Bijlage 1 Woonzorganalyse

WONEN & ZORG GEMEENTE MOLENLANDEN CONCEPT EINDRAPPORTAGE

WONEN & ZORG GEMEENTE MOLENLANDEN Eindrapportage Mei 2022 Opdrachtgever Gemeente Molenlanden Opstellers Michel van Rooyen, Suzy Kloosterman & Elske Visser AT Osborne

2

Navigeren door de rapportage Deze rapportage is volledig doorklikbaar. Op elke pagina worden onderstaande icoontjes weergegeven. Indien van toepassing wordt op de pagina verwezen naar de betreffende bijlage . Volgende pagina

Vorige pagina Inhoudsopgave (hoofdmenu) Inhoudsopgave huidige hoofdstuk

3

Wie is AT Osborne… Wij Osborners maken de wereld om ons heen graag een beetje mooier en beter. Niet met hoogdravende idealen in ons hoofd, maar met praktische oplossingen voor complexe problemen waar onze maatschappij nu eenmaal mee te maken heeft. We zijn vakidioten met een missie. Wij zetten onze tanden graag in schijnbaar onoplosbare puzzels. Onze focus ligt op infrastructuur, gezondheidszorg en duurzame leefomgeving.

4

Corporate template-set AT Osborne

1

Aanleiding

2

Kernen Molenlanden

3

Analyse doelgroepen

4

Agenda voor de toekomst

5

Bijlagen

18 juli 2022

5

Woonzorgvisie Molenlanden Beleidsthema’s

Molenlanden toekomst

Toekomstige zorginfrastructuur Opgave per doelgroep

Beschermd wonen

Zorgvraagprognose

Geclusterd en beschut wonen

Woonzorgvisie Molenlanden

Ondersteuning en zorg thuis

Analyse doelgroepen

Zelfzorg en samenzorg

Molenlanden huidig

Feitelijke zorginfrastructuur

6

1. AANLEIDING

7

Aanleiding In de gemeente Molenlanden is sprake van een lichte bevolkingsgroei. Dat is ook het gevolg van de (dubbele) vergrijzing in de gemeente. Zowel de groep 65 plussers neemt toe als de groep 80 plussers, die in 2040 verdubbeld is. Mensen willen langer thuis kunnen blijven wonen in een geschikte woning. De gemeente bereidt zich voor op toekomstige ontwikkelingen van verschillende doelgroepen om haar inwoners zoveel mogelijk kwaliteit van leven te kunnen garanderen. Hierbij ligt de focus op de volgende thema’s: > Voorzieningen bereikbaar voor specifieke doelgroepen > Programma langer thuis > Leefbare en vitale dorpen > Inclusieve samenleving > Zorg dichtbij huis > Mantelzorg Dit document bestaat uit analyses waarmee inzicht wordt gegeven in de woonzorgopgave in Molenlanden. De doorvertaling naar visie, ambities en doelen en de reflectie met betrokken partijen maken geen onderdeel uit van deze rapportage. Leeswijzer In hoofdstuk 2 geven we inzicht in de huidige en toekomstige bevolkingsontwikkelingen per kern en andere belangrijke thema’s zoals de leefbaarheid. In hoofdstuk 3 verdiepen we ons in de specifieke doelgroepen, waarbij gekeken wordt naar het huidige aanbod en de vraag. Hierna geven we in hoofdstuk 4 de belangrijke opgaven weer per spoor. Vervolgens volgt op logischer wijze in hoofdstuk 5 de woonzorgvisie.

Ten slotte beschrijven we de conclusies en de vervolgstappen in hoofdstuk 6. In hoofdstuk 7 zijn de bijlagen opgenomen.

8

Afbakening doelgroepen Wonen en Zorg

> In deze rapportage wordt met de ‘zorg-bril’ gekeken naar de woonvisie. We richten ons op de doelgroepen: > Ouderen

WOONZORG

> Mensen met een cognitieve beperking > Mensen met een functionele beperking > Mensen met een psychische problematiek

> Deze doelgroepen maken onderdeel uit van de reguliere woningvoorraad. Naast bovengenoemde doelgroepen zijn er nog meer aandachtsgroepen, zoals dak- en thuislozen en arbeidsmigranten (‘een thuis voor iedereen’). Deze rapportage beperkt zich tot de 4 bovengenoemde doelgroepen. Overige aandachtsgroepen binnen de reguliere woningvoorraad maken geen deel uit van deze rapportage.

OUDEREN

AANDACHTSGROEPEN

> In de analyse van de verschillende doelgroepen komen verschillende trends en ontwikkeling aan bod. Deze worden verder uitgewerkt in de verschillende beleidsthema’s (hoofdstuk: agenda voor de toekomst). 9

Behoeften en opgaven > De woonzorgvisie focust zich op voorzieningen op het gebied van wonen, zorg en welzijn die een ruimtelijk beslag leggen. Daarbij gaat het om zowel woonvoorzieningen, variatie in woningen en (zorg) infrastructuur en alle mogelijke tussenvormen. Dit document geeft inzicht in:

> De zorgvraag en het -aanbod en kenmerken van de bevolking op kernniveau; > Koppeling van woonzorgplannen aan kwetsbare doelgroepen; > Heldere opgaven. > Opgaven uit woonvisie Molenlanden: > 1.460 extra woningen realiseren om de verwachte vraag (2020-2029) te voorzien; > Zorgwoningen voor de VG doelgroep; > Woningen voor mensen die uit beschermd wonen stromen; > Kleinere/ levensloopbestendige woningen en gezamenlijke woonvormen voor ouderen; > Voldoende aanbod creëren voor de vraag naar zwaardere (intramurale) vormen van wonen met zorg; > Voldoende woonbegeleiding voor mensen met psychiatrische problematiek.

Woningbouwopgave per kern (2020 t/m 2029), geconfronteerd met bestaande plancapaciteit

Nieuw-Lekkerland Arkel Groot-Ammers Giessenburg Bleskensgraaf Nieuwpoort/Langerak Molenaarsgraaf/Brandwijk Oud-Alblas Hoornaar Noordeloos Streefkerk Ottoland Goudriaan Schelluinen Hoogblokland Kinderdijk Wijngaarden Giessen-Oudekerk Molenlanden

Woningbouwopgave +335 +140 +135 +130 +100 +100 +90 +90 +75 +65 +60 +25 +25 +25 +25 +15 +15 +10 +1.460

Plancapaciteit 377 290 120 212 99 131 80 137 59 72 84 48 25 29 35 4 12 1.814

Bron: Gemeente Molenlanden (2020)

10

2. KERNEN MOLENLANDEN

11

Kernen in Molenlanden - structuur Van regiobeeld naar kernen

Mantelzorg in Molenlanden

Samenstelling bevolkingen

Leefbaarheid

Demografische druk

Gezondheid – Zorgverzekeringswet (1/2)

Bevolkingsprognose

Gezondheid – Zorgverzekeringswet (2/2)

Ontwikkeling per kern

Verzilvering zorg

Mantelzorgpotentieel

Sociaal-economische status

12

Van regiobeeld naar kernen

13

Begin 2022 telde Molenlanden 44.645 inwoners, waarvan 40% in de kernen Nieuw-Lekkerland, Giessenburg en Groot-Ammers woonde. De samenstelling van de bevolking per kern en leeftijdscohort is weergegeven in de bijlage.

14

De demografische druk is hoog in Molenlanden: er wonen relatief veel jongeren ten opzichte van de beroepsbevolking Bevolkingsopbouw, naar leeftijd (CBS, Januari 2021) 8,0% 7,0%

> De totale demografische druk is met 80,7 hoog in Molenlanden, dit wordt met name veroorzaakt door het grote aantal jongeren. > De grijze druk is met 34,8 licht hoger dan landelijk (33,7).

6,0%

> De afgelopen jaren is het aantal jongeren mede gegroeid door het positieve verhuissaldo

5,0% 4,0%

> Groene druk: de verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar ten opzichte van de personen in de zogenaamde 'productieve' leeftijdsgroep van 20 tot 65 jaar.

3,0%

2,0%

> Grijze druk: de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder ten opzichte van de personen in de zogenaamde 'productieve' leeftijdsgroep van 20 tot 65 jaar

1,0% 0,0%

Nederland

Zuidoost-Zuid-Holland

Molenlanden

> Demografische druk: de som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van het niet-werkende deel van de bevolking tot het werkende deel van de bevolking (CBS).

15

Toekomstprognose: in de komende dertig jaar neemt het aantal inwoners in de gemeente Molenlanden licht toe. De samenstelling van de bevolking verandert wel sterk Bevolkingsprognose Molenlanden (Primos)

4.000

50.000 45.000

Bevolkingsprognose Molenlanden: absolute groei ten opzichte van 2021 (Primos)

3.000

40.000 2.000

35.000 30.000

1.000

25.000 20.000

0

15.000

10.000

-1.000

5.000

0 tot 20 jaar

20 tot 65 jaar

65-plussers

2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050

-2.000 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050

0

0 tot 20 jaar

20 tot 65 jaar

65-plussers

> De totale bevolking neemt toe met ongeveer 4% (2022-2040), waarbij de beroepsbevolking krimpt. Daarnaast is er sprake van dubbele vergrijzing: op dit moment is 19% is 65-plusser, in 2040 is dit 25%. De groep 80-plussers verdubbelt in diezelfde periode. > Door veranderde samenstelling van de bevolking zijn er in de toekomst minder beschikbare zorgmedewerkers én meer zorgbehoevenden; > Juiste Zorg op de Juiste Plek: zorg dichtbij huis → in de toekomsten moeten we meer gebruik maken van het eigen netwerk van de zorgbehoevenden (combineren formele en informele zorg).

16

Bevolkingsontwikkeling 2021-2050

17

OOSR (Oldes Old Support Ratio) als indicator voor het mantelzorgerspotentieel > De OOSR wordt berekend door het aantal mensen in de leeftijdsklasse 50 tot 75 jaar te delen door aantal 85-plussers in de regio.

Ontwikkeling OOSR - Molenlanden 18,0

16,7

16,0

> De komende jaren neemt het potentieel aan mantelzorgers fors af: van de ratio daalt van 16,7 in 2021 tot 11,7 in 2030 en 5,5 in 2050. De ratio varieert daarnaast sterk per kern.

14,0 12,0 10,0

60

8,2

50

8,0 6,0

5,5

OOSR per kern (2022) Totaal Molenlanden

40 30 20

4,0

10

2,0

0

2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050

0,0

18

In Molenlanden zijn relatief veel mantelzorgers, gemiddeld geven zij 11 uur per week mantelzorg > 18,6% van de volwassenen is mantelzorger in Molenlanden (2020), dit is fors hoger dan landelijk (13.5%);

20%

> Gemiddeld geven zij 11 uur per week mantelzorg (landelijk: 11, 6);

18%

> 13,1% van de mantelzorgers in Molenlanden is zwaar belast (landelijk: 13,5%). > De komende jaren neemt de druk op mantelzorgers verder toe door de groeiende zorgkloof (de vraag naar zorg neemt toe, terwijl de beschikbaarheid afneemt). Onder andere door de dubbele vergrijzing heeft een deel van deze (informele) zorgverleners zelf ook ondersteuning nodig. > Het is daarom van belang om te anticiperen op de daling van het aantal mantelzorgers en de steeds zwaardere belasting. Er moet in de buurt een vangnet worden gecreëerd voor zowel mantelzorgers als hulpbehoevenden.

Mantelzorgers (Gezondheidsmonitor, 2020)

19%

19%

19%

16% 14% 12%

15% 14%

13%

Totaal leeftijd

18 tot 65 jaar

10% 8% 6% 4% 2% 0% Nederland

65 jaar of ouder

Molenlanden

19

Leefbaarheid

Score Leefbarometer 2020 (Nederland: 0, totaal Molenlanden: 0,023. Score per dimensie in bijlage)

20

Inwoners van de gemeente Molenlanden zijn relatief gezond Uitgaven Zorgverzekeringswet medisch specialistische zorg per persoon, naar leeftijd (Vektis, 2019) € 4.000

Uitgaven Zorgverzekeringswet farmacie per persoon, naar leeftijd (Vektis, 2019) € 1.200,0

€ 3.500

€ 1.000,0

€ 3.000 € 800,0

€ 2.500 € 2.000

€ 600,0

€ 1.500

€ 400,0

€ 1.000 € 200,0

€ 500 €0

€ 0,0

Landelijk

Molenlanden

Landelijk

Molenlanden

> De kosten voor medisch specialistisch zorg zijn 13% lager dan landelijk, de kosten voor farmacie zijn 15% lager.

21

Er wordt fors minder gebruik gemaakt van zorg uit de Zorgverzekeringswet. Een mogelijke verklaring hiervoor is de hogere sociaal-economische status (o.a. inkomensverdeling) Verdeling van het inkomen, particuliere huishoudens (CBS, 2020)

Uitgaven Zorgverzekeringswet per persoon, naar leeftijd (Vektis, 2019)

14% € 12.000

12%

€ 10.000

10%

€ 8.000

8%

€ 6.000

6%

€ 4.000

4%

€ 2.000 €0

2% 0% 1e 10%groep

2e 10%groep

3e 10%groep Nederland

4e 10%groep

5e 10%groep

6e 10%groep

Zuidoost-Zuid-Holland

7e 10%groep

8e 10%groep

Molenlanden

9e 10%groep

10e 10%groep Landelijk

Molenlanden

> Landelijk gaven we €2.646 per persoon uit aan zorg uit de Zorgverzekeringswet, in Molenlanden is dit €2.270 (- 17%).

22

Mensen met een hogere sociaal-economische status maken niet alleen minder gebruik van zorg, ze verzilveren zorg ook anders > Binnen de Wlz neemt het aandeel VPT, MPT & PGB fors toe naarmate het inkomen toeneemt.

Leveringsvorm Wlz naar inkomensklasse (CBS, 2020) 100% 90%

> Het aandeel dat wordt verzilverd in “zorg met verblijf” neemt steeds verder af (van 76% in 2017 tot 68% in 2020).

80% 70% 60% 50% 40% 30%

20% 10% 0%

Minder dan €10.000

€10.000 tot €15.000

€15.000 tot €20.000

Zorg met verblijf

€20.000 tot €30.000 VPT

MPT

€30.000 tot €40.000 PGB

€40.000 tot €50.000

€50.000 of meer

Combinatie

23

Sociaal-economische status

SES WOA – Sociaal-economische status op basis van welvaart, opleidingsniveau en arbeidsverleden van huishoudens. Nederland = 0, Molenlanden 0,18

24

3. ANALYSE DOELGROEPEN

Analyse doelgroepen – structuur (1/2) Afbakening doelgroepen

Ontwikkeling zorggebruik

Conclusies doelgroep functiebeperking

Prevalentie aandoeningen

PGB Zorggebruik

Doelgroep psychische problematiek

Institutionele huishoudens

Intramurale voorzieningen

Afbakening doelgroep

Doelgroep cognitieve beperking

Conclusies doelgroep cognitieve beperking

Mentale gezondheid

Afbakening doelgroep

Doelgroep functiebeperking

Beschermd wonen centrumgemeente

Omvang doelgroep

Afbakening doelgroep

Beschermd wonen Molenlanden

VG Indicaties

Gezondheid in Molenlanden

Ernstig psychiatrische aandoeningen

Prognose Wlz indicaties VG

Indicatieprevalentie LG

GGZ vanuit de Zorgverzekeringswet

26

Analyse doelgroepen – structuur (2/2) Conclusies doelgroep psychische problematiek

Ouderenzorg Zorgverzekeringswet

Doelgroep ouderen

Bovenregionale ouderenzorg

Afbakening doelgroep

Drijvende krachten

Ontwikkeling ouderen

Prognose Wlz indicaties VV

Ontwikkeling ouderen per kern

Verwachtte zorgvraag per kern

Geschiktheid woning & woonomgeving

Huidige verpleeghuiscapaciteit

Indicatieprevalentie ouderenzorg

Ontwikkeling intramurale ouderenzorg

Wmo gebruik

Huidige verpleeghuiscapaciteit: locaties

Conclusies doelgroep ouderen

27

Afbakening doelgroepen Verstandelijke beperking

Cognitieve beperking

LVB Niet aangeboren hersenletsel

Functiebeperking

Lichamelijke beperking ADL

Doelgroepen woonzorgvisie

Beschermd Wonen & maatschappelijke opvang

Mensen met psychische problematiek

Ernstig psychiatrische aandoeningen (EPA) Psychisch kwetsbaar Somatisch (SOM)

Ouderen

Psychogeriatrisch (PG)

Thuis met zorg of ondersteuning

Opgaven en visie

Het percentage van personen met bepaalde aandoeningen is in Molenlanden gemiddeld lager dan landelijk > Dementie (extramuraal): aantal zelfstandig wonende personen van 60 jaar of ouder met dementie: 2020: 410 → 2025: 470

Relatieve prevalentie per aandoening (WZW Kaart) Gemeente Molenlanden

Nederland

niet-aangeboren hersenletsel

> Licht verstandelijk beperkt: aantal zelfstandig wonende personen van 19 jaar of ouder met een licht verstandelijke beperking: 2020: 3.590 → 2025: 3.640

psychiatrische problematiek

> Matig of ernstig verstandelijk beperkt: aantal zelfstandig wonende personen van 19 jaar of ouder met een verstandelijke beperking, 2020: 80 → 2025: 80 > Somatische problematiek: aantal zelfstandig wonende personen van 19 jaar of ouder met een somatische aandoening en mobiliteitsbeperkingen: 2020: 3.240 → 2025: 3.890

angst- en stemmingsproblematiek

zintuiglijke aandoeningen

> Zintuiglijke aandoeningen: aantal zelfstandig wonende personen van 19 jaar of ouder met een zintuiglijke aandoening: 2020: 210 → 2025: 260

somatische problematiek

> Angst- en stemmingsproblematiek: aantal zelfstandig wonende personen van 19 jaar of ouder met angststoornissen en/of depressie: 2020: 800 → 2025: 810

matig of ernstig verstandelijk beperkt

> Psychiatrische problematiek: aantal zelfstandig wonende personen van 19 jaar of ouder met psychiatrische problematiek: 2020: 120 → 2025: 110

licht verstandelijk beperkt/laaggeletterden

> Niet-aangeboren hersenletsel (nah): aantal zelfstandig wonende personen van 19 jaar of ouder met niet-aangeboren hersenletsel (beroerte): 2020: 290 → 2025: 340

dementie (extramuraal)

> Jeugdhulpverlening: aantal personen tot en met 18 jaar die mogelijk in aanmerking komen voor een vorm van ambulante jeugdhulpverlening: 2020: 980 → 2025: 860

0,0%

5,0%

10,0%

15,0%

29

In Molenlanden wonen relatief weinig personen in een institutioneel huishouden. Beperkte vraag of bovenregionale voorzieningen? > In Molenlanden wonen 313 personen in een institutioneel huishouden (2021, CBS):

Aandeel personen in institutionele huishoudens*, naar leeftijd (CBS, 2021) 5,0%

70%

> 56% hiervan is 65 jaar of ouder, dit is vergelijkbaar met het landelijke beeld;

60%

> In Molenlanden wonen relatief weinig mensen in een institutioneel huishouden; dit geldt voor zowel de jonge als oudere doelgroepen;

4,0% 50% 3,0%

40% Nederland 30%

2,0%

Molenlanden

> Institutionele huishoudens: instellingen zoals verpleeghuizen, instellingen voor geestelijke gezondheidszorg, forensische centra en instellingen voor verstandelijk, lichamelijk en zintuiglijk gehandicapten, waar mensen voor langere tijd verblijven.

20% 1,0% 10%

0,0%

0% 0 tot 20 jaar

20 tot 35 jaar

35 tot 50 jaar

50 tot 65 jaar

65 tot 75 jaar

75 tot 85 jaar

> Landelijk woont 1,3% in een institutioneel huishouden, in Molenlanden is dit 0,7%.

85 tot 95 jaar

95 jaar of ouder

* Exclusief asielzoekerscentra

30

DOELGROEP COGNITIEVE BEPERKING

31

Mensen met een cognitieve beperking > Een verstandelijke beperking kan toegang geven tot de Wlz, als de persoon voldoet aan de toegangscriteria van de Wlz. In Molenlanden zijn verschillende woonlocaties voor mensen met een verstandelijke beperking, waaronder Philadelphia, ASVZ & Syndion. Kort verblijf (logeren), dagbesteding en individuele behandeling wordt onder andere aangeboden door Zorgboeren Zuid-Holland. > We maken onderscheid tussen verschillende doelgroepen: > Mensen met een verstandelijke beperking op basis van de definitie DSM 5. Personen met toegang tot de Wlz delen we in drie hoofdgroepen; ▪ VG 1 t/m 4 (overwegend lagere zorgprofielen, VG 1 & 2 worden niet meer nieuw geïndiceerd) ▪ VG 5 & 8 (in belangrijke mate EMB doelgroep (ernstige meervoudige beperking)) ▪ VG 6 & 7 (IN belangrijke mate LVB(+) doelgroep)

> Mensen met niet-aangeboren hersenletsel (nah). > Er is geen specialistisch woonaanbod voor mensen met een nah in Molenlanden.

32

Er zijn minder VG indicaties dan mag worden verwacht op basis van de landelijke prevalentie Aandeel met recht op Wlz VG Zorgprofiel (Jan ‘22, CIZ & CBS, Bewerking AT Osborne)

Ontwikkeling uitstaand recht Wlz VG Molenlanden (CIZ) 300 1,5%

> De indicatieprevalentie voor VG is in Molenlanden lager dan landelijk, behalve voor de groep tot 18 jaar.

1,0%

250

0,5% 0,0%

200

tot 18 jaar 18 tot 35 35 tot 50 50 tot 65 65 jaar of jaar jaar jaar ouder

150

Molenlanden

100

Mix uitstaand recht WLZ VG, naar profielen (Q1 2022, CIZ)

Totaal leeftijd

Nederland

60% 50

> In de afgelopen jaren is het aantal Wlz indicaties toegenomen (+22%).

> Er zijn daarnaast relatief veel verstandelijk gehandicapten met een EMB profiel in Molenlanden (voor een belangrijk deel VG 5 & 8) en relatief weinig met een LVB(+) profiel (voor een belangrijk deel VG 6 & 7).

40% 20%

0 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 2018 2018 2018 2018 2019 2019 2019 2019 2020 2020 2020 2020 2021 2021 2021 2021 2022 VG 2

VG 3

VG 4

VG 5

VG 6

VG 7

VG 8

0% VG 1 t/m 4

VG 5 & 8

Molenlanden

VG 6 & 7

Landelijk

33

Beleidsarme prognose VG recht en zin gebruik op basis van regionale indicatieprevalentie

> In de komende 20 jaar neemt VG zorgvraag toe in Molenlanden 36 indicaties. Deze groei wordt veroorzaakt door de toename van de groep LVB’ers (VG 3&4) en cliënten met LVB(+) (VG 6&7). 34

Een groot deel van de (groeiende) vraag naar gehandicaptenzorg wordt opgelost in niet-zin (MPT, VPT & PGB). De intramurale productie (WLZ) is stabiel gebleven Ontwikkeling bijdrage plichtige Wlz gehandicaptenzorg, naar leveringsvorm

Leveringsvorm Wlz gehandicaptenzorg* - Molenlanden (2021)

Leveringsvorm Wlz gehandicaptenzorg* - Landelijk (2021)

120

100

80

60

40

20

0 MPT

PGB 2018

2019

2020

WLZ 2021

MPT

PGB

Onbekend

Intramuraal

MPT

PGB

VPT

Intramuraal

35

De meeste mensen met een Wlz-PGB in Molenlanden hebben een verstandelijke handicap Aandeel personen met een Wlz PGB, naar grondslag (CBS, 2020)

Personen met een toegekend Wlz PGB in Molenlanden, naar grondslag (CBS, 2020) 90

Zintuiglijke handicap

80 70

Verstandelijke handicap

60 50

Lichamelijke handicap

40 Psychiatrische aandoening

30 20

Psychogeriatrische aandoening

10

Somatische aandoening

0 Jonger dan 18 jaar

0,00%

0,05%

Molenlanden

0,10% Nederland

0,15%

0,20%

0,25%

18 tot 65 jaar

65 tot 80 jaar

80 jaar of ouder

Somatische aandoening

Psychogeriatrische aandoening

Lichamelijke handicap

Verstandelijke handicap

> Bovenstaande grafieken gaan over de groep met een Wlz pgb. Deze groep is niet vergelijkbaar met de doelgroep Wmo 2015 pgb. Informatie over de grondslagen/problematiek van deze doelgroep in Molenlanden is niet (openbaar) beschikbaar.

36

Intramurale voorzieningen in Molenlanden (1/4) > Intramurale voorzieningen zijn ook vaak de basis van het netwerk voor extramurale zorg. Er zijn drie zorgaanbieders met woonvoorzieningen in de gemeente: > Stichting Philadelphia Zorg – Twee locaties voor cliënten met een verstandelijke beperking. > Stichting ASVZ – Drie locaties voor cliënten met een verstandelijke beperking. > Stichting Syndion – Drie locaties waarvan één locatie De Zes Molens in Hoornaar is (in samenwerking met De Lange Wei, naast mensen met een beperking wonen er ook ouderen). In Giessenburg wordt een soortgelijk complex gerealiseerd.

37

Intramurale capaciteit gehandicaptenzorg (2/4)

De Zes Molens, Hoornaar Stichting De Lange Wei

Bleskensgraaf, Bleskensgraaf Stichting ASVZ

Sluis, Giessenburg Stichting ASVZ

> De Zes Molens is een nieuw gebouwd woonzorg complex. > Doelgroep is verpleeghuis cliënten, cliënten met verstandelijke en/of lichamelijke beperking en zelfstandige ouderen. > Capaciteit: 20 zorgappartementen, 13 appartementen voor cliënten van Syndion en 24 aanleunwoningen (huur en koop). > Zorgappartementen hebben grootte van 50 vierkante meter verdeeld over twee gesloten afdelingen. Appartementen zijn voorzien van woonkamer, slaapkamer en eigen sanitair en keuken. > Voorzieningen: Atrium, restaurant, terras, bibliotheek en binnenplaats.

> Bleskensgraaf is een begeleid wonen zorginstelling. > Doelgroep is ouderen met ZZP VG 4,5 of 8 indicatie. > Cliënten hebben een eigen kamer met gezamenlijke woonkamer of inloop. > Woningen voor lichamelijke klachten hebben ook eigen keuken. > Geloofsovertuiging is interlevensbeschouwelijk.

> Sluis is een begeleid wonen voor volwassenen. > Doelgroep is volwassenen met ZZP VG 3, 4 of 5 indicatie. > Eigen kamer/studio met gezamenlijke woonkamer. > Geloofsovertuiging is interlevensbeschouwelijk.

38

Intramurale capaciteit gehandicaptenzorg (3/4)

> > > > >

Doetseweg, Giessenburg Stichting ASVZ Doetseweg is een begeleid wonen zorglocatie (gezinshuis Davida). Capaciteit: 5 plekken. Doelgroep is jongeren met lichte verstandelijke beperking, autisme, hechtingsproblematiek of ADHD. Wonen samen in gezinshuis. Doetseweg heeft een Christelijke identiteit.

De Handpalm, Bleskensgraaf Stichting Philadelphia zorg > De Handpalm is een woonzorglocatie. > Capaciteit: 16 plekken met 10 plekken voor volwassenen en 6 plekken voor kinderen. > Doelgroep kinderen en volwassenen met een verstandelijke beperking.

> > > >

De Haven, Nieuw-Lekkerland Stichting Philadelphia zorg De haven is een woonzorglocatie. Capaciteit: 21 appartementen. Doelgroep is mensen met verstandelijke beperking. Appartementen met eigen woonkamer, slaapkamer, badkamer en keuken.

39

Intramurale capaciteit gehandicaptenzorg (4/4)

> > > >

>

De Zes Molens, Hoornaar Stichting Syndion De Zes Molens is een nieuw gebouwde woonzorg complex. Doelgroep is verpleeghuis cliënten, cliënten met verstandelijke en/of lichamelijke beperking en zelfstandige ouderen. Capaciteit: 20 zorgappartementen, 13 appartementen voor cliënten van Syndion en 24 aanleunwoningen (huur en koop). Zorgappartementen hebben grootte van 50 vierkante meter verdeeld over twee gesloten afdelingen. Appartementen zijn voorzien van woonkamer, slaapkamer en eigen sanitair en keuken. Voorzieningen: Atrium, restaurant, terras, bibliotheek en binnenplaats.

> >

> >

De Nol, Schelluinen Stichting Syndion De Nol is een woontrainingshuis. Doelgroep is volwassenen met lichte verstandelijk beperking en/of autisme. Capaciteit: 3 plekken. Eigen kamer met gedeelde ruime woonkeuken en badkamer met twee andere.

40

Conclusies doelgroep cognitieve beperking > De zorgvraag voor de doelgroep met een cognitieve beperking wijkt af van gemiddelde vraag in Nederland. In Molenlanden is minder vraag dan op basis van demografische en epidemiologische cijfers mag worden verwacht: > De ‘ondervraag’ kan voor een deel verklaard worden door het (beperkte) aanbod en het type aanbod; > Juiste Zorg op de Juiste Plek? → beperkt aanbod LVB(+) in Molenlanden; > Daarentegen veel PGB georiënteerd aanbod.

> Op basis van de demografische ontwikkelingen neemt de vraag licht toe in de komende jaren (+ 12,5%, 36 personen met recht):

> Daarnaast veranderd de samenstelling van de doelgroep sterk: het aandeel LVB(+) neemt toe; > Om de “ondervraag” op te kunnen lossen is specifiek aanbod nodig. > Er is een divers aanbod als het gaat om zorgaanbieders, welke allen een verschillend profiel hebben (doelgroepen). > Er is geen specialistisch (woon)aanbod voor de doelgroep nah. Deze zorg wordt bovenregionaal opgelost.

41

DOELGROEP FUNCTIEBEPERKING

42

Mensen met een functiebeperking > We onderscheiden twee doelgroepen: > Lichamelijke beperking: fysieke beperking als gevolg van stoornissen van het zenuwstelsel en het bewegingsapparaat (bot/spierstelsel, gewrichten en bindweefsel) waarbij geen functionele verbetering meer mogelijk is en er geen sprake is van een terminale situatie. Een lichamelijke beperking (LG) kan toegang geven tot de Wlz, als de persoon voldoet aan de toegangscriteria van de Wlz. > ADL: mensen die hulp nodig hebben bij zogeheten algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL) zoals eten en drinken. Hulp(middelen) worden onder andere vergoedt vanuit de Zorgverzekeringswet en Wmo 2015. Fokus verzorgt landelijk de assistentieverlening in zogenoemde ADL-clusters (Fokusprojecten). In Molenlanden zijn geen Fokuswoningen. > Er is geen specialistische aanbieder voor LG woonzorg in Molenlanden. Deze vraag wordt voor een belangrijk deel opgelost door VG en VV aanbieders (zie doelgroep cognitieve beperking en ouderen). 43

Molenlanden heeft een gezonde populatie in vergelijking met Nederland. Wel zijn er kernen met relatief veel kwetsbare mensen Eén of meer langdurige aandoeningen (RIVM, 2020) 40,0%

Ernstig beperkt vanwege gezondheid (RIVM, 2020) 6,0%

35,0%

5,0%

30,0% 4,0%

25,0%

20,0%

3,0%

15,0%

2,0%

10,0% 1,0%

5,0% 0,0%

0,0%

Kern

Molenlanden

Landelijk

Kern

Molenlanden

Landelijk

44

De indicatieprevalentie LG is lager dan landelijk

Uitstaand recht LG Gemeente Molenlanden (CIZ) 35 30 25

20

> De afgelopen jaren is het uitstaand recht stabiel gebleven (30), dit is in lijn met de landelijke ontwikkeling;

> Een groot deel van de LG indicaties betreft personen met een nah (doelgroep cognitieve beperking).

15 10 5 0 Q1 2018

> De indicatieprevalentie is met 0,07% lager dan landelijk (0,09%).

> Een groot deel van de indicaties wordt verzilverd in PGB. > Er is geen specifiek aanbod voor LG wonen in Molenlanden. > Op basis van huidige indicatieprevalentie en de bevolkingsontwikkeling blijft de verwachte vraag vrijwel stabiel.

Q1 2019

Q1 2020

Q1 2021

Q1 2022

Personen met een toegekend PGB in Molenlanden, naar grondslag (CBS, 2020) 90 80 70 60

Verstandelijke handicap

50 40

Lichamelijke handicap

30

Psychogeriatrische aandoening

20

Somatische aandoening

10 0 Jonger dan 18 18 tot 65 jaar 65 tot 80 jaar jaar

80 jaar of ouder

45

Conclusies doelgroep functiebeperking > Molenlanden heeft een relatief gezonde populatie ten opzichte van het landelijke beeld: > Er zijn wel verschillen tussen de kernen; in onder andere Arkel en Nieuwpoort zijn meer mensen met een functiebeperking. > Er is geen specialistisch woonaanbod voor mensen met een functiebeperking. Deze vraag wordt voor een belangrijk deel opgevangen door ouderenzorg aanbieders (zie doelgroep ouderen). > Specialistische/zware zorg wordt bovenregionaal opgelost.

46

DOELGROEP PSYCHISCHE PROBLEMATIEK

47

Mensen met een psychische problematiek > We brengen drie doelgroepen in kaart: > Beschermd wonen & maatschappelijke opvang: de overheid wil dat mensen met een psychische kwetsbaarheid of een verslaving zo veel mogelijk zelfstandig thuis wonen. Mensen die niet zelfstandig kunnen wonen, krijgen begeleiding thuis of in een instelling. Dit wordt gefinancierd vanuit de Wmo 2015. > Ernstig psychiatrische aandoeningen (EPA): Het predicaat ‘ernstig’ heeft mede betrekking op de bijkomende beperkingen op meerdere levensgebieden die mensen hebben. In de dagelijkse praktijk is de groep mensen met ernstige psychische aandoeningen heel divers (GGZ Standaarden). > Psychisch kwetsbaar: ongeveer 43% van alle Nederlanders krijgt zelf te maken met een periode van psychische kwetsbaarheid of een psychische aandoening (AWW). Door de diversiteit van de doelgroep is er geen eenduidige definitie. Een deel van de psychisch kwetsbare mensen heeft een EPA. > Er is een divers GGZ aanbod beschikbaar voor de inwoners van Molenlanden. Er is geen regionale instelling voor beschermd wonen (RIBW) actief in de regio. Deze vraag wordt ingevuld door verschillende aanbieders.

48

De mentale gezondheid in Molenlanden is bovengemiddeld goed Hoog risico op angst of depressie (RIVM, 2020) 8,0%

Ernstig/zeer ernstig eenzaam (RIVM, 2020) 12,0%

7,0%

10,0%

6,0% 8,0%

5,0% 4,0%

6,0%

3,0%

4,0%

2,0% 2,0%

1,0% 0,0%

0,0%

Kern

Molenlanden

Landelijk

Kern

Molenlanden

Landelijk

49

Het regionale budget beschermd wonen voor centrumgemeente Dordrecht neemt de komende jaren af > In 2032 is het totaalbudget voor Dordrecht €27.815.284 en van Molenlanden €2.351.845. > Gemeente Molenlanden is dus verantwoordelijk voor 8% van het budget van Dordrecht in 2032. > Aanbieders in de regio: ASVZ, BijBram, Bouman, Eddee Zorgverlening, Eleos, De Hoop ggz, Huis ter Leede, Humanitas DMH, Leger des Heils W&G ZWN, De Merwelanden, Miro Thuis, Nitzana, Het Parkhuis, Philadelphia, Safegroup, Stichting Jados (IVA), Syndion, Waardeburgh, Yulius. Regionaal budget: (centrumgemeente Dordrecht) € 40.000.000

Aantal plekken: Dordrecht 700

€ 35.000.000

600

€ 30.000.000

500

€ 25.000.000 € 20.000.000

400

€ 15.000.000

300

€ 10.000.000 200

€ 5.000.000

€0

100 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 Historisch

Objectief

0 2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

50

Het aandeel van gemeente Molenlanden op het budget voor beschermd wonen zal de komende jaren toenemen > Beschermd wonen: wonen in een accommodatie van een instelling waarmee een veilige leefomgeving wordt geboden met daarbij behorende toezicht en begeleiding, etc. Ervan uitgaande dat één volledige plek gemiddeld €65.000 kost is berekend hoeveel plekken gevuld kunnen worden met het gemeentelijk budget. > “Een groot deel van de mensen stroomt na verloop van tijd uit een Beschermd Wonen locatie en heeft vervolgens behoefte aan een zelfstandige woonplek. Deze mensen hebben vooral behoefte aan een goedkope sociale huurwoning, in de buurt van hun sociale netwerk en voorzieningen.” Gemeentelijk budget: Molenlanden

Aantal plekken: Molenlanden

€ 3.500.000

60

€ 3.000.000

50

€ 2.500.000

40

€ 2.000.000 30

€ 1.500.000 20

€ 1.000.000

10

€ 500.000 €0

0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 Objectief

Historisch

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Aantal plekken Molenlanden

2027

2028

2029

2030

2031

2032

Aantal plekken Dordrecht

51

Ernstig psychiatrische aandoeningen (EPA) > Er zijn 360 personen met een ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA) in Molenlanden (0,8%); > De prevalentie is daarmee relatief laag ten opzichte van het landelijke beeld (1,5%). > Ongeveer 12% van de EPA patiënten heeft zorg met verblijf, dit zijn circa 44 personen in Molenlanden. > De doelgroep EPA valt voor een deel samen met de doelgroep beschermd wonen. De kans op doorstroom van beschermd wonen naar zelfstandig verblijf is kleiner wanneer sprake is van een EPA.

Definitie EPA-patiënt (Vektis): EPA-patiënten meegenomen in dit onderzoek zijn minimaal 18 jaar. Iemand is een EPA-patiënt wanneer hij of zij voldoet aan minimaal 1 van de volgende criteria: i. Een persoon heeft in de afgelopen 3 jaar in minimaal 1 jaar een ziegnosebehandelcombinatie (DBC) schizofrenie gehad. ii. Een persoon heeft voor elk van de afgelopen 3 jaar een DBC in de gespecialiseerde ggz of een product chronisch in de basis ggz. We bepalen het jaar op basis van openingsdatum van de DBC. Een aantal soorten DBC's wordt uitgesloten: korte DBC’s, ziegnostiek, indirecte tijd en DBC’s alcohol en andere verslavingen en dementie/delirium. Met alleen deze DBC's voldoe je niet aan de criteria om in de EPA-groep te komen. iii. Een persoon heeft in het jaar waar het om gaat een Zorgvraagzwaartepakket B in de Wlz ZZP-B (4 of hoger). Deze personen zijn langdurig opgenomen. iv. Een persoon heeft in het jaar waar het om gaat een FKG bipolair of psychose. Dit betekent dat een persoon minimaal een bepaalde hoeveelheid medicatie voor een bipolaire of psychotische stoornis voorgeschreven krijgt.

52

Geestelijke gezondheidszorg vanuit de Zorgverzekeringswet > Landelijk werd er in 2019 €213 per persoon uitgegeven aan GGZ, in Molenlanden was dit slechts €125: > Het gaat hierbij om specialistische GGZ, Generalistische basis GGZ en langdurige GGZ vanuit de Zorgverzekeringswet. > In Molenlanden wordt daarmee beperkt gebruikt gemaakt van GGZ. > Huidige projecten: o.a. Huizen van de Waard (in samenwerking met zorgaanbieder Yulius): > “Sinds ongeveer een jaar is er een stevige basis en is de opdracht vanuit de Gemeente Molenlanden verbreed. We merkten op dat er veel mensen zijn die nog geen zorg krijgen maar wel psychisch belast zijn met GGZ problematiek. We zijn daarom gestart met het actiever benaderen van deze groep met als doel hen toe te leiden naar zorg. Het gaat hier om GGZ zorg in de breedste zin.” Via: https://www.yulius.nl/nieuws/het-zetten-van-de-eerste-stap/

Uitgaven Zorgverzekeringswet GGZ per persoon, naar leeftijd (Vektis, 2019) € 450,0 € 400,0 € 350,0 € 300,0 € 250,0 € 200,0 € 150,0 € 100,0

€ 50,0 € 0,0

Landelijk

Molenlanden

53

Conclusies doelgroep psychische problematiek > De mentale gezondheid is bovengemiddeld goed in de gemeente. Dit is onder andere terug te zien in de jaarlijkse uitgaven.

> Conform het rapport Dannenberg wordt de Beschermd Wonen functie overgeheveld van centrumgemeenten naar de gemeenten: > Dat betekent in dit geval dat de gemeente Molenlanden op basis van het objectief verdeelmodel rekening moet houden met het realiseren van circa 40 tot 50 plaatsen beschermd wonen (afhankelijk van hoe de decentralisatie afspraken in de regio zijn gemaakt); > In de periode tot 2032 loopt het budget terug tot ruim €2,35 miljoen (ca. 35 plekken).

54

DOELGROEP OUDEREN

55

Doelgroep ouderen > We maken onderscheid tussen drie doelgroepen: > Somatisch (SOM): actuele lichamelijke ziekte of aandoening (niet LG-geïndiceerd). Ouderen met een SOM -grondslag hebben toegang tot de Wlz, als de persoon voldoet aan de toegangscriteria van de Wlz.

> Psychogeriatrisch (PG): ziekte, aandoening of stoornis in of van de hersenen (mede) als gevolg van ouderdom. Ouderen met een PG-grondslag hebben toegang tot de Wlz, als de persoon voldoet aan de toegangscriteria van de Wlz. > Thuis met zorg of ondersteuning: ouderen met zorg of ondersteuning in een niet-intramurale setting, bijvoorbeeld wijkverpleging of ondersteuning vanuit de Wmo 2015. Deze doelgroep overlapt voor een deel met de overige doelgroepen. > We kijken naar de verschillende zorgdomeinen en in het bijzonder naar wonen met zorg (thuis, beschut/geclusterd of wonen in een beschermende omgeving). Rivas, Present en De Lange Wei zijn samen verantwoordelijk voor de intramurale zorg voor de PG & SOM doelgroep in Molenlanden. 56

De komende jaren neemt het aantal ouderen fors toe in Molenlanden Bevolkingsprognose Molenlanden: groei ten opzichte van 2021 (Primos) 4.000

Toename 75-plussers per kern (Primos 2021) 350 300

3.000

250 2.000

200

1.000

150

0

100 50

-1.000

0

2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050

-2.000

0 tot 20 jaar

20 tot 65 jaar

65-plussers

> De totale bevolking neemt toe met 4% (2022-2040). Er is sprake van dubbele vergrijzing: op dit moment is 19% 65 jaar of ouder, in 2040 is dit 25%. De groep 80 plussers verdubbeld in diezelfde periode. > De vergrijzing is het sterkst in Arkel, Giessenburg, Groot-Ammers en Nieuw-Lekkerland (absolute groei). 57

Groei aantal 75-plussers per kern (2021-2040, Primos)

58

Er is een relatief grote groep ouderen die in een ongeschikte woonomgeving leeft > Geschikte woning: een woning die reeds geschikt is of die met een beperkte investering (van maximaal €10.000) geschikt te maken is voor ouderen met een fysieke beperking. Bij een geschikte woning is de woonkamer extern bereikbaar (te maken) vanaf de straat zonder trap te hoeven lopen. Vanuit de woonkamer kunnen intern de keuken, het toilet, de badkamer en tenminste één slaapkamer zonder traplopen (eventueel na beperkte aanpassingen) bereikt worden.

Geschiktheid woning en woonomgeving ouderenhuishoudens Molenlanden (CBS Microdata)

3.500 3.000 2.500 2.000

> Geschikte woonomgeving: op basis van de nabijheid van vier essentiële voorzieningen: een grote supermarkt, huisartsenpraktijk, apotheek en ov-halte. Er wordt gesproken van een geschikte woonomgeving zodra minimaal twee van deze vier voorzieningen binnen 500 meter aanwezig zijn.

1.500 1.000

500 0 55 tot 65 jaar

65 tot 75 jaar

75 tot 85 jaar

Omgeving en woning ongeschikt

Woning ongeschikt, omgeving geschikt

Woning en omgeving geschikt

Onbekend

85 jaar en ouder

Woning geschikt, omgeving ongeschikt

59

Veel minder ouderen hebben recht op een VV indicatie dan verwacht mag worden op basis van de regionale en landelijke prevalentie 300

Ontwikkeling uitstaand recht Wlz VV Molenlanden (CIZ)

250

30%

Aandeel met recht op Wlz VV Zorgprofiel (Jan ‘22, CIZ & CBS, Bewerking AT Osborne)

25%

200

20%

150

> Op basis van de landelijke indicatieprevalentie en de huidige samenstelling van de bevolking (leeftijd/geslacht) mogen circa 410 ouderen met recht worden verwacht.

15%

100

10%

50

5%

→ bovenregionale zorg?

0 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 2018 2018 2018 2018 2019 2019 2019 2019 2020 2020 2020 2020 2021 2021 2021 2021 2022

VV 2

VV 3

VV 4

VV 5

VV 6

VV 7

> 255 ouderen hebben recht op intramurale ouderenzorg. De indicatieprevalentie is daarmee relatief laag in Molenlanden.

0% 18 tot 65 jaar 65 tot 75 jaar 75 tot 85 jaar

Molenlanden

85 jaar en ouder

Nederland

60

Het Wmo gebruik is relatief laag in Molenlanden, ouderen maken juist veel gebruik van de Wmo Wmo gebruikers, in jaar (CBS) 8,0%

Wmo gebruik naar leeftijd (CBS, 2020) 80,0%

€ 120.000

70,0%

7,0%

€ 100.000

60,0%

6,0%

50,0%

5,0%

40,0%

4,0%

30,0%

€ 80.000 € 60.000

20,0%

3,0%

Gerealiseerde uitgaven Wmo per 1.000 inwoners (CBS)

€ 40.000

10,0%

2,0%

€ 20.000

0,0%

1,0% 0,0% 2019 Nederland

2020 Molenlanden

Leeftijd: Leeftijd: Leeftijd: Leeftijd: Leeftijd: Leeftijd: Leeftijd: Jonger 30 tot 45 45 tot 60 60 tot 75 75 tot 85 75 jaar of 85 jaar of dan 30 jaar jaar jaar jaar ouder ouder jaar Nederland

Molenlanden

€0

Ondersteuning thuis, totaal

Hulp bij het huishouden Nederland

Verblijf en opvang, Hulpmiddelen en totaal diensten, totaal Molenlanden

61

In 2019 werd ruim €9,5 miljoen uitgegeven aan wijkverpleging, eerstelijnsverblijf en geriatrische revalidatiezorg. Ouderen maken over het algemeen minder gebruik van deze zorg, met uitzondering van de 85-plussers Uitgaven Zvw geriatrische revalidatiezorg per persoon (50 +), naar leeftijd (Vektis, 2019)

Uitgaven Zvw eerstelijnsverblijf per persoon (50 +), naar leeftijd (Vektis, 2019)

700

350

600

300

500

250

400

200

Uitgaven Zvw wijkverpleging per persoon (50 +), naar leeftijd (Vektis, 2019) 6000

5000

4000

3000 300

150

200

100

100

50

0

2000

1000

0 50-55 55-60 60-65 65-70 70-75 75-80 80-85 85-90 90 jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar en ouder Landelijk

Molenlanden

0 50-55 55-60 60-65 65-70 70-75 75-80 80-85 85-90 90 jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar en ouder Landelijk

Molenlanden

50-55 55-60 60-65 65-70 70-75 75-80 80-85 85-90 90 jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar en ouder Landelijk

Molenlanden

62

Wordt intramurale ouderenzorg bovenregionaal opgelost? Indicatieprevalentie 80+ VV

Vertrokken uit de gemeente Molenlanden (CBS)

30% 25% 20%

2019

2020

2021*

50 45 40

15% 10% 5%

35 30 25 20

0%

15 10 5 0 65 tot 70 jaar

70 tot 75 jaar

75 tot 80 jaar

80 tot 85 jaar

85 tot 90 jaar

90 tot 95 jaar 95 tot 100 jaar

> De indicatieprevalentie in Molenlanden is veel lager dan gemiddeld in Nederland én (veel) lager dan de omringende gemeenten. Een oorzaak kan zijn dat ouderen zorg zoeken (intramuraal) in buurtgemeenten zoals Vijfheerenlanden, Gorinchem en Hardinxveld-Giesendam. > Er verhuizen veel meer ouderen uit de gemeente dan valt te verwachten op basis van de algemene verhuisbereidheid onder ouderen…

63

Enkele drijvende krachten

Straks is echt anders dan nu, vier dominante ontwikkelingen relevant voor wonen en zorg… 30,0%

100%

100%

28,0%

90%

90%

26,0%

80%

80%

24,0%

70%

70%

22,0%

60%

60%

20,0%

50%

50%

18,0%

40%

40%

16,0%

30%

30%

14,0%

20%

20%

12,0%

10%

10%

10,0%

0% 2015

0%

80-plussers

75-plussers

Ontwikkeling van de vraagprevalentie Wlz (VV)

VV: SOM

VV: PG

VV: Overig

Toename grondslag PG en overige grondslagen in het verpleeghuis

2016

2017

2018

2019

Zin verblijf

Combinatie mpt/pgb

Combinatie zin/pgb

Uitsluitend pgb

Zin mpt

Zin vpt

Steeds meer verzilvering in niet-zin verblijf

64

Toekomstige ontwikkelingen: prognose uitstaand recht Wlz ouderenzorg

65

Verwacht uitstaand recht Wlz verpleging & verzorging (2022 - op basis van indicatieprevalentie Molenlanden)

66

Huidige verpleeghuiscapaciteit

67

De omvang van de intramurale ouderenzorg is beperkt gegroeid in de afgelopen jaren. Ouderenzorg wordt nog voor een belangrijk deel intramuraal geleverd Ontwikkeling gebruik ouderenzorg Molenlanden, naar zorgprofiel* (bijdrageplichtig, vanaf 10 gebruikers)

Leveringsvorm ouderenzorg* Molenlanden (2021)

Leveringsvorm ouderenzorg* Landelijk (2021)

300

250

200

150

100

50

0 2017

2018 4VV

2019 5VV

6VV

7VV

2020 Partnerverblijf

2021 MPT

PGB

REST

WLZ

MPT

PGB

VPT

Intramuraal

68

Huidige verpleeghuiscapaciteit (1/2)

Verpleeghuis ’t Waellant, Nieuw-Lekkerland Rivas Zorggroep

Verpleeghuis de Vijverhof, Nieuwpoort Rivas Zorggroep

Verpleeghuis de Merlinge, Arkel Rivas Zorggroep

> ’t Waellant is een kleinschalig verpleeghuis op de begane grond van een seniorencomplex in Nieuw-Lekkerland. > Doelgroep is dementie of lichamelijke beperking. > Capaciteit: 22, waarvan 18 voor cliënten met dementie en 4 voor lichamelijke klachten. > Luxe appartement met woonkamer, slaapkamer en een badkamer. > Voorzieningen: binnentuin, fysiotherapeut en tandarts.

> De Vijverhof is een kleinschalig verpleeghuis in een seniorencomplex in Nieuwpoort. > Doelgroep is dementie en lichamelijke klachten. > Capaciteit: 16, waarvan 12 voor cliënten met dementie en 4 voor lichamelijke klachten. > Eigen woonkamer, slaapkamer en sanitair. Woningen voor lichamelijke klachten hebben ook eigen keuken. > In groene omgeving.

> De Vijverhof is een kleinschalig verpleeghuis op begane grond van de Peperhof. > Doelgroep is dementie met ZZP 5 of 7. > Capaciteit: 14. > Appartement bestaat uit een woon/slaapkamer en een eigen badkamer. > Ligt aan de rivier Merwede.

69

Huidige verpleeghuiscapaciteit (2/2)

Verpleeghuis en verzorgingshuis Hof van Ammers, Groot-Ammers Present > Hof van Ammers is verpleeg en verzorgingshuis in Groot-Ammers. > Capaciteit: 37 plekken. > Doelgroep is ouderen met dementie. > Moderne en ruime appartementen. > Present heeft een Christelijke identiteit.

Verpleeghuis Graafzicht, Bleskengraaf Present > > > > > > >

Graafzicht is een kleinschalig woonzorglocatie. Doelgroep dementie. Capaciteit: 77 plekken. Doelgroep: Dementie. Moderne en ruime appartementen. Present heeft een Christelijke identiteit. Faciliteiten: restaurant, kapper, bibliotheek en winkel.

De Zes Molens, Hoornaar De Lange Wei

> De Zes Molens een nieuw gebouwde kleinschalige woon-zorgcomplex en is een samenwerking met Syndion. > Doelgroep is verpleeghuis cliënten, cliënten met lichamelijk of verstandelijke beperking en zelfstandige ouderen. > Capaciteit: 20 zorgappartementen verdeeld over twee gesloten afdelingen. > Appartementen zijn 50 vierkante meter en beschikken over een woonkamer, slaapkamer, badkamer en eigen keuken. > Voorzieningen: Restaurant, atrium, terras, bibliotheek en binnenplaats.

70

Conclusies doelgroep ouderen > De komende jaren vergrijst Molenlanden sterk. In de periode tot 2040 komen er bijna 2,5 duizend 75-plussers bij. De druk op de ouderenzorg neemt hierdoor verder toe. > De zorgvraag voor de ouderen wijkt af van gemiddelde vraag in Nederland. In Molenlanden is minder vraag dan op basis van demografische en epidemiologische cijfers mag worden verwacht: > De ‘ondervraag’ kan voor een deel verklaard worden door het (beperkte) aanbod en het type aanbod (kleinschalig). Een deel van de ouderen verhuisd naar intramurale voorzieningen in de omliggende gemeenten. → Juiste Zorg op de Juiste Plek?

> Een groot deel van de ouderenhuishoudens woont op dit moment in een geschikte woning maar in een ongeschikte woonomgeving (o.a. op basis van nabijheid voorzieningen). De komende jaren neemt de vraag naar geschikte woningen (langer thuis) verder toe. > Een groot deel van de ouderenzorg wordt nog geleverd in een intramurale setting. Het aandeel VPT, MPT en PGB is nog beperkt binnen de ouderenzorg in Molenlanden.

> Rivas en Present zijn de belangrijkste aanbieders als het gaat om woonzorg. Daarnaast zijn er initiatieven voor o.a. dagbesteding en logeren (o.a. Zorgboeren Zuid-Holland, Huis ter Leede).

71

4. AGENDA VOOR DE TOEKOMST

72

“Voor iedereen een passende woning beschikbaar, dichtbij het eigen netwerk en waar nodig met ondersteuning en begeleiding” GEMEENTE MOLENLANDEN

73

Agenda voor de toekomst Op de volgende pagina’s komen verschillende onderwerpen aan bod die zijn onderverdeeld in 4 overkoepelende thema’s. Per onderwerp wordt duidelijk gemaakt waarom het van belang is om, als gemeente, aandacht te besteden aan het betreffende onderwerp. Dit hoofdstuk biedt de agendapunten waarmee de gemeente de volgende stap kan nemen om over deze onderwerpen in gesprek te gaan met andere stakeholders. De 4 beleidsthema’s zijn: > Zelfzorg en Samenzorg > Ondersteuning en Zorg Thuis

> Beschut en Geclusterd wonen > Beschermd wonen

74

Beleidsthema’s: vier sporen zorg en wonen Zorg en wonen

Ondersteuning en zorg thuis

Beschut en geclusterd wonen

Welzijn

Samenwerking over domeinen

Gezonde en veilige wijken

Aanbod ouderen

Preventie

Infrastructuur en voorzieningen in de wijk

Voldoende geschikte woningen

Aanbod psychische problematiek

Mantelzorgers en vrijwilligers

Tijdelijk verblijf

Gezamenlijke initiatieven

Aanbod overige kwetsbare doelgroepen

Eigen regie van ouderen

Technologie

Voldoende dagbesteding

Combineren en innoveren

Zelfzorg en samenzorg

Beschermd wonen

75

Zelfzorg en Samenzorg Spoor 1

Door de toenemende druk op zorgpersoneel, is ‘zelfzorg en samenzorg’ een belangrijk thema. Door het verbeteren van welzijn van kwetsbare inwoners en door te werken aan de pijlers van positieve gezondheid kunnen inwoners vitaler ouder worden. Zo kunnen ze langer voor zichzelf zorgen. Door mantelzorgers of vrijwilligers op tijd te ontlasten, kunnen ook zij langer zorg dragen voor anderen. Preventief handelen is een onmisbaar onderdeel om ouderen langer thuis te kunnen laten wonen met een goede kwaliteit van leven en andere doelgroepen langer uit intensieve zorg te houden.

18 juli 2022

76

Welzijn

Zelfzorg en Samenzorg

> Welzijn | Welzijn versterkt de eigen kracht van ouderen en het vitaler ouder worden. Het bevorderen van bijvoorbeeld het verenigingsleven, de sociale contacten tussen dorpsbewoners en maatschappelijke initiatieven heeft een positief effect op het welzijn van de kwetsbare doelgroepen. Het realiseren van leefbare kernen (onderdeel van spoor 2) is ook belangrijk om het welzijn te verbeteren. Stel maatregelen op en maak afspraken met elkaar om welzijn van kwetsbare groepen te verbeteren. > Zingeving | Zingeving gaat o.a. over veerkracht, een betekenisvol leven leiden, jezelf gezond voelen enz. Is het leven de moeite waard? Door verschillende doelgroepen elkaar te laten ondersteunen, kan er een gevoel van zingeving en betrokkenheid worden gecreëerd. Zo kunnen de bewoners iets voor elkaar betekenen. Een voorbeeld waar verschillende doelgroepen samen/ door elkaar heen wonen is in De Zes Molens in Hoornaar. Bedenk manieren om de zingeving te vergroten en zorg voor de uitvoering ervan.

77

Preventie

Zelfzorg en Samenzorg

> Preventie eenzaamheid | Eenzaamheid kent vele nadelige gevolgen. Vooral bij langdurige eenzaamheid, leidt het tot gezondheidsrisico’s, lage participatie in de samenleving en een gevoel dat welzijn of geluk tekortschiet. Bovendien verhoogt eenzaamheid de kans op voortijdig overlijden. Belangrijke voorspellers van eenzaamheid zijn o.a.; alleen wonen, de burgerlijke stand (wel of niet getrouwd/ gescheiden), waargenomen gezondheid en de functionele status. > Eenzaamheid komt het meeste voor bij jongvolwassenen (<25) en bij ouderen (65+). Eenzaamheid is geassocieerd met verschillende psychische en lichamelijke gezondheidsproblematiek. Aangezien ouderen langer thuis blijven wonen en het mantelzorgpotentieel afneemt, is het van belang om eenzaamheid tegen te gaan. Doe dit door maatregelen op te stellen en afspraken te maken met elkaar. > Geclusterde woonvormen kunnen bijdragen aan verbeterd welzijn en minder eenzaamheid. Maar ook andere voorzieningen en leefbare kernen kunnen bijdragen aan het tegengaan van eenzaamheid (zie kopje ‘Voorzieningen dichtbij’).

> Beweging stimuleren | Bewegen is vanuit het perspectief van positieve gezondheid heel belangrijk, en werkt preventief tegen verschillende ziektes. De infrastructuur wordt bij voorkeur aangepast om een beweegvriendelijke leefomgeving te maken. Zoals een brede stoep om veilig te kunnen wandelen. Bewegen draagt niet alleen bij aan mentaal welbevinden, maar kan bijvoorbeeld ook bij dragen aan valpreventie. Beweging kan worden gestimuleerd door rekening te houden met de rollatorradius: situeer woningen op loopafstand (250-500 meter) van voorzieningen. Maar ook door rustplekken, zoals bankjes, te plannen langs doorgangsroutes naar voorzieningen. Neem maatregelen om beweging te stimuleren. > Valpreventie | Uit onderzoek van VeiligheidNL blijkt dat het aantal valincidenten in en rond het huis gereduceerd kan worden met 3040% door woningen aan te passen (geen drempels, goede verlichting, steunen en handgrepen, ed.). Onderzoek mogelijkheden om bij te dragen aan valpreventie en leg de verantwoordelijkheid bij de juiste personen, corporaties of organisaties neer.

78

Mantelzorgers en vrijwilligers Zelfzorg en Samenzorg

> Bewustwording respijtzorg | Het mantelzorgerspotentieel neemt de komende jaren flink af in Molenlanden (zie Veiligheid 19 en 20) De druk neemt daarbij toe door de groeiende zorgkloof. Vaak zijn vrijwilligers en mantelzorgers niet op de hoogte van respijtzorg en andere ondersteuningsmogelijkheden (huishoudelijke hulp, materiële- of emotionele ondersteuning). Wanneer mantelzorgers af en toe ondersteuning of respijt krijgen houden ze het langer vol en kan de verzorgde langer thuis blijven wonen. Daarom is het belangrijk om vrijwilligers en mantelzorgers bewust maken van passend ondersteuningsaanbod en respijtzorg. Wanneer het ondersteuningsaanbod nog niet voldoende is, is het van belang om het ondersteuningsaanbod/ de respijtzorg te verbeteren en toegankelijker te maken voor mantelzorgers, onder andere door lokaal aanbod te creëren voor kortdurend verblijf.

79

Eigen regie van ouderen Zelfzorg en Samenzorg

> Levensloopbestendige woningen | Een levensloopbestendige woning is een woning die erop gebouwd is dat mensen in hun woning kunnen blijven wonen ook al verandert hun leven door ziekte, ouderdom of door een handicap. Ook een tussenwoning (woning tussen eigen woning en verpleeghuis in) kan ervoor zorgen dat ouderen langer zelfstandig kunnen wonen, een belangrijk voordeel van een tussenwoning is dat het bijdraagt aan de doorstroom op de woningmarkt. Er is behoefte aan goedkope levensloopbestendige/ senioren koop- en huurwoningen in de buurt van voorzieningen. Door het grote aantal ouderen is het belangrijk om levensloopbestendige woningen te bouwen op geschikte plekken en bestaande woningen levensloopbestendig te maken. Zo vergroot je de eigen regie en kunnen ouderen en andere kwetsbare mensen langer thuis blijven wonen. Maak langer thuis wonen mogelijk en verbeter het signaleren van kwetsbare ouderen.

> Mantelzorgwoningen | Een mantelzorg woning is een woonunit naast je eigen huis. Deze woning kan verbonden zijn aan de grotere woning (kangoeroewoning) of een tijdelijke woning in de tuin zijn (mantelzorgunit). In deze woonunit woont normaliter de persoon die zorg ontvangt, en de mantelzorger woont in het bijbehorende huis. Echter, kan het ook andersom. Er zijn kant-en-klare mantelzorgwoningen maar ook andere opties. Informeer mantelzorgers en bewoners in de gemeente over mantelzorgwoningen en de voordelen ervan.

80

Ondersteuning en zorg thuis Spoor 2

Om ondersteuning en zorg thuis te kunnen leveren is een goede organisatie van de zorg nodig. Hierbij is samenwerking een belangrijk thema. De integratie van kennis en samenwerking vanuit verschillende domeinen is essentieel om de juiste zorg op de juiste plek te krijgen. Ook e-health en domotica kunnen een bijdrage leveren in het verbeteren van de gezondheid en ondersteuning bieden in de thuisomgeving. Daarnaast zijn voorzieningen en leefbare kernen van groot belang voor sociale contacten en de mentale en fysieke gezondheid van kwetsbare mensen.

81

Samenwerking over domeinen Ondersteuning en zorg thuis

> Samenwerking zorgaanbieders en woningcorporaties | Om woningen toe te kunnen wijzen, zijn vaak hoge eisen en randvoorwaarden van toepassing waar mensen met psychische of fysieke problematiek niet aan voldoen. Om deze doelgroepen toch woningen toe te kunnen wijzen is het van belang om samenwerking tussen zorgaanbieders en wooncorporaties plaats te laten vinden. > Samenwerking formele en informele zorg | Omdat mensen langer thuis blijven wonen is het nog belangrijker geworden dat formele en informele zorg goed op elkaar inspelen. Stimuleer samenwerking, zodat zorgmedewerkers en mantelzorgers/ vrijwilligers hun kennis met elkaar kunnen delen en concrete afspraken kunnen maken over bijvoorbeeld doorverwijzingen.

Het voordeel van een persoonlijke gezondheidsomgeving is dat ouderen maar één keer hun verhaal hoeven te vertellen. Zorg voor een verbeterde informatievoorziening door o.a. subsidie beschikbaar te maken. > Samenwerking organiseren | Om woonzorgopgaven succesvol uit te voeren is samenwerking tussen de gemeente en andere stakeholders onmisbaar. De gemeente heeft meerder samenwerkingspartners zoals: zorgkantoor, woningcorporaties, zorgorganisaties, projectontwikkelaars en de verschillende doelgroepen. Overweeg welke partij met welke andere partij aan tafel moet zitten. Bedenk waarover het gesprek moet gaan en wat het doel is van de bespreking. Dat kunnen prestatieafspraken zijn, maar ook informatie delen of verantwoordelijkheden bespreken.

> Juiste informatievoorziening op het juiste moment | Gegevensuitwisseling optimaliseren tussen ouderen en professionals kan door ouderen over hun eigen persoonlijke gezondheidsomgeving te laten beschikken. Zo kan de benodigde informatie op het juiste moment bij de betrokken zorgmedewerkers, bij de ouderen en hun netwerk beschikbaar zijn.

82

Infrastructuur en voorzieningen in de wijk Ondersteuning en zorg thuis

> Dementievriendelijke wijken | Doordat ouderen langer thuis blijven wonen, zullen meer ouderen met dementie in de wijk wonen. Om een dementievriendelijke gemeente te zijn is een actieve inzet nodig om mensen met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving. Door de kennis en vaardigheden van buurtbewoners te vergroten weten zij wat ze kunnen doen. Maak plannen om wijken dementievriendelijk te maken en maak afspraken over de uitvoering van die plannen.

> Passend & goedkoop woningaanbod | In de gemeente Molenlanden is weinig geschikt woonaanbod in de buurt van voorzieningen (incl. dagbehandeling- en dagbesteding voorzieningen) (zie 60). Als mensen in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen, kunnen ze hun eigen sociale netwerk behouden. Om dit mogelijk te maken moeten er voldoende passende woningen beschikbaar en betaalbaar zijn en bepaalde voorzieningen aanwezig zijn. Realiseer passende en betaalbare woningen in de eigen omgeving voor de verschillende doelgroepen. Ook kan informatie of ondersteuning geboden worden om de huidige woning/ bestaande appartementen levensloopbestendig te maken met een redelijke investering.

> Voorzieningen dichtbij | Door voorzieningen dichtbij te organiseren kunnen ook de meer kwetsbare doelgroepen eenvoudiger deelnemen aan de samenleving. Voorzieningen dichtbij helpt zelfstandigheid te vergroten en is onderdeel van een goede leefomgeving. Naast dagactiviteiten kan er gedacht worden aan diverse vormen van ontmoeting, zoals openbare ontmoetingsplekken voor alle bewoners (niet alleen voor de kwetsbare groepen). Hierbij moet rekening gehouden worden met het feit dat oudere inwoners steeds meer beperkingen ervaren op het gebied van mobiliteit, daarom moeten deze plekken eenvoudig te bereiken zijn. Onderzoek welke faciliteiten bewoners nodig hebben en aan welke faciliteiten behoefte is. Realiseer en/ of optimaliseer vervolgens deze voorzieningen dichtbij. > Specialist ouderengeneeskunde | De structurele beschikbaarheid van een specialist ouderengeneeskunde in de eerstelijnszorg heeft meerdere voordelen. Zo ontlast het huisartsen, kunnen onnodige ziekenhuisopnames voorkomen worden, en kan er beter geanticipeerd worden op acute situaties. Doordat de specialist over de specifieke ouderen kennis beschikt, kan hij/ zij bijvoorbeeld valrisico verminderen of aanpassingen doen in medicatiegebruik. Overweeg het beschikbaar stellen van een specialist ouderengeneeskunde.

83

Tijdelijk verblijf Ondersteuning en zorg thuis

> Tijdelijk verblijf | De overgang tussen thuis wonen en tijdelijk niet thuis wonen moet gemakkelijk verlopen. Daarnaast moet de tijdelijke verblijfplek goed aansluiten bij de huidige zorgvraag. Er moeten genoeg plekken beschikbaar zijn die ook gemakkelijk te vinden zijn, dat vraagt om een goede organisatie van tijdelijk verblijf. Maak organisatorische afspraken met andere stakeholders om tijdelijk verblijf en de omliggende zaken goed te laten verlopen. Er zijn verschillende vormen van tijdelijk verblijf.

> Eerstelijnsverblijf (Zvw) | Voor tijdelijk verblijf wanneer een oudere vanwege medische redenen niet thuis kan wonen, maar waarbij er wel zicht is op terugkeer naar huis en het voorkomen van onnodige (dure)(langere) ziekenhuisopname (laag complex en hoog complex. En bij palliatief terminale zorg (PTZ). Door het voortdurend nodige verpleegkundige toezicht of de speciale apparatuur is verzorging/verpleging voor korte tijd in een zorginstelling nodig. Ook eventueel hospicezorg.

> Logeeropvang Wmo | Respijtzorg die de mantelzorg een korte periode ‘overneemt’ zodat de partner of andere naaste op adem kan komen en de zorg daardoor kan volhouden. Het gaat om planbare zorg met tijdelijk verblijf in een (zorg)instelling. De gemeente koopt hier alleen het verblijf in (zorg bv via Zvw).

> Crisisregeling Wlz | Dit is een oplossing voor acute veranderingen in de gezondheidssituatie of thuissituatie van mensen. Hierbij is acuut (<24 uur) een opname nodig, om onaanvaardbare gezondheidsrisico’s of ander gevaar voor klant/omgeving te voorkomen, die ertoe leiden dat klant een Wlz-indicatie krijgt gezien de omvang van de benodigde zorg aansluitend op de crisisopname. Ook beschikbaar voor mensen die zorg thuis ontvangen.

> Respijtverblijf Wmo | Bij onverwachte situaties. Deze vorm is aan de orde wanneer een mantelzorger onverwacht uitvalt én er geen medische aanleiding is voor opname van de oudere én de persoon heeft geen Wlz-indicatie die hij/zij thuis verzilvert. Dan kan vanuit de Wmo respijtverblijf worden ingezet. Het gaat om tijdelijk verblijf in een zorginstelling De gemeente koopt hier alleen het verblijf in (zorg bv via Zvw).

> Logeeropvang Wlz | Om mantelzorgers te ontlasten van Wlzklanten die hun zorg thuis (via VPT of MPT)ontvangen. Verblijfszorg voor klanten met een Wlz-indicatie die de zorg normaliter thuis geleverd krijgen.

84

Technologie

Ondersteuning en zorg thuis

> E-health & domotica | Het belang van E-health en domotica wordt steeds groter, omdat we hiermee de gezondheidszorg en de gezondheid van mensen kunnen verbeteren en ondersteunen. Domotica kan een onderdeel zijn van E-health. Domotica zijn toepassingen van elektronica in huis, die het leven van ouderen en mensen met een handicap in hun huis makkelijker maken. Dit kan bijdragen aan het langer zelfredzaam zijn. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, kunnen ouderen (steeds beter) omgaan met technologie. Ook kan domotica de mantelzorger en de zorgmedewerker ontlasten. E-health kan op vele verschillende manieren ingezet worden, zoals; zorgconcepten die gebruik maken van beeldzorg, digitale communicatieplatforms, medicatieaanrijking en valpreventie (bijvoorbeeld oefeningen doen met de computer/ iPad / online met fysiotherapeut). Voor de gemeente is het belangrijk om het gebruik van E-health en domotica te stimuleren (subsidieregeling).