winsten kunnen via dit fonds ingezet worden ten behoeve van de omgeving. Bijvoorbeeld voor natuurontwikkeling, een nieuw buurthuis of sportvelden; • Met een omwonendenregeling ontvangen mensen die in de directe omgeving wonen een indirect voordeel. Bijvoorbeeld met korting op stroom afkomstig uit het project of door investeringen in het verduurzamen van hun woning.

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Doel van communicatie en participatie Het doel van communicatie en participatie is om inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties zo transparant en zo vroeg mogelijk te informeren over en betrekken bij de RES 1.0 Alblasserwaard, de onderliggende vijf pijlers en daarbij behorende projecten. De omgeving moet zich uitgenodigd voelen om samen te werken aan een duurzame en energieneutrale regio Alblasserwaard. In de RES 1.0 Alblasserwaard wordt uitgegaan van een resultaatsverplichting van 50% lokaal eigendom/financiering/revenuen

Welke vorm het meest geschikt is, is afhankelijk van het

van hernieuwbare energieprojecten.

project en het type omgeving. Bovendien is het goed mogelijk dat de uitkomst een combinatie van de verschillende vormen is. Zo heeft een omgevingsfonds of omwonendenregeling voordelen voor iedereen (en dus ook de mensen met een smalle beurs) en kan mede-eigenaarschap of financieel deelnemen juist de lokale betrokkenheid vergroten.

Inleiding

Samenvatting

Doel

Opgave

Omgeving

Strategie

Verhaal

Aanpak

P 35

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Opgave Over welk issue, vraagstuk of probleem hebben we het?

Meekoppelkansen

Hoeveel ruimte geven we aan participatie?

De Regionale Energiestrategie (RES) gaat over energiebe-

De energietransitie beslaat meer dan de RES alleen. Daarom

Hoe wegen we democratisch tot stand gekomen kaders af

sparing, zonne- en windenergie, de warmtevoorziening en

koppelen we de participatie en communicatie van de energie-

tegen participatief tot stand gekomen inzichten en stand-

over innovatieve technieken. Het uitvoeringsplan RES 1.0

opgave ook aan andere beleidsopgaves, zoals klimaatadap-

punten? Het gaat om de balans tussen richting geven als

beschrijft de eerste stappen van uitvoering voor deze vijf

tatie en transitievisie warmte. We zoeken continu naar syner-

bestuur, versus ruimte geven aan inwoners. Hoe is dat binnen

RES-pijlers.

gie en meekoppelkansen. En naar transparantie voor de

onze RES-regio en gemeenten? Een discussie die we aan de

samenleving vanuit een duidelijk verhaal over de energie-

voorkant moeten voeren: hoeveel ruimte en richting geven

transitie in de Alblasserwaard, Molenlanden, Gorinchem.

we aan participatie? Maak hier vooraf duidelijke afspraken

Met de ruimte en mogelijkheden die we nu in de Alblasserwaard hebben, wil RES-regio Alblasserwaard tot 2030

over met beide colleges en raden, de bestuurlijke coördina-

1.150 TJ duurzame elektriciteit opwekken en door middel

Samenwerkende overheid

van zon en wind bijdragen aan de landelijke doelstelling

De manier waarop we vanaf 2019 aan de concept-RES en

van het Klimaatakkoord. Dat gaat om 35% duurzame elek-

RES 1.0 hebben samengewerkt hanteren we ook voor het

Fase

triciteit in onze regio. Daarnaast willen we in 2030 in onze

uitvoeringsprogramma. Gemeenten Molenlanden en Gorin-

Als we de RES Alblasserwaard zouden indelen in een beleids-

regio 20% energie bespaard hebben.

chem staan in verbinding met de samenleving en werken,

cyclus, is beleidsfase 1 ‘probleem (h)erkenning’ doorlopen.

bottom-up, met alle betrokkenen (inwoners, bedrijven en

Communicatie en participatie zijn tot nu toe vooral gericht

Communicatie en participatie zijn instrumenten om de

maatschappelijke organisaties) samen aan deze brede

geweest op informeren en op de dialoog. Afstemming vond

omgeving te informeren en betrekken bij deze opgave.

maatschappelijke opgave. De gemeenteraden worden

en vindt plaats (over gemeentegrenzen heen) samen met

De projecten gaan de resultaten opleveren; communicatie

steeds betrokken en zijn, als gezegd, van harte uitgenodigd

bedrijven, maatschappelijke organisaties, energiecoöperaties,

en participatie zijn daarbij ondersteunend.

bij alle participatie-activiteiten.

wooncorporaties, wijk- en dorpsraden en inwoners. Nu zet-

tiegroep, het projectteam en andere betrokkenen.

ten we met het uitvoeringsprogramma belangrijke stappen in beleidsfase 2 ‘formuleren van potentiële oplossingen’.

P 36

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Een volgende fase betekent andere stakeholders en andere manieren van informeren en betrekken. Uiteindelijk zullen activiteiten en projecten uit het uitvoeringsprogramma leiden naar beleidsfase 3 ‘beslissen’. Dan start de uitwerking van de RES in het omgevingsbeleid, de vergunningverlening en het begeleiden van lokale projecten. De concept-RES beschrijft/ beschreef de verkenning van mogelijkheden voor grootschalige opwek van hernieuwbare energie op land in de regio. Een verkenning die samen met raadsleden, stakeholders en inwoners is doorlopen, waaruit zoekgebieden en kansen naar voren zijn gekomen. Doel van de RES 1.0 is geweest om de verdere haalbaarheid, wenselijkheid en invulling van de zoekgebieden met elkaar nader te onderzoeken en verankeren in de RES 1.0. Vervolgens worden in het uitvoeringsprogramma de afspraken en acties opgenomen waarmee de regio aan de slag gaat om van strategie tot uitvoering van projecten te komen. De opgave RES-regio Alblasserwaard wil in 2030 20% energie bespaard hebben en 35% duurzame elektriciteit opwekken met zon en wind om zo bij te dragen aan de landelijke doelstelling van het Klimaatakkoord. Communicatie en participatie zijn instrumenten om de omgeving te informeren en betrekken bij deze opgave. De projecten gaan de resultaten opleveren; communicatie en participatie zijn daarbij ondersteunend.

Inleiding

Samenvatting

Doel

Opgave

Omgeving

Strategie

Verhaal

Aanpak

P 37

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Omgeving Het krachtenveld: de stakeholders

Het stille midden

De omgeving is de hoeksteen van communicatie en partici-

RES-regio Alblasserwaard wil voorkomen om alleen de con-

patie. Met een krachtenveldanalyse wordt in kaart gebracht

ventionele groepen mensen te bereiken: óf de mensen die

wie de verschillende stakeholders zijn, wat hun standpunten

tijd en interesse hebben, óf de mensen die fel tegen zijn, met

zijn en welke impact ze hebben op de RES, een RES-pijler,

vaak het traditionele wij-zij denken tot gevolg. Belangrijk is

maar vooral op concreet projectniveau.

juist om niet de polen te bestrijden, maar het stille midden te versterken. We betrekken dus bewust andere doelgroepen en

Omdat we ons tot doel hebben gesteld om de omgeving

onderwerpen, en luisteren naar hun belangen en hun verhaal.

De omgeving: stakeholdersanalyse Omdat we ons tot doel gesteld hebben om de omgeving steeds zo transparant en vroeg mogelijk te informeren en te betrekken bij de uitvoering RES 1.0, is het noodzaak om te weten wie de stakeholders in de omgeving dan zijn. Wat is hun invloed? En hun belang? Welke rol spelen ze (in deze fase van het project)?

steeds zo transparant en vroeg mogelijk te informeren en betrekken bij de RES en uitvoering, is het essentieel om

Belangenmanagement

die omgeving in kaart te hebben en te houden. Vooral op

Het lijkt zo’n inkopper, maar vaak wordt het vergeten: achter-

projectniveau in de uitvoering.

haal de belangen van de stakeholders! Soms is dat best lastig, maar zo belangrijk. Zodra belangen over en weer transparant

In het volgende hoofdstuk is een krachtenveldanalyse opge-

zijn werpt dat vrijwel altijd z’n vruchten af in het proces van

nomen van veelvoorkomende stakeholders voor de RES in

meeweten, meedenken, meewerken en meebeslissen. Vaak

de Alblasserwaard. Per beleidsfase worden ze beoordeeld

voorkomt dit problemen en wordt het onderling vertrouwen

op hun mate van invloed en hun belang bij de RES of een

versterkt.

project, en de wijze waarop we hen het beste kunnen betrekken. Een stakeholderanalyse kost tijd, maar het is een onmisbaar fundament om de omgeving in kaart te brengen. En een vereiste voor communicatie en participatie.

P 38

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Strategie De analyse van stakeholders is zo belangrijk omdat hun belang en invloed inzicht geeft in hun rol en tegelijkertijd ook in de participatiedoelen. Daardoor weten we hoe we hen kunnen informeren/ betrekken. We bepalen onze strategie.

Participatiedoelen RES Alblasserwaard De RES-participatiedoelen zijn gebaseerd op de uitgangspunten van het Nationaal Programma RES: • Acceptatie. Realiseren van acceptatie en maatregelen die genomen worden, door te informeren. • Deskundigheid. Benutten van kennis en ervaring van inwoners, bedrijven en stakeholders. • Draagvlak. Realiseren van brede maatschappelijke steun voor de te maken keuzes. • Eigenaarschap. Zorgen dat inwoners en stakeholders zich (financieel) mede-eigenaar voelen.

Participatieladder: wijze van betrekken Als de rol en participatiedoel(en) van de stakeholders bekend zijn, kun je bepalen op welke wijze hen te informeren of be-

Inleiding

Samenvatting

Doel

Opgave

Omgeving

Strategie

Verhaal

Aanpak

P 39

Uitvoeringsprogramma

trekken. Communicatie is het meeweten; participatie is het

energietransitie-projecten. Primair participatiedoel is het

meedenken, meewerken en meebeslissen.

realiseren van acceptatie/draagvlak en steun voor de

• Meeweten: informeren. Op de hoogte gehouden willen

keuzes die moeten worden gemaakt. Dat vereist dat ze

worden (1e trede participatieladder).

hun ideeën hebben kunnen meegeven. Ook financieel

•  Meedenken: raadplegen; adviseren. Stakeholders willen als

eigenaarschap (financiële participatie omwonenden) kan

gesprekspartners gezien worden, we raadplegen hen en

participatiedoel zijn. De wijze van betrekken richt zich

gaan de dialoog aan (2e trede). Adviseren: de betrokkenen

op meedenken en meewerken. Communicatiemiddelen

kunnen problemen en oplossingen aanbieden, die een

stemmen we daar op af.

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Strategie De analyse van stakeholders geeft inzicht in hun rol en de participatiedoelen. Daardoor weten we hoe we hen kunnen informeren/ betrekken. Communicatie-doel is meeweten; participatie-doelen zijn het meedenken, meewerken en meebeslissen. We bepalen onze strategie.

grote rol in de ontwikkeling van beleid spelen (3e trede). •  Meewerken: coproduceren. Gezamenlijk met stakeholders

•  Belanghebbenden zijn stakeholders met een hoog belang

naar oplossingen zoeken, die bindend zijn in de uiteinde-

en een lage invloed. Het zijn partijen aan wie een bepaalde

lijke besluitvorming (4e trede).

inhoudelijke inbreng gevraagd zal worden. Participatiedoel

• Meebeslissen. Betrokken stakeholders maken deel uit

is het benutten van hun deskundigheid. Wijze van be-

van de besluitvorming (hoogste trede).

trekken zal gericht zijn op raadplegen en het benutten van hun kennis en ervaringen: meedenken. Communicatie-

Toelichting krachtenveldanalyse stakeholders: •  Beslissers zijn stakeholders die besliskracht hebben, zowel

middelen stemmen we daar op af. •

Toeschouwers spelen geen actieve rol in het project, maar

vanuit hun formele rol (‘bevoegd gezag’) maar ook vanuit

moeten wel op de hoogte gehouden worden over de

hun doorslaggevende invloed op het project of in de uit-

RES of het project. Participatiedoel is het nastreven van

voering. De groep beslissers kan in volgende beleidsfases

acceptatie, door hen te informeren - meeweten (wijze

veranderen. Participatiedoel is eigenaarschap: zorg dat de

van betrekken). Communicatiemiddelen stemmen we

stakeholders zich mede-eigenaar voelen van de RES en/of

daar op af.

het onderliggende project. Wijze van betrekken is: (mee) beslissen. Communicatiemiddelen stemmen we daar op af.

‘Het is een misvatting om te denken dat participatietrajecten altijd tot draagvlak van beleid moet leiden. Het

•

Beïnvloeders als inwoners, bedrijven en energiecoöperaties

is een van de doelstellingen die een participatietraject

zijn partijen die daadwerkelijk zullen meewerken aan

kan hebben.’

P 40

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Verhaal Om te zorgen voor gelijke informatie voor iedereen en te

opgewekte energie: de energietransitie. Dit hebben we afge-

Zon: Zonnepanelen op bedrijfsdaken

blijven vertellen waarom we aan een Regionale Energiestra-

sproken in het Klimaatakkoord. Gemeente Gorinchem en ge-

We hebben de keuze gemaakt om éérst vol in te zetten op

tegie werken in de Alblasserwaard, hebben we een kern-

meente Molenlanden werken samen met inwoners, bedrijven

grootschalige opwek van zonne-energie op grote daken van

boodschap als basis voor alles wat we doen.

en maatschappelijke organisaties aan de Regionale Ener-

bedrijven en boerenschuren

giestrategie (RES) Alblasserwaard. Samen kijken we naar Het gezamenlijke verhaal, of de kernboodschap, slaat de

mogelijkheden om energie te besparen en naar mogelijkheden

Wind: Windzoekgebied Avelingen

brug tussen de beleving van de omgeving enerzijds en

om grootschalig duurzame elektriciteit op te wekken via wind,

We brengen hier de (on)mogelijkheden voor windenergie in

de bedoeling van de opgave, het RES-pijler of het project

zon, warmte en water in regio Alblasserwaard. Alleen als dat

kaart. Het zoekgebied ligt buiten het Groene Hart, langs in-

anderzijds. Een boodschap komt pas over als die de waar-

op grote schaal gebeurt kunnen we de klimaatdoelen behalen.’

frastructuur & vaarwegen en direct bij industrie. De uitwerking van het windzoekgebied start met onderzoek naar o.a. geluids-

den of overtuigingen van een ander raakt. Met andere woorden: erken de belangen en zorgen van de omgeving/

Kernboodschap per RES-pijler

hinder, slagschaduw, natuur, veiligheid, bodemkwaliteit,

stakeholders. De kernboodschap bevat typisch drie ele-

20% Energie besparen

grondwaterstand, archeologie, cultuurhistorie en ecologie.

menten: het standpunt, de onderbouwing en de actie

Energie die we niet gebruiken hoeven we ook niet op te wek-

(Verkenning van windzoekgebied A15-Oost is vervallen,

(kijk-want-dus). Via storytelling kan een kernboodschap

ken. Daarom willen we in 2030 in onze regio 20% energie

vanwege de motie ‘Windmolen-vrij-Dichtbij’.)

vertaald worden naar aansprekende verhalen.

bespaard hebben. Warmte 35% duurzame elektriciteit in onze regio

In de RES 1.0 wordt invulling gegeven aan de Regionale

Kernboodschap RES | opgave-niveau

Tot 2030 wil de RES-regio Alblasserwaard 1.150 TJ (0,32 TWh)

Structuur Warmte (RSW). Er worden geen keuzes gemaakt

‘De aarde warmt op, het klimaat verandert en dat vraagt om

duurzame elektriciteit opwekken en door middel van zon

voor warmte opwek; het gaat alleen om het in kaart brengen

actie. We moeten de CO₂-uitstoot verminderen, door om te

en wind bijdragen aan de landelijke doelstelling van het Kli-

van de warmte structuur. Over gemeente- en regiogrenzen

schakelen van energie uit fossiele bronnen naar duurzaam

maatakkoord.

heen gaan we op zoek naar de beste oplossingen voor de

Inleiding

Samenvatting

Doel

Opgave

Omgeving

Strategie

Verhaal

Aanpak

P 41

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

toekomstige warmtevraag. Sommige alternatieve warmtevoorzieningen zullen ook impact hebben op het elektriciteitsnet. Innovatie In RES-regio Alblasserwaard omarmen en stimuleren we nieuwe technieken en vernieuwende initiatieven die bijdragen aan de duurzaamheidsopgave. Er valt te denken aan innovatie met waterkracht (bijv. energieopwekking uit de stroming van de Merwede); met waterstof (energieopslag) en zon op water.

Kernboodschap per project In het uitvoeringsprogramma wordt per project, per fase een kernboodschap geformuleerd. Verhaal Het gezamenlijke verhaal, of kernboodschap, slaat de brug tussen de beleving van de omgeving enerzijds en de bedoeling van de opgave anderzijds. Een boodschap komt pas over als de belangen en zorgen van de omgeving worden erkend. De kernboodschap bevat: het standpunt, de onderbouwing en de actie (kijk-want-dus). Via storytelling wordt een kernboodschap vertaald naar aansprekende verhalen.

P 42

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Aanpak Vanuit de stakeholdersanalyse, de participatiedoelen en

Online participatieplatform

manier meer invloed zeggenschap op wat er in hun omge-

de wijze van betrekken richten we ons op de online en of-

We hebben de wens om inwoners en stakeholders via een

ving gebeurt. Het maakt de samenwerking tussen gemeente

fline middelen/tools waarmee we de doelgroepen het

digitaal platform een thuisbasis te bieden voor alle commu-

en bewoners inclusiever en bovendien is het voor inwoners

beste kunnen bereiken.

nicatie en participatie rondom de energietransitie.

en stakeholders leuker en laagdrempeliger om mee te praten en te beslissen. In het uitvoeringsprogramma willen we

Opgave breed is het belangrijk dat de energietransitie

‘Als we hardop denken, dan hebben we het over een plek

vaak onder de aandacht wordt gebracht. Doel is om zowel

waar goede voorbeelden, kennis en ervaringen gedeeld

online als offline een brede doelgroep te betrekken. We

kunnen worden, stakeholders elkaar kunnen vinden en

Communicatie- en participatiemiddelen

informeren middels een mix van bestaande gemeentelijke

waar initiatieven gestart kunnen worden door de samenle-

In het hoofdstuk ‘strategie’ is beschreven op welke wijze be-

communicatiemiddelen en -kanalen van beide gemeenten

ving. We faciliteren community-building. Concrete voor-

paald wordt hoe de stakeholders te informeren of betrek-

(website, social media, gemeentepagina krant). We zoeken

beelden van verduurzaming, van klein naar groot, krijgen

ken. Communicatie is het meeweten; participatie is het

samenwerking met de lokale media (kranten, huis-aan-huis-

een podium. Goed voorbeeld doet goed volgen. We voeren

meedenken, meewerken en meebeslissen. Hieronder wor-

bladen). Ook hebben stakeholders, ondernemersvereni-

een actieve rol in het creëren van berichten en verhalen

den in z’n algemeenheid een aantal voorbeelden weergege-

gingen, organisaties (energieloket) en ook dorpsraden

(content) over duurzame projecten, achtergronden en

ven van mogelijke middelen, gekoppeld aan de wijze van

en/of initiatiefgroepen hele professionele middelen die

successen (storytelling). De gemeente heeft hier een regierol.

informeren/betrekken.

we soms (indirect) kunnen benutten. Uiteindelijk kan dit

We kunnen content delen via de gemeentelijke communica-

alles een opmaat zijn naar een groter online platform voor

tiekanalen…’

Meeweten Informatieoverdracht. Middelen: gemeentelijke kanalen, zo-

de Alblasserwaard.

Inleiding

dit verder onderzoeken en er invulling aan geven.

Samenvatting

Doel

Opgave

Mensen kunnen zelf aangeven over welke onderwerpen zijn

als de website, social media en de gemeentepagina in de

op de hoogte gehouden willen worden, of waar ze bij be-

krant. Huis-aan-huis brieven. Digitale nieuwsbrieven. Fysieke

trokken willen zijn. Zo geven we hun op een interactieve

en online informatieavonden, kennissessies. Energiesafari.

Omgeving

Strategie

Verhaal

Aanpak

P 43

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Meedenken Het gaat niet alleen om het delen van informatie maar ook om de reactie, de input vanuit de inwoners. Middelen: dialoogtafels, gesprekken, het organiseren van activiteiten of evenementen, het versturen van een enquête. Klankbordgroep. Burgerpanel. Gebiedsadviseur. Swipocratie. Kahoot. Mentimeter. Meewerken Gezamenlijk uitwerken. Bijvoorbeeld in co-ontwerp-sessies. Adviesgroep instellen. Burgerberaad. Werkateliers. Innovatielab. Meebeslissen Besluitvorming ligt bij de omgeving. Resultaten uit dit participatieproces hebben een bindende werking: de gemeente neemt de resultaten over. Burgerforum of -panel. Online burgerparticipatie. Lokaal initiatief. Aanpak - middelen/tools Als de strategie (stakeholdersanalyse, de participatiedoelen en de wijze van betrekken) en kernboodschap(pen) zijn vastgesteld, kijken we naar de middelen om de communicatie en participatie praktisch vorm te geven. Dit levert veelal een mix van online en offline tools op, waarmee we de doelgroepen het beste kunnen bereiken.

P 44

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Colofon Een uitgave van RES Regio Alblasserwaard Redactie X Ontwerp Studio Lammert Jonkman Beeld Ministerie van Beeld 18 oktober 2021

P 45