Bijlage 1 RES Alblasserwaard Beoordelingsdocument Onderbouwing locaties windenergie RES Alblasserwaard

Men roept op tot betere communicatie en samenwerking vanuit de Alblasserwaard en vraagt om de uitsluiting van locaties J en K. De portefeuillehouders van Molenlanden en Gorinchem hebben geantwoord de betrokkenheid vanuit Papendrecht te waarderen en de aandachtspunten mee te nemen, maar zich niet te herkennen in het gebrek aan communicatie en samenwerking. Inbreng Sliedrecht De gemeente Sliedrecht spreekt in een brief op 27 mei waardering uit voor het initiatief om klimaatverandering aan te pakken door middel van windenergie. Echter, de mogelijke plaatsing van grote windturbines in de Alblasserwaard roept zorgen op bij omwonenden en inwoners. De nabijheid van zoekgebieden tot delen van Sliedrecht, zoals locatie J en K, maakt het belangrijk om inwoners goed te informeren en te betrekken. De ruimtelijke impact en de beschermde status van het Werelderfgoed Kinderdijk moeten zorgvuldig worden afgewogen. Daarnaast is verduidelijking nodig over de term 'voorkeurslocaties' en de invloed van inspraak op het besluitvormingsproces. De portefeuillehouders van Molenlanden en Gorinchem moeten ten tijde van het opstellen van dit Beoordelingsdocument nog reageren op deze brief. Inbreng Alblasserdam Gemeente Alblasserdam erkent per brief op 28 mei 2024 de noodzaak van duurzame energie en kiest zelf voor grootschalige zon op daken.

Alblasserdam waardeert de inspanningen om duurzame energie op te 16

wekken middels windturbines en benadrukt het belang van zorgvuldige locatiekeuze. De gemeente wijst op mogelijke bezwaren tegen windturbines, zoals geluidsoverlast, slagschaduw en landschapsvervuiling, en pleit voor betrokkenheid en tijdige informatievoorziening van buurgemeenten en inwoners. Specifiek wordt het belang van bescherming van het Werelderfgoed Kinderdijk benadrukt. Alblasserdam wil langdurige onzekerheid bij bewoners voorkomen. Dank wordt uitgesproken voor de samenwerking en de gemeente ziet uit naar verdere dialoog. De portefeuillehouders van Molenlanden en Gorinchem moeten ten tijde van het opstellen van dit Beoordelingsdocument nog reageren op deze brief. Van de gemeenten Vijfheerenlanden en Hardinxveld-Giessendam zijn ambtelijk bestuurlijke reacties toegezegd, maar deze zijn ten tijde van het opstellen van dit Beoordelingsdocument nog niet ontvangen. Overige buurgemeenten De overige buurgemeenten van Molenlanden en Gorinchem, te weten Altena, Krimpenerwaard en WestBetuwe hebben tot op heden geen bestuurlijke reactie gestuurd of aangekondigd.

4. (Voortschrijdende) inhoudelijke inzichten Begin van een getrapt onderzoeks- en besluitvormingsproces De ontwikkeling van windenergieprojecten, zoals veel andere complexe ruimtelijke projecten, is een getrapt onderzoeks- en besluitvormingsproces. Voor iedere besluitvormingsronde wordt meer en gerichter onderzoek uitgevoerd om een vervolgbesluit deugdelijk te kunnen onderbouwen. Het besluit dat nu voor beide gemeenteraden voorligt is een volgende tussenstap in het getrapte besluitvormingsproces over de realisatie van windenergie in de Alblasserwaard. Om deze reden zijn op dit moment al wel veel, maar zeker nog niet álle benodigde inhoudelijk inzichten voor handen die aan de orde zijn om definitief te kunnen bepalen of op een specifieke plek een specifiek plan voor een windpark haalbaar en wenselijk is. Intermezzo: besluitvorming over windparken Kenmerkend voor de ontwikkeling van windenergie is dat niet gemeenten, maar provincies volgens de Elektriciteitswet het bevoegde gezag zijn voor windparken met een vermogen tussen de 5 en 100 MW opgesteld vermogen. In de praktijk komt dat neer op windprojecten of windparken met meer dan 1 moderne windturbine. De provincie zal daarom nieuwe (zoek)locaties voor dergelijke windprojecten of windparken juridisch-planologisch mogelijk moeten maken in haar omgevingsbeleid; om precies te zijn in de provinciale omgevingsverordening.

Om dit te kunnen doen hanteert de provincie Zuid-Holland een provinciebreed windturbine- en omgevingsbeleid. Pas nadat ruimte is geschapen in de provinciale omgevingsverordening, kan een initiatiefnemer voor een concreet windproject of windpark een vergunning aanvragen. Deze aanvraag wordt vervolgens getoetst aan landelijke (milieu)normen en eventueel aanvullend beleid vanuit de provincie. Zoals genoemd is de provincie het wettelijk bevoegde gezag voor windparken tussen 5 en 100 MW, maar kan in overleg ook worden besloten dat een gemeente het vergunningsproces overneemt van de provincie (‘overnemen van het bevoegd gezag’). Het is vervolgens in die gevallen gebruikelijk dat de provinciale coördinatieregeling wordt gehanteerd om een concreet windpark juridisch mogelijk te maken. De coördinatieregeling houdt in dat het provinciale inpassingsplan en de diverse besluiten en ontheffingen die nodig zijn voor de realisatie van een windpark tegelijkertijd ter inzage kunnen worden gelegd en dat de beroeps- en bezwaarprocedures van het plan en de onderliggende besluiten en ontheffingen worden samengevoegd tot één procedure. Voordeel hiervan is dat er een helderder procesgang is en vaak eerder duidelijkheid voor alle betrokkenen.

17

In de recente gemeentelijke besluiten over de vaststelling van de zes shortlistlocaties voor windenergie in de Alblasserwaard (nov ’23 / jan ’24) konden we de landelijke ontwerp-milieunormen voor windturbines10 en de vastgestelde gemeentelijke uitgangspunten meenemen. Bij het raadsbesluit dat nu voorligt kunnen we de opbrengst vanuit het participatieproces toevoegen en aanvullende inhoudelijke inzichten over mogelijke effecten van toekomstige windprojecten of windparken op de defensieradar in Herwijnen, over de verwachte impact van de UNESCO-erfgoedstatus van Kinderdijk op de kansrijkheid van shortlistlocaties en over de impact van een mogelijk hoogspanningstracé door de Alblasserwaard.

Omgevingseffectrapport (OER) door provincie (2e helft 2024) De provincie stelt in de tweede helft van 2024 een omgevingseffectrapport (OER) op. Hierin onderzoekt zij verschillende scenario’s voor de realisatie van de windopgave in de Alblasserwaard – waaronder de door de gemeenten aangedragen locaties – op de volgende indicatoren: -

Kwaliteit en kwantiteit N2000 en NNN (inclusief resterende opgave areaal voor NNN); Kwaliteit en kwantiteit overige beschermde gebieden (weidevogel, ganzenrust- en stiltegebieden); Groenblauwe dooradering; Soortenontwikkeling (beschermde soorten); Landschappelijke inpassing (landschap en ruimtelijke kwaliteit); Erfgoed; Beperkingen en kansen van toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen; Waterwingebieden, grondwaterbeschermingsgebieden, grondwater- en oppervlaktewater; Externe veiligheid (aandachtsgebieden omgevingsveiligheid); Milieunormen windturbines (afstandsnormen, geluidsnormen, slagschaduw, obstakelmarkering en verlichting en lichtschittering); Uitstoot broeikasgassen; Emissies van luchtkwaliteitsstoffen NOx en fijnstof; Economische vitaliteit; Duurzame energieopwekking; Inpassing in energie-infrastructuur (knelpunten aansluiting wind) 11

Het omgevingseffectrapport levert naar verwachting weer nieuwe en/of diepere inzichten op over de zes shortlistlocaties voor windenergie in de Alblasserwaard (en mogelijk ook over Avelingen). Naast het omgevingseffectrapport overweegt de provincie aanvullende verdiepende onderzoeken uit te (laten) voeren op de aspecten impact van windturbines op (wereld)erfgoed (mogelijk een Heritage Impact Assessment), scheepsradar en weidevogels en/of bredere natuurwaarden. Op basis van de nu al opgebouwde kennis, de gemeentelijke besluiten van medio 2024 en de nieuw opgedane kennis door de OER en aanvullende onderzoeken zullen Provinciale Staten dan naar verwachting eind 2025 besluiten over het al dan niet opnemen van extra locaties voor windturbines in de Alblasserwaard.

Meer onderzoek in de vergunningsfase Als de provincie haar besluit heeft genomen en mogelijk nieuwe windlocaties in de Alblasserwaard heeft vastgelegd in haar omgevingsverordening, dan kunnen vergunningsaanvragen gedaan worden door initiatiefnemers. In het voortraject voor een vergunningsaanvraag worden over het algemeen concrete opstellingsvarianten binnen een windzoekgebied (opnieuw) onderzocht op een grote hoeveelheid aspecten. In deze fase wordt dus opnieuw nog meer, en nog meer gedetailleerde kennis ontwikkeld om te kunnen benutten bij de verfijning van een concreet plan en voor de besluitvorming over de vergunningsaanvraag. Het 10

https://www.helpdeskwindopland.nl/landelijke+milieunormen/processtappen+en+tijdlijn+plan-mer/default.aspx

11

https://pzh.notubiz.nl/document/14151897/1/Notitie+Reikwijdte+en+Detailniveau+Omgevingseffectrapport+Herziening+ 2025

18

is bijvoorbeeld mogelijk om in deze fase, zoals gevraagd in een aangenomen motie in Molenlanden, een sloop- en gebiedsherstelverplichting op te nemen in de omgevingsvergunning, zodat gerealiseerde windturbines door de eigenaren moeten worden weggehaald als alternatieve, meer gewenste energiebronnen zich in de toekomst zouden aandienen. Dit noemen we een ‘tijdelijke vergunning’ die bij windprojecten of windparken wel gebruikelijk is.

Mogelijke gezondheidseffecten van windturbines en mitigeren daarvan Tijdens het participatieproces zijn veel zorgen geuit over mogelijke negatieve gezondheidseffecten van windturbines. Ook in de adviezen van de omwonendengroepen komt dit onderwerp uitgebreid aan de orde. Ook voor onze colleges is het beschermen van de gezondheid van inwoners uiteraard een belangrijk uitgangspunt. In dit beoordelingsdocument kiezen we ervoor om sturingsinformatie samen te vatten en kunnen we per relevant aspect geen uitputtende informatie geven. Dat geldt ook voor dit onderwerp, hoewel hier op internet in brede zin en in wetenschappelijke publicaties in het bijzonder heel veel informatie over te vinden is. Als colleges zien wij in ieder geval als relevant voor de beoordeling van de verwachte gezondheidseffecten van windturbines in de Alblasserwaard: -

Wat gezaghebbende Nederlandse gezondheidsinstanties bekend hebben gemaakt over het optreden van gezondheidseffecten van windturbines; Welke nationale milieunormen in de toekomst gaan gelden voor windturbines op land; Welke aanvullende maatregelen genomen kunnen worden door initiatiefnemers, gemeenten en/of de provincie om de hinder en eventuele gezondheidseffecten te vermijden of te minimaliseren.12 Voor dit laatste geldt te allen tijde maatwerk gericht op de specifieke lokale omstandigheden.

Stand van de Nederlandse wetenschap Samenvattend stelt het RIVM in haar meest recente factsheet (2023) over gezondheidseffecten van windturbinegeluid dat geluidsbelasting, hinder en slaapverstoring wetenschappelijk bewezen effecten zijn van windturbines. Bij gelijke geluidsbelasting wordt geluid van windturbines als hinderlijker ervaren dan andere bronnen van omgevingsgeluid zoals industrie, rail- en wegverkeer. Hinder van windturbinegeluid treedt bij lagere geluidsniveaus op in vergelijking met andere geluidbronnen. Deze effecten zijn wel te mitigeren door afstands- of geluidsnormen te hanteren en aanvullende maatregelen te treffen. Voor andere gezondheidseffecten, zoals hart- en vaatziekten en effecten op de mentale gezondheid, is op dit moment onvoldoende bewijs gevonden dat deze samenhangen met het geluid of wonen in de buurt van windturbines. Het Nederlandse onderzoeksinstituut Nivel deed een uitgebreid onderzoek of er in de periode 2012-2021 bij huisartsen in de nabijheid van windturbines relatief meer klachten binnenkwamen. Dit rapport verscheen in 2023. Men is voorzichtig met de conclusies en geeft aan dat het onderzoek een verkennende aard had. Er kunnen volgens de onderzoekers geen causale verbanden uit worden afgeleid.

Het Nivel rapporteert dat uit de studie blijkt dat er “geen consistente significante associaties” zijn tussen wonen in de buurt van windturbines en door de huisarts gediagnostiseerde gezondheidsproblemen. Symptomen als spanningshoofdpijn en depressieve gevoelens komen in de latere jaren van de studie wel iets vaker voor bij 12

Voor verdiepende informatie over gezondheidseffecten van windturbines verwijzen we graag naar de volgende uitgebreide actuele informatiebronnen: RIVM (okt 2023) Factsheet gezondheidseffecten van windturbinegeluid. https://www.rivm.nl/documenten/windturbines-en-gezondheid Nivel (dec 2023) Gezondheidsverkenning windturbines: bevindingen op populatieniveau van een landelijke studie gebaseerd op gegevens van huisartsregistraties, over een tienjaarsperiode (2012-2021). https://www.nivel.nl/nl/publicatie/gezondheidsverkenning-windturbines-bevindingen-op-populatieniveau-vaneen-landelijke - Website Helpdesk Wind op Land, pagina landelijke milieunormen. https://helpdeskwindopland.nl/landelijke+milieunormen/default.aspx

19

mensen die dichter bij windturbines wonen, “maar dit betreft kleine aantallen en niet-statistisch significante verschillen.” Hogere geluidniveaus (boven 42 decibel) worden in de latere jaren geassocieerd met een hoger risico op door de huisarts voorgeschreven pijnstillers, hoewel dit in eerdere jaren niet werd gevonden.

Toekomstige nationale milieunormen voor windturbines op land De Nederlandse rijksoverheid is momenteel bezig met het vaststellen van nieuwe landelijke milieunormen voor windturbines op land, vanwege een uitspraak van de Raad van State op 30 juni 2021. Deze uitspraak volgde op het Nevele-arrest van het Europese Hof van Justitie, waarin werd bepaald dat de bestaande algemene milieuregels nietig waren omdat er geen plan-milieueffectrapport (plan-MER) aan ten grondslag lag. Totdat deze nieuwe normen zijn vastgesteld en goedgekeurd, kunnen decentrale overheden geen besluiten nemen op basis van de oude landelijke regels, maar moeten zij tijdelijk eigen normen vaststellen als zij een windpark willen vergunnen. In het najaar van 2023 heeft het Rijk nieuwe conceptmilieunormen gepubliceerd en voor consultatie opengesteld. De beoogde ingangsdatum van de nieuwe landelijke milieunormen is 1 juli 2025.13 Aangezien de provincie pas op zijn vroegst eind 2025 planologisch ruimte kan maken voor windturbines op nieuwe locaties in de Alblasserwaard, lijken de nieuwe landelijke normen op tijd van kracht te worden om toe te passen in de Alblasserwaard. Uiteraard zullen beide gemeenten en de provincie Zuid-Holland concrete plannen op de voorgestelde locaties toetsen aan de nieuwe landelijke milieunormen.

Opvallend aan de nieuwe landelijke conceptnormen is onder meer de introductie van een afstandsnorm van 2x tiphoogte tot woningen, waar in de eerdere milieunormen alleen een geluidsnorm bestond. De geluidsnorm blijft ook bestaan en wordt strenger, van 47 dB lden en 41 dB lnight in de oude normen, naar 45 dB lden en 39 dB lnight in de nieuwe conceptnormen, met aanvullende maatwerkmogelijkheden. Ook de regels ten aanzien van slagschaduw worden in de nieuwe conceptnormen aangescherpt. Voortaan zou slagschaduw van een windpark op woningen maximaal 6 uur per jaar optreden én maximaal van 20 minuten per dag optreden. Dit is technisch overigens terug te brengen tot nagenoeg 0 uur op jaarbasis.

Verdere mitigatiemogelijkheden tijdens de planvormings- en vergunningsfase Het is wenselijk om tijdens de planvormings- en vergunningsfase in overleg te treden met de initiatiefnemer(s) van een windpark op een concrete locatie over optimalisatie van het plan, om resterende hinder na toepassing van milieunormen zoveel mogelijk te voorkomen. Denk aan het zo groot mogelijk maken van de afstand van turbines tot woningen binnen een zoekgebied, beschermen van bepaalde zichtlijnen, de plaatsing van turbines ten opzichte van elkaar om turbulentie en geluidsoverlast te minimaliseren, en het gebruik van natuurlijke barrières zoals bomen en heuvels om geluid te dempen. Een andere optie is bijvoorbeeld het verminderen van de draaisnelheid van turbines tijdens stille nachten, om de nachtrust van omwonenden te respecteren. Inmiddels zijn er ook succesvolle proeven uitgevoerd, bijvoorbeeld bij windpark Krammer, met het uitzetten van de waarschuwingslampen voor objectbeveiliging in de nachten. Deze waarschuwingslampen voor luchtverkeer gaan dan alleen nog knipperen als er vliegtuigen of helikopters naderen, wat hinder door nachtelijke verlichting aanzienlijk vermindert. Op deze wijze kunnen eventuele hinder- en gezondheidseffecten van windturbines in de planvormingsfase nog verder worden beperkt.

Door het hanteren van wettelijke normen, strikte kwaliteitsrichtlijnen, maatwerk en zorgvuldige planning, kan er zo voor worden gezorgd dat het woon- en leefklimaat van omwonenden acceptabel blijft.

Impact nieuwe windturbines (op de shortlistlocaties) op militaire en civiele verkeersleidings- en militaire gevechtsleidingsradars Eind vorig jaar heeft onderzoeksinstituut TNO een volgende versie van de zogenaamde ‘Elandproef’ uitgevoerd, in opdracht van de rijksoverheid op basis van de door de provincies aangeleverde informatie. De 13

De nieuwe ontwerp-normen en informatie over de onderbouwing daarvan en besluitvorming daarover is te vinden op: https://helpdeskwindopland.nl/

20

‘Elandproef’ betreft de periodieke studie op landelijk niveau naar de impact van nieuwe plannen voor windturbines op de werking (dekking) van verkeers- en gevechtsleidingsradars. De RES-organisatie heeft in september 2023 de 22 longlistlocaties aangeleverd om mee te nemen in dit landelijke onderzoek. Ten tijde van de uitvoering van dit onderzoek in 2023 is er in 2024 (na de besluiten van beide gemeenteraden) informatie aangeleverd over de shortlistlocaties (6). Dit onderzoek is in 2024 nog gaande. Voor de impact van mogelijke windturbines op de 22 longlistlocaties op de verschillende radars geldt dat er een mogelijke verstoring van de radardekking optreedt indien windparken in een bepaalde richting ten opzichte van het beoogd militair gevechtsleidingsradarstation van Herwijnen zijn gesitueerd. Het onderzoek laat zien dat radarstation Herwijnen in eerste aanleg de realisatie van windturbines op geen van de locaties onmogelijk maakt. Specifieke opstellingsvarianten zouden wel zodanige conflicten op kunnen leveren dat het Ministerie van Defensie geen goedkeuring zou kunnen geven aan een vergunningsaanvraag. Aangezien de informatie uit de onderzoeken vanwege het belang van de landsveiligheid geheim zijn, is het niet mogelijk de resultaten expliciet te delen.

Conclusie van de Elandproef voor onze regio is dat er specifiek maatwerk nodig zal zijn als er in een latere fase concrete opstellingsvarianten voor één of meer zoeklocaties windenergie aan de orde zijn. Daarbij zijn lijnopstellingen die in het verlengde liggen van de zichtlijn van de radar in veel gevallen ongunstig.

Relatie tussen windturbines en de UNESCO-werelderfgoedstatus van de windmolens van Kinderdijk en van de Hollandse Waterlinies, waaronder vesting Gorinchem Kinderdijk De afgelopen maanden is door gemeentelijke en provinciale ambtenaren en de Stichting Werelderfgoed Kinderdijk (SWEK) geregeld gesproken over de mogelijke impact die windturbines op met name de shortlistlocaties J en K zouden kunnen hebben op de uitzichten die onderdeel zijn van UNESCOwerelderfgoed Molencomplex Kinderdijk-Elshout. De directeur van het SWEK heeft hier ook in diverse media aandacht voor gevraagd. Naast deze ambtelijke gesprekken zijn er verkennende gesprekken gevoerd met onafhankelijke experts, eerste visualisaties gemaakt van windturbines op de shortlistlocaties in relatie tot de monumentale windmolens van Kinderdijk, zijn er onderzoeken en provinciale besluiten uit het verleden rondom eerdere initiatieven voor windturbines in de nabijheid van Kinderdijk14 nagelezen en is het Management Plan van Kinderdijk bestudeerd.15 Het voorlopige beeld dat vanuit deze verschillende bronnen ontstaat, is dat, hoewel grote delen van de shortlistlocaties J en K op meer dan 5 kilometer afstand liggen van de windmolens in Kinderdijk, (onzorgvuldige) plaatsing van hoge windturbines in locaties J en K, zou kunnen leiden tot aantasting van (een deel van) de zogenaamde Outstanding Universal Value (OUV) van het

molencomplex.

14

Land id, Heritage Impact Assessment windturbines Ridderkerk, 2015.

15 https://www.ruimtelijkeplannen.nl/documents/NL.IMRO.1927.BPwerelderfgoedKDD-

VG01/b_NL.IMRO.1927.BPwerelderfgoedKDD-VG01_tb3.pdf

21

Kaartbeeld: Visualisatie ‘visuele relaties en blikvelden’ (rode kader) van p. 20 van het Management Plan Kinderdijk (2015), gecombineerd met de overzichtskaart van de 6 shortlistlocaties.

Om het risico van aantasting van de OUV van het molencomplex bij plaatsing van windturbines op locaties J en/of K goed te kunnen inschatten – en om te bepalen of mitigerende en/of compenserende (inpassings)maatregelen mogelijk zouden zijn – is verdiepend specialistisch erfgoedonderzoek noodzakelijk, bijvoorbeeld in de vorm van een Heritage Impact Assessment (op hoofdlijnen, of volledig). Provincie ZuidHolland heeft aangekondigd dit onderzoek te willen (laten) uitvoeren. Dit gebeurt parallel aan het uitvoeren van een omgevingseffectrapport (OER), waarin de impact van windturbines op erfgoed en archeologie op de verschillende shortlistlocaties ook een onderdeel is.

Hollandse Waterlinies, waaronder vesting Gorinchem Ook de Hollandse Waterlinies, die bestaan uit de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie, hebben de werelderfgoedstatus van UNESCO.16 Eerder was vrees voor de impact op het aangezicht van de vesting een belangrijk argument voor de raad van Gorinchem om de verkenning naar de realisatie van windturbines op locatie Avelingen stop te zetten. Verzocht zal worden aan de provincie dat zij ook de impact van windturbines op locaties U (Avelingen), S, O en eventueel M verdiepend wil onderzoeken voor wat betreft de mogelijke impact op de werelderfgoedstatus van de Hollandse Waterlinies, onderdeel Nieuwe Hollandse Waterlinie, waar onder meer de vestingstad Gorinchem een onderdeel van is.

Kaartbeeld: de vesting van Gorinchem als onderdeel van UNESCO-werelderfgoed Hollandse Waterlinies, onderdeel Nieuwe Hollandse Waterlinie (kaart onderdeel van nominatiedossier), gecombineerd met de overzichtskaart van de 6 shortlistlocaties.

16

https://www.unesco.nl/nl/erfgoed/hollandse-waterlinies-0

22

Impact mogelijk hoogspanningstracé door de Alblasserwaard Netbeheerder Tennet en de rijksoverheid onderzoeken op dit moment langs welke route een benodigde hoogspanningsverbinding (380 kV) tussen Geertruidenberg en Krimpen aan den IJssel of tussen Geertruidenberg en Crayestein kan worden aangelegd. 17 De milieueffectrapportage voor dit tracé wordt nu uitgevoerd. Van de 10 mogelijke routes die in beeld zijn voor deze verbinding zijn er 4 die invloed zouden kunnen hebben op de realisatie van windturbines op de shortlistlocaties in de Alblasserwaard. Daarbij lijkt met name route 9 de ontwikkeling van windturbines op locatie L2 te kunnen bemoeilijken, afhankelijk van de precieze plaatsing van de verbinding en de turbines. Voor locatie M geldt dat deze in het midden doorsneden wordt door een van de corridors, waardoor beperkingen voor de opstelling van windturbines kunnen optreden. De overige mogelijke routes door de Alblasserwaard lijken relatief eenvoudig te mitigeren te zijn door een slimme opstellingsvariant voor windturbines te kiezen binnen de shortlistlocaties die zouden worden ‘geraakt’ door de verbinding (shortlistlocatie K).

Effecten van plaatsing hogere of lagere turbines dan de referentieturbine van 240 meter tiphoogte We benadrukken dat de raden met het voorliggende besluit géén beslissing nemen over de hoogte van de turbines die in de toekomst geplaatst worden. De hoogte van de uiteindelijk te realiseren turbines is een aspect van de besluitvormingsronden die nog volgen. De referentieturbine met een tiphoogte van 240 meter is in de zomer van 2023 op advies van ingenieursbureau Arcadis gekozen omdat de verwachting is dat dit formaat in 2028/2029 een courante hoogte is voor windturbines op land. Het überhaupt kiezen van een referentieturbine was nodig om richtafstanden te kunnen bepalen waarmee tot reële zoekgebieden gekomen kon worden. Naar aanleiding van vragen en adviezen van bewoners en maatschappelijke organisatie lichtten we hier toe wat de verwachte effecten zijn van de realisatie van hogere of lagere turbines dan de in de verkenning gehanteerde referentieturbine van 240 meter tiphoogte:

17

https://www.rvo.nl/onderwerpen/bureau-energieprojecten/lopende-projecten/hsv-380-kv-geertruidenberg-krimpencrayestein

23

-

-

Het plaatsen van lagere windturbines dan 240 tiphoogte zou ertoe leiden dat er meer turbines nodig zijn om dezelfde hoeveelheid duurzame elektriciteit op te wekken, waardoor een groter gebied in de Alblasserwaard te maken krijgt met directe effecten zoals impact op landschap en natuur, geluidshinder en beperkingen voor woningbouw. De plaatsingsmogelijkheden voor turbines in de zoekgebieden worden iets ruimer, omdat lagere turbines bijvoorbeeld dichter bij woningen en infrastructuur mogen staan. De businesscase verslechtert waarschijnlijk, waardoor minder geld beschikbaar is om omwonenden te compenseren of te investeren in de regio. Een snelle rekensom leert dat er een verdubbeling van het aantal turbines nodig zal zijn als er gekozen wordt voor windturbines met een tiphoogte van 180 meter. Het plaatsen van hogere windturbines dan 240 tiphoogte zou ertoe leiden dat er minder turbines nodig zijn om dezelfde hoeveelheid duurzame elektriciteit op te wekken, waardoor een kleiner gebied in de Alblasserwaard te maken krijgt met directe effecten zoals impact op landschap en natuur, geluidshinder en beperkingen voor woningbouw. De turbines zouden wel van iets verdere afstand zichtbaar kunnen zijn. Op verzoek van een van de inwonersgroepen heeft Arcadis de effecten onderzocht van het plaatsen van turbines met een tiphoogte van 280 meter.

Deze turbines zouden naar verwachting 20% meer stroomopbrengst leveren door een grotere rotordiameter en hogere windsnelheden, waardoor in totaal minder turbines nodig zijn (waarschijnlijk 5). Echter, dit zou ook leiden tot grotere richtafstanden tot kwetsbare objecten, infrastructuur en natuur, waardoor de vorm en grootte van shortlistlocaties zou worden beïnvloed.

In de volgende fase van de verkenning is het cruciaal om op de gekozen locaties nader te onderzoeken welke type en hoogte turbine het beste past, rekening houdend met alle relevante overwegingen, waaronder alle argumenten uit de adviezen van inwonersgroepen en maatschappelijke organisaties, aspecten die benoemd worden in dit Beoordelingsdocument en de uitkomsten van het provinciale omgevingseffectrapport en eventuele aanvullende verdiepende onderzoeken die in de komende jaren nog plaatsvinden.

5. Aangevulde kwalitatieve beoordeling shortlistlocaties In dit hoofdstuk is – als inhoudelijke basis – voor alle zes shortlistlocaties de kwalitatieve beoordeling overgenomen vanuit het document ‘Nadere omschrijving mogelijke zoeklocaties windenergie’ dat als eerste bijlage was opgenomen bij het raadsvoorstel voor de vaststelling van de shortlistlocaties uit november 2023. De (destijds) gekozen criteria komen voort uit ten eerste de uitgangspunten die beide gemeenteraden in mei 2023 hebben vastgesteld (zoals hierboven opgenomen), ten tweede uit vigerend gemeentelijk en provinciaal beleid en ten derde uit gebiedskennis van de betrokken ambtenaren. Denk bij dat laatste bijvoorbeeld aan historische ontwikkelingen, potentiële bouwplannen en recente investeringen in bescherming van natuur. De basis van de locatiebeschrijvingen, uit november ’23, is in afstemming tussen gemeente Gorinchem, gemeente Molenlanden, provincie Zuid-Holland, de RES-organisatie, Stedin en Arcadis tot stand gekomen, met zoveel mogelijk zorgvuldigheid. De locaties zijn ook fysiek bekeken tijdens een gebiedsbezoek.18 Voor alle shortlistlocatie is de kwalitatieve beoordeling uit november 2023 door beide gemeenten (en mede geadviseerd door de provincie) aangevuld met informatie uit de verschillende participatiesporen en de voortschrijdende inhoudelijke inzichten, zoals hierboven beschreven. NOTA BENE: -

De informatie uit de kwalitatieve beoordeling van november 2023 is voor iedere shortlistlocatie in zwart weergegeven. We hebben deze informatie letterlijk overgenomen en niet aangepast.

18

Het waterschap Rivierenland, als partner in RES Alblasserwaard, heeft aangegeven voorlopig geen rol te willen vervullen bij de gemeentelijke locatiekeuze voor windturbines.

24

-

De aanvullende informatie vanuit het laatste half jaar is voor iedere shortlistlocatie in groen weergegeven.

Wijzigingen in het format ten opzichte van november ‘23 Categorieën die we in de aangevulde kwalitatieve beoordeling per locatie hebben weggelaten ten opzichte van de beoordeling in de bijlage ‘Nadere omschrijving’ (nov ’23) zijn ‘Verwachte productie in MWh’s’ en ‘Relatie met top 5 uitgangspunten uit enquête’. De relatie met de top 5 van de enquête verwees naar een vorige bewonersenquête (uitgevoerd door bureau Invior in september ‘23) over waarden die inwoners in het algemeen (deze niet locatiespecifiek) belangrijk vinden bij plaatsing van windturbines. We hebben deze categorie nu vervangen door de twee nieuwe categorieën “Inbreng vanuit online raadpleging” en “Inbreng adviezen bewoners en organisaties” en daarbij de samengevatte opbrengst van het in dit voorjaar uitgevoerde participatieproces. Het verwachte maximale aantal turbines en de verwachte elektriciteitsproductie is gelijk aan de situatie in november 2023, daarom herhalen we onderstaand staatje uit het eerdere raadsvoorstel: Plek/locatie

J K L2 M O S

Aantal windmolens (indicatief) 6 7 4 5 3 1-319

Aantal MW (max)

Aantal MWh (indicatief)

Gemeente

36 42 24 30 18 18

113.400 132.300 75.600 94.500 56.700 56.700

Molenlanden Molenlanden Molenlanden Molenlanden Molenlanden Gorinchem/Molenlanden

19

In het raadsvoorstel van november ’23 stonden voor locatie S nog 1-2 windturbines in de tabel ingetekend, omdat dat toen het maximaal haalbare leek. In verkennende gesprekken met de initiatiefnemers van windpark Groote Haar worden inmiddels meerdere scenario's bekeken, inclusief vervanging van het huidige plan door een scenario met 3 grote turbines.

25

Locatie J

Locatie J Landschap / algemene kenmerken Betreft een open polder met uitzondering van de huidige 380 kV verbinding die de polder aan de oostzijde in noord-zuidelijke richting doorsnijdt. De A15 ligt deels in de nabijheid van de windzoeklocatie. De N214 volgt aan de zuidzijde de begrenzing van de polder Oud-Alblas. De zuidkant van de windzoeklocatie ligt in de nabijheid van Papendrecht. Oud-Alblas ligt noordelijk maar verder van de windzoeklocatie. De hoogspanningsverbinding doorsnijdt de windzoeklocatie.

Cultuurhistorie

Natuur

De zoeklocatie ligt ongeveer vijf kilometer vanaf Werelderfgoed Kinderdijk. Dit is een belangrijk nader te onderzoekenaandachtspunt aangezien de status van dit erfgoed niet in gevaar mag komen. Na nadere bestudering van het managementplan van het werelderfgoed, gesprekken met experts en het maken van visualisaties is duidelijk dat de plaatsing van hoge windturbines in (een deel van) dit gebied mogelijk kan leiden tot aantasting van de zogenaamde

Deels een belangrijk weidevogelgebied wat dus een aandachtspunt is bij een eventuele verdere vervolgfase. Aan de zuid- en oostzijde van de locatie bevindt zich het NNNnetwerk Alblasserbos wat eveneens een belangrijk aandachtspunt vormt. Het Alblasserbos is naast natuur ook een belangrijk recreatiegebied, Het is belangrijk om nader onderzoek te doen naar de ecologische effecten en om mitigerende en/of compenserende maatregelen te

26

De zorg dat de plaatsing van windturbines in deze locatie kan leiden tot een aanzienlijke visuele aantasting van het landschap kwam duidelijk naar voren in de resultaten van het participatieproces. J ligt in een aandachtsgebied voor windenergie uit RES 1.0. Businesscase Maximaal 6 turbines zijn er mogelijk binnen het zoekgebied. De afstand tot het netinpassingstation Alblasserwaard-West is kort. Een west-oost en een noordoostzuidwest opstelling behoren tot de mogelijkheden. Vanuit het perspectief van een goede businesscase moet een efficiënt ontwerp worden gekozen. De ontsluiting van het mogelijke windpark verdient specifieke aandacht. Aan het Westeinde zijn circa 25 woningen gelegen waardoor er nader onderzoek nodig is voor wat betreft de oostzijde van het windzoekgebied. De weerstand van een deel van de omwonenden en buurgemeente Papendrecht en de mogelijke impact op het landschap kunnen de haalbaarheid van de in potentie positieve businesscase op deze locatie negatief beïnvloeden.

Andere ruimtevragers Aan de zuidzijde van Oud-Alblas speelt mogelijk een woningbouwontwikkeling. Dit is een aandachtspunt. Het gascompressorstation Wijngaarden van de Gasunie is dichtbij gesitueerd. De locatie ligt in nabijheid van locatie K. Locatie J ligt niet in één van de mogelijke routes van de nieuwe hoogspanningsverbinding

Outstanding Universal Value (OUV) van molencomplex Kinderdijk-Elshout. Een Heritage Impact Assessment (HIA) wordt geadviseerd in de vervolgfase. Er zijn twee deelgebieden met cultuurhistorische waarden: één net buiten het zoekgebied en één deels overlappend met een deel van het zoekgebied. Inbreng vanuit online raadpleging Uit de online raadpleging blijkt dat omwonenden significant meer zorgen hebben over de overlast van windturbines in dichtbevolkte gebieden zoals locatie J. Deze zorgen betreffen voornamelijk geluidsoverlast, slagschaduw en visuele hinder.

overwegen om de impact op de natuur te minimaliseren

Advies bewonerswerkgroep De belangrijkste zorgen voor locatie J betreffen de verwachte impact op het woon- en leefmilieu, de aanzienlijke verwachte geluidsoverlast en de zorg om negatieve gezondheidseffecten. De verwachte geluidsbelasting, in combinatie met bestaande bronnen van lawaai zoals de A15 en de Betuwelijn, wordt gezien als een gezondheidsrisico. Daarnaast wordt de negatieve visuele impact op het landschap benadrukt, aangezien de turbines het authentieke polderlandschap drastisch zouden veranderen en de horizon vervuilen. De nabijheid van het werelderfgoed Kinderdijk is een extra zorg, omdat de zichtlijnen op dit erfgoed mogelijk worden aangetast. Nieuwbouw-plannen van Oud-Alblas zouden binnen 500 meter van windturbines kunnen komen. Vanwege veiligheidsaspecten rondom gascompressiestation Wijngaarden kunnen er volgens werkgroep J geen turbines op locaties J, K en L geplaatst worden.

Conclusie De locatie is gunstig gelegen ten opzichte van bestaande infrastructuur en gunstig in relatie tot het netinpassingsstation. In potentie ruimte voor 6 turbines waarbij een west-oost of noordwestzuidoost opstelling de meest logische lijken. Nader onderzoek inzake mogelijk afbreukrisico status werelderfgoed Kinderdijk is noodzakelijk. Eventuele woningbouwontwikkeling in Oud-Alblas is een aandachtspunt. Het landschap wordt doorsneden door een bestaande 380 kV-verbinding, maar ligt niet in een mogelijke route voor de nieuwe hoogspanningsverbinding die het gebied mogelijk gaat doorkruisen. Voor de ontwerpopgave zo veel mogelijk rekening houden met bestaande concentraties van bebouwing zowel in

27

GeertruidenbergKrimpen/Crayestein.

noordelijke als zuidelijke richting. De nabijheid van infrastructuur biedt economische voordelen, maar de impact op cultuurhistorische waarden, natuur en omwonenden moet zorgvuldig worden onderzocht en indien mogelijk gemitigeerd. Gezien de weerstand tegen windturbines bij een deel van de inwoners in de omgeving (in Papendrecht) is een goed (vervolg van een) communicatie- en participatieproces voor de verdere besluitvorming en planvorming noodzakelijk.

Locatie K

Locatie K Landschap / algemene kenmerken Deze windzoeklocatie ligt parallel ten noorden van de N214 en ten zuiden van Bleskensgraaf.

Cultuurhistorie

Natuur

De afstand tot de eerste molen van Kinderdijk is ruim 7 kilometer.

Weidevogels: geen belemmering. Geen Natura 2000 maar wel een klein deel NNN waarbij met het ontwerp van een mogelijk windpark rekening mee

28

Vanwege de genoemde N214 en de hoogspanningsverbinding is het gebied redelijk doorsneden is. Er is een behoorlijke bomenrij als afscherming van de N214 aanwezig waar rekening mee gehouden kan worden bij de verdere ontwerpopgave van een windpark binnen het zoekgebied. De zorg dat de plaatsing van windturbines in deze locatie kan leiden tot een aanzienlijke visuele aantasting van het landschap kwam duidelijk naar voren in de resultaten van het participatieproces. K ligt niet in een aandachtsgebied voor windenergie uit RES 1.0. Businesscase Er zijn maximaal 7 turbines binnen dit zoekgebied mogelijk. Afstand tot netinpassingsstation Alblasserwaard-West is gunstig. Er zijn twee woonbestemmingen binnen het zoekgebied. Bedrijventerrein Melkweg is relatief dichtbij met relatief grote energieverbruikers wat een koppelkans is. De weerstand van een deel van de omwonenden en de mogelijke impact op het landschap kunnen de haalbaarheid van de in potentie positieve businesscase op deze locatie negatief beïnvloeden.

Ten noordwesten van het zoekgebied bevindt zich een historische molen met een bijbehorende molenbiotoop. Na nadere bestudering van het managementplan van het werelderfgoed, gesprekken met experts en het maken van visualisaties is duidelijk dat de plaatsing van hoge windturbines in dit gebied mogelijk kan leiden tot aantasting van de zogenaamde Outstanding Universal Value (OUV) van molencomplex Kinderdijk-Elshout.

moet worden gehouden. Het is belangrijk om nader onderzoek te doen naar de ecologische effecten en om mitigerende en/of compenserende maatregelen te overwegen om de impact op de natuur te minimaliseren.

Inbreng vanuit online raadpleging Uit de online raadpleging blijkt dat er aanzienlijke zorgen zijn over de overlast voor omwonenden en de impact op het landschap. Bewoners hechten veel waarde aan het behoud van het karakteristieke polderlandschap en maken zich zorgen over mogelijke gezondheids- en leefomgevingseffecten.

Advies bewonerswerkgroep De werkgroep stelt dat binnen een straal van 1 kilometer de meeste woningen van alle van alle zes locaties zijn gelegen. Verder vergelijkbare zorgen als voor locatie J. Men wijst op de al hoge belasting op de leefomgeving in en rondom K. De leefbaarheid van specifiek Wijngaarden staat onder druk door PFAS, toename verkeersrisico Sliedrecht-Noord, sluipverkeer door uitstel verbreding A15 en geluidsoverlast van A15, Betuwelijn en de Merwede-Lingelijn. Extra nadruk op het veiligheidsrisico vanwege de nabijheid van het gascompressorstation Wijngaarden van Gasunie; bij mogelijke ontploffing van het station kan het dorp Wijngaarden getroffen worden. UNESCO-status van het Werelderfgoed Kinderdijk-Elshout kan in gevaar komen door turbines op K, wat zou leiden tot een daling van de toeristenstroom en financiële verliezen voor de regio. Er is erfgoed rondom K dat beschermd moet worden, zoals het middeleeuwse bewoningslint van Wijngaarden. Locatie ligt precies tussen drie Natura 2000-gebieden en is daarmee cruciaal voor het ecosysteem van de Alblasserwaard. Beschermde vogelsoorten zouden negatief kunnen worden beïnvloed.

29

Andere ruimtevragers Bedrijventerrein Melkweg is relatief dichtbij, kan kans betekenen in het kader van de elektrificatie van de bedrijven. Windzoeklocatie J ligt nabij. Locatie K wordt doorkruist door één van de 10 mogelijke routes van de nieuwe hoogspanningsverbinding GeertruidenbergKrimpen/Crayestein. Omdat het zoekgebied groot is lijkt dit risico met een slimme opstellingsvariant te mitigeren te zijn.

Conclusie Vanwege hoogspanningsverbindingen en aanwezigheid N214 is dit gebied al doorsneden. In de ontwerpopgave goed bezien of dit landschap een kans biedt voor een logische inpassing. Rij / cluster van 7 windmolens is wellicht mogelijk. De afstand tot Bleskensgraaf is voldoende groot om overlast zo veel mogelijk te voorkomen. Wel rekening houden met molenbiotoop van de westelijk gelegen historische windmolens. Na vaststelling van de definitieve lijst van zoeklocaties de effecten op het NNN-netwerk en de mogelijkheden voor compensatie nader onderzoeken. Bedrijventerrein Melkweg is dichtbij gelegen waarbij de aanwezigheid van grootverbruikers een interessante koppelkans vormt in het kader van elektrificatie. Tevens aansluiting zoeken met potentiële windzoeklocatie J indien deze ook op de shortlist belandt. Als alle windturbines mogelijk zouden zijn, is in principe het gehele windbod voortvloeiend uit de RES 1.0 op deze ene locatie haalbaar. De mogelijke impact op waardevolle gebieden zoals Kinderdijk, en de zorgen van omwonenden vereisen een zorgvuldige afweging. Verdere gedetailleerde onderzoeken, waaronder een erfgoedimpactbeoordeling en ecologische studies, zijn noodzakelijk om te bepalen of deze locatie geschikt is voor de ontwikkeling van windenergie.

Gezien de weerstand tegen windturbines bij een deel van de inwoners in de omgeving is een goed (vervolg van een) communicatie- en participatieproces voor de verdere besluitvorming en planvorming noodzakelijk. Mogelijke impact turbines op werelderfgoedstatus van Kinderdijk is in potentie een knelpunt; dit moet in detail worden uitgezocht.

30

Locatie L2

Locatie L2 Landschap / algemene kenmerken Het zuidelijk deel van deze windzoeklocatie (betreft L.2) ligt ten noorden van de N214 die net op deze plek een knik maakt in het landschap. Molenaarsgraaf ligt ten noorden van deze locatie

Cultuurhistorie

Natuur

Relatie tot Werelderfgoed Kinderdijk is ruim. Na nadere bestudering van het managementplan van het werelderfgoed Kinderdijk, gesprekken met experts en het maken van visualisaties lijkt het

Deze windzoeklocatie grenst aan een belangrijk NNN-netwerk dus nader onderzoek in vervolgfase is aan de orde. De windzoeklocatie ligt in een belangrijk weidevogelgebied (L.1 en L.2).

31

maar de bebouwing ligt niet heel dichtbij. De situering van deze windzoeklocatie (alleen L.2) vormt landschappelijk geen groot bezwaar omdat optimaliseringsmogelijkheden voor een gedegen ontwerp goed voor handen lijken te zijn. De windzoeklocatie ligt dicht op de gemeentegrens met Hardinxveld-Giessendam. Locatie in samenhang bezien met J en K. De zorg dat de plaatsing van windturbines in deze locatie kan leiden tot een aanzienlijke visuele aantasting van het landschap kwam duidelijk naar voren in de resultaten van het participatieproces. L2 ligt niet in een aandachtsgebied voor windenergie uit RES 1.0. Businesscase Er zijn 4 turbines (maximaal) mogelijk naar alle waarschijnlijkheid. De windzoeklocatie ligt exact tussen twee netinpassingsstations in, dat is ongunstig. De schuifruimte voor verschillende opstellingsvarianten binnen het zoekgebied is beperkt. De 11 woningen aan de Kweldamweg moeten maatwerk krijgen bij de verdere ontwerpopgave. De weerstand van een deel van de omwonenden en de mogelijke impact op het landschap kunnen de haalbaarheid van de in potentie positieve businesscase op deze locatie negatief beïnvloeden.

verstandig om ook deze locatie te betrekken in verdiepend onderzoek ten aanzien van aantasting van de zogenaamde Outstanding Universal Value (OUV) van Kinderdijk. Een Heritage Impact Assessment (HIA) wordt geadviseerd in de vervolgfase. Het AMKmonument is nabij gesitueerd. Geen historische windmolens in de nabijheid.

Voor L.1. geldt vanuit natuur een negatief advies, daarom is locatie L geknipt en is alleen L2 als shortlistlocatie vastgesteld. Het is belangrijk om nader onderzoek te doen naar de ecologische effecten en om mitigerende en/of compenserende maatregelen te overwegen om de impact op de natuur te minimaliseren

Er zijn twee deelgebieden met cultuurhistorische waarden: één net buiten het zoekgebied en één deels overlappend met een deel van het zoekgebied.

Inbreng vanuit online raadpleging Uit de online raadpleging blijkt dat er veel zorgen zijn over de impact van windturbines op de visuele kwaliteit van het landschap en mogelijke overlast voor omwonenden. Respondenten hechten veel waarde aan het behoud van de karakteristieke openheid van de polder. Voor deze locatie prioriteren bewoners ook de negatieve impact op recreatie en toerisme.

Advies bewonerswerkgroep De werkgroep schrijft dat het authentieke Hollandse polderlandschap, met veenweiden, sloten, koeien, molens en knotwilgen, beschermd moet blijven; daar passen geen windturbines in. Men wijst op beperkingen voor windturbines in de vorm van archeologisch Rijksmonument De Hazendonk, werelderfgoed Kinderdijk, het NNNgebied in de locatie en het provinciale ganzenrustgebied. Bewoners zijn bang voor negatieve effecten op de gezondheid door geluidsoverlast en waardedalingen van hun huizen. Werkgroep wijst op de grote afstand tot de netimpassingsstations, waardoor turbines minder rendabel zouden zijn dan op andere locaties. Familie Resort Molenwaard zou door de windturbines in zoekgebied L2 ernstige schade lijden, met negatieve gevolgen voor werkgelegenheid. Geplande woningbouw in Molenaarsgraaf-Zuid zou negatief beïnvloed kunnen worden door windturbines. Ook locatie L2 wijst op de risico’s van gascompressorstation Wijngaarden.

32

Andere ruimtevragers Geen directe relatie met andere ruimtevragers bekend anders dan de aanwezige bedrijven op bedrijventerrein Molenaarsgraaf. Voortschrijdend inzicht is dat de eigenaar van Familieresort Molenwaard heeft aangeven dat plaatsing van windturbines zijn bedrijfsvoering naar zijn verwachting sterk negatief zal beïnvloeden. Locatie L2 wordt geheel overlapt door één van de 10 mogelijke routes van de nieuwe hoogspanningsverbinding GeertruidenbergKrimpen/Crayestein. Als deze route door Tennet en de rijksoverheid wordt gekozen, dan kan dat de realisatie van een windpark op deze locatie bemoeilijken.

Conclusie Het zuidelijke deel van deze windzoeklocatie (L.2) is vanuit landschappelijk perspectief niet onmogelijk mede gelet op de situering ten opzichte van de provinciale weg. Maatwerkoplossingen voor de woningen aan de Kweldamweg zijn nodig. Schuifruimte binnen zoekgebied is beperkt. Dicht op gemeentegrens van HardinxveldGiessendam. Aandachtspunten betreffen het weidevogelgebied en de ligging naast een NNN-netwerk. Relatief dicht bij bedrijventerrein Molenaarsgraaf wat gunstig is voor koppelkansen. Aandacht nodig ten aanzien van het nabijgelegen AMK-monument. De businesscase wordt negatief beïnvloed omdat de locatie relatief ver van de twee netinpassingstations is gelegen. Nader onderzoek naar weidevogels is nodig. Wel (zuidelijk deel = L.2) opnemen op de shortlist. Gezien de weerstand tegen windturbines bij een deel van de inwoners in de omgeving, is een goed (vervolg van een) communicatie- en participatieproces voor de verdere besluitvorming en planvorming noodzakelijk. Beoordeling impact op Kinderdijk via HIA is noodzakelijk. Een risico is het feit dat aanwijzing van corridor 9 voor de nieuwe hoogspanningsverbinding (sterk) beperkend zou kunnen zijn voor de realisatie van windturbines op deze locatie.

33

Locatie M

Locatie M Landschap / algemene kenmerken De windzoeklocatie is gelegen ter hoogte van de kruising N214 en N216. Met name oostwestverbinding van een beoogd windpark is denkbaar waarbij eventueel een oversteek over N216 te maken valt; dit moet blijken uit nadere ontwerpopgave. Vanuit landschappelijk en recreatief perspectief is het recreatiegebied Slingelandse Plassen een belangrijk aandachtspunt. Parallel aan de N214 lijkt de ontwerpopgave logisch maar wel specifieke

Cultuurhistorie

Natuur

Afstand tot Werelderfgoed Kinderdijk is groot. Er zijn geen bijzondere (hoge) cultuurhistorische waarden direct aanwezig. Inwoners geven via het participatietraject aan het open polderlandschap ook als erfgoed te beschouwen.

Het gebied staat bekend als weidevogelgebied dus nader (veld)onderzoek nodig. Er ligt hier een NNN-Netwerk langs de N214 dus hier is nader onderzoek nodig voor wat betreft eventuele verstoring van natuurwaarden en mogelijkheden voor mitigatie/compensatie. Locatie M is omringd door natuurgebieden die van belang zijn voor lokale flora en fauna, inclusief weidevogels en vleermuizen. Verdiepend ecologisch is cruciaal om de impact op natuur te kunnen bepalen. Mitigeren van de impact op

34

aandacht voor de nabijheid van de woningen aan de Klokbekerweg bij de verdere uitwerking. Ten zuidoosten van Ottoland bestaat een gas- en oliewinningsgebied van Vermillion.20 Afhankelijk van de precieze opstelling vraagt dit om een Quantitative Risk Analysis-onderzoek vanuit externe veiligheid. De zorg dat de plaatsing van windturbines in locatie M kan leiden tot een aanzienlijke visuele aantasting van het landschap kwam duidelijk naar voren in de resultaten van het participatieproces. M ligt niet in een aandachtsgebied voor windenergie uit RES 1.0. Businesscase Naar verwachting 5 turbines mogelijk haalbaar (op een lijn). Maatwerk gewenst voor de 7 woningen gelegen aan de Klokbekerweg. De afstand tot netinpassingstation Arkel is redelijk. De schuifruimte in de ontwerpopgave is beperkt. Nader onderzoek naar een extra windmolen aan oostzijde zoekgebied is aan te bevelen. Geen directe bedrijvigheid in de nabije omgeving. De weerstand van een deel van de omwonenden en de mogelijke impact op het landschap en de natuur van locatie M kunnen de haalbaarheid en rentabiliteit van de in potentie positieve businesscase op deze locatie negatief beïnvloeden.

20

natuur is voor deze locatie een kritieke succesfactor.

Inbreng vanuit online raadpleging Uit de online raadpleging blijkt dat inwoners bij locatie M vooral de impact van windturbines op het landschap en natuur (te) groot zouden vinden. De zorg om overlast van windturbines bij omwonenden leeft bij deze locatie ook, maar iets minder dan bij de andere locaties. Voor deze locatie prioriteren bewoners ook de negatieve impact op recreatie en toerisme.

Advies bewonerswerkgroep Grootste zorg is de impact van windturbines op de gezondheid. Men pleit voor een veilige afstand van minimaal 4x de tiphoogte. Het gebied grenst aan provinciale stiltegebieden, NNN-gebieden en de Slingelandse Plassen, een belangrijk weidevogelgebied, waar windturbines de biodiversiteit en vogelpopulaties kunnen schaden. Ook toerisme en recreatie zouden geschaad worden door turbines. Daarnaast wijst men op mogelijke veiligheidsrisico’s als gevolg van de gaswinning bij Ottoland en verkeersveiligheid langs provinciale wegen. De Alblasserwaard acht men ongeschikt voor plaatsing van windturbines omdat deze minimale afstand moeilijk realiseerbaar is, daarom pleit de werkgroep voor een herijking van de RES. De werkgroep schrijft dat de betrokken overheden zich niet aan hun eerdere eigen criteria lijken te houden en daardoor hun eigen geloofwaardigheid onder druk zetten. Men schrijft dat zij een gecoördineerde plaatsing van windturbines langs snelwegen, in overleg met aangrenzende RESregio's, cruciaal vindt om landschapsverstoring te minimaliseren. De werkgroep meent

https://www.vermilionenergy.com/nl/locatie/ottoland/ 35

dat windturbines het open landschap en de historische linten teveel zouden verstoren. Andere ruimtevragers Nee er zijn geen specifieke ruimtevragers aan de orde op deze locatie. Inwoners geven aan toekomstige woningbouw wel als toekomstige concurrerende ruimtevrager te zien. De eigenaar van Familieresort Molenwaard heeft aangeven dat plaatsing van windturbines zijn bedrijfsvoering naar zijn verwachting sterk negatief zal beïnvloeden. Locatie M wordt doorkruist door één van de 10 mogelijke routes van de nieuwe hoogspanningsverbinding GeertruidenbergKrimpen/Crayestein. Dit geeft waarschijnlijk beperkingen voor de opstellingsmogelijkheden van windturbines.

Conclusie Geografisch ligt deze windzoeklocatie gunstig langs de N214 en de locatie kruist de N216 dus het ligt nabij infrastructurele verbindingen. Combinatie met recreatiegebied Slingelandse plassen is hier aan de orde. Business-case is vrij gunstig en zeker als nader onderzoek uitwijst dat een extra windmolen oostelijk mogelijk zou zijn. Natuur en landschap zijn wel belangrijke aandachtspunten evenals benodigde maatwerkoplossingen ten aanzien van het wegnemen van mogelijke geluideffecten in relatie tot woningen aan de Klokbekerweg. Nader onderzoek naar weidevogels is nodig. Voortschrijdend inzicht geeft dat we vanwege de grote afstand tot onderstations minder positief zijn over de businesscase dan in de zwarte tekst hierboven van een half jaar geleden. Na vaststelling van de definitieve locaties de effecten op het NNN-netwerk en de mogelijkheden voor mitigatie en compensatie nader onderzoeken. Gezien de weerstand tegen windturbines bij een deel van de inwoners in de omgeving is een goed (vervolg van een) communicatie- en participatieproces voor de verdere besluitvorming en planvorming noodzakelijk. Relatief wonen er in en rondom M minder mensen dan bij de andere shortlistlocaties, waardoor mogelijk sprake is van een lager aantal mensen dat overlast zou ervaren.

Een risico is het feit dat aanwijzing van corridor 10 voor de nieuwe hoogspanningsverbinding beperkend zou kunnen zijn voor de opstelling van windturbines op deze locatie. Ten zuidoosten van Ottoland bestaat een gas- en oliewinningsgebied van Vermillion. Afhankelijk van de precieze opstelling vraagt dit wellicht om een Quantitative Risk Analysis-onderzoek vanuit externe veiligheid.

36

Locatie O

Locatie O Landschap / algemene kenmerken Relatief dicht op rijksweg A27 gelegen. Dit is gunstig vanuit het gemeentelijke uitgangspunt, landelijk en provinciale beleid om windturbines langs grootschalige infrastructuur te plaatsen. Het landschap wordt gedomineerd door de aanwezigheid van de asfaltcentrale zuidelijker in het gebied. Relatief dicht op gemeentegrens van Vijfheerenlanden. Locatie O ligt relatief dicht bij locatie S. Het dorp Hoogblokland, en in mindere mate Arkel, liggen tussen deze locaties in. O ligt in een aandachtsgebied voor windenergie uit RES 1.0.

Cultuurhistorie

Natuur

Afstand tot Werelderfgoed Kinderdijk groot. In de noordzijde van de windzoeklocaties geldt een zeer hoge archeologische waardenindicatie waardoor nader onderzoek aan de orde is. Er zijn geen historische molens in de nabijheid. Beschermd dorpsgezicht Noordeloos in de nabijheid maar fysiek gescheiden door aanwezigheid A27 dus geen noemenswaardig effect.

Belangrijk weidevogelgebied en om die reden is actueel vervolgonderzoek hierover nodig. Geen NNN-netwerk in de directe nabijheid. Het is belangrijk om nader onderzoek te doen naar de ecologische effecten en om mitigerende en/of compenserende maatregelen te overwegen om de impact op de natuur te minimaliseren

37

Businesscase Op deze plek passen maximaal drie turbines: de businesscase is daarmee mager. De afstand tot netinpassingstation Arkel is vrij gunstig. Binnen de windzoeklocatie zijn nauwelijks schuifmogelijkheden; oorzaak is de lintbebouwing ten westen van de A27 en de woningen aan de Bazeldijk. Maatwerkoplossingen voor vijf woningen aan de Beemdweg is nodig. Er is wellicht een mogelijke koppeling met de asfaltcentrale denkbaar als grote energieverbruiker in het kader van toekomstige elektrificatie. De korte afstand tot onderstation Arkel – dat qua vermogen hoe dan ook stevig zal worden uitgebreid – is gunstig. De weerstand van een deel van de omwonenden en de mogelijke impact op het landschap kunnen de haalbaarheid van de in potentie positieve businesscase op deze locatie negatief beïnvloeden.

Andere ruimtevragers Gemeente Molenlanden heeft in het verleden de wens geuit open te staan voor de ontwikkeling van een bedrijventerrein aan de oostzijde van de A27 dus in de nabijheid van deze windzoeklocatie. Een dergelijke combinatie past goed bij de vastgestelde uitgangspunten maar een dergelijke ontwikkeling heeft zeker consequenties voor de verdere uitwerking. Locatie O ligt niet in één van de mogelijke routes van de nieuwe hoogspanningsverbinding GeertruidenbergKrimpen/Crayestein. Vanuit de bewonersparticipatie wordt aangegeven dat bewoners vrezen dat windturbines toekomstige woningbouw bij Hoogblokland zullen bemoeilijken.

Inbreng vanuit online raadpleging Uit de online raadpleging blijkt dat inwoners relatief ten opzichte van de andere locaties bij O meer zorgen uiten over de impact van windturbines op toekomstige woningbouw. En juist iets minder op de aantasting van het landschap. In de kernen Hoogblokland en Arkel zijn zorgen dat locatie O en S beide zullen worden aangewezen als locatie en dat men zo ‘ingeklemd’ zal raken tussen windturbines.

Inbreng adviezen bewoners en organisaties Werkgroep adviseert tegen de plaatsing van windturbines nabij Hoogblokland vanwege de negatieve impact op leefbaarheid en gezondheid. Men benadrukt de bestaande milieu- en geluidsoverlast van de nabijgelegen asfaltfabriek en snelweg A27. De geplande uitbreiding van bedrijventerrein Groote Haar, samen met reeds vergunde windturbines ten zuiden van het dorp, zou Hoogblokland volledig insluiten en toekomstige uitbreiding verhinderen, met ernstige gevolgen voor leefbaarheid en woningbouw. Geluidsnormen zijn onbetrouwbaar en er zijn geen strategische mogelijkheden om hinder te verminderen. Daarnaast zou een belangrijk plasdras- en trekvogelgebied, door windturbines worden verstoord, wat schadelijk is voor vogels, vleermuizen en insecten. Windturbines tasten het visuele karakter van het Groene Hart en het beschermd dorpsgezicht van Noordeloos aan. Werkgroep O stelt dat plaatsing van windturbines op locatie Avelingen een betere optie is, omdat deze buiten het Groene Hart ligt en dichtbij infrastructuur en grote afnemers.

Conclusie Ondanks een matige businesscase (maximaal 3 windturbines) is deze windzoeklocatie interessant omdat deze locatie zich parallel aan de A27 én relatief dicht op netinpassingstation Arkel bevindt. Vervolgonderzoek naar de nabijheid van weidevogels is noodzakelijk alsmede nader onderzoek naar maatwerkoplossingen voor woningen aan de Beemdweg. De asfaltcentrale is een grootverbruiker en in het kader van een mogelijke toekomstige elektrificatie van het bedrijf liggen hier wellicht koppelkansen. De locatie ligt niet in een mogelijke route voor de nieuwe hoogspanningsverbinding. De impact op natuur (met name weidevogels) en omwonenden moet zorgvuldig worden onderzocht en waar mogelijk gemitigeerd. Gezien de weerstand tegen windturbines bij een deel van de inwoners is een goed (vervolg van een) communicatie- en participatieproces voor de verdere besluitvorming en planvorming noodzakelijk. Een bijzonder aandachtspunt is de zorg van inwoners uit de kernen Hoogblokland en Arkel om ‘ingeklemd’ te worden tussen twee windturbineparken op locaties O en S.

38

Locatie S

Locatie S Landschap / algemene kenmerken Deze windzoeklocatie sluit aan op het toekomstige bedrijventerrein Groote Haar en ligt grotendeels binnen de gemeentegrenzen van Gorinchem. Het ligt relatief dicht op de A27 en bevindt zich grotendeels tussen de Hoogbloklandseweg en de Vlietskade. Het zoekgebied grenst aan de zuidkant aan het geplande bedrijventerrein. Een bijzonderheid aan deze locatie is dat dit de enige locatie is die in Gorinchem ligt (voor het grootste deel) en dat de gemeenteraad van

Cultuurhistorie

Natuur

De afstand tot Werelderfgoed Kinderdijk is groot. Werelderfgoed Hollandse Waterlinie is dichterbij maar op een dusdanige afstand (meer dan 3 kilometer) dat de status van het werelderfgoed niet in gevaar is, is de verwachting. In een mogelijke Heritage Impact Assessment kan voor de zekerheid de impact van deze locatie op werelderfgoed worden onderzocht. Er zijn in dit gebied geen

De windzoeklocatie is onderdeel van een belangrijk weidevogelgebied. Hierdoor is nader onderzoek nodig. Het is belangrijk om nader onderzoek te doen naar de ecologische effecten en om mitigerende en/of compenserende maatregelen te overwegen om de impact op de natuur te minimaliseren

39

Gorinchem een motie heeft aangenomen om zich maximaal in te spannen voor de realisatie van windturbines op deze locatie. S ligt in een aandachtsgebied voor windenergie uit RES 1.0. Businesscase De businesscase voor 1 of 2 extra windmolens op deze bestaande windmolenlocatie wordt beïnvloed door de aanwezigheid van de twee geplande en vergunde windmolens (plan ontwikkelaar Greentrust / energiecoöperatie De Knotwilg). Een nieuwe mogelijkheid die op tafel is gekomen, is het plaatsen van drie grote windturbines op de gecombineerde locaties S en Groote Haar. De afstand tot aan het netinpassingstation Arkel is relatief kort. Dat is zeer gunstig. De windzoeklocatie is klein van omvang; er is weinig schuifruimte. Er liggen woningen nabij waardoor maatwerk nodig is in relatie tot eventuele geluidseffecten. De medewerking van de initiatiefnemers van het reeds vergunde windpark Groote Haar en grondeigenaren speelt een belangrijke rol in de haalbaarheid bij het optimaliseren van het opwekpotentieel op deze locatie. De gemeente Gorinchem en RESorganisatie voeren verkennende gesprekken met de initiatiefnemers. De opvattingen van een deel van de omwonenden kunnen de haalbaarheid van de in potentie positieve businesscase op deze locatie negatief beïnvloeden.