Bijlage 4.2 RES 1.0 Uitvoeringsprogramma Alblasserwaard

Uitvoeringsprogramma Regionale Energie Strategie 1.0 Regio Alblasserwaard

Inclusief Leidraad communicatie & participatie

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Inhoudsopgave Inleiding

5 pijlers prominent in beeld

Communicatie & participatie

Bijlage

Pijler 1: Energiebesparing

Randvoorwaarden

Leidraad communicatie & participatie

Pijler 2: Warmte Pijler 3: Innovatie Pijler 4: Zon Pijler 5: Wind

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Warmte

Innovatie

Zon

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P2

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Inleiding Waar kunnen we duurzame elektriciteit opwekken, welke

Van RES 1.0 naar uitvoering

landen en Gorinchem. Samen met onze stakeholders en inwo-

bronnen zijn er voor duurzame warmte? En welke infra-

Regionale Energiestrategie

ners hebben we de RES 1.0 opgesteld. Vervolgens hebben

structuur hebben we daarvoor nodig? Dat zijn vragen waar

Wereldwijd staan we voor een grote uitdaging om het ge-

de gemeenteraden, Provinciale Staten en het Algemeen

we in deze Regionale Energiestrategie (RES) een antwoord

bruik van fossiele brandstoffen, zoals aardolie, aardgas en

Bestuur van het waterschap de RES 1.0 vastgesteld op res-

op geven.

steenkolen, te vervangen door hernieuwbare brandstoffen

pectievelijk 13 april, 23 april en 16 juni 2021. In de RES 1.0

om klimaatverandering tegen te gaan. In Nederland zijn de

beschrijven we de gemaakte keuzes over hoe en waar we

Dit document komt voort uit de afspraken die we met

doelstellingen en het tempo hiervoor vastgelegd in het natio-

in de Alblasserwaard duurzame energie willen opwekken,

elkaar hebben gemaakt in het Klimaatakkoord, de Neder-

nale Klimaatakkoord. Hierin staat hoe Nederland de klimaat-

een eerste aanzet tot de Regionale Structuur Warmte, de

landse uitwerking van de internationale klimaatafspraken

afspraken, die in Parijs door allerlei landen zijn gemaakt, gaat

mogelijkheden voor energiebesparing en de kansen voor

van Parijs. Nederland is opgedeeld in 30 regio’s. Iedere

nakomen. Het doel is om de CO₂-uitstoot voor 2030 met 49%

innovatie. Als regio zetten we in op een ambitieuze maar

regio onderzoekt hoe er regionaal een bijdrage kan worden

te verminderen ten opzichte van 1990 en het uiteindelijke

ook haalbare bijdrage aan de nationale doelstelling van her-

geleverd. De gemeenten Molenlanden en Gorinchem,

doel is om in 2050 de CO₂-uitstoot tot nagenoeg nul terug

nieuwbare elektriciteitsopwekking van 35 TWh. Het bod voor

provincie Zuid-Holland en het waterschap Rivierenland

te brengen. Daartoe is onder meer het Nationaal Programma

de regio betreft 1.150 TJ ofwel 0,32 TWh. Iedere twee jaar

en vele andere partners vormen samen de RES-regio

Regionale Energiestrategie (NP RES) opgesteld. De nationale

wordt de RES geactualiseerd. Zo kunnen nieuwe inzichten,

Alblasserwaard.

doelstelling voor elektriciteit is dat in 2030 alle 30 RES-regio’s

stappen, maatregelen en/of projecten opgenomen worden

bij elkaar opgeteld een vermogen van 35 Terawattuur (TWh)

in of voortkomend uit dit uitvoeringsprogramma een plek

aan hernieuwbare elektriciteit opwekken op land. Elke regio

krijgen in een RES 2.0, 3.0 en verder.

draagt via de RES bij aan de nationale optelsom. Met het vaststellen van de RES 1.0 breken er twee nieuwe fases RES-regio Alblasserwaard is een van de kleinste energieregio’s

aan. Enerzijds werken we toe naar een RES 2.0 en anderzijds

van de 30 energieregio’s en bestaat uit de gemeenten Molen-

werken we de RES 1.0 uit naar een praktisch en uitvoerbaar

P3

Uitvoeringsprogramma

RES 1.0 regio Alblasserwaard De aarde warmt op, het klimaat verandert en dat vraagt om actie. We moeten de CO2-uitstoot verminderen, door om te schakelen van energie uit fossiele bronnen naar duurzaam opgewekte energie: de energietransitie.

Regionale Enenergie Strategie 1.0

uitvoeringsprogramma. Hierin worden afspraken en acties opgenomen waarmee de regio aan de slag gaat om van strategie tot uitvoering van projecten te komen. Deze eerste

Energie besparen

Windzoekgebied Avelingen

Energie die we niet gebruiken hoeven we ook niet op te wekken. Daarom willen we in 2030 in onze regio 20% energie bespaard hebben.

Avelingen ligt buiten het Groene Hart, langs infrastructuur & vaarwegen en direct bij industrie. We brengen voor dit zoekgebied de (on)mogelijkheden voor windenergie in kaart.

35% duurzame elektriciteit in onze regio

versie van het uitvoeringsprogramma van de RES 1.0 heeft, evenals de RES 1.0, een looptijd tot juli 2023. Regionale samenwerking en organisatie RES

Tot 2030 wil de RES-regio Alblasserwaard 1.150 TJ (0,32 TWh) duurzame elektriciteit opwekken en door middel van zon en wind bijdragen aan de landelijke doelstelling van het Klimaatakkoord.

De RES hebben we als regio samen opgesteld met regionale en lokale stakeholders en inwoners. Verduurzamen doen we namelijk samen. We zullen met elkaar de inspanning moeten leveren om samen van de opbrengsten te profiteren. In de aanloop naar de RES 1.0 zijn we in gesprek gegaan met

5 molens

De uitwerking van het windzoekgebied start met onderzoek naar o.a. geluidshinder, slagschaduw, natuur, veiligheid, bodemkwaliteit, grondwaterstand, archeologie, cultuurhistorie en ecologie.

Onze strategie voor duurzame energie De Regionale Energiestrategie (RES) is een uitgebreid plan om de energie in onze regio te verduurzamen. De RES 1.0 gaat over energiebesparing, zonne- en windenergie, de warmtevoorziening en over innovatieve technieken.

Het elektriciteitsnet: ’n onmisbare schakel!

Zon op bedrijfsdaken

De nieuwe elektriciteit moet op het elektriciteitsnet passen. Een combinatie van zonne- én windenergie blijkt erg belangrijk voor balans op het net, en voor het beheersbaar houden van de maatschappelijke kosten ervan.

68 ha

Zon

Besparen

7-10 molens

zijn voor concretere samenwerkingsverbanden, hoe deze eruit zouden kunnen zien en waar de regio dit zou kunnen faciliteren. Deze regionale samenwerking en afstemming is nodig en biedt meerwaarde bij vraagstukken die de gemeentegrenzen overschrijden. Het projectteam en de bestuurlijke coördinatiegroep RES Alblasserwaard, met daarin een brede vertegenwoordiging van de belanghebbende organisaties

Participatie Maatschappelijke betrokkenheid, transparantie en draagvlak zijn van groot belang. We betrekken belanghebbenden zo vroeg mogelijk. We hebben de ambitie voor 50% lokaal eigenaarschap van energieprojecten.

Wind

diverse partijen om te verkennen welke mogelijkheden er

en instellingen, dragen vanaf het begin van het RES-proces zorg voor continuïteit en bestuurlijke afstemming. Deze overlegstructuur continueren we gedurende de looptijd van

Innovatie

Warmte

Zonnepanelen op bedrijfsdaken

Van strategie naar actie!

We hebben de keuze gemaakt om éérst vol in te zetten op grootschalige opwek van zonne-energie op grote daken van bedrijven en boerenschuren.

In de uitvoeringsagenda maken we de te zetten stappen concreet.

dit uitvoeringsprogramma. Het RES-team is verantwoordelijk voor de dagelijkse aansturing. De afbeelding op de volgende pagina geeft inzicht in de samenstelling van de verschillende teams. Daarnaast wordt per pijler van de RES 1.0 een kernteam gevormd.

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Warmte

Innovatie

Zon

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P4

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

De omvang en de integraliteit van de energietransitie-opgave vraagt om intensieve samenwerking tussen alle partijen binnen de RES-regio, zoals de gemeenten Molenlanden en Gorinchem, provincie Zuid-Holland, het waterschap Rivierenland, IKG en vele andere partners. Meer specifiek gaat het daarbij over het maken van gezamenlijke keuzes in de RES 2.0 en daarop volgend, het afstemmen van de activiteiten. Bij de activiteiten wordt onder andere stilgestaan bij: •

de capaciteit van het energienetwerk;

•

het afstemmen over financiering en subsidieregelingen;

• het samen optrekken om het netwerk, de kennis en de capaciteit zo optimaal mogelijk in te zetten; • hoe de voortgang en impact gezamenlijk gemonitord kunnen blijven en waar nodig bijgestuurd kunnen worden; • hoe het bod voor de opwekking van duurzame energie vertaald kan worden naar omgevingsbeleid, en; • hoe partijen binnen de RES-regio geactiveerd kunnen worden om te participeren. We kunnen het als gemeenten niet alleen en rekenen daarbij ook op de inzet van lokale en regionale partijen. We zien al veel initiatieven van de grond komen, met goede opbrengsten in termen van duurzame energie, werkgelegenheid, sociale betrokkenheid en natuurlijk ook in geld. Dat momentum willen we vergroten door de lokale en regionale initiatiefnemers zo goed mogelijk te faciliteren en wie nog niet meedoen proberen in beweging te krijgen.

P5

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

werkgroepen;

activiteiten uitvoeren om te komen tot onze doelstellingen.

Voor het vervolgproces benodigde capaciteit en expertise

Het uitvoeringsprogramma legt nadrukkelijk de focus op

wordt in een cyclus van minimaal 2 jaar geüpdatet. De RES

o.a. op gebied van omgevingsbeleid (ruimtelijk, landBr

de aankomende jaren, op weg naar de tussendoelen uit de

2.0 is een nadere uitwerking en mogelijke herziening van de

schappelijk, juridische inpassing in omgevingsplannen),

RES 1.0 en het einddoel energieneutraal in 2050.

RES 1.0. Nieuwe inzichten en ontwikkelingen (wereldwijd,

energiebesparing, energie opwek, warmtetransitie, com-

nationaal en dus ook regionaal en lokaal) ten aanzien van

municatie, participatie, onderzoek/innovatie;

RES 2.0 Het RES-traject kent een doorlooptijd tot 2030. De RES

•

Strategische uitgangspunten

warmtebronnen en locatiekeuzes voor hernieuwbare opwek

•  Benodigde middelen voor onderzoek en eventuele inhuur;

De RES 1.0 voeren we uit aan de hand van een aantal strate-

zullen moeten worden doorgevoerd. Ook de besluiten over

•

gische uitgangspunten. Deze uitgangspunten zijn richting-

nieuw aan te leggen infrastructuur en opslaglocaties wor-

• Planning en vervolgstappen.

gevend voor het bepalen van onze rol en positie, en voor de

den opgenomen in de RES 2.0. Over de RES 2.0 vindt, net

Ook krijgen nieuwe ideeën en input hierin een plek.

selectie en wijze van uitvoering van projecten. We verster-

Voortgangsbewaking;

als bij de RES 1.0, weer besluitvorming plaats.

ken de projecten die al lopen en een goede bijdrage leveren

Uitvoeringsprogramma

aan onze opgave. We prioriteren onze inzet door te bepalen

Voor de RES 2.0 is voortzetting van de opgebouwde net-

Scope van een uitvoeringsprogramma

welke inspanning het hoogste rendement oplevert qua be-

werksamenwerking van de RES 1.0 nodig. Begeleiding van

In het voorliggende uitvoeringsprogramma maken we in-

wustwording, energiebesparing en CO₂-reductie. We zoe-

het proces door een onafhankelijke procesbegeleider is we-

zichtelijk hoe we aan elke pijler uitvoering geven en met wie

ken naar gedeeld eigenaarschap, waarbij we kijken of lokale

derom nodig en wenselijk. Waar nodig moeten aanpassingen

we dat samen doen. Daarnaast zijn ook de benodigde capa-

en regionale partijen de trekkersrol op zich kunnen nemen.

worden gedaan aan de huidige projectorganisatie, door bij-

citeit en de financiële middelen inzichtelijk gemaakt. De hui-

Dit zijn partijen als een energiecoöperatie, een onderne-

voorbeeld andere/nieuwe disciplines en/of organisaties toe

dige budgetten zijn niet voldoende voor dit uitvoeringspro-

mersvereniging of een organisatie als Blauwzaam. Daar-

te voegen. Zo zal in de volgende fase meer afstemming nodig

gramma. Daarom gaat het voor een deel om extra

naast bewaken we het kritieke lange termijn pad voor onder

zijn met omliggende RES-regio’s, de Groene Hart-regio’s en

capaciteit en extra financiële middelen. Een structurele bij-

andere beleid, vergunningen en van de netcapaciteit. Deze

de Veiligheidsregio.

drage vanuit het Rijk via o.a. het Gemeentefonds is hiervoor

bewaking doen we door tijdig te beginnen met het schep-

noodzakelijk. Ook tijdens het opstellen van de RES 2.0 zul-

pen van de randvoorwaarden voor lokaal eigendom en de

In het eerste kwartaal van 2022 zal een nieuw ‘Plan van aan-

len projecten afhankelijk van de ontwikkelingen worden

verankering daarvan in beleid. We verzilveren zoveel als mo-

pak RES 2.0 Alblasserwaard’ worden opgesteld, waarin o.a.

voortgezet en geïntensiveerd. Hiermee zetten we duidelijke

gelijk meekoppelkansen met de economische ontwikkeling

voorstellen worden gedaan voor:

stappen richting een energie neutrale regio in 2050.

van onze regio en met opgaven als klimaatadaptatie, veen-

• Afspraken rond onder andere besluitvorming, samenstel-

In dit uitvoeringsprogramma zoomen we in op 5 vastgestelde

weidestrategie, arbeidsmarkt en onderwijs.

ling stuurgroep, etc.;

pijlers van de RES: energiebesparing, warmte, innovatie, zon

• Inrichting van de projectorganisatie zoals kerngroep en

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Warmte

Innovatie

en wind. Voor elk van deze pijlers zullen we verschillende

Zon

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P6

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Vijf pijlers prominent in beeld De RES 1.0 bestaat uit de vijf pijlers: energiebesparing,

Pijler 1: Energiebesparing

van de energiegebruikers is daarbij noodzakelijk. We werken dit uit in een programmatische aanpak energiebesparing die

warmte, innovatie, zon en wind. In de volgende paragrafen

zich richt op woningen, bedrijven en maatschappelijk vastgoed.

beschrijven we voor deze onderwerpen de huidige activi-

Het afgelopen decennium zien we dat ons energieverbruik

teiten en de denkrichtingen voor de uitvoering of de eerste

alleen maar is toegenomen door autonome groei van bevol-

stappen om tot een vervolgproces te komen. Om een op-

king en technologie, ondanks de diverse klimaatakkoorden

Energiebesparing inwoners

timale invulling en uitvoering te kunnen geven aan de acti-

en -convenanten en de inspanning om energie te besparen.

Energiebesparing is een belangrijk onderdeel van het ver-

viteiten is een goede samenwerking met de verschillende

Door de komende jaren vol in te zetten op energiebesparing,

minderen van de CO₂-uitstoot en cruciaal in de energietran-

partijen noodzakelijk. In de Bijlage staat een overzicht van

willen we voorkomen dat onze regionale opgave voor duur-

sitie. Door stevig in te zetten op energiebesparing en isoleren

de samenwerkende partijen met een korte toelichting.

zame energie-opwek en de warmtetransitie nog groter wordt

van gebouwen en woningen willen we de vraag naar elektri-

In dit hoofdstuk zijn alle pijlers toegelicht. Daarbij is inge-

dan ze al is. De rol van de regio en de gemeenten is om hierin

citeit en aardgas verminderen. Als er minder vraag is naar

gaan op wat we al doen in 2021, wat we gaan doen tot

het initiatief te nemen. Daarbij wordt rekening gehouden met

energie, hoeft er tenslotte ook minder (hernieuwbare) energie

1 juli 2023 en hoe de participatie en communicatie verloopt

landelijke ontwikkelingen op het gebied van energiebesparing,

te worden opgewekt. Woningen gebruiken twee derde van

in die periode.

bijvoorbeeld energielabel C voor kantoren en de Regeling

de energie in de gebouwde omgeving. Het Rijk is primair aan

Reductie Energieverbruik (RRE). Daarnaast heeft de overheid

zet, de gemeenten zetten daarnaast zowel gemeentebreed

een voorbeeldrol, bijvoorbeeld door het verduurzamen van het

als wijkspecifiek in op stimulering van energiebesparing bij

gemeentelijk vastgoed en het wagenpark. Als regio stellen

woningeigenaren. Bijkomend voordeel van maatregelen die

we ons ten doel om 20% energie te hebben bespaard in 2030.

getroffen kunnen worden om energie te besparen is dat ze ook vaak bijdragen aan het wooncomfort, hogere veiligheid

Energiebesparing

Voor het behalen van de besparingsdoelstellingen hebben de

(minder aardgas in je woning) en lagere energielasten.

samenwerkende partijen elk hun eigen rol. Het stimuleren van

Om energiebesparing te stimuleren in de gemeente voeren

de samenwerking met en het aansluiten op (lokale) initiatieven

we diverse projecten uit in samenwerking met het Regionaal

P7

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Energieloket en Het Nieuwe Wonen. In 2020 hebben we bij

(namens de gemeenten) een digitaal loket waar inwoners

120% van de bijstandsnorm of lager een voucher ter

het Rijk de eenmalige specifieke Regeling Reductie Energie-

informatie kunnen krijgen over energiebesparing en duurzame

waarde van €45,- ontvangen. De kosten hiervan zijn

verbruik (RRE) aangevraagd en ontvangen. Met behulp van

energie in hun woning. Daarnaast organiseert het digitaal

gedekt van de door de raad en provincie beschikbaar

de RRE- subsidie hebben gemeenten diverse projecten

loket wijkgerichte energiebesparingsaanpakken en collec-

gestelde gelden.

opgezet om huiseigenaren te stimuleren om te komen tot

tieve inkoopacties voor woningisolatie en zonnepanelen.

kleine energiebesparende maatregelen in huis. Daarnaast

Via het Nieuwe Wonen kunnen inwoners een gratis advies-

gebruiken gemeenten de regeling om advies te geven aan

gesprek over energiebesparing krijgen van een wooncoach.

4. Een collectieve inkoop van isolatie en zonnepanelen.

huiseigenaren over energiebesparende maatregelen, zoals

Aanvullend kan de wooncoach een warmtescan van de wo-

5. Straatklimaat projecten; dit zijn laagdrempelige avonden

dak-, raam- of gevelisolatie.

ning maken. Aan de hand van infraroodbeelden wordt dui-

bij woningeigenaren thuis waar zij hun eigen sociale net-

delijk waar de warmteverliezen optreden en hoe deze via

werk uitnodigen.

3. Een collectieve gebiedsgerichte adviesactie gericht op energiebesparing.

Als vervolg op de RRE heeft het Rijk de Regeling Reductie

isolerende maatregelen verholpen kunnen worden. Hiermee

Energiegebruik Woningen (RREW) uitgebracht. Via deze re-

is alleen al in de gemeente Gorinchem 382 ton CO₂ uitstoot

Vanwege de coronacrisis hebben sommige activiteiten digitaal

geling kunnen gemeenten niet alleen woningeigenaren, maar

gereduceerd, wat gelijk staat aan het elektriciteitsverbruik van

of nog niet plaatsgevonden. Activiteiten 1 tot en met 4 zijn

ook huurders en minima stimuleren om energie in hun woning

bijna 250 huishoudens. Met het akkoord van de gemeenteraad

voornamelijk digitaal uitgevoerd, activiteit 5 heeft helaas

te besparen. Beide gemeenten hebben de RREW-subsidie

van Gorinchem is het in februari 2021, mogelijk geworden

niet plaatsgevonden.

aangevraagd en ontvangen. Om een overlap met de RREW-

om te starten met het warmtenet in de Gildenwijk. In de ja-

regeling te voorkomen hebben we besloten om de uitvoe-

ren 60/70 zijn hier veel (huur) woningen gebouwd, waarbij

Wat gaan we nog doen?

ring van de RRE-regeling per 1 juli 2021 te beëindigen en de

veel energiewinst te behalen is. Poort6 is van plan om, waar

Activiteiten RREW-regeling

RREW-regeling vanaf september 2021 te gaan uitvoeren.

mogelijk deze woningen te renoveren en/of te verduurzamen.

Vanuit de RREW worden de onderstaande activiteiten uitgevoerd om (meer) bewustzijn te creëren bij eigenaar-be-

Daarnaast heeft op 31 oktober 2019 de raad van Gorinchem

Activiteiten RRE-regeling

woners, huurders en minima over energiebesparing. We willen

ingestemd met het verstrekken van duurzaamheidspakketten

De Gorcumse en Molenlandse aanvraag is gebaseerd op

hen stimuleren om energiebesparende maatregelen te treffen.

aan huishoudens met een minimuminkomen van 120% van

vijf activiteiten:

de bijstandsnorm of lager.

1. Persoonlijk advies en ontzorging met wooncoaches van Het Nieuwe Wonen voor geïnteresseerde huiseigenaren.

Cadeaubonnen voor huurders en eigenaren-bewoners De gemeenten zijn voornemens cadeaubonnen (korting

2. Het aanbieden van kleine energiebesparende maatrege-

vouchers) voor kleine energiebesparende maatregelen be-

Gemeenten werken samen met het Regionaal Energieloket

len via vouchers en bij een informatieavond. Aanvullend

schikbaar te stellen voor huurders en eigenaren-bewoners.

en het Nieuwe Wonen. Het Regionaal Energieloket heeft

hebben huishoudens met een minimuminkomen van

Zij kunnen via een aanvraagformulier een cadeaubon aan-

Wat hebben we al gedaan?

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Warmte

Innovatie

Zon

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P8

Uitvoeringsprogramma

vragen. Deze cadeaubon met unieke code kan bij een

die van grondgebonden woningen. Om die reden is een ei-

online webshop verzilverd worden. De kosten van deze

gen aanpak nodig voor deze doelgroep, de zogenoemde

cadeaubonnen worden gedekt vanuit het RREW-budget.

VvE-aanpak. Naast de reguliere uitdagingen, vormt bij deze

Regionale Enenergie Strategie 1.0

doelgroep de vereiste unanieme besluitvorming een extra Ondersteuning huurder algemeen & aan huis

barrière om over te gaan tot verduurzaming. De VvE-aanpak

Energiecoaches zijn enthousiaste buurtbewoners die buurt-

biedt basisondersteuning voor elke VvE via een digitaal loket

genoten helpen energie te besparen. Het aanschaffen van

in combinatie met webinars en een Zon op VvE-project.

energiebesparende producten via de cadeaubonnen kan een opstap zijn naar een gesprek over welke andere manieren

Vervolg na RREW

er zijn om (meer) energie te besparen. Vrijwillige energie-

Energiebesparing is een belangrijke pijler in de RES 1.0

coaches voeren deze gesprekken bij bewoners thuis, digitaal

Alblasserwaard. We zijn trots op wat we al hebben gedaan

of telefonisch.

en dit gaan we verder uitbouwen. Na afloop van de uitvoering van de RREW willen we onze acties voor inwoners dan

Collectief advies en inkoop van isolatie, zonnepanelen,

ook continueren. We verwachten hier Rijksmiddelen voor

HR++glas gekoppeld aan kleine maatregelen

te ontvangen, maar indien dit niet mogelijk is zullen we hier

In de collectieve acties staan niet woningtypes, maar juist

eigen middelen voor moeten inzetten.

de specifieke maatregelen centraal. Via deze acties worden eigenaar-bewoners op weg geholpen in hun oriëntatie naar

Communicatie en participatie

energiebesparende maatregelen. Per actie wordt er inge-

Voor dit onderdeel zijn participatie en communicatie in het

zoomd op één thema zoals isolatie, zonnepanelen of isole-

bijzonder essentieel. Door te informeren willen we onze

rend glas. Uitgangspunt is dat de actie voor inwoners extra

inwoners inspireren en stimuleren ander gedrag te vertonen,

korting oplevert, dat betrouwbare partijen worden geselec-

zoals het verduurzamen van hun woningen. Gedragsveran-

teerd en dat geholpen wordt met het aanvragen van de bij-

dering kunnen we alleen bereiken door goede communicatie

behorende subsidie.

in combinatie met beleidsmaatregelen, zoals de beschikbaarheid van voorzieningen, financiën of wet- en regelgeving.

Vereniging van Eigenaren Aanpak

We doen een beroep op al onze burgers om na te denken

Ook Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) willen aan de slag

over hun energiegebruik en om ze op goede alternatieven

met energiebesparing. De klanteis van een VvE wijkt af van

te wijzen, waardoor de energietransitie succesvol en betaal-

Energiebesparing

P9

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

baar is. We maken gebruik van subsidies en andere regelingen

door het aanbieden van informatie, kennis en expertise.

E-agenda een start gemaakt door OZHZ, waarna de aanpak

die het proces kunnen vergemakkelijken en anderszins stimu-

De focus ligt op voorlichting, branchegerichte aanpak, on-

in 2022 wordt voortgezet. In 2021 is OZHZ gestart met

leren. Door een voortdurend gesprek met alle ingezetenen

dersteuning van ondernemersverenigingen op bedrijventer-

20 bedrijven te controleren in de gemeente Gorinchem.

over duurzaamheid hopen we tot een gedragen dialoog te

reinen en de ondersteuning van organisaties met maat-

In de gemeente Molenlanden is voor de E-agenda al extra

komen en een grote betrokkenheid in de samenleving. In de

schappelijk vastgoed (sportverenigingen, scholen).

budget vrijgemaakt voor 2021. Om die reden worden in de

bijgevoegde leidraad van communicatie en participatie

Specifieke aandacht is daarbij gericht op het eigen over-

gemeente Molenlanden 34 bedrijven gecontroleerd, 14 ge-

wordt hier meer toelichting over gegeven.

heidsvastgoed. Op al deze onderdelen wordt de aanpak

sprekken gehouden met koplopers en 4 energiescans uitge-

voortgezet, daarbij is intensivering noodzakelijk.

voerd. Verderop bij het kopje ‘Activiteit 1’ is een toelichting gegeven op deze activiteiten.

Energiebesparing bedrijven Bedrijven (industrie, landbouw en het aandeel bedrijven in

Wat hebben we al gedaan?

de gebouwde omgeving) nemen op dit moment gezamenlijk

Start uitvoering E-agenda door Omgevingsdienst Zuid-

Wat gaan we nog doen?

38% van de energievraag in de Alblasserwaard voor hun re-

Holland Zuid

Uitvoering E-agenda

kening. Uit verschillende gesprekken met onder andere on-

In 2020 heeft de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ)

In 2022 willen we de samenwerking met OZHZ intensiveren.

dernemersverenigingen, LTO Noord (afdeling Alblasserwaard)

een Energie agenda opgesteld, oftewel de E-agenda. Deze

Hierbij wordt in overleg gekeken naar de interne taakverdeling

en Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) blijkt dat er

agenda bevat een mix van regulerende en stimulerende in-

en naar de werkzaamheden welke uitbesteed worden aan

kansrijke mogelijkheden liggen voor bedrijven om energie

strumenten om energiebesparing bij bedrijven te versnellen.

OZHZ. Vanuit bestaande middelen, die de provincie en ge-

te besparen. Het is belangrijk om deze kansen op te pakken

Door een slimme afwisseling van versterkt toezicht en pre-

meenten bieden aan OZHZ, kan OZHZ jaarlijks samen met zo’n

om bedrijven en ondernemers te stimuleren hun vastgoed

ventie worden bedrijven niet alleen gereguleerd, maar ook

70 bedrijven in de Alblasserwaard bekijken welke energie-

en activiteiten te verduurzamen. Om bedrijven verder te

gestimuleerd en gefaciliteerd om:

besparende maatregelen genomen kunnen worden. Daarmee

stimuleren bij het treffen van duurzaamheidsmaatregelen

•

meer energie te besparen;

duurt het tot 2030 voordat alle energierelevante bedrijven in

zijn onder andere middelen, stimuleringsregelingen en

•

brandstof te besparen;

de Alblasserwaard een bezoek gekregen hebben. Dat moeten

maatregelen vanuit het Rijk noodzakelijk. De gemeente zal

• alternatieve brandstof te gebruiken, zoals elektra of

een stimulerende rol hebben richting de bedrijven.

waterstof, en;

en willen we versnellen naar zo’n 150 (70 voor Gorinchem en 80 voor Molenlanden) bedrijfsbezoeken per jaar, zodat alle

•  energie te monitoren en duurzame energie op te wekken. De opgave op het gebied van verduurzaming en energiebe-

energierelevante bedrijven binnen 5 jaar bezocht zijn. Naast het continueren van bovenstaande activiteiten onder de

sparing kunnen we alleen aangaan, als we dat samen met

Volgens de analyse van OZHZ heeft de regio Alblasserwaard

E-agenda, is het uitbreiden van het aantal bedrijfsbezoeken

onze ondernemers en bedrijven doen. Energiebesparing bij

595 energierelevante bedrijven; in Gorinchem 281 en in

de belangrijkste intensivering. In combinatie met bedrijfsbe-

ondernemers en bedrijven willen we actief ondersteunen

Molenlanden 314. In 2021 wordt met de uitvoering van de

zoeken van OZHZ en lokale collega’s van economische zaken,

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Warmte

Innovatie

Zon

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P 10

Uitvoeringsprogramma

dan wel de bedrijfsverenigingen kan het besparingspotentieel

•  Energiecontroles: Voor de achterblijvers en middengroep

Regionale Enenergie Strategie 1.0

tionarissen ook geïnteresseerde wethouders deelnemen.

bij de bedrijven de komende jaren beter benut worden.

worden door de OZHZ-inspecteurs energiecontroles

Met gemeente Gorinchem wordt specifiek ook afgestemd

voorbereid. Hierbij is het van belang om te achterhalen

die graag meer inzicht willen in hun energieverbruik en

hoe de eigen gemeentelijke handhaving en toezicht hierbij

waarom bedrijven achterblijven. Bij overtredingen krijgen

mogelijkheden tot besparen. Het is een bewustwordings-

een rol kan spelen. Aan het begin van 2022 wordt een geza-

bedrijven standaard een hersteltermijn van 6 maanden.

instrument, dat beperkt wordt ingezet, om een paar

menlijk plan van aanpak voor dat jaar opgesteld. Vanaf

In verband met COVID-19 en algemene investeringspro-

voorbeeldbedrijven te krijgen voor de omgeving (bijv.

2023 is het denkbaar om een hybride model op te zetten

gramma’s van bedrijven, kunnen bedrijven ook verzoeken

bedrijventerrein of branche, zoals agrarische sector). De

waarbij er een samenwerking ontstaat tussen OZHZ, onder-

om een langere hersteltermijn. In dat geval moeten bedrij-

bedrijven, die een energiescan ontvangen, worden uitge-

nemers(verenigingen) uit de regio en de gemeente waar-

ven een plan van aanpak aanleveren, waarbij ze voor meer

daagd om maatregelen te treffen, maar ook om hun er-

mee energiebesparing verder vorm wordt gegeven. De sa-

hersteltijd ook uitgedaagd worden meer maatregelen te

varingen te delen met hun omgeving. De ervaring leert dat

menwerking met alle partijen, zoals OZHZ, wordt jaarlijks

treffen. Voorbeelden van meer maatregelen zijn boven-

ondernemers onderling elkaar beter weten te overtuigen

geëvalueerd en de werkzaamheden voor het opvolgende

wettelijke besparingsmaatregelen met een terugverdien-

van de nut en noodzaak, maar ook het te behalen voordeel.

jaar worden aan de hand van de behoeften bijgestuurd.

tijd van meer dan vijf jaar, het (extra) opwekken van duurzame energie, vervoersmanagement en monitoring.

Het is van belang dat energiebesparing voor bedrijven regi-

• Energiescans: De energiescans zijn voor ondernemers

Activiteit 2: Branche-aanpak (regionaal Zuid-Holland Zuid met maatwerk regio Alblasserwaard)

onaal en bovenregionaal wordt gecoördineerd. Om de energie-

• Koplopersgesprekken: koplopers, die over het algemeen

De Wet Milieubeheer kent 19 branches. Om de bedrijven per

besparing te monitoren worden periodiek cijfers opgevraagd

weinig aandacht krijgen, worden ook bezocht. Deze be-

branche te informeren over energiebesparing, werken we

waarbij er ook mijlpalen worden opgenomen. Dit is tevens

drijven kunnen een voorbeeldrol vervullen en ambassadeur

aan een branchegerichte aanpak. De werkwijze van de bran-

een onderdeel van de E-agenda waardoor OZHZ uitvoering

voor andere ondernemers zijn. Bij de bezoeken controleert

che-aanpak volgt de volgende vijf stappen:

aan wordt gegeven.

OZHZ de wettelijke maatregelen en of er aanvullende

1. Verkenning branche

bovenwettelijke besparingen en andere duurzaamheids-

2. Data-analyse

Activiteit 1: Bedrijfsbezoeken (kern van de E-agenda)

maatregelen op het gebied van circulaire economie, kli-

3. Passende benadering bij doelgroep inclusief afstemming

We zijn trots op de huidige inspanningen in het bedrijfsleven

maatadaptatie, biodiversiteit en vervoersmanagement te

en waarderen het dat steeds meer bedrijven hiervoor in-

nemen zijn. De ervaring leert dat koplopers open staan

4. Ondersteuning communicatie

spanningen leveren. Op basis van data uit de informatie-

voor verdere verduurzaming. Deze bezoeken worden in

5. Behoeftepeiling voor aanvullende inzet middelen, zoals

plicht maakt OZHZ een analyse van het bedrijvenbestand.

samenwerking met de bedrijfscontactfunctionarissen van de

een webinar of een kennis- of innovatietafel

Afhankelijk van de beschikbare data worden bedrijven inge-

gemeenten voorbereid. Bij de bezoeken kunnen naast de

In overleg met de gemeenten wordt er een prioritering aan-

deeld in achterblijvers, middengroep en koplopers.

adviseurs duurzaamheid van OZHZ en bedrijfscontactfunc-

gebracht per branche.

Energiebesparing

met regio (maatwerk)

P 11

Uitvoeringsprogramma

Activiteit 3: Bedrijventerreinenaanpak (lokaal)

naar bedrijven. Daarnaast zorgt OZHZ er voor dat bedrijven

De focus ligt hierbij op energiebesparing, maar er wordt

ook kunnen participeren in bijvoorbeeld koplopersgesprek-

ook gekeken naar de koppeling met andere duurzaamheids-

ken, ambassadeurschap van duurzaamheid en (informatie)

thema’s, zoals klimaatadaptatie en biodiversiteit. Deze kunnen

bijeenkomsten. Goede en juiste communicatie en participa-

indien gewenst worden meegenomen. Belangrijk onderdelen

tie dragen bij aan het succes van projecten, zo ook voor

van de bedrijventerreinaanpak zijn bedrijvenbijeenkomsten

deze pijler. Beide gemeenten zullen de communicatie- en

(start- en meet-ups) om bedrijven te informeren en te sti-

participatie-initiatieven van OZHZ volop steunen en delen

muleren. Bedrijven, waarbij een energiescan gedaan is,

via de gemeentelijke kanalen. In het Plan van Aanpak van

en koplopers kunnen zich presenteren, net als aanbieders

deze pijler wordt participatie en communicatie concreter

van duurzame diensten op het terrein.

uitgewerkt.

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Activiteit 4: Duurzame Bedrijvenroute (regionaal Zuid-Holland Zuid) Begin 2021 is een start gemaakt met de eerste voorbereidingen voor een regionale duurzame bedrijvenroute. In samenwerking met de Nationale Duurzame Huizenroute maakte OZHZ een plan van aanpak voor de eerste professionele regionale duurzame bedrijvenroute in Nederland in november 2021. OZHZ ondersteunt hierbij in communicatie en marketing, zoals het enthousiasmeren van koplopers, ondernemersverenigingen, deelnemende bedrijven, gemeenten en provincie. De gemeenten Molenlanden en Gorinchem hebben de vrije keuze om hieraan deel te nemen. Communicatie en participatie In 2022 zorgt OZHZ voor alle communicatie naar de bedrijven. OZHZ gaat op bezoek bij bedrijven, stuurt controlebrieven, geeft mondeling/schriftelijk advies en verzorgt informatie

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Warmte

Innovatie

Zon

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P 12

Uitvoeringsprogramma

Pijler 2: Warmte

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Alle woningen en utiliteit in de regio, die nu nog aangesloten

onbenut blijven. Vroegtijdige afstemming op regionaal en

zitten op het aardgasnet, moeten voor 2050 overstappen

bovenregionaal niveau helpt gemeenten bij het maken van

In de RES 1.0 wordt invulling gegeven aan de Regionale

op een duurzame alternatieve warmtevoorziening. Dit is

afspraken over warmtebronnen met een bovengemeentelijke

Structuur Warmte (RSW). Hierin wordt aangegeven of in de

een enorme opgave waar we de komende decennia aan zullen

potentie, bij het opstellen van de TVW’s en het maken van

verschillende Transitievisies Warmte (TVW) op lokaal niveau,

moeten werken. Door nu en komende jaren te beginnen met

keuzes in de uitvoeringsplannen. Daarnaast biedt het regio-

gebruikgemaakt gaat worden van bronnen die bovenge-

verschillende activiteiten en projecten en in te spelen op

nale schaalniveau de mogelijkheid om ook de warmtevraag

meentelijke of bovenregionale potentie hebben. In de RES

kansen die zich nu en in de komende jaren voordoen willen

en het warmteaanbod van andere sectoren te bezien. Daarbij

1.0 zijn geen keuzes gemaakt voor warmte opwek, alleen

we het doel op een haalbare en betaalbare manier realiseren.

verkennen we wat de potentie is voor de bovengemeentelijke

het in kaart brengen van de warmte structuur is een belang-

warmte-infrastructuur. Het is dus niet de bedoeling dat de

rijk onderdeel van deze pijler. Daarmee kunnen we over ge-

Om tot het bovenstaande doel te behalen, zijn we momen-

RSW dubbelt met de TVW’s maar juist helpt in de verbinding

meente- en regiogrenzen heen op zoek gaan naar de beste

teel op regionaal en lokaal niveau bezig met verschillende

tussen sectoren en gemeenten.

oplossingen voor de toekomstige warmtevraag. Bovendien

activiteiten en projecten.

hebben sommige alternatieve warmtevoorzieningen ook impact op het elektriciteitsnet en gevolgen voor de netimpact analyse.

2. Opstellen Transitievisie Warmte Gorinchem en 1. Regionale Structuur Warmte als onderdeel van de Regionale Energie Strategie (regionaal)

Transitievisie Warmte Molenlanden (lokaal) Elke gemeente stelt een Transitievisie Warmte op. In de

De Regionale Structuur Warmte (RSW) is een onderdeel van

Transitievisie Warmte staat wat kansrijke warmtealternatieven

Voor de komende periode is het belangrijk om een proces

de RES. De RSW bestaat uit: inzicht in de warmtevraag en

zijn in de gemeente, wanneer in welke gebieden wordt ge-

in stand te houden waarin de lokale onderzoeksresultaten

het warmte-aanbod, een beschrijving van de mogelijkheden

start met het opstellen van een gebiedsuitvoeringsplan en

en plannen regionaal blijven afgestemd. Deze regionale af-

voor nieuw te ontwikkelen boven- gemeentelijke warmte-

een uitvoeringsstrategie op hoofdlijnen. Iedere gemeente

stemming wordt gebruikt om steeds tot een nieuwe versie

infrastructuur en een toelichting op het doorlopen proces

moet voor het einde van 2021 een Transitievisie Warmte

van de RSW te komen. Dit leidt vervolgens weer tot een ge-

met stakeholders. Iedere RES-regio gaat in de RSW na of

hebben vastgesteld.

detailleerdere uitwerking van de TVW.

op lokaal niveau, in de verschillende Transitievisies Warmte (TVW’s), gebruik gemaakt gaat worden van bronnen die

3. Opstellen Businesscase Eerste fase Warmtenet in

Wat hebben we al gedaan?

bovengemeentelijke potentie hebben of buiten de eigen

Om tot een duurzame en aardgasvrije warmtevoorziening

gemeenten liggen. Afstemming en eventuele afspraken met

In Gorinchem hebben we de eerste stappen gezet om aan

te komen in de regio is het belangrijk dat we nu al stappen

omliggende gemeenten en regio’s voorkomt dat een bron

de slag te gaan met het aardgasvrij maken van bestaande

gaan zetten. Het overstappen naar zo’n alternatieve warmte-

ten onrechte meerdere malen in lokale TVW’s wordt opge-

gebouwen. In dit plan wordt beoogd om in de eerste fase

voorziening doen we niet in één keer, maar stap voor stap.

nomen. Anderzijds voorkomt het dat interessante bronnen

ongeveer 1.000 sociale huurwoningen van woningcorporatie

Warmte

de Gildenwijk, Gorinchem (lokaal)

P 13

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Poort6, het Poort6-kantoor en het stadhuis aan te sluiten

wanneer we in welk gebied willen starten met het opstellen

gemeente de voortgang van het aardgasvrij maken van de

op een warmtenet. Dit warmtenet zal worden gevoed door

van een gebiedsuitvoeringsplan en een uitvoeringsstrategie

woningen en utiliteit. Met de monitoring kunnen we het ver-

middel van aquathermie. Specifiek voor de eerste fase

op hoofdlijnen. In een gebiedsuitvoeringsplan wordt op

wachte tempo in de TVW vergelijken met het daadwerkelijke

wordt hiervoor thermische energie uit afvalwater van de

buurt-/ wijkniveau of per bedrijventerrein verder verkend

tempo. Daarmee kan inzichtelijk gemaakt worden of het tem-

rioolwaterzuiveringsinstallatie in Schelluinen ingezet.

wat de mogelijkheden zijn om aardgasvrij te worden en

po voor het aardgasvrij maken van de gemeenten volgens

Vooruitlopend op de Transitievisie Warmte is in februari

uiteindelijk een keuze gemaakt voor de alternatieve duurza-

planning loopt.

2021 door de gemeenteraad het plan voor eerste fase

me warmtevoorziening(en). In deze gebieden doen we

Bij afwijkingen van het tempo zullen we de plannen herzien

Warmtenet in de Gildenwijk vastgesteld.

onderzoek en stellen we met inwoners, bedrijven en lokale

en aanpassen.

partijen een gedragen gebiedsuitvoeringsplan op. VoorbeelWat gaan we nog doen?

den van lokale partijen zijn bewonersinitiatieven, woning-

Uitrol eerste fase Warmtenet Gildenwijk, Gorinchem

Om het warmtedoel te behalen worden verschillende nieuwe

bouwcorporaties en de netbeheerder. Als een gebiedsuit-

Komende jaren wordt de eerste fase van het warmtenet

activiteiten geïnitieerd en reeds bestaande activiteiten

voeringsplan is vastgesteld door de gemeenteraad, dan

uitgerold in de Gildenwijk te Gorinchem. In de periode van

(waar nodig) geïntensiveerd vanaf 2022. Opkomende

wordt het plan tot uitvoering gebracht. Dit betekent dat

2022-2025 zullen verschillende wooncomplexen van Poort6

innovaties, zoals zonthermie worden daar mogelijk in de

de werkzaamheden die nodig zijn om het plan tot uitvoe-

(mits 70% instemming van de huurders van Poort6 per

toekomst meegenomen in de afwegingen als warmtebron

ring te brengen worden gerealiseerd. Het uitvoeren van zo’n

complex), het kantoor van Poort6 en het Stadhuis gefaseerd

voor Gorinchem en Molenlanden.

plan duurt gemiddeld 4-8 jaar afhankelijk van de grootte

worden aangesloten op een duurzaam warmtenet.

en complexiteit van het plan. Door te starten in gebieden Opstellen Regionale structuur Warmte (RSW) 2.0

met concrete kansen werken we stapsgewijs naar een aard-

Communicatie en participatie

Net als in de RES 1.0 zullen we ook in de RES 2.0 de RSW

gasvrije en duurzame warmtevoorziening in elke gemeente

De communicatie en participatie omtrent de pijler warmte

opnemen. In de RSW wordt regionale en bovenregionale

en de regio.

vindt vooral plaats op gemeentelijk en buurt-/ wijkniveau.

afstemming gezocht tussen warmtevraag en- aanbod

Op gemeentelijk niveau willen we inzetten op gemeentebrede

inclusief warmtebronnen. Door zowel de warmtevraag als

Periodiek monitoren en herijken Transitievisie Warmte

communicatie en informatievoorziening, bijvoorbeeld via de

aanbod regionaal en bovenregionaal inzichtelijk te maken

per gemeente

gemeentelijke kanalen (website, social media, gemeentepa-

kunnen we voorkomen dat warmtebronnen dubbel worden

Elke gemeente zal de Transitievisie Warmte (TVW) periodiek

gina krant) en via (online) informatiebijeenkomsten over

ingezet of dat interessante bronnen onbenut blijven.

herijken. Door de TVW te evalueren en actualiseren blijft de

thema’s gerelateerd aan het onderdeel warmte in de energie-

TVW flexibel voor (meekoppel)kansen en heeft de inwoner

transitie. Daarnaast worden er in de TVW van Gorinchem en

Per gemeente uitvoering geven aan de TVW’s

tegelijkertijd toch een houvast op welke wijze zijn of haar

Molenlanden verschillende gebieden op buurt-/ wijkniveau

In de TVW’s staat wat kansrijke warmtealternatieven zijn,

wijk mogelijk aardgasvrij wordt. Daarnaast monitoren we per

aangewezen waar zich op korte termijn concrete kansen

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Warmte

Innovatie

Zon

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P 14

Uitvoeringsprogramma

voordoen om stappen te zetten naar een aardgasvrije duur-

Pijler 3: Innovatie

zame warmtevoorziening. In deze gebieden zullen we (mits

Regionale Enenergie Strategie 1.0

In de afgelopen jaren is onderzocht welke locaties kansrijk zijn voor het realiseren van een waterstof tankstation.

daar de middelen voor zijn) op korte termijn starten met het

In de regio Alblasserwaard omarmen en stimuleren we nieuwe

Uit het onderzoek is gebleken dat het BP station op Avelin-

opstellen van een gebiedsuitvoeringsplan. Het opstellen van

technieken en vernieuwende initiatieven die bijdragen aan

gen een kansrijke locatie is. Om tot realisatie te komen van

zo’n gebiedsuitvoeringsplan gaat gepaard met een intensief

de duurzaamheidsopgave. We verwachten dat er op termijn

het waterstof tankstation wordt er een subsidieaanvraag

communicatie en participatie proces met gebouweigenaren

nieuwe technieken in ruimere mate beschikbaar komen

gedaan bij het Rijk. Dit traject wordt de komende periode

en bewoners in het gebied en andere belanghebbenden.

die een waardevolle aanvulling kunnen zijn op reeds gang-

gestart en waar nodig worden aanvullende onderzoeken

Aangezien elk gebied anders is, maken we als gemeente

bare technieken van zon en wind, waterkracht (bijvoorbeeld

gedaan.

per gebiedsuitvoeringsplan een communicatie- en partici-

energieopwekking uit de stroming van de Merwede),

patieplan, inclusief een passende strategie. Hierbij onder-

energieopslag en zon op water. Denk ook aan waterstof,

Wat gaan we nog doen?

zoeken we onder andere hoe bewoners en gebouweigenaren

groen gas andere manieren van grondwaterbeheer, innova-

Onderzoeken van de mogelijkheden voor een regionale

betrokken willen worden en welke methodes en tools geschikt

tieve technieken in de landbouw en nieuwe innovaties

waterstof economie

zijn om tot een gedragen gebiedsuitvoeringsplan te komen.

die we willen ontdekken en toepassen. Om succesvol te

Waterstof wordt gezien als een innovatieve techniek voor

innoveren is het vooral belangrijk om bewoners, jong en

alternatief voor fossiele brandstof die we als regio graag

oud, bedrijven en maatschappelijke organisaties te vinden

willen benutten. Door de mogelijke ontwikkeling van een

die daar tijd en energie in willen steken. Samen met hen

waterstof hub binnen de RES-regio Alblasserwaard worden

willen we nieuwe kennis ontdekken en ontwikkelen en

grote kansen gecreëerd voor de regionale economie en

deze omzetten naar concrete projecten en programma’s

werkgelegenheid. Onderzoek moet aantonen wat de potentie

in de regio. De gemeenten zullen in dit proces een aanjaag-

voor een waterstof economie in de regio is. Doordat waterstof

functie hebben.

een kansrijke techniek is, kan het bijdragen aan het mogelijk maken van het waterstof tankstation.

Wat hebben we al gedaan?

Warmte

Innovatie

(Groene) Waterstof wordt gezien als een kansrijke toekom-

i_lab (voorheen Innovatie en Afstudeercentrum)

stige brandstof voor vervoer, de industrie en verwarming.

Het i_lab wordt een fysieke plek waar leerlingen, studenten

In de regio hebben we een werkgroep ‘Waterstof tanksta-

en professionals elkaar ontmoeten in een bedrijfsmatige

tion’ opgezet. Deze werkgroep bestaat onder andere uit

omgeving waar zij samenwerken aan beroepsontwikkeling

eigenaren van tankstations in de regio en verschillende

en innovaties. Komende periode zullen we de samenwerking

bedrijven.

met het i_lab vormgeven.

P 15

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Borgen van thema energietransitie in i_lab door project

Verkenning innovatie technologieën voor vergroten

willen en kunnen omzetten naar concrete projecten en pro-

‘huis van nu’

netstabiliteit

gramma’s. Die koplopers zijn er zeker in de regio. We willen

Eén van de thema’s binnen het i-Lab is de energietransitie.

We voeren een verkenning uit van innovatieve technologieën,

met deze koplopers en onderwijsinstellingen onder andere

Dit thema zal vorm krijgen door de realisatie van het project

die in positieve zin bijdragen aan de netstabiliteit. Innovatieve

een Innovatielab (i_lab) organiseren. Via communicatie dragen

‘Huis van Nu’. Hierbij wordt er in diverse ruimtes getoond

technologieën zijn vormen van energieopslag, sturing van

we zorg voor brede informatie over de ontwikkelingen op

welke technologie er in de energietransitie en rondom duur-

vraag en verbruik of omzetting van duurzaam opgewekte

het gebied van innovatie. Door te participeren kunnen inwo-

zaamheidsvraagstukken in de directe leefomgeving (nl. ons

energie. Met deze verkenning geven we tevens uitvoering

ners en stakeholders meedenken, meewerken en wellicht

eigen huis) wordt gebruikt. Deze ruimtes kunnen als voor-

aan de motie ‘onderzoek energieopslag’ die bij de vaststelling

zelfs meebeslissen.

beelden worden ingezet om inwoners en gebouweigenaren

van de RES 1.0 is aangenomen in de raad van Molenlanden.

te laten zien hoe verschillende technieken werken. Daarnaast biedt het de mogelijkheid om mensen op te leiden voor banen

Pilot Smart Farmer Grid

binnen de energietransitie. Daar waar mogelijk worden hier

In dit project wordt beoogd om in een bepaald gebied met

ook al innoverende (installatie) bedrijven betrokken.

een aantal melkveehouders en Stedin de mogelijkheden van energiebesparing te inventariseren en een innovatieve op-

Organisatie Innovatienetwerk energietransitie

lossing te vinden voor mogelijke knelpunten met betrekking

We willen samen met koplopers in de regio een Innovatie-

tot het leveren van duurzame energie aan het net.

netwerk energietransitie organiseren. Het Innovatienetwerk fungeert als springplank voor een blijvend netwerk in de

Communicatie en participatie

regio dat concrete projecten realiseert. We onderzoeken de

In onze regio kijken we naar innovatie vanuit twee perspec-

mogelijkheden om het innovatienetwerk in samenwerking

tieven: we blijven voortdurend op de hoogte van de laatste

met opleidingsinstituten op te zetten. Bijvoorbeeld met het

ontwikkelingen om optimaal ons doel te kunnen bereiken en

Wellant college, het i_lab , Sity Academy andere opleidin-

wij gaan zelf aan de slag door samenwerkingen te initiëren

gen. In het innovatienetwerk onderzoeken we welke lokale

en aan te gaan met kennisinstellingen en regionale koplopers

innovaties een bijdrage kunnen leveren aan een duurzame

in het bedrijfsleven en maatschappelijke veld. Door innovaties

Alblasserwaard, nu en in de toekomst. Daarbij kunnen deel-

te stimuleren en partijen bij elkaar te brengen en te verbinden

nemers aangeven wat zij nodig hebben bij het verder ont-

(participatie), willen we bijdragen aan het verduurzamen

wikkelen van hun innovaties.

van onze regio. Om succesvol te innoveren is het vooral belangrijk om bewoners en bedrijven te vinden die innovaties

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Innovatie

Zon

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P 16

Uitvoeringsprogramma

Pijler 4: Zon

Regionale Enenergie Strategie 1.0

realisatie van de ‘pijplijnprojecten’ resteert voor onze regio

en ook het leveren van de opbrengst aan omwonenden

tot 2030 nog een forse opgave van 300 Terajoule (0,08 TWh).

middels een coöperatie. Vervolgens zijn we op 1 maart 2021

In de RES 1.0 Alblasserwaard gaan we voor het opwekver-

weer in gesprek gegaan met grote dak eigenaren om kans-

mogen met zonne-energie uit van 588TJ (0,162 TWh) in 2030.

We willen de zonambitie realiseren aan de hand van een uit-

rijke zonne-energie projecten in de regio te realiseren. Tijdens

Dit bod willen we realiseren door conform de uitgangspunten

voeringsprogramma waarin overheden en stakeholders uit het

deze online bijeenkomst is onder andere gesproken over

van de zonne-ladder volgordelijk in te zeten op: daken en

gebied participeren. De overheden stellen hiervoor een project-

onderwerpen zoals financiële participatie, subsidies, aan-

gevels, bebouwd gebied en als laatst landelijk gebied. Daarbij

leider zon aan die een op te richten kernteam zon aanstuurt.

sluiting op het elektriciteitsnet en verzekeringskwesties.

is onze ambitie om in 2030 50% van de geschikte bedrijfsdaken te benutten voor de opwek van zonne-energie.

Deze bijeenkomsten zijn mede mogelijk gemaakt door de Wat hebben we al gedaan?

Provincie Zuid-Holland, Stedin, Het Regionaal Energieloket

Zonnepanelenacties

en Het Nieuwe Wonen.

Zonne-energie speelt een hoofdrol in de RES en dat is niet

Om inwoners te stimuleren en ondersteunen heeeft de ge-

voor niets. De techniek is er al, de ontwikkeling van zonne-

meente Gorinchem en Molenlanden, in het kader van de

Wat gaan we nog doen?

panelen gaat snel en op veel plekken in onze regio wordt

RRE-regeling diverse zonnepanelenacties opgezet. Samen

Om het opwekvermogen van zonne-energie te behalen wor-

de techniek al toegepast. Het is een techniek die voor ieder-

met het Regionaal Energieloket zijn er online bijeenkomsten

den verschillende nieuwe activiteiten geïnitieerd en reeds

een bereikbaar is, zowel voor grote en kleine bedrijven als

georganiseerd waarbij informatie is verstrekt over onder

bestaande activiteiten (waar nodig) geïntensiveerd vanaf

voor particulieren. Steeds meer inwoners, ondernemers en

andere zonnepanelen, mogelijkheden bij een installateur uit

2022. Het tot uitvoering brengen van onze zon-ambities en

maatschappelijke organisaties in onze regio hebben interes-

de regio en beschikbare leningen. Voor deze bijeenkomsten

bovengenoemde acties vraagt om een projectmatige aan-

se in het zelf opwekken van zonne-energie. De afgelopen

was er veel belangstelling in de regio en deze worden dan ook

pak en om coördinatie door de diverse betrokken partijen.

jaren heeft de opwek van elektriciteit met zonnepanelen

in de komende periode voortgezet middels de RREW-regeling.

We richten hiervoor een kernteam zon op. In het kernteam

daarom een grote vlucht genomen. Ons bod sluit hierop

zullen gemeenten, provincie, Stedin, ondernemersverenigingen,

aan en is daarom voor 50% opgebouwd uit zonne-energie.

Zon-ateliers

woningcorporaties en energiecoöperaties participeren. Een

Zonnepanelen op daken (Zon op dak) nemen daarvan het

Op 27 oktober 2020 en zijn we in gesprek gegaan met eige-

aan te stellen projectleider zon is trekker van het kernteam.

overgrote deel voor haar rekening. De CBS-cijfers geven

naren van grote daken over kansen, belemmeringen en ver-

De projectleider zal tevens de verantwoordelijkheid nemen

aan dat in 2020 de hoeveelheid zonnestroom 108 Terajoule

snellers voor het realiseren van zon-op-dak. Ook de provin-

over de gesprekken met Stedin over netcapaciteit.

(0,03 TWh) in onze RES-regio bedraagt. Voor projecten

cie was hierbij aanwezig om stimuleringsmaatregelen toe te

met een hoge realisatiekans waarvoor een SDE++ subsidie-

lichten. Een veelheid aan onderwerpen kwam voorbij, die

Samenwerking met ondernemersverenigingen

beschikking is afgegeven, (de zogenaamde ‘pijplijnprojec-

aansloten op de benoemde kansen en belemmeringen.

In onze regio vormen ondernemersverenigingen een werk-

ten’) is 180 Terajoule (0,05 TWh) opgenomen. Ook na

Denk aan verzekeringen, dakconstructies, de netaansluiting

groep zon op bedrijfsdaken en voeren hiervoor een plan van

Warmte

Zon

P 17

Uitvoeringsprogramma

aanpak uit om zoveel mogelijk zonnepanelen in de regio

welke daken en terreinen van de gemeenten geschikt zijn voor

geplaatst te krijgen. Gemeenten en provincie hebben een

het plaatsen van zonnepanelen. We zoeken hiervoor aan-

aanjagende rol in dit proces. De eerste bijeenkomst over

sluiting bij de routekaart verduurzaming vastgoed Gorinchem

zon op bedrijfsdaken werd op 21 september door IKG geor-

en het plan energieneutraal vastgoed Molenlanden.

Regionale Enenergie Strategie 1.0

ganiseerd. Maatschappelijk vastgoed biedt kansen voor het opwekken Samenwerking met energiecoöperaties

van zonne-energie. De gemeenten Molenlanden en Gorinchem

In onze regio werken energiecoöperaties aan postcoderoos-

hebben samen ruim 40 schoolgebouwen en slechts 4 van

projecten om via een dak van een ander iedereen de gele-

deze scholen heeft de maximale capaciteit zonnepanelen op

genheid te geven om zonne-energie op te wekken, ook als

het dak gerealiseerd. Een interessant landelijk initiatief op

je eigen dak niet geschikt is. De gemeenten faciliteren waar

dit vlak waar wij ons bij willen aansluiten en mee samen willen

nodig deze samenwerking. Onderzocht wordt of het binnen

werken is de organisatie ‘Schooldakrevolutie’. Deze organi-

de verduurzamingsopgave van het gemeentelijk vastgoed

satie is in het leven geroepen om alle schooldaken van zonne-

mogelijk is om een aantal daken kosteloos ter beschikking

panelen te voorzien en schoolbesturen te ontzorgen bij het

te stellen voor het uitvoeren van een postcoderoosproject.

investeren in zonnepanelen op de daken van hun schoolge-

De gemeenten onderzoeken verder welke ondersteuning

bouwen en het verkrijgen van leningen en subsidies.

gegeven kan worden bij de projectontwikkeling en uitvoering, bijvoorbeeld het communicatief ondersteunen via gemeen-

Zonnepanelen langs infrastructuur en in restruimte

telijke kanalen.

We onderzoeken ook de mogelijkheden voor zonnepanelen op ‘restruimten’ (gronden met een andere primaire functie

Verduurzamen prestatieafspraken met woningcorporaties

dan landbouw of natuur zoals rioolwaterzuiveringsinstallaties,

Met woningcorporaties voeren we gesprekken over het op-

voormalige stortplaatsen) en langs parkeerlocaties en

nemen van zonne-energie in de prestatieafspraken.

infrastructuren zoals de A15, A27 en de Betuwelijn. Dit in samenwerking met of onder regie van o.a. Prorail, Rijkswa-

Gemeentelijk vastgoed

terstaat en Provincie Zuid-Holland. Hiermee willen we ver-

We spannen ons in voor zoveel mogelijk zonnepanelen op

schillende functies in het gebruik van de ruimte combineren

daken van gemeentelijk vastgoed, bijvoorbeeld scholen en

en zoveel mogelijk stimuleren. Dit is in lijn met de zonnelad-

sportverenigingen. De eerste stap hiertoe is het onderzoeken

der van de Rijksoverheid. Daarin staat op welke plekken het

Inleiding

5 pijlers

Energiebesparing

Innovatie

Zon

Wind

Communicatie & participatie

Randvoorwaarden

Bijlage

P 18

Uitvoeringsprogramma

plaatsen van zonnepanelen de voorkeur heeft, zodat er

aanpak. Afhankelijk van het resultaat kunnen we de aanpak

geen zonnepanelen onnodig op landbouw- en natuurgrond

aanpassen.

gelegd worden.

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Pijler 5: Wind Alleen met energiebesparing, zonne-energie en warmte

Communicatie en participatie

redden we de CO₂-reductie doelstellingen voor de RES-

Monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten

Het doel van communicatie en participatie is om inwoners

regio Alblasserwaard niet. Daarom verkennen we of wind-

We brengen de ruimtelijke belemmeringen voor het plaatsen

en bedrijven zo vroeg mogelijk te informeren over en be-

energie in Gorinchem mogelijk is. Tot 2030 willen de ge-

van zonnepanelen in beeld bij monumenten en beschermde

trekken bij bovengenoemde zonne-energie projecten. Per

meenten Gorinchem en Molenlanden 562 TJ duurzame elek-

dorpsgezichten. Daarnaast onderzoeken we of en welke van

activiteit onderzoeken we welke stakeholders betrokken zijn,

triciteit opwekken door middel van energie uit wind (zowel

deze regels kunnen worden opgeheven of versoepeld. Dit

en welke rol zij vervullen en met welk doel zij geïnformeerd

bestaande als nieuwe windenergie). Daarmee draagt de regio

doen we in afstemming met betrokken interne en externe

of betrokken (meedenken, meewerken en meebeslissen)

bij aan de landelijke doelstelling van het Klimaatakkoord.

partijen zoals op het gebied van cultuurhistorie, erfgoed en

willen worden. Een heldere kernboodschap gaat in op het

monumenten.

doel van het betreffende zonne-project én op de belangen

De opwek van duurzame energie uit wind is van belang voor

en zorgen van de omgeving. Via een mix van online en offline

een evenwichtige energiemix, waardoor balans op het elek-

Zonnepanelenacties

tools zorgen we ervoor dat we de doelgroepen op de best

triciteitsnet en het beheersbaar houden van de maatschap-

In het kader van de RREW-regeling worden diverse zonne-

mogelijke manieren informeren en betrekken.

pelijke kosten van het net. De RES Alblasserwaard zet in op

panelenacties opgezet om woningeigenaren te stimuleren

een energiemix met grootschalige opwek uit zon, wind en

en ondersteunen. Samen met het Regionaal Energieloket

warmte. Omdat de opwek van zonne- en windenergie af-

worden er (online) bijeenkomsten georganiseerd waarbij

hankelijk is van de weersomstandigheden, is een combinatie

informatie aan woningeigenaren wordt verstrekt over zon-

van wind en zon sterk aan te bevelen voor een gelijkmatige

nepanelen.

belasting en gebruik van het elektriciteitsnet.

Monitoren

Na vaststelling van de concept-RES hebben we onderzocht

Jaarlijks monitoren we de resultaten van bovenstaande ac-

welke zoekgebieden in aanmerking komen voor uitwerking

ties, de groei van het opgestelde zonne-energie vermogen

tot zoeklocatie voor windenergie. De overige zoekgebieden

en de nog aanwezige netcapaciteit in onze regio. We maken

merken we aan als aandachtsgebieden voor windenergie.

voor de monitoring gebruik van de gegevens die via de

Deze gebieden blijven in beeld voor de periode ná 2030.

Klimaatmonitor en de netbeheerder beschikbaar zijn. Door

Er wordt gestreefd naar meer duidelijkheid voor de aan-

de groei te monitoren zien we effectiviteit van de huidige

dachtsgebieden in de RES 2.0 in 2023.

Warmte

Wind

P 19

Uitvoeringsprogramma

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Wat hebben we al gedaan?

afloop van een webinar en verschillende dialoogtafels zijn

gen. In deze verkenning worden de technische, ecologische

In 2019 heeft een breder initiatief vanuit bedrijven geleid tot

door inwoners en ondernemers diverse vragen gesteld over

en economische haalbaarheid en gezondheidseffecten van

het gesprek over potentiële locaties voor windmolens in

omgevingseffecten en meningen geventileerd (voor en te-

de windturbines onderzocht. Eerder geuite zorgen en aan-

Gorinchem. Diverse groot verbruikende bedrijven zijn met

gen). Ook zijn er vragen gesteld over de kansen van wind-

dachtspunten uit de omgeving worden hierin uitvoerig mee-

de gemeente in gesprek gegaan over de mogelijkheid van

turbines en technische oplossingen besproken rond zorgen

genomen. Het onderzoek leidt in de loop van 2022 tot inzich-

windturbines om zo de bedrijfsvoering te kunnen verduur-

over het effect van de molens. Juist een zoekgebied heeft

ten over de haalbaarheid van windenergie in zoekgebied

zamen. Hierover is openlijk gecommuniceerd en de gesprek-

het in zich dat veel zaken nader moeten worden uitgezocht

Avelingen. De uitkomsten van het onderzoek zijn bepalend

ken resulteerden in een uitwerking van twee zoekgebieden

om te komen tot de vraag of er überhaupt windmolens mo-

voor de invulling van het vervolgtraject. Om deze reden richt

waar de betreffende bedrijven op of nabij gehuisvest zijn:

gelijk zijn.

de scope van de pijler wind in het uitvoeringsprogramma

Avelingen en A15-Oost.

RES zich enkel op de verkenningsfase. Vanwege maatschappelijke zorgen over de gezondheidsef-

Via een brede online-enquête kreeg het A15-scenario de