CConstaterende datMolenlanden
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Warmteprogramma Molenlanden 2025

Raadsvergadering 1 oktober 2026, gemeente MolenlandenBij agendapunt: Intrekken Transitievisie Warmte Molenlanden 1.020.023 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

De belangrijkste thema’s hierin op korte termijn zijn het tegengaan van netcongestie en het delen van energie. 6.4 Gemeentebrede aanpak en doelgroepenaanpak 6.4.1 Gemeentebrede aanpak De gemeente blijft doorgaan met het stimuleren en activeren van inwoners via gemeentebrede campagnes en passende dienstverlening. De afgelopen jaren is er ingezet op advies, begeleiding en financiële hulp. Het aanbod willen we de komende jaren nog bekender maken aan onze inwoners. 6.4.2 Doelgroepenaanpak De gemeente zal de komende jaren meer aandacht besteden aan specifieke doelgroepen . Dit is vooral van belang in het buitengebied en de dorpslinten, zodat bewoners op natuurlijke momenten verduurzamingsmaatregelen kunnen nemen en hierbij ondersteuning krijgen. Met in het bijzonder aandacht voor: nieuwe huiseigenaren, verbouwers, A -label woningen met een cv -installatie die relatief eenvoudig kunnen overstappen op een warmtepomp.

Daarnaast heeft de gemeente ook aandacht voor: o Huiseigenaren met een slecht geïsoleerde woning (Energielabel: D t/m G); o Bewoners die moeite hebben met het betalen van hun energierekening; o Bewoners van m onumenten of vergelijkbare panden; - Particuliere (ver)huurders - VvE’s - Eigenaren en ondernemers in een utiliteitgebouw - Bedrijven Door een passende aanpak voor verschillende doelgroepen kunnen partijen en inwoner s ondersteuning krijgen die aansluit bij hun specifieke situatie en woning. 6.5 Samenwerking met stakeholders De gemeente werkt in de warmtetransitie samen met stakeholders, zoals netbeheerder Stedin en woningcorporaties. Zij hebben ook meegewerkt aan de totstandkoming van dit Warmteprogramma. 6.5.1 Netbeheerder Stedin Stedin is de netbeheerder voor Molenlanden . De gemeente werkt samen met Stedin aan de verzwaring van het elektriciteitsnet en het plaatsen van transformatorhuisjes en middensspanningsstations. Voor all -electric buurten en dorpen is (bijna) altijd een gebiedsaanpak nodig voor netverzwaring. Daarom is Stedin een belangrijke stakeholder en gesprekspartner bij de dorpsaanpakken, zodat problemen met het elektriciteitsnet worden voorkomen en het elektriciteitsnet op tijd verzwaard wordt.

Omdat de overstap naar all-electric warmteoplossingen per woning plaatsvindt, is de verwachting dat dit stapsgewijs gebeurt, op natuurlijke momenten voor inwoners, zoals bij een verbouwing of verhuizing. We blijven hierover actief met Stedin in gesprek. 32 6.5.2 Woningcorporaties In de gemeente zijn er drie woningcorporaties actief. Kleurrijk Wonen, Lek en Waard Wonen en Tablis Wonen. De woningcorporaties hebben landelijke prestatieafspraken gemaakt met het Rijk voor nieuwbouw en verduurzaming van woningen. Dit betekent in ieder geval dat het vastgoed geïsoleerd is of wordt geïsoleerd de komende jaren. Als het gaat om alternatieve warmteoplossingen heeft Woningcorporatie Lek en Waard concrete plannen voor het installeren van warmtepompen de komende jaren. De andere twee woningcorporaties hebben aang egeven op een later moment concrete plannen te maken. In de komende jaren zullen we blijven samenwerken met woningcorporaties om de passende warmteoplossingen te vinden die aansluiten bij de kern en de woning. We blijven onze doelen zoveel mogelijk op elkaar aan te laten sluiten. 33 Bijlage 1: Reactienota Tussen 20 oktober en 28 no vember 2025 heeft de bijbehorende inzageperiode voor het warmteprogramma plaatsgevonden. In deze periode zijn er geen zienswijzes met de gemeente Molenlanden gedeel d over het Warmteprogramma Molenlanden 2025. Deze Reactienota blijft daarom leeg.

Mocht u als inwoner of ondernemer/medewerker constructieve ideeën of voorstellen hebben over de warmtetr ansitie in Molenlanden, dan kunt u een email sturen naar duurzaam.molenlanden@jouwgemeente.nl of bellen met een medewerker van team Duurzaamheid via telefoonnummer: 088 75 15 000. Bijlage 2: Evaluatie TVW | en is aanwezig bij vergaderingen van de werkgroepen van het De Transitievisie Warmte (TVW) uit 2021 was de eerste stap | dorpsinitiatief. richting wat we nu het Warmteprogramma noemen. | Het opstellen | van | een | TVW | was | een | opdracht | vanuit | het | De woningcorporaties hebben al veel woningen geïsoleerd en Klimaatakkoord (2019). Voor de gemeente Molenlanden lag de | lopen op schema om de landelijke prestatieafspraken | te belangrijkste opgave toen in het besparen van energie en het | behalen: in 2028 alle woningen minimaal energielabel D en in starten van initiatieven en onderzoeken. | De inzichten en | 2030 ambitie minimaal energielabel B. | Een overzicht van de resultaten uit de TVW zijn daarbij geëvalueerd door de | huidige energielabelverdeling staat in de tabel hieronder: WarmteTransitieMakers via drie routes: Totaal | Aandeel Energielabel | Woningen | % van totaal woningcorporaties woningcorporatie 1. Gesprekken | met | de | 3 | woningcorporaties, | A of beter | 5028 | 27% | 1613 | 32% bewonerscollectief Bles2032 en de netbeheerder Stedin.

| B | 2734 | 15% | 1056 | 39% 2. Gesprekken | en | een | vragenlijst | met | het | team duurzaamheid van de gemeente Molenlanden | C | 4851 | 26% | 1106 | 23% 3. Dataverzameling via het monitoringsinstrument van | D | 1843 | 10% | 300 | 16% DWTM. | E | 751 | 4% | 92 | 12% F | 1013 | 6% | 18 | 2% De | lessen | uit | de | evaluatie | zijn | zoveel | als | mogelijk | G | 2166 | 12% | 13 | 1% meegenomen in dit warmteprogramma. | Totaal | 18386 | - | 4198 | 23% Gesprekken | met | de | 3 | woningcorporaties, | Met Stedin wordt er goed samengewerkt en overlegd. Een bewonerscollectief | Bles2032 | en | de | voorbeeld van deze samenwerking is de versterking van het netbeheerder Stedin. | station Arkel, wat bijdraagt aan de energietransitie van de De samenwerking met de | woningcorporaties | wordt in de | Alblasserwaard. | Knelpunten | en | ruimte | op | het | stroomnet afgelopen 5 jaar overwegend als positief ervaren. Continuïteit | worden periodiek besproken en | gedeeld, zodat dit mee kan in de samenwerking is soms een uitdaging | geweest | door | worden | genomen | in | gemeentelijk | beleid, | zoals | het personele wisselingen en beperkte capaciteit. | warmteprogramma en de dorpsplannen. Bewonerscollectief Bles2032 werkt zeer goed samen met de gemeente. Er is goed en veelvuldig contact en op de juiste momenten is er ondersteuning vanuit de gemeente.

Ook wordt er samen opgetrokken in communicatie. De gemeente heeft in deze samenwerking een ondersteunende en faciliterende rol 34 35 Gesprekken en een vragenlijst met het team duurzaamheid van de gemeente Molenlanden De beleidsmedewerkers energietransitie van de gemeente hebben een vragenlijst beantwoord en een gesprek gevoerd hierover met de WarmteTransitieMakers om op te halen hoe de afgelopen 4 jaar zijn verlopen en waar de behoeftes voor het warmteprogramma liggen. Dit is verwerkt in onderstaand stuk. Behoefte De behoefte van de evaluatie is om een antwoord te krijgen op de vraag of de gemeente op koers ligt voor de gemaakte doelstellingen, de motivatie van de inwoners en de uitgevoerde acties door de gemeente. Daarnaast is het belangrijk om te bepalen welke zak en uit de TVW vernieuwd moeten worden, welke verscherpt kunnen worden en welke nog actueel zijn. Uitgangspunten De uitgangspunten uit de TVW blijven overeind, maar de gemeente ziet ruimte voor herijking, meer concreetheid en praktische toepassing. Vooral betaalbaarheid, benutting van natuurlijke momenten en actieve begeleiding van initiatieven vragen om versterking in het komende warmteprogramma. Acties De gemeente Molenlanden heeft de afgelopen jaren vooral ingezet op bewustwording, isolatie, subsidieaanbod, dorpsinitiatieven en partnerschappen.

Dat heeft geleid tot concrete lokale plannen (Bleskensgraaf en Giessenburg), meer uitgevoerde maatregelen, en een zichtbare daling in het aardgasverbruik. Het blijft de uitdaging om deze resultaten verder op te schalen en om te zetten naar structurele voortgang richting de doelstelling van 20% aardgasvrije of aardgasvrije woningen in 2030. Doelen De gemeente Molenlanden houdt vast aan haar oorspronkelijke doelen – 20% aardgasvrij of aardgasvrij in 2030, 100% aardgasvrij in 2050 en ongeveer 22% energiebesparing, maar voortschrijdend inzicht vraagt om aanscherping van aanpak, monitoring en realisme. In de TVW staan aanpakken voor kernen en gebieden beschreven waar op korte termijn gestart zou worden met verdere verkenning van mogelijkheden. De resultaten hiervan zijn in het kort: - Giessenburg: dorpsinitiatief opgestart - Bleskensgraaf: actief dorpsini tiatief met een dorpsaanpak voor een aardgasvrij Bleskensgraaf. - Arkel: er is een verdiepend onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor een warmtenet in Arkel. Gesprekken lopen nog met de woningcorporatie en de resultaten hiervan kunnen meegenomen worden door een toekomstig bewonersinitiatief. - Hoornaar: pilot gespikkeld bezit (huur en koop) bleek niet van de grond te komen, ondanks inzet van de gemeente.

- Uitbreidingswijken in Groot -Ammers Oost en -Zuid, Molenaarsgraaf, Nieuw -Lekkerland en Streefkerk zijn afwegingskaders opgesteld voor toekomstige keuzes, met het oog op natuurlijke vervangingsmomenten. Mogelijke verbeteringen van het warmteprogramma ten opzichte van de TVW Aanscherping van koers en aanpak 36 De gemeente wil de opbrengsten van de evaluatie gebruiken om de aanpak realistischer te maken en de koers waar nodig aan te passen. Actualisatie van uitgangspunten Toetsen of de uitgangspunten nog actueel zijn en aanscherpen waar mogelijk op basis van ontwikkelingen in de afgelopen 5 jaar. Concretisering en monitoring De gemeente wil voor de monitoring concreter werken en de monitoring koppelen aan het uitvoeringsprogramma wat periodiek (1-4 jaar) wordt opgesteld. Nieuwe thema’s en ontwikkelingen De gemeente wil in het warmteprogramma aandacht besteden aan recente ontwikkelingen, kansen en risico’s. Voorbeelden hiervan zijn netcongestie, betaalbaarheid, startgebieden en de rol van de gemeente in de uitvoering en de rol van groen gas. Resultaten uit het data monitoringsinstrument DWTM

37 Energiebesparing - doel 20% van de warmtevraag t.o.v. 2021

38

39 Duurzaam verwarmen – Doel 20% van de warmtevraag in 2030

40 Bijlage 3: Techno-economische doorrekening met de Warmtetool Aan de hand van de warmtetool van de WarmteTransitieMakers is een techno-economische analyse gedaan. Deze warmtetool is een rekenmodel dat rekening houdt met de karakteristieken van gebouwen, straten en andere elementen in de gemeente. Er zijn verschillende duurzame warmtetechnieken voor specifieke gebieden verge leken zoals uitgetekend in de onderstaande kaart . De gekozen warmtetechnieken zijn generieke oplossingen die we opdelen in individueel en collectief. Er worden 2 soorten kosten berekend. De Totale Nationale Kosten (TNK) zijn de t otale kosten in Nederland van alle maatregelen die nodig zijn om een scenario uit te voeren, ongeacht wie die kosten betaalt. Dit is exclusief binnenlandse kasstromen zoals belastingen, heffingen, subsidies en de warmterekening. De tweede kostensoort is de Total Cost of Ownership (TC O). Dit zijn d e totale kosten die de eigenaar/gebruiker van een woning betaalt, inclusief btw en subsidies. De kosten voor de gebouweigenaar zijn investeringskosten zoals een aansluiting op een warmtenet , de a anschaf van een warmtepomp of de isolatiemaatregelen en de bijbehorende ISDE -subsidies. D e kosten voor de eindgebruiker zijn de doorlopende kosten zoals energierekening en vastrecht.

De TCO is een moment opname omdat (nationaal) beleid kan veranderen zoals het veranderen van belastingen, subsidies of de socialisatie van bepaalde posten. De TNK is daarom een robuustere uitkomst waarop gestuurd kan worden. De warmtetool is tool met aannames. Hier lichten we enkele belangrijke uitgangspunten toe: • Voor warmtenetten is uitgegaan van een participatiegraad van 80% en een dynamische vollooptijd. Tijdens piekmomenten worden aardgasketels ingezet. Voor de exploitant is gerekend met een redelijk rendement van 5,2%. • Woningen worden, afhankelijk van het benodigde temperatuurniveau, geïsoleerd. Voor lage temperatuur is uitgegaan van een minimaal schillabel A/B en voor midden temperatuur van minimaal C/D. • Energieprijzen zijn gebaseerd op de huidige energiemarkt en recent opgestelde prognoses voor de toekomst (peildatum voorjaar 2025). • Gehanteerde s ubsidies: WIS -subsidie (leidingwerk bij warmtenet), SDE++ (warmtebronnen bij warmtenet) en

41 ISDE (isolatie, warmtepompen en aansluiting warmtenet) • De looptijd van de berekeningen is 30 jaar. Met de resultaten van de warmtetool kunnen we de haalbaarheid van warmtenetten beoordelen. Doorrekening Voor alle clusters is onderzocht of er een kansrijke (collectieve) bron is. Als die aanwezig is wordt het cluster met deze bron doorgerekend (veelal aquathermie in Molenlanden). Z ijn er geen lokale warmtebronnen beschikbaar dan wordt er gekozen voor een collectieve lucht/water warmtepomp op midden temperatuur. Deze bron is altijd mogelijk omdat deze niet afhankelijk is van de aanwezigheid van een bron. Voor deze concepten en voor een aantal individuele opties zijn zowel de TNK als TCO berekend. Voorbeeld Giessenburg De Totale Nationale Kosten van de zowel de warmtenetten als bronnetten zijn duurder dan de individuele lucht -water warmtepomp. In de grafiek zien we dat o.a. de kosten voor het aanleggen van het warmte -/bronnet zorgen dat dit duurder systemen zijn. We kunnen afleiden dat ook voor Zandhoek de individuele warmtepomp significant goedkoper is op basis van TNK. Hetzelfde geldt voor het cluster Venhorst. Figuur 1: Totale Nationale Kosten voor het cluster Giessenburg. De zwarte balkjes zijn de onzekerheidsmarges, ze gaan +/ -10% van het totaalbedrag.

Als de ondergrens van een collectief systeem hoger is dan de bovengrens van een individueel systeem, dan is het verschil significant. De eindgebruikerskosten zijn onderverdeeld in investeringskosten (BAK, warmtepomp en gebouwaanpassingen) en doorlopende kosten (vastrecht en energierekening). Voor het cluster Zandhoek (en Venhorst) blijken de kosten van een individuele warmtepomp lager da n die van een collectieve warmteoplossing. Hieruit concluderen we dat een grootschalig collectief systeem in deze clusters significant hogere kosten met zich meebrengt dan een individuele warmtepomp. 42 Figuur 2: Total Cost of ownership voor het cluster Giessenburg. De zwarte balkjes zijn de onzekerheidsmarges, ze gaan +/ -10% van het totaalbedrag. Als de ondergrens van een collectief systeem hoger is dan de bovengrens van een individueel systeem, dan is het verschil significant. Onzekerheidsmarge en significantie Ondanks dat onze rekenmethodes die frequent geüpdatet worden, blijven de waarden van bijvoorbeeld prijsontwikkelingen en participatiegraad aannames. Dit betekent dat de resultaten vooral geschikt zijn om scenario's per buurt onderling te vergelijken. Bij de interpretatie van de resultaten als absoluut en opzichzelfstaand, dient rekening gehouden te worden met onzekerheidsmarge van 40%.

Om te beoordelen of het relatieve verschil tussen scenario’s significant is dient rekening te worden gehouden met een marge van 20%. Om dit visueel te maken, worden de resultaten weergegeven met een onzekerheidsmarge. Deze balken geven de onzekerheid van + en - 10% weer op het resultaat van elk van de concepten. Wanneer de balk overlapt met de balk van een ander concept is het resultaat niet significant, omdat het verschil minder is dan 20% (2x 10% marge). 43 Resultaten techno-economisch onderzoek Onderstaand staa t per cluster de uitkomsten en doorberekeningen van de TNK en TCO en andere relevante voorwaarden.

44

45

46

47 Bijlage 4: Wetgeving en planproces Omgevingswet en advies Omgevingsdienst Zuid Holland Zuid Zodra de W et gemeentelijke instrumenten warmte (zie hieronder) in werking treed t verankert de ze wet het Warmteprogramma als een verplicht programma in de Omgevingswet. De verwachting is 1 januari 2026. Voor programma’s gelden verplichtingen op het gebied van participatie, monitoring en verslaglegging. De Omgevingswet bepaalt ook de kaders voor een Plan-MER plicht. De gemeente Molenlanden heeft de Omgevingsdienst Zuid Holland Zuid gevraagd om onafhankelijk na te gaan of op het voorgelegen Warmteprogramma een plan-MER plicht zit. Daarnaast heeft de gemeente haar eigen aanvullende onderbouwing geformuleerd. Deze wordt beschreven op de volgende pagina. De onderbouwing vanuit de Omgevingsdienst over plan-MER is hieronder te weergegeven: Onderbouwing waarom nu geen plan-MER nodig is “MER is verplicht bij een plan als: A. Het plan kaders stelt voor toekomstige besluiten over projecten in het plangebied waarvoor een project -MER of een MER-beoordeling verplicht is, of B. De ontwikkelingen binnen het plan mogelijk tot significante gevolgen leiden voor Natura 2000-gebieden waardoor op grond van de Wet natuurbescherming een Passende beoordeling nodig is. Plannen zijn in ieder geval: een omgevingsvisie, een programma, een omgevingsplan en een voorkeursbeslissing.

Onderdeel A ‘kaderstellend’ Een 'kader' moet concreet genoeg zijn en is in zekere mate bindend voor een later besluit. Dit later te nemen besluit moet MER-plichtig of MER-beoordelingsplichtig zijn. In de Omgevingswet ziet de kaderstelling op de projecten die in bijlage V van het Omgevingsbesluit zijn opgenomen: wetten.nl - Regeling - Omgevingsbesluit - BWBR0041278 Concreet houdt het in dat als in het Warmteprogramma geen projecten worden opgenomen zoals genoemd in bijlage V van het Omgevingsbesluit en/of dat het Warmteprogramma niet concreet genoeg is er geen plan-MER nodig is. Bijvoorbeeld als in het Warmteprogramma concreet wordt opgenomen dat in Arkel een warmtenet wordt aangelegd en in welk deel van Arkel , dan zal er wel sprake zijn van een plan- MER plicht. Aangezien voor de aanleg van een warmtenet een MER-beoordeling verplicht is op grond van bijlage V van het Omgevingsbesluit, onderdeel J9. Er wordt dan namelijk concreet aangegeven wat en waar het gerealiseerd gaat worden. Onderdeel B ‘natuur’ Op het moment dat er aanzienlijke gevolgen zijn voor Natura 2000-gebieden moet er ook een MER worden opgesteld. De Natura 2000 -gebieden in (en nabij) gemeente Molenlanden zijn: Boezems Kinderdijk – Donkse Laagten – Lingegebied en Diefdijk-Zuid – Uiterwaarden Lek (nabij gemeente Molenlanden). In het Warmteprogramma worden geen ontwikkelingen voorzien in de directe nabijheid (ca.

2 km) van | worden de | plan MER-plicht | en | plan MER-beoordelingsplicht één van de Natura2000-gebieden. | verder uitgewerkt. Conclusie | MER-plicht Gezien het bovenstaande kan geconcludeerd worden dat er | Op basis van artikel 16.36 Ow zijn er drie gronden voor een geen plan-MER nodig is voor het Warmteprogramma, omdat er | plan MER-plicht bij plannen en programma's: geen concrete kaders worden opgenomen en | omdat er geen | 1. Lid 1: Het plan of programma vormt het kader voor te ontwikkelingen | zijn | opgenomen | in | de | nabijheid | van | nemen besluiten voor projecten als bedoeld in artikel Natura2000-gebieden. | 16.43, eerste lid, Ow. | Dit zijn de projecten die staan genoemd in Bijlage V bij het Omgevingsbesluit. Getekend | adviseur | Unit | Omgevingskwaliteit | bij | de | 2. Lid 2: Bij de voorbereiding van het plan of programma Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid | moet op grond van artikel 16.53c Ow een passende Gemeentelijke | aanvullingen op advies plan | beoordeling | van de gevolgen voor een Natura 2000- MER-plicht | gebied moet worden gemaakt. Dit moet gebeuren als er Naast het onafhankelijke advies van de Omgevingsdienst op de | sprake is van een plan of project als bedoeld in artikel Plan MER-plicht, beschrijven we eigen aanvullingen op het | 6, derde lid, van de habitatrichtlijn. gegeven advies. | 3.

Uit de MER-beoordeling die op basis van artikel 16.36, vijfde | lid, | Ow | is | gemaakt, | volgt | dat | het | plan | of In principe geldt een MER-plicht voor projecten die aanzienlijke | programma | aanzienlijke | milieueffecten | kan | hebben milieueffecten kunnen hebben. | Plannen of programma’s die | (lees: | dat | aanzienlijke | milieueffecten | niet | kunnen deze projecten mogelijk maken, kunnen dezelfde effecten | worden uitgesloten). hebben. | Daarom | kan | een | milieueffectenrapportage | ook verplicht zijn voor plannen of programma’s | . Dan spreken we | MER-beoordelingsplicht o.b.v. artikel 16.36, vijfde lid, Ow van de plan MER-plicht. Het doel daarvan is het integreren van | Bij de eerste twee gronden is op voorhand al aangenomen dat milieuoverwegingen in de | voorbereiding en vaststelling van | de plannen of programma's aanzienlijke milieueffecten kunnen plannen en programma's, op het moment dat er nog ruimte is | hebben. | De | derde | grond | is | er | voor | al | de | plannen | of voor overweging van verschillende opties. In Nederland is | de | programma's waarbij dit nog niet op voorhand is aangenomen, plan MER-(beoordelings)plicht | neergelegd in artikel 16.36 van | maar waarbij | de aanzienlijke milieueffecten ook | niet | op de Omgevingswet. | In hoofdstuk 11 van het Omgevingsbesluit | voorhand kunnen worden | uitgesloten.

| Daarom moet er een plan MER-beoordeling plaatsvinden. | Dat | volgt uit lid 5 van 48 49 artikel 16.36. Ow. Als uit deze plan-MER-beoordeling volgt dat het programma aanzienlijke milieueffecten kan hebben (lees: aanzienlijke milieueffecten zijn niet uitgesloten), dan geldt alsnog een plan-MER-plicht. Deze beoordeling moet plaatsvinden in de volgende twee situaties: 1. Lid 3: Als er sprake is van een plan of programma in de zin van lid 1 en lid 2 “dat het gebruik bepaalt van kleine gebieden op lokaal niveau of kleine wijzigingen van een (…) programma". 2. Lid 4: Als er sprake is van een plan of programma dat een kader vormt voor te nemen besluiten voor andere projecten dan de projecten omschreven in artikel 16.43, eerste lid. Met lid 3 wordt voorkomen dat er voor triviale wijzigingen een hele MER moet worden uitgevoerd. Lid 4 vormt (samen met lid 5) een vangnet. Als er sprake is van een plan of programma dat een kader vormt voor projecten die aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben, moet er altijd een MER -beoordeling plaatsvinden. Dus ook als deze projecten niet in Bijlage V bij het Ob zijn genoemd of waarvoor niet een passende beoordeling hoeft te worden gemaakt in de zin van artikel 16.53c Ow . Kaderstelling ziet in de Omgevingswet dus niet alleen op Bijlage V bij het Ob. Kaders vormen Voor lid 1 en lid 4 blijft dan de vraag wanneer er sprake is van ‘kaders vormen'.

De inkleuring van het begrip ‘kaders vormen’ volgt uit de Europese wetgeving die de milieueffectrapportage verplicht en de jurisprudentie naar aanleiding daarvan. Er is volgens het Europese Hof sprake van een kader als het programma een ‘heel pakket aan criteria (regels, standaarden, normen) en modaliteiten (manieren, methoden, voorwaarden) voor de goedkeuring en uitvoering van een of meerdere projecten vaststelt. Let op: ook als er maar één criterium wordt vastgesteld op basis waarvan een project wordt goedgekeurd of een methode hoe een project wordt uitgevoerd, kan dat het ‘hele pakket’ zijn. Dat betekent dat ook bij het opnemen van slechts een of enkele concrete maatregelen al sprake kan zijn van het vormen van kaders. Er is dus sprake van een ‘kader’ als de criteria of voorwaarden voor de goedkeuring of de uitvoering van een project worden bepaald. Dat wil niet zeggen dat alles tot in detail moet zijn uitgeschreven, maar het moet wel méér dan indicatief zijn voor een later besluit. Passende beoordeling Er moet een passende beoordeling in de zin van artikel 16.53c Ow worden opgesteld als niet op voorhand is uitgesloten dat plannen of projecten die niet direct verband houden met het beheer van het gebied, afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten , substantiële milieueffecten hebben op een Natura 2000 -gebied.

Dit is onder meer afhankelijk van de omvang, aard en locatie van projecten. 50 Plan-MER-(beoordelings)plicht bij het onderhavige Warmteprogramma? Het onderhavige warmteprogramma vormt geen kaders als omschreven in de voorgaande paragraaf. Er zijn nog geen keuzes gemaakt voor bijvoorbeeld technieken waarmee of locaties waar projecten worden uitgevoerd of normen gesteld op basis waarvan projecten al dan niet worden goedgekeurd. Op dit moment zijn er dus nog geen criteria en modaliteiten omschreven die zodanig richting geven aan latere besluiten dat we kunnen spreken van een kader. Aangezien er nog geen zicht is op een specifiek plan of project of kaders daaromtrent, en de aard en de locatie van de eventuele projecten nog onbepaald is, raakt het Warmteprogramma m.i. in de huidige opzet nog niet aan de sfeer van artikel 6, derde lid , Habitatrichtlijn. Voor het onderhavige warmteprogramma geldt daarom nog geen plan-MER-(beoordelings)plicht. Wet gemeentelijke instrumenten Warmtetransitie (Wgiw) De Wgiw vervangt vanaf 2026 de Transitievisie Warmte door het Warmteprogramma. Het Warmteprogramma wordt verplicht onder de Omgevingswet en moet elke 5 jaar worden geactualiseerd. Het bevat o.a. een overzicht van gebouwen, isolatieplannen, energie -infrastructuur en maatschappelijke kosten. Ook moet het de resultaten van het vorige programma beschrijven.

De wet geeft gemeenten de bevoegdheid om gebieden in de gebouwde omgeving aan te wijzen die eerder dan 2050 van het aardgas af gaan, zowel voor gebouwverwarming al s voor productieprocessen. Deze bevoegdheid wordt via maatwerkregels in het Omgevingsplan ingezet. Het Warmteprogramma is een voorwaarde om deze bevoegdheid te kunnen gebruiken. De gemeente moet zorgen dat gebouwen tijdig overstappen op duurzame warmte. Als blijkt dat dit niet haalbaar is, moet de einddatum voor aardgasafsluiting worden aangepast. Milieuaspecten en maatschappelijke kosten spelen een belangrijke rol in de besluitvorming. Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw) Het Bgiw is de uitvoeringsregeling bij de Wgiw en werkt het aanwijzen van warmtetransitiegebieden en de voorwaarden hiervoor verder uit. Gemeenten moeten rekening houden met haalbaarheid en betaalbaarheid voor bewoners. Participatie van burgers en organisaties is verplicht bij het wijzigen van het omgevingsplan. Er moet een redelijke termijn zijn tussen aanwijzen en overstappen op duurzame warmte (richtlijn: 8 jaar). Gebouweigenaren mogen een eigen duurzaam alternatief kiezen (opt-out). Het uitvoeringsplan dient als onderbouwing voor deze waarborgen. De gemeente moet aantonen hoe bewoners zijn betrokken en hoe rekening is gehouden met hun mogelijkheden. De opt-out biedt keuzevrijheid voor bewoners.

Het besluit stelt juridische en niet-juridische eisen aan de inzet van bevoegdheden. Het Bgiw zorgt voor zorgvuldige besluitvorming en bescherming van bewonersbelangen. 51 Bijlage 5: Begrippenlijst Laagste nationale kosten In het klimaatakkoord wordt de term ‘maatschappelijke kosten’ gebruikt. Maatschappelijke kosten neemt ook bredere maatschappelijke effecten mee zoals gezondheidseffecten en kosten of opbrengsten daarvan. Bij de uitwerking van het klimaatakkoord is overgegaan op de term ‘nationale kosten’, dit zijn alle kosten voor burgers, bedrijven en overheden die gemaakt worden voor de uitvoering van beleid. Milieueffectrapportage (MER) Een milieueffectrapportage is een hulpmiddel bij het nemen van besluiten. In deze rapportage worden de effecten op het milieu van in kaart gebracht. Deze rapportage wordt gebruikt voor de besluitvorming over plannen. Een plan -MER is de milieueffectrapportage voor een plan of programma en een plan-MER is de procedure die doorlopen wordt. Netcongestie Netcongestie houdt in dat er meer elektriciteit wordt vervoerd dan het elektriciteitsnet aankan, daardoor kunnen afnemers van elektriciteit zoals bedrijven, nieuwbouw - en energieprojecten mogelijk geen elektriciteit afnemen of terug leveren.

Er ontstaat dan letterlijk ‘file’ op het elektriciteitsnet, wat de energietransitie tegenwerkt doordat nieuwe (duurzame) projecten niet kunnen worden aangesloten op het net. Participatie Participatie betekent letterlijk meedoen of betrokken zijn. Dit houdt in dat de gemeente bewoners, ondernemers en andere betrokkenen actief betrekt bij het maken en uitvoeren van plannen. Regionale Energiestrategie (RES) De regionale energiestrategie is een document op regioniveau met daarin keuzes over hoe en waar duurzame elektriciteit en warmte mogelijk is. Transitievisie warmte (TVW) De transitievisie warmte beschrijft op hoofdlijnen de route naar een aardgasvrij Molenlanden en is de voorganger van dit warmteprogramma. Warmtenet Een warmtenet transporteert warm water in een gesloten systeem via warmteleidingen van de warmtebron naar woningen en andere gebouwen. Warmtepomp Een warmtepomp haalt warmte uit lucht of water doormiddel van elektriciteit. Er wordt onderscheid gemaakt tussen hybride warmtepompen (hierbij is er naast de warmtepomp nog een Cv-ketel aanwezig) en een all -electric warmtepomp (hierbij wordt de Cv-ketel volledig vervangen door de warmtepomp). Warmteprogramma In een warmteprogramma beschrijft de gemeente een aanpak voor het isoleren en aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Dit warmteprogramma is de opvolger van de transitievisie warmte (TVW).

Wijkuitvoeringsplan (WUP) De Wgiw geeft gemeenten de bevoegdheid om regie te kunnen voeren over de wijkgerichte aanpak om woningen en gebouwen te verduurzamen. Het wijkuitvoeringsplan (WUP) geeft invulling aan het warmteprogramma, waarbij voor een specifieke wijk samen met betrokke n bewoners en 52 stakeholders wordt onderzocht welke stappen nodig zijn om aardgasvrij te worden. De gemeente Molenlanden noemt dit ook dorpsplannen, beschreven in de Molenlandse Manier. 53 Bijlage 6: participatieplan Warmteprogramma Introductie van het participatieplan Dit participatieplan beschrijft, waarom en op welke manier inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden worden betrokken bij het ontwerp van warmteprogramma en gemeentelijke plannen voor de warmtetransitie. Tussen januari 2025 en eind september 2025 bet rekt de gemeente verschillende partijen uit de samenleving. In verschillende contactmomenten met verschillende doelgroepen wordt de lokale warmtetransitie opnieuw besproken. Met dit plan wordt beoogd een zo goed mogelijk beeld te krijgen van hoe de samenleving vanuit verschillende kanten tegen de warmtetransitie en plannen van de gemeente Molenlanden aan kijkt. Naast technische analyses over de gebouwde omgeving en warmtetechnieken, zal dit participatieplan zich richten op de kwalitatieve gegevens.

In 2020/2021 zijn bewoners en ondernemers sterk betrokken geweest bij het opstellen van de Transitievisie Warmte. Ook toen was het al een visie die we samen hebben opgesteld. In dit plan wordt er gekeken naar het verschil van houding en belangen tussen nu en 5 jaar geleden. Daarna ast bouwen we constructief verder op de plannen en uitgangspunten die in de Transitievisie zijn opgesteld of wijzigen ze waar passend. Omdat er al een goed onderbouwde basis ligt hoeven we in eerste instantie de samenleving ook nie t te overvragen. We houden het praktisch. Ook stellen we gerichter onze vragen en verdiepen ons op de samenwerking met partners. Als er grote veranderingen in plannen of uitgangspunten nodig blijken zullen we intensiever participeren met de doelgroep voor wie de wijziging geldt. Het warmteprogramma gaat over een globale planning, uitgangspunten en doelstellingen. Plannen over van een dorps of stadkern worden gedaan samen met een dorpsinitiatief of uitvoeringsplan op initiatief van de gemeente. Het besluit over welke datum er in een kern geen aardgas meer wordt geleverd. Kaders voor participatie Voor alle participatieactiviteiten en evenementen gelden in ieder geval de onderstaande kaders. Deze worden op passende momenten en plekken in contactmomenten verwerkt. Zo wordt het dialoog relevant gehouden en zijn verwachtingen vooraf duidelijk.

Over welke wijzigingen kunnen we het hebben? - De uitgangspunten/afspraken waarmee we de lokale warmtetransitie ingaan - De startkernen en prioriteiten van de warmtetransitie in Molenlanden - De strategie waarmee we de lokale warmtetransitie doorgaan, via dorpsinitiatieven en op logische plekken en tijden. - De rol van bewoners, ondernemers of andere belanghebbende in de warmtetransitie. - Voorkeuren voor duurzame warmteoplossingen, isoleren en andere duurzame maatregelen per kern. Wat staat al vast? - De doelen vanuit het klimaatakkoord staan vast. Voor 2050: 54 o Moet er in Nederland (en dus ook Molenlanden) 95% CO2 uitstoot verminderd zijn o Moeten alle gebouwen in de gemeente duurzaam verwarmd worden en warm water produceren, zonder gebruik van aardgas. o Afspraken uit het landelijke klimaatakkoord en verwante regelingen die voor gemeenten gelden en uitvoerende taken geven. Dit zijn in ieder geval de doelen op het verminderen van de CO2 uitstoot met 95% en het aardgasvrij maken van de gebouwen voor 2050. - Acties en ontwikkelingen op de warmtetransitie worden niet uitgesteld. Er worden nu al logische stappen gezet worden om voor 2050 een aardgasvrije gebouwde omgeving te realiseren binnen onze gemeente. - De gemeente Molenlanden blijft onderhevig aan de besluiten van haar eigen gemeenteraad en ook aan de huidige en toekomstige regelgeving van de rijksoverheid.

- De middelen en tijd die de gemeente nu beschikbaar heeft voor deze opgave. Doelstellingen Wat is het doel van het participatieproces voor het warmteprogramma? • Inzicht geven in het waarom, wat en hoe van de warmtetransitie. • Vertrouwen opbouwen in het proces en de keuzes van de gemeente. • Specifieke doelgroepen op maat betrekken (maatwerk in communicatie). • Reflecteren op het verloopt van de warmtetransitie tot nu toe. Doelgroepen Om op een goede manier in gesprek te gaan met de samenleving, moeten we verschillende doelgroepen op een passende manier spreken. We hebben de volgende belanghebbenden uiteengezet. Publiek Beschrijving: Inwoners (zowel particulieren als huurders) en ondernemers (in alle soorten) kortom breed publiek. De warmtetransitie heeft betrekking op iedereen en vraagt verantwoordelijkheid van een groot deel in het nemen van aanpassingen aan hun woning of pand. Benadering: We willen dat iedereen die wilt mee kan denken en praten. Daarom worden de contactmomenten gedeeld ook via de beschikbare publieke communicatiekanalen van de gemeente. Ondernemers worden ook via gemeentelijke contacten uitgenodigd om mee te denken. We zijn bereikbaar via internet (enquêtes), fysieke locatie, per mail en telefoon.

Contactmomenten: - Open avond warmteprogramma - Enquête als toevoeging aan open avond - Gemeentelijke enquête als opvolging Rol en belang 55 - Hun woning/pand moet in stappen aardgasvrij gemaakt worden. - Ze bepalen het tempo en onder welke voorwaarden ze aan de slag gaan. Werkgroep –partners Beschrijving: In een werkgroep met partners wordt het warmteprogramma veelvuldig besproken. Woningcorporaties Lek en Waard, Tablis en Keurrijk wonen en netbeheerder Stedin zijn onderdeel van deze werkgroep. De werkgroep is gevormd om elkaars belangen en doelen te bespreken en af te stemmen in het warmteprogramma. Benadering: De werkgroep komt in 2025 meerdere malen op locatie bij elkaar om invulling van het warmteprogramma en ieders visie erop te bespreken. Zowel met medewerkers als bestuurders is er contact en afstemming. Rol en belang: - Woningcorporaties worden gezien als de startmotor van de warmtetransitie en zijn van grote invloed op de mogelijkheden voor collectieve warmteoplossingen. - Alle partners hebben invloed op waar er gestart kan worden en de fasering van de lokale warmtetransitie. - De gemeente en partners hebben afhankelijkheden en kunnen niet zonder samenwerking en delen van informatie de warmtetransitie waarmaken.

Dorpsinitiatieven over warmte Beschrijving: De gemeente werkt samen of heeft samengewerkt met dorpsinitiatieven die werken aan de warmtetransitie van hun dorp. Ze hebben kennis en ervaring van het proces in het dorp en weten hoe de gemeente ze het beste kan ondersteunen. Benadering: De dorpsinitiatieven werken aan verschillende onderwerpen. Ze zijn net gestart of al meer dan 2 jaar bezig. Daarom is er gekozen voor een persoonlijk gesprek met een afvaardiging van het initiatief. Hierdoor hebben we het relevante gesprek en kunnen we ing aan op de belangrijkste zaken voor het dorpsinitiatief. Rol en belang: - Dorpsinitiatieven bepalen samen met het dorp de uiteindelijke warmteoplossing voor hun dorp en de stappen daarnaartoe. - Dorpsinitiatieven staan het dichtste bij de dorpsgenoten. - Binnen dorpsinitiatieven wordt er veel geleerd over de mogelijkheden voor warmteoplossingen en houding van inwoners. Warmtebranche Beschrijving: De lokale of regionale bedrijven in Retail, installatie, isolatie en andere diensten over verduurzaming van gebouwen. Ze zijn de uitvoerende kracht van de warmtetransitie en adviseren ook inwoners en ondernemers over de mogelijkheden voor verduurzaming. Benadering: Deze bedrijven worden uitgenodigd voor een netwerkbijeenkomst alleen bestemd voor de lokale/regionale branche.

Het is gericht op het geven van de laatste inzichten over het thema duurzaamheid, de kijk van de gemeente en het bespreken van samenwerking en kansen. Rol en Belang: 56 - Lokale bedrijven die werken aan het verduurzamen van woningen verzorgen het tempo en de mogelijkheden. - Lokale ondernemers worden vertrouwd en geven advies en soms ook onderhoudsdiensten. - Afstemming van belangen tussen de ondernemers en gemeente kan tot versterking leiden. Participatieniveaus volgens participatiebeleid Voor het grootste deel van de bewoners en ondernemers past het niveau meedenken. Er staat al een goede basis. Zij worden uitgenodigd om hun ideeën, wensen en zorgen te delen, zonder dat van hen wordt gevraagd om actief mee te werken aan de uitwerking. De gemeente neemt deze input mee en houdt bewoners en ondernemers via duidelijke co mmunicatie op de hoogte van de vervolgstappen. Zo blijven zij betrokken, zonder over bevraagd te zijn. De gemeente doet een groter beroep op bewoners en ondernemers in meewerken of beslissen bij de volgende stap. Bij het opstarten van dorpsinitiatieven en opmaken van dorpsplannen over het aardgas vrijmaken van een dorp of stadkern. Dan worden keuzes en acti es ook concreter voor hen. Hier wordt de warmtetechniek bepaald en het proces er naartoe. Dit heeft een directe impact op bewoners en ondernemers in het dorp.

Voor samenwerkingspartners (woningcorporaties, netbeheerders) streven we naar het niveau van meewerken. Een goede afstemming op elkaars doelen, verantwoordelijkheden en tempo is cruciaal, veel onderdelen van de warmtetransitie zijn alleen met hun medewerking uitvoerbaar. Deze samenwerking is daarom geen bijzaak, maar een randvoorwaarde. In de vervolgfase – bij het opstarten van dorpsinitiatieven of het opstellen van uitvoeringsplannen rondom de overstap naar aardgasvrije dorpen – verschuift de participatie naar het niveau coproduceren of zelfs meebeslissen. In deze fase bepalen bewoners s amen met de gemeente wat de geschikte warmteoplossing is en hoe het proces daar naartoe eruitziet. De plannen worden concreter en krijgen directe impact op de leefomgeving. Juist daarom is intensievere betrokkenheid en invloed van bewoners hier van meerwaarde. Onderdelen participatieproces Open avond voor Publiek (bewoners en bedrijven) inclusief enquête Doel: Laagdrempelig kennismaken met het onderwerp. Inzicht krijgen in zorgen, vragen, ideeën en verschillen tussen doelgroepen. Begin van vertrouwen opbouwen. Eerst plenair informatie delen, daarna in gesprek met diverse doelgroepen voor het relevante gesprek. Concreet, vragen we bewoners en ondernemers om hun zorgen, bezwaren en ideeën te uiten op de warmtetransitie en het gemeentelijke plan dat voor ligt.

Ook zijn we benieuwd hoe ze betrokken willen worden bij vervolgstappen. Locatie: de Spil in Bleskensgraaf voor max. personen 80-100 Datum en Tijd: 18 juni 2025 19.30-21.30 Doelgroep: Inwoners en ondernemers in heel de gemeente Molenlanden Uitnodiging: Aanmelding via (email: duurzaam@jouwgemeente.nl ) publieke uitnodiging via het Kontakt, sociale media, extra aandacht voor ondernemers via | 20.00-20.30 | Korte | presentatie: | presenteren | eerste team Toerisme en economie. | bevindingen van het warmteprogramma en veranderingen Vol is vol in eerste instantie. Bij grote animo zoeken we naar | t.o.v. laatste transitievisie. nieuwe mogelijkheden. | 20.30 -20.45 vragen en verheldering Enquête: | In | dezelfde | uitnodigingsbericht | wordt | de | 20.45-21.15 interactieve sessie 5 tafels met toegewezen mogelijkheid tot een enquête invullen gegeven. | Zo kunnen | gespreksleiders inwoners ook hun reactie geven, mochten ze om welke reden | 21.15 samenvatting en afronding dan ook niet kunnen deelnemen aan de avond. Contact: Ook is er de mogelijkheid gegeven om een reactie per | Hoe nemen we input mee? telefoon of post te gegeven.

| Vragen | worden | waar | passend | extra | verhelderd | in | het warmteprogramma Programma | Zorgen en ideeën worden gemeten aan gedane onderzoeken, Na een plenair informatie te geven over de warmtetransitie, | bekende | data, | gemeentelijke | kunde | en | afgewogen | aan wordt er vanuit thema-tafels/praattafels in gesprek gegaan | algemeen belang. Zorgen en ideeën worden zo mogelijk met diverse subgroepen. Ieder persoon heeft ruimte om via | meegenomen in het warmteprogramma of verworpen met post-its zijn/haar mening te delen op een prioriteitenborden | heldere uitleg in het warmteprogramma. met thema’s: zorgen, wensen en ideeën. Dan volgt een | Bezwaren | worden | meegenomen, | besproken | met | de samenvatting en afsluiting met een uitnodiging voor de | bezwaarmaker en op passende manier opgelost. vervolgstap. De volgende praattafels zijn worden opgezet, en deelnemers | Enquête opzet kunnen zich plaatsen bij de tafel waar ze het meest bij | Bij de uitnodiging voor de avond, zit een enquête | voor aangesproken voelen. | inwoners die voor wat voor reden ook niet in de gelegenheid Tafel 1: Ik huur – wat betekent dit voor mij? | zijn om fysiek deel te nemen aan de avond. De enquête Tafel 2: Ik wil verduurzamen – hoe dan? | probeert zo goed mogelijk aan te sluiten op de vragen en Tafel 3: Ik maak me zorgen over kosten | gesprekken die tijdens de avond gevoerd zijn.

Zie de resultaten Tafel 4: Ik wil invloed hebben op de plannen | voor vragen en reacties. Tafel 5: Wat kan ik als ondernemer doen? Gesprekken met dorpsinitiatieven Tijdsschema | Doel: | Reflecteren en voortbouwen op de ontwikkelingen en 19.30-20.00 inloop | voortgang van dorpsinitiatieven in de warmtetransitie. | We bespreken | de | rollen | van | dorpsinitiatieven | hierin | en samenwerking | met | de | gemeente | en | zoeken | naar 57 58 mogelijkheden om ze verder te brengen. We zoeken individueel contact met dorpsinitiatieven en een afvaardiging ervan zodat we het meest relevante gesprek hebben. Locatie: Gemeentehuis/online/op bezoek bij initiatiefnemers Tijd: maand juli 2025 op passende momenten voor initiatiefnemers Doelgroep: Gevestigde en/of volwassen dorpsinitiatieven in de energietransitie. Bles2032, Energiessen. Ook het pilotinitiatief in Hoornaar is betrokken en de vers gestarte groep in Groot - Ammers. Uitnodiging: Persoonlijk Programma/gesprekstof Het gesprek heeft een open karakter. We leggen kort uit wat het warmteprogramma inhoudt en de rol van dorpsinitiatieven daarin. De onderstaande vragen helpen om gestructureerd informatie op te halen, maar we houden bewust ruimte voor een passend gesprek. 1. Hoe kijken jullie naar de voorgang van de energietransitie en jullie werk in de afgelopen periode van de Transitievisie warmte (5 jaar)? 2.

Welke lessen hebben jullie geleerd? 3. Hoe kijken jullie naar de samenwerking met de gemeente? 4. Wat willen jullie de gemeente meegeven? 5. Welke rol zien jullie voor jullie initiatief in de warmtetransitie de komende 10 jaar? (Waar van toepassing) 6. Wat kunnen we delen over jullie initiatief in het warmteprogramma? (Waar van toepassing) Hoe gebruiken we de input? Er wordt een verslag gemaakt van het gesprek over bovenstaande vragen. Daarnaast wordt er een passende conclusie van alle gesprekken opgesteld. Deze wordt gedeeld met de genodigden voor mogelijke reacties. Daarna worden de opgehaalde punten op passende plek in het warmteprogramma verwerkt. Mogelijke voortvloeiende acties en ideeën worden buiten het programma om doorontwikkeld. Aanvullende enquête Bewonerspanel Aanleiding: De resultaten en opkomst van de open avond voor publiek en de verbonden enquête gaven te weinig informatie om representatieve conclusies te trekken. Het onderwerp was mogelijk te abstract voor gesprek op locatie. Mogelijk dat er ook meer concrete en gerich te communicatieboodschappen nodig waren om bewoners aan te spreken. Als laatste lazen we in de reacties op de eerste enquête meningen van intrinsiek gemotiveerde voor- en tegenstanders van de warmtetransitie. De meningen van het neutralere midden zijn hoog st waarschijnlijk minder vertegenwoordigd.

Doel (enquête): Met de aanvullende enquête wordt gezocht naar een representatievere deelnemers in aantallen en diversiteit. Het bestaande bewonerspanel van 1743 leden in Molenlanden via Invior biedt een breder publiek. We vragen opnieuw naar de zorgen, wensen en relevante afwegingen over de opgave en het plan naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Ook zijn we benieuwd hoe ze betrokken willen worden bij vervolgstappen en samen willen werken. Ditmaal in 13 vragen en iets meer aangescherpt en met meer uitleg . Zo brengen we ook in de enquête een stukje uitleg en kennisdeling. Doelgroep: Deelnemersbestand(inwoners) binnen gemeente Molenlanden van Invior en inwoners in heel de gemeente Molenlanden via gemeentelijke | communicatiekanalen, deel | Voor het programma willen we niet alleen informatie ophalen betaalde promotie via social media. | maar vooral ook in gesprek gaan met ondernemers en ze wat Uitnodiging: Via email naar het vaste panel van Invior. En via | bieden, hoe ze kijken tegen de warmtetransitie en wat er social mediakanalen van de gemeente in een open uitnodiging. | speelt. Het programma is concreet en praktische en geeft Vorm: online enquête via weblink of uitnodiging | ruimte voor gesprekken. | Netwerkgelegenheid | aan het eind Periode: 18 augustus t/m 7 september 2025 | draagt hier ook aan bij.

Ook herkenbare en gerelateerde sprekers geven een goede balans tussen verhalen uit de Hoe nemen we input mee? | gemeente maar ook het herkenbare bedrijfsleven zelf. Op basis van het rapport van Invior over de resultaten en | Tijdsschema gemeentelijke | reflectie | hierop | worden | waar | passend | de | 16.15-16.30 inloop met koffie en thee uitgangspunten en aanpak aangescherpt. | 16.30 -16.35 welkomstwoord gemeente van wethouder 16.35-17.05 paneldiscussie Netwerkbijeenkomst warmtebranche | 17.05-17.15 vragen van de zaal Doel: In kaart brengen van obstakels en geleerde lessen in de | 17.15-17.30 Vragen aan deelnemers kort gesprek. warmtetransitie gezien vanuit bedrijven in de warmtetransitie. | 17.30-17.35 Korte uitleg over het Gilde en uitnodiging naar Hun kijk en ideeën meenemen in het warmteprogramma, voor | netwerkgelegenheid het schetsen van mogelijkheden, meegeven van tips aan | 17.35-18.30 | Netwerkgelegenheid | en | nabespreking | in klanten(inwoners) | en | realistischer | beeld | van | de | werklokaal (warmte installaties) warmtetransitie. Daarnaast zoeken we naar passende samenwerkingsvormen | Hoe gebruiken we de input? tussen de gemeente en warmtebranche zelf. Voor individuele | - | Gedeelde relevante informatie, tips, obstakels en ideeën oplossingen en mogelijk (klein) collectief. | worden verwerkt in het warmteprogramma.

Locatie: Techniek vakschool Gilde in Gorinchem | - | Mogelijke samenwerkingen/initiatieven worden verder Tijd: 24 september tussen 16.15 en 18.30 | uitgewerkt | in | selecte | gezelschap | en | los | van | het Doelgroep: | Regionale | bedrijven | die | werken | in | en | aan | warmteprogramma ontwikkeld. warmtetransitie, zoals installateurs, retail en innovatie. Samenwerking: Gilde Techniek vakcollege, Team economie en toerisme, gemeente Gorinchem, | Werkgroep - partners Uitnodiging: | Via email, lokale nieuwsbrief, social media | en | Het traject van de werkgroep | is inherent verweven in de directe contacten in het bekende netwerk | opmaak van het warmteprogramma. Het warmteprogramma is in | samenspraak | met | hen | opgemaakt | en | het | proces | is Programma | beschreven in het warmteprogramma zelf.

59 Molenlande n Bestuurlijk | 21 mei | Afvaardiging | van overleg | 1: Belang | Gemeenteh | bestuur | van en | richting | uis | Kleurrijk wonen, Lek warmteprogram | Molenlande | en | waard | wonen, ma | n | - Tablis | wonen, Bleskensgra | Stedin | en af | wethouder Duurzaamheid Gehele planning participatieproces | Gemeente Molenlanden Overleg | Datum | en | Aanwezigheid tijd - locatie | Beeldvormende | 13 | mei | Gemeenteraad Intern: | Evaluatie | 18 | maart | Ambtenaren | avond | - | 19.30- | Molenlanden, en | 14.00 | t/m | Molenlanden | en | Warmteprogram | 20.30 | – wethouder uitgangspunten | 17.00– | Gorinchem | ma | Besloten | Duurzaamheid stadhuis | locatie Gorinchem | Werkgroep | 2: | 20 | mei | 10 | Strategische Werkgroep | 1: | 8 april van | Strategische | Fasering | tot 12.30 | - medewerkers | van Doelen en kaders | 10 tot 12.30 | medewerkers | van | Stadhuis | Kleurrijk wonen, Lek Stadhuis | Kleurrijk wonen, Lek | Gorinchem | en | waard | wonen, Gorinchem | en | waard | wonen, | 1 | uur Tablis | wonen, 1 | uur Tablis | wonen, | gezamenlijk | Stedin, gezamenlijk | Stedin, | e overleg | (gedeeltelijk) e | (gedeeltelijk) | 1 | uur Gemeente introductie | Gemeente | werksessie | Gorinchem | en 1 | uur Gorinchem | en | gebied | Poort6 werksessie | Poort6 | Molenlande gebied | n 60 Inloopavond | 18 | juni | Open voor publiek, | 16.15- | installateurs | en bewoners | en |

19.30 | – | begeleid | door | de | 18.30 | retail bedrijven | 21.30 | – De | WarmteTransitieMa | Gilde Spil | in kers | vakschool in Bleskensgra | Gorinchem af | Publieke | inzage | 20 | oktober | Publiek beschikbaar periode | – | 1 | in | het | digitale Bestuurlijk | 2 juli | Afvaardiging | van | warmteprogram | december | omgevingsstelsel overleg | 2: Delen | Gemeenteh | bestuur | van | ma opbrengsten | uis | Kleurrijk wonen, Lek | Definitief | Besluit | Begin | College | van warmteprogram | Molenlande | en | waard | wonen, | College | van | december | Burgermeester | en ma | n | - Tablis | wonen, | Burgermeester en | wethouders | – | in Bleskensgra | Stedin | en | wethouder | collegevergadering af | wethouder Duurzaamheid Gemeente | Relatie | met | Participatiebeleid | en Molenlanden | communicatiestrategie Duurzaamheid Dit participatieplan is in lijn met eigen communicatiestrategie Aanvullende | 18 augustus | Bewonerspanel | Duurzaamheid enquête | t/m | 7 | Invior | en | publieke september | weblink | via | Communicatiestrategie | Energietransitie | en 2025 | – | gemeentelijke | klimaatadaptatie Online | sociale kanalen | Bijsluiter 5: Samenwerken Opmaak | Tussen | juli | Gemeente | Binnen de energietransitie wordt een aanpak gehanteerd die Warmteprogram | en | Molenlanden en de | afwijkt | van | het | traditionele | gemeentelijke | beleid | dat ma | september |

WarmteTransitieMa | participatie benadrukt. Het doel is om inwoners actief te kers | betrekken, waardoor een gevoel van eigenaarschap ontstaat. Dit houdt in dat we binnen de samenleving op zoek gaan naar Netwerkbijeenko | 24 | Ambtenaren | draagvlak en samenwerken vanuit een proces dat organisch mst | september | Molenlanden | en | groeit, oftewel een bottom-up-benadering. Voor zowel de warmtebranche | Gorinchem, | lokale | energietransitie als klimaatadaptatie ligt de nadruk op het 61 62 informeren van inwoners als basis. Dit helpt om een breed publiek te bereiken en bewustwording te vergroten. Tegelijkertijd wordt dorpskernen gestimuleerd om het voortouw te nemen in lokale initiatieven. De gemeente vervult hierbij een ondersteunende rol door expertise, middelen en netwerkcontacten beschikbaar te stellen. 63 Bijlage 7: Resultaten participatieproces Warmteprogramma Deze bijlage geeft een overzicht van de resultaten bij participatieonderdelen voor het warmteprogramma , zoals beschreven in het bijgevoegde participatieplan. Personen zijn geanonimiseerd, alleen verbonden organisaties en initiatieven worden beschreven. In bijlage 8 is ook het onafhankelijke rapport/onderzoek van Invior beschreven over de Aanvullende enquête Bewonerspanel. De adviezen zijn meegenomen in de onderstaande algemene conclusies.

Algemene conclusies Onderstaand staat beschreven wat de gemeente meeneemt als belangrijkste conclusies uit de gedeelde informatie uit het participatieproces. Reflecteren op de uitgangspunten, en startkernen, tempo en algemene aanpak (gemeentebreed) op basis van uitkomsten/belangrijkste punten van, gesprekken dorpsinitiatieven, enquête gemeente, enquête Invior, traject stakeholders, netwerkbijeenkomst ondernemers. Kerngerichte aanpak - Blijven samenwerken met de dorpsinitiatieven en vertrouwen en contact goed blijven onderhouden. - Een sterk en stabiel team is een belangrijke factor in het proces en effectiviteit van het dorpsinitiatief - Onderling blijven leren en kennis delen is belangrijk en waardevol. - Werken aan en faciliteren van een netwerk van initiatiefnemers in de warmtetransitie voor inspiratie en motivatie. - Betrekken van lokale ondernemers op passende momenten. - Keuzes en ontwikkelingen op dorp s-/stadsniveau zijn het meest gewenst en zijn ook het meest concreet. - Directe contactmomenten met dorpsgenoten, zoals aanbellen, avonden en andere gesprekken zijn belangrijk voor inzicht in de daadwerkelijke staat van de woning en het geven van passende hulp. - Een deel van de inwoners, door de gemeente heen, wil actief meedenken en werken aan de warmtetransitie. De Kerngerichte aanpak is dus nog steeds passend en relevant.

Gemeentebrede aanpak Motivatie en sentiment - Iedere inwoner heeft zijn eigen tempo en kan op natuurlijke momenten de overstap maken. - Het grootste deel van de inwoners heeft al energiebesparende maatregelen getroffen en/of gaat bewust om met het energieverbruik - Betaalbaarheid en kosten zijn nog steeds de belangrijkste belangen, maar vaak niet de enige. - Koeling, belasting van het elektriciteitsnetwerk en betrouwbaarheid van duurzame maatregelen zijn groeiende zorgen bij inwoners. - Veel inwoners zijn actief bezig met energiebesparing, maar het doel en de regel dat in 2050 de gebouwde omgeving aardgasvrij moet zijn is nog niet duidelijk bij veel mensen. Dienstverlening 64 - Het financiële plaatje helder uitleggen is erg belangrijk. - Keuzemogelijkheden met voor- en nadelen helder uitleggen is belangrijk - Maak de warmtetransitie simpel en begrijp elijk voor mensen - Start bij isolatie en laat de warmtetransitie stap voor stap lopen - Blijf consistent in het advies en beleid (ook voor rijksoverheid) - Geeft waar mogelijk persoonlijke hulp en uitleg waar gewenst. Open avond voor Publiek (bewoners en bedrijven) inclusief enquête De gemeente Molenlanden heeft inwoners gevraagd hun wensen, bedenkingen en ideeën te delen over de warmtetransitie. Er is een uitnodiging gestuurd om in gesprek te gaan voor een avondprogramma voor inwoners en ondernemers.

Daarnaast is er bij de uitnodigin g ook gelegenheid geweest om via een online enquête van de gemeente te reageren. Opkomst open avond en algemene reflectie Er zijn op 18 juni 2025 geen inwoners of ondernemers langsgekomen op de geplande avond. Mogelijke reden is zijn: - Het thema van de avond is te abstract. Het warmteprogramma geeft geen directe verplichtingen of beroep op hun leven en is vrijblijvend. - De intrinsiek gemotiveerde inwoners die op dit abstracte niveau meepraten, zijn in eerdere contacten al bevraagd. Denk aan aparte gesprekken met dorpsinitiatieven zelf, waar initiatiefnemers in zitten. - Op de digitale enquête zijn 42 inschrijvingen geweest. Dit geeft aan dat er met een korter beroep op de tijd van mensen er wel reacties zijn gekomen. Uit deze lessen leren we dat het algemene/abstracte karakter en de fysieke avond te hoge drempels zijn voor contact. Ook de enquête met 42 inschrijvingen geeft niet voldoende inzicht voor een goede representatie van de bevolking. Wel geven sommige vragen, meer inzicht in over wat er leeft bij inwoners als het gaat om aardgasvrij wonen. De gemeente Molenlanden heeft op basis van bovenstaande reflectie besloten nogmaals in het participatieproces inwoners te benaderen. De behoefte blijft aan een representatief beeld van inwoners en ondernemers op de warmtetransitie in de gemeente en gemeentelijke plannen hierover.

In de actie Enquête bewonerspanel zijn de resultaten beschreven met een groter aantal inschrijvingen. Cijfermatige resultaten van de enquête We vroegen onder voor geschreven advies aan andere bewoners en aan de gemeente zelf. Deze reacties hebben we gebundeld in clusters en er een antwoord per advies op geschreven. Zie onderstaande analyse van de antwoorden. Respondentenprofiel • Meerderheid is woningeigenaar (38 van de 43). • Huurders en bewoners van monumenten vormen een minderheid. • Er zijn geen reacties van ondernemers gekomen. 65 Belangrijk voor inwoners om stappen te zetten: • Lage energiekosten (29) • Geen grote uitgaven nodig (23) • Comfortabel huis (16) • Koeling in de zomer (12) Zorgen bij aardgasvrij maken: • Kosten (27) • Onduidelijkheid over wat er gaat gebeuren (26) • Tekort aan vakmensen (16) • Snelheid van de verandering (8) Behoefte aan informatie en ondersteuning • Advies gewenst van lokale vakmensen (24) en het Energieloket van de gemeente (14). • Veel mensen willen zelf de regie houden (19). • Duidelijk advies en stap-voor-stap hulp wordt op prijs gesteld. Participatie en betrokkenheid • Grote meerderheid wil op de hoogte blijven (34). • Slechts enkelen willen actief meedoen aan een dorpsinitiatief (2 vast, 5 af en toe). • Veel inwoners kiezen liever hun eigen weg (15).

Voorkeurskanalen voor communicatie • E-mail (25) • Nieuwsbrief Duurzaam Molenlanden (23) • Huis-aan-huisblad Het Kontakt (21) • Gemeentelijke website (10) • Dorpsberaad/klankbordgroep (3) Inhoudelijke opmerkingen Een mix van: • Kritiek (“Hou eens op met deze onzin”) • Constructieve suggesties (“Begin met laaghangend fruit” , “Blijf herhalen in communicatie”) • Oproep tot duidelijkheid en transparantie Samenvatting en reactie s van gemeente op schriftelijke antwoorden In de enquête zijn 2 open vragen gesteld aan deelnemers. De reacties zijn gebundeld per boodschap en sentiment en er is per cluster een reactie van de gemeente opgeschreven. Tips aan andere bewoners Tempo: ieder huis, ieder tempo Wat inwoners zeiden: Niet iedereen is er al uit hoe snel hij of zij wil verduurzamen. Sommigen wachten anderen liever tot de voorwaarden gunstiger zijn, anderen pakken het stap voor stap aan, en weer anderen willen zo snel mogelijk beginnen. Wat wij zeggen: Dat begrijpen we heel goed. Elke woning is anders, en elke huishouden ook. Daarom zeggen wij: verduurzaam in je eigen tempo – maar doe het wel bewust. Onze energiecoaches en het Energieloket denken graag met je mee over wat nu al kan, en wat misschien beter even kan wachten. Isoleren: de beste eerste stap Wat inwoners zeiden: Begin met isoleren, zeggen meerdere deelnemers.

66 Wat wij zeggen: Helemaal mee eens! Goed isoleren is de basis van een comfortabele, energiezuinige woning. Daarna kun je makkelijker overstappen naar aardgasvrij verwarmen. Vergeet ook de ventilatie niet, zoals één van de deelnemers terecht opmerkte. Frisse lucht in huis is minstens zo belangrijk. Energie besparen: kleine stappen, groot verschil Wat inwoners zeiden: Begin gewoon met energie besparen in huis. Wat wij zeggen: Dat is een slimme keuze. Je hoeft niet meteen alles om te gooien: kleine aanpassingen of nieuwe gewoontes kunnen al veel schelen op je energierekening. Op internet vind je veel tips. Kies wat bij jou past – en zorg altijd dat je comfortabel blijft wonen. Een beetje ventileren of de verwarming nét iets lager zetten kan helpen, maar kou lijden is nergens voor nodig. Duurzame warmte: wat past bij jouw huis? Wat inwoners zeiden: Er werden verschillende alternatieven genoemd om te verwarmen zonder aardgas. Wat wij zeggen: Dank voor jullie ideeën! We zetten de opties graag voor je op een rij – met de voor- en nadelen, zodat je zelf een afgewogen keuze kunt maken: • Hybride of volledige warmtepomp Een toekomstbestendige keuze voor veel woningen in onze gemeente. Met subsidie beschikbaar. Een hybride systeem is goede tussenstap en bespaart zo’n 60% gas. • Airco Werkt als warmtepomp, maar verwarmt of koelt met lucht meestal één kamer.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://molenlanden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/12e6566f-a28d-462d-a510-d65e94e83260?agendaItemId=b6989135-ebb5-416b-be65-77ce10c614da