Bijlage 1 RES Alblasserwaard Beoordelingsdocument Onderbouwing locaties windenergie RES Alblasserwaard

Uit een eerste analyse van TNO blijkt dat vanuit het perspectief van radarhinder ten opzichte van mogelijk defensieradarstation Herwijnen geen normoverschrijdingen zijn geconstateerd bij het radarhinderonderzoek bij de mogelijke plaatsing van drie windturbines in zoeklocatie windenergie S. Nader onderzoek is nodig als exacte posities bekend zijn in een eventuele latere fase.

cultuurhistorische objecten of historische windmolens aanwezig.

Inbreng vanuit online raadpleging Uit de online raadpleging blijkt dat omwonenden significant meer zorgen hebben over de overlast van windturbines in dichtbevolkte gebieden zoals locatie S. Deze zorgen betreffen voornamelijk geluidsoverlast, slagschaduw en visuele hinder. Impact op landschap, natuur en erfgoed worden op deze locatie door bewoners relatief minder vaak genoemd dan op andere locaties. Een klein deel van de respondenten vindt S een ‘efficiënte’ locatie en/of meer geschikt dan andere locaties omdat deze nabij infrastructuur ligt.

Advies bewonerswerkgroep In de werkgroep zijn voor- en tegenstanders voor windturbines vertegenwoordigd. Men onderschrijft de noodzaak van de energietransitie. Bij mogelijke plaatsing van windturbines moet rekening worden gehouden met de impact op omliggende dorpen Hoogblokland en Arkel, het verdwijnen van uitbreidingsmogelijkheden voor industrie en woningen, en de afstemming met reeds vergunde turbines in het gebied. Geluidsoverlast moet ruimschoots voldoen aan wettelijke normen, rekening houdend met ander geluid en laagfrequent geluid. De vrees voor negatieve gezondheidsgevolgen is groot; daarom is preventie, zorg, nazorg en zorgvuldige communicatie essentieel. Risico's voor mensen en dieren moeten zorgvuldig worden afgewogen. Inwoners moeten kunnen profiteren van de voordelen van windturbines via participatiemogelijkheden voor iedereen, compensatie van mogelijke waardedaling van onroerend goed en ondersteuning van lokale projecten door een omgevingsfonds. Blijf in gesprek met de inwoners, betrek hen bij de gunning, en communiceer eerlijk, transparant en toegankelijk, rekening houdend met taalbarrières en laaggeletterdheid.

40

Andere ruimtevragers Ja, de vergunde windturbines van windpark Groote Haar en het naastgelegen toekomstig bedrijventerrein Groote Haar. De nabijheid van het bedrijventerrein biedt koppelkansen, met afname van energie en eventueel zonneenergie. In het bestemmingsplan “Bedrijventerrein en windturbinepark Groote Haar” is opgenomen dat indien binnen het plangebied windturbines zijn gerealiseerd, er minimaal 10% van de met deze windturbines opgewekte windenergie dient te worden aangewend voor de bedrijven binnen het plangebied. Locatie S ligt niet in één van de mogelijke routes van de nieuwe hoogspanningsverbinding GeertruidenbergKrimpen/Crayestein.

Conclusie Op deze locatie zijn naar verwachting maximaal 1 of 2 extra turbines mogelijk, in aanvulling op het bestaande plan van energiecoöperatie De Knotwilg en ontwikkelaar Greentrust. Voor een eventueel vervolgtraject is verdere afstemming nodig met de initiatiefnemers van het plan van EC De Knotwilg/Greentrust. Zij hebben een vergunning voor twee windturbines die onherroepelijk is (maximale output van 7 MW) en waarvan een verruiming van deze vergunning tot 7,7 MW in behandeling is door de Raad van State. Omdat deze locatie voldoet aan de provinciale en lokale uitgangspunten is het advies deze locatie op de shortlist te plaatsen met inachtname van de status van de verleende vergunningen en toekomstige Raad van State-uitspraak. Uitbreiding van het bestaande plan zou een uit te werken variant kunnen zijn . De locatie is gunstig gelegen ten opzichte van bestaande infrastructuur en gunstig in relatie tot station Arkel en (toekomstige) grote energieverbruikers. Locatie S ligt niet in een mogelijke route voor de nieuwe hoogspanningsverbinding die het gebied mogelijk gaat doorkruisen. De raad van Gorinchem heeft een motie aangenomen om zich maximaal in te spannen voor de realisatie van windturbines op deze locatie.

Gezien de weerstand tegen windturbines bij een deel van de inwoners in de omgeving is een goed (vervolg van een) communicatie- en participatieproces voor de verdere besluitvorming en planvorming noodzakelijk. De inwonerswerkgroep is genuanceerd over windturbines en legt de nadruk op het belang van lokaal eigenaarschap en lokaal profijt.

6. Onderbouwing van besluitvorming Ingrijpend en uitgebreid proces Het maken van plannen voor grote windturbines is in elke regio een ingrijpend proces. Door hun formaat zijn ze beeldbepalend, raken ze aan persoonlijke waarden en maken daarom ook veel emoties los. In de Alblasserwaard, waar veel inwoners het bijzondere landschap koesteren, ligt het plaatsen van windturbines nog extra gevoelig. Toch is er ook in de Alblasserwaard in meerderheid draagvlak voor de energietransitie en de RES-doelen. Wat het maatschappelijke en politieke gesprek over windturbines verder uitdagend maakt, is het feit dat de benodigde kennis, geldende regelgeving en het besluitvormingsproces rondom windturbines behoorlijk uitgebreid is. Er spelen veel factoren een rol, niet alle benodigde informatie is al beschikbaar, en niet alle betrokkenen beschikken over dezelfde informatie op hetzelfde moment. Er zijn wat betreft sommige mogelijke gevolgen van windturbines op internet tegenstrijdige (al dan niet wetenschappelijk onderbouwde) inzichten vindbaar over bijvoorbeeld de effecten van windturbines op mens en dier.

In die uitdagende context hebben we als betrokken bestuurders, met de gemeentelijke en provinciale organisaties, RES-organisatie en externe experts, ons best gedaan om, met uw raden en de bredere bevolking, inhoudelijk en procesmatig een zo goed mogelijke verkenning voor nieuwe windlocaties te doorlopen. Zowel in het participatieproces als in de besluitvorming hebben we voortdurend geprobeerd om ruimte te scheppen voor alle perspectieven en standpunten, maximaal responsief te zijn voor inbreng van betrokkenen en relevante informatie zo snel en breed mogelijk te delen. Waar dat nodig was hebben we het verkenningsproces bijgestuurd, bijvoorbeeld door de provincie om een tussentijdse reactie te vragen en door de bewonersgroepen en maatschappelijke organisatie meer tijd te geven voor het aanleveren van hun adviezen of extra bijeenkomsten georganiseerd.

41

Sturingsinformatie Wat weten we nu wel Zoals in dit document beschreven hebben we in de vorige besluitvormingsronde de landelijke ontwerpmilieunormen voor windturbines gevolgd, uw gezamenlijke uitgangspunten toegepast, een weging door bewoners laten doen, en het provinciale windbeleid meegewogen. Alle zes vastgestelde shortlistlocaties zijn in technische zin dus kansrijk voor ontwikkeling van windenergie. De laatste maanden is er veel sturingsinformatie bijgekomen. We hebben geprioriteerde waarden en gebiedskennis van bewoners opgehaald, bewonersadviezen per locatie gekregen en bijdragen van betrokken maatschappelijke organisaties opgehaald. Er is informatie opgehaald bij een substantieel deel van de grondeigenaren op de zes shortlistlocaties. Per locatie hebben we nu scherper in beeld welke inhoudelijk nader te onderzoeken aspecten er zijn en welke risico’s op kritieke knelpunten er per locatie spelen (bijvoorbeeld: een (te) grote impact op werelderfgoed, op natuur of op de defensieradar; of complicaties als gevolg van een mogelijke nieuwe hoogspanningsverbinding). De provincie heeft tussentijds aan alle Zuid-Hollandse RES’en duidelijk gemaakt dat zij zich actiever zal opstellen in het realiseren van de RES-doelen, zeker waar het gaat om windenergie.

Kortom, we hebben inmiddels veel sturingsinformatie in beeld, waarvan een deel nieuw is ten opzichte van de vorige ronde van besluitvorming.

Wat weten we nu nog niet We benadrukken hier graag nogmaals dat we op dit moment in het proces ook nog veel niet weten. In het provinciale omgevingseffectrapport (OER) zal een meer integrale inschatting worden gemaakt van de impact op de omgeving van windturbines op de omschreven locaties. Uit mogelijke aanvullende thematische onderzoeken, zoals bijvoorbeeld een Heritage Impact Assessment, voorafgaande aan de provinciale besluitvorming eind 2025, zal naar verwachting meer gedetailleerde sectorale informatie beschikbaar komen. En ook in de fase van planontwikkeling en vergunningsaanvragen, vanaf 2026, zullen aanvullende inzichten en informatie bekend worden, omdat dan de effecten van en mogelijke mitigerende en/of compenserende maatregelen voor concrete opstellingsvarianten onderzocht gaan worden. Bovendien is de verwachting dat er op dat moment definitieve landelijke milieunormen voor windturbines zullen zijn, waaraan concrete plannen zullen worden getoetst.

Locatiekeuze en onderbouwing Het kiezen van locaties voor windenergie in de Alblasserwaard is een inhoudelijk onderbouwde, maar ook bestuurlijke en politieke keuze. Er is bijvoorbeeld geen objectieve maatstaf voor het prioriteren van (zorgen over) geluidsoverlast voor een bepaald aantal bewoners boven negatieve effecten op de natuur. Of voor het prioriteren van het belang van werelderfgoed boven het belang van een open polderlandschap. We hebben alle adviezen en sturingsinformatie overwegende een inhoudelijk geïnformeerde bestuurlijke keuze gemaakt. De locatiekeuze is conform het bestuursakkoord gericht op het selecteren van reële en haalbare alternatieven voor Avelingen om het RES-bod voor wind te kunnen realiseren. Als colleges van Molenlanden en Gorinchem achten wij, vanuit een zorgvuldige bestuurlijke onderbouwing, de voorgestelde locaties K, L2, M en O niet geschikt voor de plaatsing van windturbines, volgens uw uitgangspunten, de aangenomen moties en volgens de uitkomsten van het participatieproces. Locaties S en J zien wij, met de kennis van dit moment, wel als reële en haalbare alternatieven vormen voor locatie Avelingen.

Daarom stellen wij voor om Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland te verzoeken om de locaties S en J als voorkeurslocaties op te nemen in het omgevingseffectrapport (OER) en daarmee als variant mee te nemen bij de onderbouwing van de wijziging van de provinciale omgevingsverordening.

42

De colleges hebben besloten om de hoeveelheid huishoudens in en rondom een zoekgebied niet als leidend criterium te nemen, omdat zorgen over overlast voor álle locaties dominant zijn bij inwoners in de omgeving. Daarnaast noemen inwoners verschillende vormen van overlast waar men bezorgd over is (hoorbaar en onhoorbaar geluid, aantasten van het landschap, schittering), die niet in alle gevallen direct samenhangen met de afstand van woningen tot turbines. Dit maakt het prioriteren van locaties op basis van (de verwachting van) overlast in onze ogen moeilijk te onderbouwen.

Waarom worden locaties K, L2, M en O niet voorgesteld? De locaties K, L2 en M liggen het meeste midden in het open polderlandschap van de Alblasserwaard. Vanuit het grote belang dat maatschappelijk en politiek aan het open polderlandschap wordt gehecht ligt de ontwikkeling van windenergie op deze locaties in onze ogen minder voor de hand. De locaties zijn niet gelegen langs grote infrastructuur, wat vanuit de RES en het provinciaal beleid als zwaarwegend criterium wordt beschouwd. Vanuit voorzienbaarheid en goed bestuur is bovendien relevant dat deze locaties in de RES 1.0 ook niet zijn aangeduid als aandachtsgebieden voor windenergie. Voor K geldt aanvullend de kwetsbaarheid voor impact van windturbines op de werelderfgoedstatus van het molencomplex Kinderdijk, omdat deze locatie precies in het verlengde van de belangrijkste zichtlijn ligt. L2 en M zijn kwetsbaar voor impact op natuur (zeker weide- en trekvogels, maar wellicht ook andere soorten). L2 heeft de minst goede businesscase vanwege grote afstand tot stroomstations. Voor L2 en M geldt dat windturbines op deze locatie mogelijk negatieve effecten zouden hebben op de recreatie in het gebied, specifiek op het Familie Resort Molenwaard. Locatie O biedt volgens de technische analyse van Arcadis technisch slechts ruimte voor maximaal drie windturbines, bovendien met weinig schuifruimte.

Dat betekent dat in combinatie met S naast O nóg een locatie op het grondgebied van Molenlanden aangewezen zou moeten worden. Dat achten wij onwenselijk vanuit het oogpunt van bescherming van landschap en natuur. We denken ook dat de inwoners van Molenlanden dat niet als rechtvaardig zouden beschouwen. Voor de combinatie O en S geldt daarnaast dat de werkgroep O vindt dat de dorpen Hoogblokland en in mindere mate Arkel dan relatief zwaar zouden worden belast door twee windparken in de nabijheid, één ten noorden van de dorpen (O) en één ten zuiden (S). Positieve aspecten aan locatie O voor de plaatsing van turbines zijn dat deze locatie zich parallel aan de A27 bevindt én relatief dicht op netinpassingstation Arkel. En dat locatie O ligt in een aandachtsgebied voor windenergie uit de RES 1.0.

Onderbouwing keuze locatie S Locatie S ligt merendeels aan de rand van het Groene Hart, in het noorden van de gemeente Gorinchem, tussen de spoorlijn en de snelweg A27. Deze positionering sluit aan bij de RES, provinciaal en rijksbeleid om windturbines langs grote infrastructuur en nabij bedrijvigheid te positioneren. De locatie ligt in een aandachtsgebied voor windenergie uit de RES 1.0. 21 Net buiten locatie S zijn al twee windturbines onherroepelijk vergund, windpark Groote Haar. De door de initiatiefnemers aangevraagde uitbreiding van de vergunning voor plaatsing van grotere turbines ligt nog ter beoordeling bij de Raad van State. Door de (toekomstige) aanwezigheid van deze turbines zal de impact op het landschap van een of twee aanvullende turbines naar verwachting relatief minder groot zijn dan in een gebied waar nu nog geen windturbines staan of gepland zijn. Verkennend is de laatste maanden onderzocht of, in plaats van uitbreiding van windpark Groote Haar, een nieuw plan realiseerbaar zou zijn, met drie grote turbines, in de gecombineerde ruimte van locatie S en de locatie van windpark Groote Haar. Technisch lijken hier vooralsnog mogelijkheden voor te zijn. Dit zou alleen in samenwerking met de initiatiefnemers van windpark Groote Haar kunnen gebeuren. Hier zijn verkennende gesprekken over. 21

In de RES 1.0 geven de RES-partners aan bij de realisatie van nieuwe windenergie zo veel mogelijk recht doen aan de kwaliteiten van het uitgestrekte poldergebied, het Groene Hart, de molens van Kinderdijk en het Natura 2000 gebied. De aandachtsgebieden voor windenergie moeten in dat licht worden beschouwd. In de RES 1.0 staat dat de aandachtsgebieden in beeld blijven voor de periode ná 2030, omdat de energietransitie een continu proces is met veel onzekerheden.

43

Locatie S ligt ten noorden van het nieuwe bedrijventerrein Groote Haar dat de komende jaren in aanbouw gaat, wat in potentie gunstig is voor de stroomafname en kansen biedt voor lokaal eigendom. Onderstation Arkel ligt vlakbij. Dat alles is positief voor de businesscase. De eerste verwachting is dat er op de locatie geen belemmeringen spelen ten aanzien van erfgoed, al is de vesting van Gorinchem wel onderdeel van werelderfgoed Hollandse Waterlinies. Het is belangrijk om dit aspect nader te onderzoeken, omdat vesting Gorinchem ten tijde van de vergunningverlening van de turbines van Groote Haar nog geen werelderfgoed was. Dat geldt ook voor de impact op natuur, met name weide- en trekvogels. Eerste iteraties van TNO over de impact op de toekomstige defensieradar op Herwijnen laten zien dat een eventueel nieuw plan met drie grote turbines geen knelpunt met de radardekking lijkt op te leveren. Een maatschappelijk argument voor S is dat een deel van de respondenten in de online raadpleging aangeeft het rechtvaardig te vinden dat er ook turbines in Gorinchem komen.

Een politiek argument voor S is dat de raad een motie heeft aangenomen waarin zij het college oproept om “zich maximaal in te spannen zodat Gorinchem haar bijdrage levert aan de afgesproken hoeveelheid windenergie in de RES Alblasserwaard.” Mogelijk is locatie S juridisch-planologisch voor de provincie aan te merken als een uitbreiding van de bestaande windlocatie Groote Haar. Dit zou betekenen dat het een bevoegdheid van GS is (in plaats van PS). Dat zou in de besluitvorming tijdwinst in het planologische vervolgtraject kunnen opleveren. Een aandachtspunt is hoe de provincie alles overziende landschappelijk aankijkt tegen de realisatie van de verschillende ontwikkelingsvarianten van deze locatie. Een intensief communicatie- en participatieproces voor de verdere plan- en besluitvorming is noodzakelijk om inzichten, zorgen en wensen van omwonenden en andere belanghebbenden maximaal mee te kunnen nemen in het vervolgproces.

Onderbouwing keuze locatie J Locatie J is gelegen aan de westkant van de Alblasserwaard, tegen de rand van de polder. Het zoekgebied is deels gelegen langs de A15 en Betuwelijn en deels langs de N214. De turbines kunnen mogelijk in de directe nabijheid van de A15 geplaatst worden, conform Rijks- en provinciaal beleid dat windturbines graag langs hoofdinfrastructuur gerealiseerd wil zien en conform de aandachtsgebieden wind uit RES 1.0. Locatie J is gelegen in de nabijheid van energieverbruikers en in de directe nabijheid van een onderstation waarop de turbines kunnen worden aangesloten. Dat is gunstig voor de businesscase en daarmee voor het realiseren van revenuen voor de regio en het bekostigen van mitigerende en/of compenserende maatregelen. In de Molenlandse raad is een motie aangenomen om het uitgangspunt te hanteren om 4 turbines in Molenlanden te realiseren. Omdat locatie J naar de huidige verwachting technisch ruimte biedt voor 6 turbines, biedt deze locatie schuifruimte voor 4 turbines, waarmee geoptimaliseerd kan worden om maatschappelijke of beleidsmatige knelpunten zoveel mogelijk te mitigeren.

Het Alblasserbos (primair oost-west georiënteerd) en de bestaande hoogspanningsverbinding, die het gebied noord-zuid doorkruist, kunnen mogelijk helpen bij de ruimtelijke inpassing van de turbines, met name vanaf de zuidkant vanaf Wijngaarden, het oosten van Papendrecht en Sliedrecht. Kwetsbare aspecten aan J zijn dat met name het westelijke deel van de zoeklocatie dichtbij woonwijken in Papendrecht ligt en het oostelijk deel dichtbij het dorpslint van Wijngaarden. Het dorp Oud-Alblas kijkt uit op een groot deel van locatie J. Zowel de inwonerswerkgroep als respondenten aan de online raadpleging vanuit gebied J zelf en vanuit Papendrecht zijn merendeels negatief over plaatsing van windturbines. Er zijn veel zorgen over mogelijke overlast en het aantasten van het polderlandschap. Tussen de woonwijken in Papendrecht en het zoekgebied liggen de snelweg A15 en de Betuwelijn. Een intensief communicatie- en participatieproces voor de verdere plan- en besluitvorming is noodzakelijk om inzichten, zorgen en wensen van omwonenden en andere belanghebbenden maximaal mee te kunnen nemen in het vervolgproces. Een tweede kwetsbaar aspect is het feit dat nader onderzocht moet worden in hoeverre plaatsing van windturbines op (delen van) J de Outstanding Universal Value van de werelderfgoedstatus van Kinderdijk zou raken. Vanuit eerste visualisaties lijkt dit een serieus aandachtspunt.

In het geval dat impact op de werelderfgoedstatus van Kinderdijk aan de orde zo zou zijn, moet worden uitgezocht of daar mitigerende en/of compenserende maatregelen voor genomen kunnen worden en zo ja, welke. Provincie Zuid-Holland neemt impact op erfgoed mee in haar omgevingseffectrapport en zal naar verwachting aanvullend ook een 44

Heritage Impact Assessment laten uitvoeren. In de volgende fase moeten ook mogelijke effecten van het gascompressorstation Wijngaarden op eventuele opstellingsvarianten nader worden onderzocht. We stellen voor om het uitgangspunt te hanteren van realisatie van een derde van het resterende windbod op locatie S en twee derde van het bod op locatie J. Bij turbines van 6 MW komt dat neer op respectievelijk 2 turbines op S en 4 turbines op J. Bij turbines met hogere of lagere vermogens veranderen deze aantallen naar rato, zodat het totale bod gerealiseerd wordt.

45