Bijlage 1 Jaarstukken 2025 (def) 04-06-2025

Klans JAARSTUKKEN 2025

Jaarstukken 2025 - pagina 1

ValidSigned door R. van Hattem Msc RA op 29-06-2026

Publieke Sector Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorende bij de controleverklaring d.d. 29 juni 2026 met kenmerk 312020002.26.560

Inleiding

3

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling

137

Financiële samenvatting

8

Toelichting op de balans per 31 december 2025

141

Jaarverslag

9

Gebeurtenissen na balansdatum

161

1. Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid

9

Toelichting op het overzicht van baten en lasten

164

2. Economie, Energie en Buiten

20

Rechtmatigheidsverantwoording

165

3. Welzijn, Sociaal en Cultuur

39

Incidentele baten en lasten

168

4. Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening

55

Wet Normering bezoldiging topfunctionarissen (WNT)

173

Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien

62

EMU-saldo

174

Overhead

64

Overzicht van baten en lasten per taakveld

175

Paragrafen

67

SiSa verantwoording

178

Jaarrekening

132

Investeringen

196

Balans per 31 december 2025

132

Overzicht Programma’s met taakvelden

210

Overzicht van baten en lasten

135

Jaarstukken 2025 - pagina 2

Inleiding Met het jaarverslag en de jaarrekening over 2025 leggen wij als college verantwoording af over het afgelopen jaar. Wij gaan daarbij in op de belangrijkste beleidsresultaten en financiële resultaten. We leggen die naast onze plannen uit de programmabegroting 2025.

Terugblik beleidsresultaten Het jaar 2025 stond in het teken van bouwen, versterken en vooruitkijken. Zo zijn er in onze gemeente 138 nieuwe woningen gerealiseerd en is een start gemaakt met het volkshuisvestingsprogramma, waarmee we gericht werken aan voldoende en passende woonruimte voor onze inwoners. Ook is uitvoering gegeven aan het woonwagenbeleid en heeft de gemeenteraad een nieuwe nota grondbeleid vastgesteld. Daarmee leggen we een stevige basis voor toekomstige ontwikkelingen. Daarnaast is verdere uitvoering gegeven aan het Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs (IHP) zodat onze schoolgebouwen blijven aansluiten bij de behoeften van leerlingen en onderwijsprofessionals. In lijn met de door de raad vastgestelde tijdlijn Asiel en Migratie (raadsbesluit van 23 september 2025) hebben we inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties actief betrokken bij het zoeken naar nieuwe, passende opvanglocaties binnen onze gemeente. Dit heeft onder andere geleid tot de realisatie van een locatie in Giessenburg voor ontheemden uit de Oekraïne en de opening van twee kleinschalige dependances in Nieuwpoort en Noordeloos. Ook op het gebied van samenwerking en gebiedsontwikkeling zijn belangrijke stappen gezet. Na het indienen van een aanvraag voor de Regio Deal in 2024, werd in februari 2025 bekend dat het Rijk deze aanvraag heeft toegekend.

In 2025 zijn alle benodigde voorbereidingen getroffen, wat heeft geleid tot een samenwerkingsovereenkomst, een convenant en een uitvoeringsprogramma. Verder is op 17 juli 2025 het nieuwe bestemmingsplan voor het Entreegebied Kinderdijk vastgesteld, een belangrijke stap in de ontwikkeling van dit gebied. Op sociaal-maatschappelijk vlak hebben we eveneens vooruitgang geboekt. Zo is in september de Buurtapp Hoplr gestart, een platform dat inwoners met elkaar verbindt en waar ook ruimte is voor vrijwilligersinitiatieven. Daarnaast is het beleidsplan Sterke Gezinnen, Sterke Jeugd vastgesteld, waarmee we de lijn van ‘onze kinderen nabij’ voortzetten en invulling geven aan de Hervormingsagenda Jeugd. Op 13 november 2025 heeft de gemeenteraad bovendien een nieuwe verordening Jeugd vastgesteld. In 2025 hebben we ook nadrukkelijk ingezet op gezondheid, veiligheid en ondersteuning. De pilot Ketenaanpak Kinderen naar Gezond Gewicht is gestart en samen met partners is het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs geactualiseerd en vastgesteld. Daarnaast is uitvoering gegeven aan het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA), waarbij we hebben geïnvesteerd in preventie, een

Jaarstukken 2025 - pagina 3

gezonde leefstijl en mentale gezondheid. De waakvlamfunctie binnen het Sociaal Team is verder doorontwikkeld, zodat inwoners tijdig passende ondersteuning blijven ontvangen. Tot slot heeft de gemeenteraad in december 2025 het nieuwe Veiligheidsplan 2026–2029 vastgesteld. Ook zijn we gestart met een monitor om de tevredenheid van onze inwoners over onze dienstverlening te meten. De eerste resultaten zijn positief: de 440 respondenten gaven onze dienstverlening gemiddeld een 8,05. Dit sterkt ons in de overtuiging dat we op de goede weg zijn, maar motiveert ons ook om te blijven verbeteren. Met deze resultaten kijken we met vertrouwen terug op 2025 en bouwen we verder aan een gemeente waarin het prettig wonen, werken en samenleven is.

Financieel resultaat Financieel is het jaar 2025 afgesloten met een positief resultaat van € 12.600.238. Het voordelige saldo dat is ontstaan is hoger dan de prognose die we deelden in de Najaarsnota 2025. We voorspelden toen een rekeningresultaat van € 7.799.369; een verschil van € 4.800.869. Het verschil (tussen het saldo van de Najaarsnota 2025 en het vastgestelde saldo) wordt ook dit jaar veroorzaakt door grotendeels incidentele mee- en tegenvallers. Er is een aantal onderdelen dat toch een forse afwijking laat zien. Deze benoemen we in het overzicht op de volgende pagina onder het kopje ‘belangrijkste voor- en nadelen’. Bij de Najaarsnota 2025 is een lijst opgesteld om niet bestede budgetten over te hevelen naar 2025. Deze budgetten zijn niet benut in 2025, maar dit moet nog wel gebeuren om moverende redenen. Voor deze posten stellen we voor om deze over te hevelen naar 2026. In het raadsvoorstel vragen we hier ook apart aandacht voor bij een afzonderlijk beslispunt. Onze financiële positie blijft solide. De algemene reserve is ruimschoots voldoende om als buffer te dienen voor de geïnventariseerde risico’s. Als we uitgaan van de meest actuele cijfers komt de weerstandsratio uit op 7,5. Hieronder geven we een overzicht van de grootste voor- en nadelen om het saldo te verklaren.

Jaarstukken 2025 - pagina 4

Belangrijkste voor- en nadelen In de Jaarrekening beschrijven we bij de programma’s de afwijkingen. Ook mutaties in reserves lichten we daar toe. Het kan zijn dat een budget een directe relatie heeft met een reserve. Afwijkingen die worden verrekend met een reserve hebben daardoor geen effect op het jaarrekeningresultaat. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de afwijkingen op kapitaallasten. Het resultaat is ook geanalyseerd op eventuele structurele budgettaire effecten. Deze zijn meegenomen bij de opstelling van de Zomernota 2025 en Kadernota 2026. Het jaarrekeningresultaat is ten opzichte van het voorlopige saldo 2025 € 4.800.869 hoger. In de programma’s lichten we de verschillen per taakveld toe. In de onderstaande tabel zijn de belangrijkste verschillen hoger dan € 200k tussen de uitkomst van de jaarrekening en de Najaarsnota 2025 toegelicht (positief = voordeel negatief = nadeel, I = Incidenteel, S = Structureel). Afwijking Bedragen x € 1.000

Bedrag

I/S

Toelichting Er is een onderbesteding door het niet invullen van vacatures. We hanteren een methodiek waarbij we vacatures een heel jaar ramen. Als die niet worden ingevuld blijft de raming tot het einde van het jaar beschikbaar. We gaan dit in de toekomst beter monitoren. Er is een ontwikkeling ingezet voor betere sturingsinformatie zodat er tussentijds kan worden bijgesteld. Maar er zal altijd sprake blijven verschillen omdat we qua organisatie en personele bezetting in een flexibele wereld leven. De raming van de algemene uitkering is gebaseerd op de septembercirculaire. De werkelijke ontvangsten zijn hoger door enkele maatstaven, specifieke uitkeringen en afrekeningen van vorige jaren. Dit wordt veroorzaakt door de grondverkopen op de locaties: Langerak Zuid, Schoollocatie Giessen-Oudekerk, Melkweg Bleskensgraaf en Gelkenes Groot-Ammers en Schoolstraat Nieuwpoort. Er komen in 2026 nog wel kosten aan.

Salarissen

1.513

V

I

Algemene Uitkering

1.162

V

I

Winst op grondexploitaties

980

V

I

I-domein, automatisering

620

V

I/S

Beschermd Wonen & Opvang Onderhoud Wegen en Asfalteren

566 346

V V

I I

Jaarstukken 2025 - pagina 5

Besparingen op nieuw gesloten contracten. Onderbesteding door latere realisatie en door uit- en afstel van wetgeving rondom beveiligingszaken. Deels heeft dit een structureel effect welke in ZN 2026 (meerjarig) wordt verwerkt (150k geschat structureel). De definitieve afrekening van 2025 leverde een voordeel op. Dit werd met name veroorzaakt doordat contracten werden uitgevoerd op minimale vereisten en niet op wenselijk niveau. Vooral in het vierde kwartaal is onderhoud doorgeschoven in de planning naar 2026. De oorzaak hiervoor wordt dan ook extern gezocht.

Vastgoed

340

V

I

Uitkoopregeling onder hoogspanningsmasten

308

V

I

Flexibel budget salarissen

240

V

I

Doorbelasting projecturen Mensen met een migratieachtergrond

214 -230

V N

I I

Leges BOPA, Omgevingsplan en Principeverzoeken

-300

N

I

Leges omgevingsvergunningen

-443

N

I

Voorziening pensioenen wethouders

-1.582

N

I

Totaal afwijkingen >200k Som van kleinere afwijkingen < 200k

3.734 1.067

V V

Resultaat t.o.v. verwachting Najaarsnota

4.801

V

Jaarstukken 2025 - pagina 6

Minder onderhoud uitgevoerd (o.a. in verband met afstoting bepaalde panden, strategisch vastgoedbeheer). Lagere energielasten dan begroot. Nieuwe afspraken rondom verhuurcontracten waren niet overal juist begroot (te laag, waardoor nu voordeel). De uitkoopregeling onder hoogspanningsmasten in Nieuw Lekkerland heeft een voordeel. Voornamelijk komt dit door de verkoop van grond. Er moeten echter nog kosten gemaakt worden in het openbaar gebied. Hiervoor wordt nog een budget in de Zomernota 2026 gevraagd. Bij de Zomernota is er extra budget gevraagd voor verwachte inhuur. Dit is niet nodig gebleken; zie ook de toelichting bij het voordeel op de salariskosten. Er zijn meer uren van projectleiders doorbelast. Per 2025 worden uitvoeringskosten voor Wet Inburgering niet meer gefinancierd door het Rijk. Dit vanwege een wijziging in de richtlijnen van de SiSa verantwoording. Omdat dit niet bekend was bij NJN2025 is de begroting hierop niet aangepast. Per saldo is hier, na de aanpassing die in de Najaarsnota al was gemaakt, een nadeel van € 300k te vermelden. Dit wordt veroorzaakt door een te hoge aanname in 2024 toen we de begroting van 2025 moesten opstellen met nauwelijks tot geen juiste ervaringscijfers van de nieuwe Omgevingswet, onbedoelde dubbelingen in het kunnen opleggen van de tarieven en minder aanvragen onder de nieuwe Omgevingswet.

De leges van de Omgevingsvergunningen vallen uiteindelijk een stuk lager uit dan begroot. Meestal komen in het vierde kwartaal de meeste aanvragen binnen en dachten we bij het opstellen van de Najaarsnota al dat de volledige opbrengst niet te realiseren zou zijn vanwege de nieuwe Omgevingswet, een terugval van het aantal aanvragen en een te hoge inschatting van het aantal aanvragen. Zodoende hebben we bij de Najaarsnota al een deel afgeraamd maar dit bleek nog niet voldoende. In de meerjarenbegroting hebben we dit al wel aangepast zodat het structureel geen effecten meer geeft. Als gevolg van de verplichte herwaardering voor pensioenvoorzieningen voor wethouders is, op basis van de berekening van nFTK, een extra dotatie nodig.

Leeswijzer De jaarstukken bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. De indeling van de jaarstukken is gelijk aan die van de begroting 2025. Het jaarverslag bestaat uit de programmaverantwoording en de verantwoording van de verplichte paragrafen. In de paragrafen presenteren we dwarsdoorsnedes op een aantal onderwerpen, waaronder de bedrijfsvoering. Via de programmaverantwoording en de paragrafen leggen we verantwoording af over de uitvoering van het voorgenomen beleid uit de begroting 2025. In het jaarverslag rapporteren we over de programma’s zoals die in de begroting van 2025 zijn vastgesteld: 1. Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid 2. Economie, Energie en Buiten 3. Welzijn, Sociaal en Cultuur 4. Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening Vervolgens is de jaarrekening aan de orde. Deze bestaat uit de balans per 31 december 2025, een overzicht van de baten en lasten, de grondslagen en toelichtingen van de jaarrekening en de SISA-verantwoording. Tot slot volgen er vier bijlagen, het overzicht van incidentele baten en lasten, de investeringen, de Rapportage Interbestuurlijk Toezicht en het overzicht van de programma’s met de taakvelden.

Jaarstukken 2025 - pagina 7

Financiële samenvatting Het financieel resultaat Het jaar 2025 sluiten we af met een voordelig resultaat van € 12.602.000. Samengevat ziet het resultaat over 2025 er als volgt uit: Resultaat 2025 (bedragen x €)

Saldo Begroting 2025 (voor besluit Zomernota) Saldo Zomernota 2025 Saldo Najaarsnota 2025 Voorlopig saldo 2025 Saldo mutaties na Najaarsnota 2025 Gerealiseerd resultaat

Saldo 0 3.851.000 3.948.000 7.799.000 4.801.000 12.600.000

Voordelig Voordelig Voordelig Voordelig Voordelig

Het voorlopige voordelige saldo 2025 na de verwerking van de Najaarsnota 2025 bedroeg € 7.799.000. Dit voorlopige saldo is niet tussentijds toegevoegd aan de algemene reserve en valt daardoor in het resultaat van 2025. De financiële mutaties na de Najaarsnota leiden in deze jaarrekening tot een voordeel van € 12.600.000. Uit de hiervoor opgenomen toelichting blijkt dat er zich, na het opstellen van de Najaarsnota 2025, meevallers en tegenvallers hebben voorgedaan.

Jaarstukken 2025 - pagina 8

Jaarverslag

Doel is gerealiseerd

1. Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Wonen

A.1 Voorzien in de actuele (lokale) woonbehoefte. Toelichting: Om beter aan te sluiten op de vraag ligt het accent op betaalbare woningen voor (lokale) starters en jonge doorstromers en kleinere woningen voor oudere huishoudens. Daarbij houden we rekening met de kwaliteiten van ons gebied.

Jaarstukken 2025 - pagina 9

Doel is deels gerealiseerd Doel is niet gerealiseerd

Status Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan) Versnellen van de woningbouw (A.1)

In het Coalitieakkoord 2022–2026 is afgesproken om 800 woningen te realiseren. De woningproductie bedroeg ongeveer 400 woningen in de eerste twee jaar. In 2024 zijn er minder nieuwbouwwoningen opgeleverd, namelijk 86. In 2025 bedraagt de verwachte woningtoevoeging 138 woningen (bron: voorlopige cijfers CBS). Door beperkingen in bodemgesteldheid, milieuwetgeving en stikstof- en provinciale/rijksregels staat traditionele nieuwbouw onder druk. Daarom hanteren wij een bredere aanpak/benadering, waarbij we ook woningsplitsing, transformatie en functiewijzigingen inzetten. Zo blijft het behalen van de doelstelling haalbaar. Het volkshuisvestingsprogramma opstellen dat in plaats komt van de woonvisie (A.1)

Het Volkshuisvestingsprogramma wordt op basis van de Wet Versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) een verplicht programma onder de Omgevingswet. De werkzaamheden zijn gestart: we selecteerden bureau Stec dat de gemeente ondersteunt bij het opstellen van het programma. We hebben het participatietraject doorlopen. En in november 2025 zijn we opiniërend in gesprek gegaan met de raad. De gemeente moet het volkshuisvestingsprogramma nog vaststellen. Huisvestingsverordening opstellen (A.1)

In 2025 is de Urgentieverordening aangepast voor de urgentiecategorie Uitstroom uit instellingen. De toekomstige Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) verplicht een Huisvestingsverordening om urgentie te regelen. We bereiden de verordening voor in regionaal verband met de gemeenten Hardinxveld-Giessendam en Gorinchem. We houden rekening met de nieuwe wetgeving; daarom is in 2025 wel begonnen met de voorbereidende werkzaamheden, maar worden de verdere ontwikkelingen rond de wetgeving afgewacht. Voor eventuele andere onderdelen van de verordening zoals voorrang voor eigen inwoners leggen we eerst in het Volkshuisvestingsprogramma de beleidsmatige basis.

Uitvoeringsprogramma's opstellen met de netwerkpartners om de Woonzorgvisie uit te voeren. (A.1) In 2025 is een start gemaakt met het Volkshuisvestingsprogramma. Het uitvoeringsprogramma van de Woonzorgvisie gaat deel uitmaken van het Volkshuisvestingsprogramma. Het uitvoeringsprogramma is daarom nog niet in 2025 uitgevoerd. Meerjarige afspraken over het woonbeleid uitvoeren en monitoren in samenwerking met woningcorporaties en huurdersorganisaties. (A.1) De nieuwe meerjarige prestatieafspraken zijn eind 2024 tot stand gekomen en lopen van 2025-2027. Jaarlijks maken we met onze partners een uitwerking, waarin we de afspraken voor dat jaar concretiseren. Uitvoering geven aan de Beleidsnotitie huisvesting (groepen) arbeidsmigranten Molenlanden november 2022. (A.1) In 2025 is een kansrijk initiatief voor de huisvesting van arbeidsmigranten behandeld. Dat werken we verder uit en leggen we voor in een ruimtelijke procedure. Uitvoering geven aan het Woonwagenbeleid 2025 (vaststelling door de gemeenteraad in september 2024). (A.1) Het Woonwagenbeleid is in 2024 vastgesteld. In 2025 maakten we afspraken over het toevoegen van nieuwe woonwagens. Daarvoor gebruikten we het beleid en de toewijzingsregels, De corporaties hebben onderling afspraken gemaakt; zij werken samen aan de realisatie van de woonwagens.

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Ruimtelijke ordening

B.1. Verdere werken aan inrichting en organisatie van de Omgevingswet. Waarbij oog is voor aanpak, werkwijze, proces en procedure en het begeleiden van inwoners bij aanvragen en zorgen voor snellere en logischere

Jaarstukken 2025 - pagina 10

Status Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

Het werken met de Omgevingswet voor- en met de organisatie en verder inrichten en invoeren van de omgevingsvisie, opstellen van het omgevingsplan, gebieds- en themagerichte uitwerkingen van het omgevingsplan en het opstellen van (uitvoerings)programma's (B.1) In 2025 is de samenhang tussen de visie, programma en plan nader onderzocht. En zijn de gevolgen voor vooral het werken met deze instrumenten voor de organisatie in beeld gebracht. Voor het omgevingsplan en het werken met omgevingsprogramma’s zijn specifieke projectopdrachten opgesteld en op basis hiervan vindt de uitvoering plaats. De Omgevingsvisie, een van onze belangrijke pijlers van beleid, verder verrijken met bestaande beleidsvisies. En dit daarna uitwerken in thema’s met uitwerkingen per gebied. (B.1, B.3)

afhandeling van initiatieven.

In 2025 is er een voorstel gemaakt om te kiezen voor het werken met Omgevingsprogramma's. Begin 2026 informeren we de gemeenteraad waarna verdere uitwerking en concretisering in 2026 plaatsvindt.

B.2. Tijdig en goed inspelen op trends, opgaven en ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving.

Verder bouwen aan de structuur van het omgevingsplan dat integraal en gebiedsdekkend is. Dit omgevingsplan moet uiterlijk op 1 januari 2032 gereed zijn. (B.1, B.3) In 2025 keurde het managementteam een projectopdracht goed over de planning, capaciteit en concrete resultaten per deelproject van de transitie van het omgevingsplan. In 2025 is volgens deze planning verder gewerkt aan de (juridische)structuur van het omgevingsplan.

B.3. Behouden en verder ontwikkelen van levendige kernen, linten, bedrijvigheid en een vitaal buitengebied. Waar nodig wegen we de belangen zorgvuldig af die daar een rol bij spelen.

De nota grondbeleid actualiseren en ervoor zorgen dat er voldoende mensen zijn om het uit te voeren met de juiste middelen. (B.2) De Nota is aangepast en vastgesteld.

B.4. Het thema “water” invoeren als belangrijk beleidsterrein zodat we huidige en toekomstige ruimtelijke opgaven en ontwikkelingen goed kunnen uitvoeren. B.5. Behouden en waar mogelijk verbeteren van het karakteristieke landschap en de kwaliteit van de (lint)bebouwing van onze gemeente, met ruimte voor nieuwe

Jaarstukken 2025 - pagina 11

We stellen een nieuw document op over de landschappelijke kwaliteit van de gemeente. Dat doen we samen met onze stakeholders. (B.2) In samenwerking met het Gebiedsplatform stellen we een document op. Dit voeren we in 2026 verder uit Water speelt een belangrijke rol in onze leefomgeving. Daarom schrijven we in 2025 onze plannen en uitgangspunten op in een Watervisie. We beschrijven de interactie van de boven- en ondergrondse waterdynamiek in onze ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden en maken zogenaamde watergebonden kaders, uitgangspunten, voor Molenlanden. (B.2, B.3) Er wordt een position paper water geschreven in 2025. Het stuk is in uitvoering in 2025. De watergebonden kaders en uitgangspunten zijn nog niet in ontwikkeling in 2025. We haken aan bij en adviseren over landelijke en regionale opgaven. (B.4) We blijven doorlopend betrokken bij de verschillende opgaven die Molenlanden raken. Voorbeelden hiervan zijn de wijzigingen in het Omgevingsbeleid van de provincie. En de ontwikkelingen in de energieinfrastructuur. We richten ons op de ruimtelijke kwaliteiten van de kernen, linten en het buitengebied. We denken mee met de plannen van (externe en interne) initiatiefnemers. De instrumenten vanuit de Omgevingswet, de intaketafel en omgevingstafel zetten we daarbij in.

(B.5) We hebben het proces voor het behandelen van initiatieven aan de intake- en omgevingstafel opnieuw tegen het licht gehouden en waar nodig aangepast. Hiermee willen we initiatieven sneller en efficiënter behandelen. We herijken en ontwikkelen ons ruimtelijk (uitvoerings)beleid. (B.5, B.6) Op verschillende thema's (bijv. VAB-beleid etc.) hebben we aanpassingen gedaan waar bleek dat in de

initiatieven die passend zijn in het gebied.

uitvoering beleid niet haalbaar/toepasbaar bleek te zijn. Dit is een continu proces waarbij we volgens een beleidscyclus beleid actueel willen houden.

B.6. Met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zorgen voor een betere ruimtelijke inrichting van ons gebied.

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Buitenruimte C.1. Een buitenruimte waarin onze inwoners en bezoekers zich comfortabel en veilig voelen. (C.1).

Status Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

Beheren en herinrichten van onze buitenruimte op basis van het vastgestelde integraal beheerplan Buitenruimte. (C.1) Hier zijn we dagelijks mee aan de slag. Voorbeelden hiervan zijn het op orde brengen en houden van de afgesproken beeldkwaliteitsniveaus en het toekomstbestendig en toegankelijk inrichten en beheren van bestaande en nieuwe buitenruimte. Hiermee voldoen we aan de gestelde doelen en kaders uit het beheerplan. Onderhouden en (zoals het meerjarenprogramma beschrijft) renoveren van de sportaccommodaties. (C.1) In 2025 zijn renoveerden we, zoals in het MJP afgesproken, het kunstgrasveld bij Stedoco en enkele natuurgrasvelden bij vv Peursum, ASV Arkel, vv Groot-Ammers en vv Nieuw-Lekkerland. Onderhouden en toekomstbestendig inrichten van onze begraafplaatsen. Ook onderzoeken we mogelijkheden om de (grond)waterproblematiek op diverse begraafplaatsen op te lossen. (C.1) In 2025 is de uitbreiding van de begraafplaats Hoornaar afgerond. De voorbereiding van het project ‘uitbreiding van de begraafplaats Giessenburg’ heeft in de voorbereiding enige vertraging opgelopen. De uitvoering vindt in 2026 plaats. Er is momenteel nog voldoende grafcapaciteit aanwezig, waardoor de latere uitvoering geen problemen oplevert. Voor de begraafplaats Oud Alblas loopt een onderzoek om te komen tot een oplossing voor een plaatselijk grondwaterprobleem.

Jaarstukken 2025 - pagina 12

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Verkeer en vervoer

D.1. Een goed bereikbare gemeente, veiligheid en leefbaarheid in onze kernen en op de wegen en duurzame mobiliteit. D.2. Ketenmobiliteit die zich aanpast aan maatschappelijke ontwikkelingen.

Status Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

Een programma opstellen om aan de slag te gaan met de uitvoering van de mobiliteitsvisie. (D.1 en D.2) Om de ambities uit de omgevings- en mobiliteitsvisie te vertalen naar uitvoering zijn we samen met in- en externe partners gestart met het opstellen van beleid en maatregelen. Deze nemen we op in het Omgevingsprogramma Mobiliteit. Binnen de organisatie is het afgelopen jaar onderzocht hoe de omgevingsprogramma’s vorm moeten krijgen. Begin 2026 maken we dit concreet. De planning voor het Omgevingsprogramma Mobiliteit sluiten we hierop aan. Dit komt de integraliteit en samenhang van het programma ten goede. Actief sturen op het beperken van de overlast bij reizigers, waarbij voorkomen van sluipverkeer prioriteit heeft. (D.1) We overleggen actief met het Rijk en de provincie om samen effectieve maatregelen te bedenken en in te zetten om overlast en sluipverkeer door werkzaamheden te voorkomen. Zo stelden we een plan op om bij werkzaamheden aan de A16 extra verkeer bij de veerdienst Kinderdijk op te vangen. Daardoor kwam het dijklint niet vast met verkeer te staan en zijn verkeersonveilige situaties voorkomen. Daarnaast zijn we intensief met de provincie in gesprek om de overlast van de werkzaamheden aan de N214 zoveel mogelijk te beperken.

Voor de Voorstraat/Sluis in Groot-Ammers onderzoeken we de mogelijkheden om de leefbaarheid te verbeteren en de verkeersveiligheid te bevorderen. (D.1) Dit jaar hebben we het project voorbereid met het maken van een schetsontwerp. Werken aan de herinrichting van de Molenstraat en Entreezone in Kinderdijk. (D.1) Het bestemmingsplan voor de Entreezone is vastgesteld. Daarnaast is voor de herinrichting van de Molenstraat een voorontwerp opgesteld. Over dit voorontwerp heeft participatie plaatsgevonden. Nu werken we aaneen definitief ontwerp Verbeteren van de bereikbaarheid van het openbaar vervoer met bijvoorbeeld de inzet van deelfietsen bij ov-haltes en knooppunten. (D.2) In het begin van het jaar is in samenwerking met de provincie en vervoerder Qbuzz een definitief plan opgesteld voor de inzet van deelfietsen in Molenlanden. In april heeft een officieel startmoment plaatsgevonden. In de loop van het jaar zijn zowel het aantal deelfietsen als het aantal locaties uitgebreid. Zo willen we als partijen aan de groeiende behoefte van gebruikers voldoen. Als gemeente blijven wij hierbij nauw betrokken.

Jaarstukken 2025 - pagina 13

Het opstellen van een integrale laadvisie; een kijk op de aanleg van laadpalen binnen onze gemeente, en plaatsingsbeleid voor laadinfrastructuur. (D.1) Het e‑Laadbeleid is bijna afgerond. We moeten nog enkele punten afstemmen met in- en externe partners voor een toekomstbestendig document. Dit is nodig omdat de ontwikkelingen op het gebied van laadinfrastructuur snel gaan. We hebben gekeken naar het concessiemodel en naar de mogelijkheden voor verlengd privaat laden. Op beide onderwerpen zijn keuzes gemaakt die inmiddels zijn opgenomen in het e‑Laadbeleid.

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Onderwijshuisvesting

E.1. Goede en passende onderwijshuisvesting voor het basisonderwijs, waarin het fijn is om te leren en te werken.

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Opvang vluchtelingen

F.1. Opvang van 200 ontheemden uit Oekraïne.

Status

Uitvoeren van het Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs 2024. (E.1) De gemeenteraad heeft positief besloten op de 'Verhoging kwaliteit en kosten schoolgebouwen' en de 'Verbeterregeling Onderwijshuisvesting’. Er zijn haalbaarheidsonderzoeken gedaan naar de School met de Bijbel in Bleskensgraaf en de Groen van Prinstererschool in Oud-Alblas (laatste is concept). Het haalbaarheidsonderzoek naar CBS De Hoeksteen in Giessenburg is nog niet gestart.

Status

F.2. Opvang asielzoekers volgens de opgave in de Spreidingswet.

1

Het aantal van 251 betrof de opgave bekend voor 2025.

Jaarstukken 2025 - pagina 14

Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

Aanvullend op Waal en Groot-Ammers bouw en exploitatie locatie Giessenburg voor de huisvesting van maximaal 75 ontheemden uit Oekraïne. (F.1) De locatie in Giessenburg is gerealiseerd en de ontheemden uit de Oekraïne verblijven er naar volle tevredenheid. Daarnaast openden we twee kleinschalige dependances in Nieuwpoort en Noordeloos. Huisvesten van in totaal 251 asielzoekers, waarvan 37 alleenstaande minderjarige asielzoekers door de exploitatie van de TGO in Bleskensgraaf en de opening van meerdere locaties. (F.2) In de opvanglocatie in Bleskensgraaf verblijven momenteel 58 asielzoekers. Op basis van de spreidingswet heeft de gemeente de opdracht om in totaal 251 asielzoekers1 op te vangen. In lijn met de door de raad

vastgestelde tijdlijn Asiel en Migratie (raadsbesluit 23 september 2025) is een uitvraag gedaan onder inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties om nieuwe, passende opvanglocaties te vinden. De aangedragen locaties zijn laatste kwartaal 2025 beoordeeld aan de hand van de door de raad vastgestelde criteria. Het besluitvormingsproces om locaties aan te wijzen vindt in 2026 plaats. Voor het openen van aanvullende locaties voor de opvang van asielzoekers de dialoog aan te gaan met de samenleving om tot de beste duurzame locaties te komen. (F.2) Medio 2025 hebben diverse participatiebijeenkomsten plaatsgevonden. Deze vonden plaats met het maatschappelijk middenveld (2 sessies) en betrokken inwoners (4 sessies). Van alle sessies zijn verslagen gemaakt. Deze deelden we op onze website.

Effect/resultaatindicatoren Indicator Aantal nieuwe woningen Tevredenheid inwoners over de openbare ruimte

Indicator Nieuwe woningen Demografische druk Gemiddelde WOZ-waarde Gemeentel. woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentel. woonlasten meerpersoonshuishouden Indicator Verkeersongevallen Ongevallen Gewonden Doden

Jaarstukken 2025 - pagina 15

Realisatie 2025 138 Gemiddeld (2024)

Streefwaarde 2024 200/pj Goed

Bron CBS (streefwaarde formeel niet vastgesteld) ‘Leefbaarometer’ van het ministerie van BZK 2024 (laatst bekende cijfer)

Berekend per 1000 woningen 2025 Perc. 0-20 jr en 65+ tov 20-65 jr 2025 Woningen 2025 Euro 2025 (Coelo) Euro 2025 (Coelo) Uitkomst 2024 Alle wegen Gemeentelijke wegen 238 47 70 13 3 0

MLL 9,8 80,9 427.000 954 1.141

NL 8,4 70,9 379.000 964 1.053

Uitkomst 2025 Alle wegen Gemeentelijke wegen 226 60 81 24 3 0

Bron CBS CBS CBS

Indicator Tevredenheid over woningaanbod (woningzoekers) Tevredenheid over woningaanbod (algemeen) Tevredenheid over bereikbaarheid Tevredenheid over kwaliteit netwerk Tevredenheid over verkeersveiligheid Tevredenheid over het openbaar vervoer

2025 (gem. rapportcijferpeiljaar 2024) 4,1 4,7 6,2 6,4 6,0 4,2

Wat heeft het gekost Bedragen x € 1.000

Begroting voor Begroting wijziging na wijziging

Realisatie

A. Lasten

26.461

26.748

21.473

B. Baten

7.807

8.676

5.147

C. Mutaties reserves

796

-401

-410

Totaal Programma 1

17.858

18.473

16.736

Analyse op hoofdlijnen tussen begroting 2025 na wijziging en de realisatie Het voordelig saldo op dit programma bedraagt € 1.749.000. Hieronder lichten we de belangrijkste afwijkingen toe die hebben geleid tot dit saldo. Saldo T03 Beheer overige gebouwen en gronden € 128.000 V

T21 Verkeer en vervoer € 989.000 V

Jaarstukken 2025 - pagina 16

Incidenteel of structureel Incidenteel

Toelichting

Incidenteel

Op het onderdeel voor onderhoud en asfalteren blijft € 346k over op het budget. Dit werd met name veroorzaakt doordat contracten werden uitgevoerd op minimale vereisten en niet op gewenst niveau. Vooral in het vierde kwartaal is onderhoud doorgeschoven in de planning naar 2026. De oorzaak hiervoor wordt dan ook extern gezocht.

Er is een voordeel op de salarislasten van € 106k. In de uitgebreide toelichting op de salarissen die is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering zijn de afwijkingen op concernniveau te zien die verband houden met alle wijzigingen binnen de salarislasten. Het restant wordt veroorzaakt door diverse kleinere voordelen op onderhoud en energielasten.

T22 Parkeren € 10.000 V T25 Openbaar vervoer € 2.000 V T42 Onderwijshuisvesting € 52.000 V T52 Sportaccommodaties € 23.000 V

Jaarstukken 2025 - pagina 17

Structureel

We zien verder onderbestedingen op onderzoekskosten, beheerskosten, advieskosten, inspecties en onkruidbestrijding. Allen geven ongeveer een onderbesteding van € 20k tot € 25K per onderdeel dat samen optelt tot een saldo van € 133k.

Incidenteel

Op het vegen van de openbare weg, de DVO die we met Waardlanden hebben, werden minder kosten doorbelast dan begroot wat voor een positief verschil van € 38k zorgt.

Incidenteel

De geraamde meerkosten die we maken voor het beheer/ onderhoud van de duurzame buitenruimte liet een onderbesteding van € 20k zien, er was hiervoor geen personeel beschikbaar.

Incidenteel

Het uitstel van het nieuwe beheerplan naar eind 2026 zorgde voor € 20k aan onderbesteding. Eerder werd al € 80k afgeraamd in de Najaarsnota van het volledige budget van € 100k dat eerder beschikbaar was gesteld.

Incidenteel

Voor de kosten van de openbare verlichting vielen de totale lasten uiteindelijk € 71k lager uit dan geraamd. Dit kwam o.a. door een restitutie van €22k ontvangen voor de bijdrage Bureau OVL en ontvingen we van NDOR meer schadevergoedingen dan begroot.

Incidenteel

Een positief verschil ontstaat van € 108k op het onderdeel voor verkeersmaatregelen die per saldo worden verrekend met ontvangen subsidies. In de vooraf gemaakte ramingen hebben we hier geen rekening mee gehouden.

Incidenteel

Het overige verschil is een voordeel op de salarislasten van € 240k. In de uitgebreide toelichting op de salarissen die is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering zijn de afwijkingen op concernniveau te zien die verband houden met alle wijzigingen binnen de salarislasten.

Incidenteel

De voor- en nadelen binnen dit taakveld zijn kleiner dan € 25k en worden niet gespecificeerd. De voor- en nadelen binnen dit taakveld zijn kleiner dan € 25k en worden niet gespecificeerd. Nog niet alle nieuwe verhuurafspraken waren juist vertaald in de begroting, dit levert nu een voordeel op van € 52k. De voor- en nadelen binnen dit taakveld zijn kleiner dan € 25k en worden niet gespecificeerd.

Incidenteel Structureel Incidenteel

Incidenteel/ Structureel

De belangrijkste factor binnen dit taakveld zijn de lager dan geraamde inkomsten op de leges rondom de ruimtelijke ordening. Per saldo is hier, na de aanpassing die in de Najaarsnota al was gemaakt, een nadeel van € 300k leges. Dit wordt veroorzaakt door een te hoge aanname in 2024 toen we de begroting van 2025 moesten opstellen met nauwelijks tot geen juiste ervaringscijfers onder de nieuwe Omgevingswet, onbedoelde dubbelingen in het kunnen opleggen van de tarieven en minder aanvragen onder de nieuwe Omgevingswet.

Incidenteel

Verder vormen de gemiste inkomsten uit het kostenverhaal voor het ruimtelijk perspectief Molenaargraaf-Brandwijk een nadeel. De inkomsten komen naar verwachting pas in de eerste helft van 2026 in plaats van Q4 2025. Dit levert voor het begrotingsjaar 2025 een budgettair nadeel op. We hadden hier in 2025 een bedrag van €50k voor geraamd als ontvangsten.

Incidenteel

Het overige verschil is een nadeel op de salarislasten van € 28k. In de uitgebreide toelichting op de salarissen die is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering zijn de afwijkingen op concernniveau te zien die verband houden met alle wijzigingen binnen de salarislasten. Vanwege hogere inhuurkosten werd overigens € 57k meer uitgegeven dan begroot.

T82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) € 131.000 V

Incidenteel

Van de plannen Langerak-Zuid en de schoollocatie in Giessen-Oudekerk is een tussentijdse winstname verwerkt. Het plan Schoolstraat Nieuwpoort is afgesloten met een verlies wat kleiner is dan de hiervoor gevormde verliesvoorziening. Tegenover deze voordelen staat een afwaardering van de locatie van de voormalige bibliotheek in Giessenburg omdat er nog geen concreet plan is. Deze afwaardering is volgens het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording)

T83 Wonen en Bouwen € 808.000 V

Incidenteel

Binnen het project De Overtuin is in de anterieure overeenkomst vastgelegd dat de ontwikkelaar een financiële bijdrage verschuldigd is aan de gemeente. Deze bijdrage wordt in rekening gebracht op twee momenten: 1. Na goedkeuring door de gemeente op het civieltechnisch ontwerp; 2. Per op te nemen woning, eveneens pas na gemeentelijke goedkeuring. De definitieve goedkeuring op het plan is in 2025 nog niet verleend. De laatste tekeningen worden in februari 2026 definitief vastgesteld, waarna formele goedkeuring in 2026 kan plaatsvinden. De geraamde inkomsten van € 120k in 2025 zullen dus ook pas in 2026 worden ontvangen.

T81 Ruimtelijke Ordening € 406.000 N

De leges van de Omgevingsvergunningen vallen uiteindelijk een stuk lager uit dan begroot. Het gaat uiteindelijk om een nadeel van € 461k. Meestal komen in het vierde

Jaarstukken 2025 - pagina 18

Incidenteel/ Structureel

Incidenteel

Jaarstukken 2025 - pagina 19

kwartaal de meeste aanvragen binnen en dachten we bij het opstellen van de Najaarsnota al dat de volledige opbrengst niet te realiseren zou zijn vanwege de nieuwe Omgevingswet, een terugval van het aantal aanvragen en een te hoge inschatting van het aantal aanvragen. Zodoende hebben we bij de Najaarsnota al een deel afgeraamd maar dit bleek nog niet voldoende. In de meerjarenbegroting hebben we dit al wel aangepast zodat het structureel geen effecten meer geeft. Er is een voordeel voor salarislasten, in de uitgebreide toelichting op de salarissen die is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering zijn de afwijkingen op concernniveau te zien die verband houden met alle wijzigingen binnen de salarislasten.

Doel is gerealiseerd Doel is deels gerealiseerd

2. Economie, Energie en Buiten Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Economie

A.1. We willen zorgdragen voor een prettig ondernemersklimaat met voldoende, toekomstbestendige en kwalitatief goede ruimte voor bedrijvigheid en werkgelegenheid zoals beschreven in het vastgestelde beleidskader bedrijvigheid (januari 2024). A.2. Goede aansluiting van onderwijs op behoefte van ondernemers aan (lokale) arbeidskrachten.

Jaarstukken 2025 - pagina 20

Doel is niet gerealiseerd

Status Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

We geven uitvoering aan het uitvoeringsprogramma bedrijvigheid. (A.1) Dit document is nog niet vastgesteld, maar wordt nog verder vormgegeven binnen de ambtelijke organisatie. Om die reden werd er in 2025 nog geen uitvoering gegeven aan specifieke acties die in het uitvoeringsprogramma komen te staan. In het uitvoeringsprogramma zullen ook reguliere werkzaamheden worden benoemd, welke in 2025 uiteraard wel al werden uitgevoerd zoals gebruikelijk. We participeren ambtelijk en bestuurlijk in het netwerk economie Zuid-Holland Zuid. (A.1) We wonen regelmatig ambtelijke en bestuurlijke overleggen bij in het netwerkeconomie Zuid-Holland Zuid. Daarnaast trekken we binnen dit netwerk gezamenlijk op richting de provincie Zuid-Holland. We blijven uitvoering geven aan de campagne Koop Lokaal. (A.1) Door het vertrek van meerdere medewerkers is hier geen uitvoering aan gegeven. Inzetten op een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en ondersteunen initiatieven daartoe. Het gaat hierbij om ondersteuning van i-lab, organisatie van techniekroutes en activiteiten op het gebied van loopbaanoriëntatie en begeleiding. (A.2) Met de techniekroutes en het scholierennetwerkevent zetten we in op de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Daarnaast leggen we actief de verbinding tussen i-lab, scholen en bedrijven. Dit doen we in gesprekken.

Ook wijzen we ondernemers door middel van onze nieuwsbrief op relevante evenementen.

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Agrarische economie

B.1. Een toekomstbestendige, duurzame, agrarische sector die zich verder kan ontwikkelen naar een duurzamere landbouw met nieuwe verdienmodellen waarbij verbreding en diversifiëring van de bedrijfsvoering mogelijk is

Status Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan) Uitvoering geven aan het vergunningenloket en stikstofbank. (B.1)

Boeren hebben regelmatig vragen bij hun vergunde situatie. In 2025 hebben we opnieuw een aantal situaties in beeld gebracht. In het kader van ons gebiedsproces staan we dicht bij onze boeren en brengen we situaties in kaart wanneer deze onduidelijk of onbekend zijn. Vanuit het gebiedsplan Alblasserwaard zijn we gestart met een collectieve aanpak voor stikstof en vergunningen. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd. In samenwerking met agrarische ondernemers, boerenorganisaties en gebiedsplatform werken we aan een gebiedsagenda voor de Alblasserwaard. (B.1) In maart 2025 is vanuit het gebied de gebiedsagenda aangeboden aan de provincie Zuid-Holland. De gebiedsagenda is in samenwerking met boeren en natuurorganisaties uitgewerkt in het gebiedsplan Alblasserwaard. Dit gebiedsplan is in januari 2026 besproken in de raad en kwam ook aan de orde in de Regiegroep Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. We participeren ambtelijk en bestuurlijk in het traject van het Zuid–Hollands Programma Landelijk Gebied. We zetten het voorzitterschap van de Regiegroep NPLG Alblasserwaard Vijfheerenlanden voort. (B.1) Voor het gebiedsproces Alblasserwaard is de Regiegroep Alblasserwaard-Vijfheerenlanden vijf keer bij elkaar gekomen.

In de regiegroep is het gebiedsplan Alblasserwaard meerdere keren aan de orde gekomen evenals de voortgang rondom het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied en het Utrechts Programma Landelijk gebied. Uitvoeren van het visiedocument Landbouw in samenwerking met de stakeholders. (B.1) Het visiedocument Landbouw is opgenomen in onze Omgevingsvisie 2040. De omgevingsvisie werken we uit in omgevingsprogramma's. Het gebiedsplan Alblasserwaard is in overeenstemming met onze omgevingsvisie. We ondersteunen de ontwikkeling van een agri- en foodcampus onder de voorwaarde dat dit een innovatiehub wordt waarin overheid, onderwijs, ondernemers samenwerken aan toekomstbestendige veenweiden. (B.1) In 2025 is een nieuwe projectleider gestart. We werken aan het opstellen van een intentieovereenkomst met de initiatiefnemers. De initiatiefnemers stellen een stedenbouwkundige visie op die aansluit op de gebiedsvisie.

Jaarstukken 2025 - pagina 21

De pilot drukdrainage is succesvol afgerond, we willen deze graag voortzetten. Er is meer inzicht nodig in effecten op lange termijn van actieve waterinfiltratiesystemen om op te kunnen schalen. (B.1) De resultaten van de eerste pilot periode werden in maart 2025 gepresenteerd. Omdat er meer inzicht nodig is in effecten op de lange termijn, wordt het project voortgezet. Hiervoor is een subsidievraag ingediend bij de provincie Zuid-Holland en Utrecht. Deze aanvraag is toegekend. De financiering wordt verstrekt door beide provincies. In 2025 geven we uitwerking aan het geactualiseerde beleid vrijkomende agrarische bebouwing. (B.1) Het geactualiseerde VAB-beleid werd in februari 2025 vastgesteld. Ook werd de beleidsregel sloopregister en overdracht sloopmeters vastgesteld. In januari 2026 zijn de boeren hierover geïnformeerd. We voeren het penvoerderschap voor LEADER -Alblasserwaard uit. (B.1) Het afgelopen jaar hebben we uitvoering gegeven aan het penvoerderschap van LEADER. Zo is er onder andere een website is ontwikkeld voor LEADER-Alblasserwaard en hebben we meerdere projectideeën ontvangen. Inmiddels zijn er ook twee projecten beschikt. Daarnaast is de aanvraag voor de beheerkosten toegekend. In 2024 hebben we een verkenning uitgevoerd en een aanvraag Regiodeal ingediend gericht op de toekomst van de landbouw en toekomstbestendigheid landelijk gebied.

Na besluitvorming door het Rijk hopen we hier in 2025 een vervolg aan te geven. (B.1) In 2024 hebben we een verkenning uitgevoerd en een aanvraag Regiodeal ingediend gericht op de toekomst van de landbouw en toekomstbestendigheid van het landelijk gebied. In februari 2025 werd bekend dat de ingediende aanvraag door het Rijk werd toegekend. Alle benodigde voorbereidingen zijn getroffen in 2025 met als resultaat een afgesloten samenwerkingsovereenkomst, een convenant en uitvoeringsprogramma. In 2026 wordt daadwerkelijk uitvoering gegeven aan de projecten. Aanvragen hiertoe kunnen vanaf 23 februari 2026 worden ingediend. We geven uitvoering aan de Veenweidestrategie Alblasserwaard. (B.1) Het gebiedsplan Veenweideaanpak (Veenweidestrategie) maakt onderdeel uit van het gebiedsplan Alblasserwaard. In het gebiedsplan Alblasserwaard zetten we in werkpakket 2 in op het remmen van bodemdaling en het verminderen van CO2-uitstoot uit veen door het opschalen van WIS (waterinfiltratiesystemen). We zetten in op verdere verkenning en realisatie van mestvergistingsproject. (B.1) Meerdere boeren in ons gebied willen aan de slag met mestvergisting en hebben hier een aanvraag voor

Jaarstukken 2025 - pagina 22

ingediend. Daarnaast hebben we een analyse laten uitvoeren door DLV waarin verschillende mestvergistingsconcepten zijn uitgelicht. Mestvergisting is ook als werkpakket opgenomen in het gebiedsplan Alblasserwaard.

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Vrijetijdseconomie

In de Toeristische Agenda Molenlanden (TAM) 2021-2025 is vastgelegd dat wij werken aan de volgende doelen: C.1. Verhogen van bestedingen en werkgelegenheid in de vrijetijdssector. C.2. Toerisme is in balans: Toerisme & Recreatie zorgen niet voor overlast (bij inwoners of het landschap), maar dragen bij aan maatschappelijke doelen, zoals duurzaamheid, leefbaarheid, mobiliteit, bewegen en gezondheid, educatie en opleidingen. C.3. Toeristen komen specifiek

Jaarstukken 2025 - pagina 23

Status

Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

Actualiseren van de TAM 2021-2025. We starten in het najaar van 2025 een traject om te komen tot actualisatie van het beleid in 2026. De TAM vormt de basis, maar wordt aangescherpt en nieuwe ontwikkelingen worden meegenomen. C.1-C.5 In de eerste helft van 2025 zijn we gestart met de evaluatie van de TAM 2021-2025. Daarbij hebben we de ambities en doelen getoetst, gesprekken gevoerd met (een deel van) het werkveld en een peiling uitgezet onder alle toeristisch-recreatieve ondernemers en organisaties. Ook hebben we het Inwonersonderzoek Toerisme herhaald en trends en actuele ontwikkelingen in kaart gebracht. Deze analyses zijn besproken met een afspiegeling van de vrijetijdssector (klankbordgroep) en gedeeld tijdens een recent georganiseerde brede bijeenkomst met ondernemers en geïnteresseerden. Samen met stakeholders werken we verder aan het opzetten van een Destinatie Marketing Organisatie (DMO). Het platform ‘Ontdek de Alblasserwaard’ vormt hiervoor de basis. (C.1, C.4) Het afgelopen jaar hebben we nauw samengewerkt met Den Hâneker om ons gebied toeristisch en recreatief te promoten via het platform Ontdek de Alblasserwaard. De voorbereidingen zijn getroffen voor de start van een kwartiermaker in Q2 2026 om per 2027 te komen tot een zelfstandige Destinatie Marketing Organisatie (DMO).

Dit traject heeft de afgelopen jaren vertraging opgelopen door bestuurlijke wisselingen bij Den Hâneker Uitvoeren inwonersonderzoek ‘Toerisme en Leefbaarheid’. Met de uitkomsten van het onderzoek uit 2021 meten we, vier jaar later, hoe inwoners de lusten en lasten van toerisme ervaren. Dit biedt inzicht en kansen om (nog beter) te sturen op balans en draagvlak voor toekomstige ontwikkeling. De uitkomsten zijn een belangrijke bouwsteen voor de actualisatie van de TAM. (C.2) In het voorjaar van 2025 is het Inwonersonderzoek Toerisme uitgezet. Via een brief zijn er 7500 huishoudens in heel Molenlanden rechtstreeks uitgenodigd om deel te nemen. Vanwege de omvang van Werelderfgoed Kinderdijk zijn in Kinderdijk alle huishoudens benaderd. Daarnaast is het onderzoek uitgezet via social media, de website van de gemeente en lokale media. Inwoners konden de vragenlijst invullen van 12 mei tot en met 15 juni 2025. Dit leverde 805 volledig ingevulde enquêtes op. De rapportage met alle uitslagen is te vinden op de gemeentelijke website.

voor het ‘verhaal van Molenlanden’. Dit doen we door de beleving van landschap, kernen en iconen te vergroten. C.4. Door gebiedsmarketing en promotie staat Molenlanden ‘op de kaart’. Hiervoor werken we samen met onder meer de provincie en marketingpartners. C.5. Het recreatieve routenetwerk (fietsen, wandelen en varen) stimuleert inwoners en bezoekers om de Alblasserwaard op de fiets, te voet of over water te bezoeken.

Jaarstukken 2025 - pagina 24

Herdruk 'Recreatie- en Cultuur-kaart Molenlanden’ met aanpassingen zodat de kaart nog meer geschikt wordt voor toeristische bezoekers. (C.3, C.4) In het voorjaar van 2025 is de herdruk van de Cultuur- en Recreatiekaart uitgevoerd. De 5.000 exemplaren zijn verdeeld onder de toeristisch, recreatieve ondernemers in Molenlanden. Nieuw was de toevoeging van een ‘hier staat u sticker’. Hiermee wordt de kaart nog meer geschikt voor toeristische bezoekers. Verbeteren recreatieve routenetwerk. We zorgen ervoor dat de basis van het fiets-, wandel- en vaarroutenetwerk (beheer en onderhoud) op orde is en aansluit op de wensen van gebruikers. (C.5) In 2025 zijn we gestart met het fijnmaziger maken van het wandelroutenetwerk. We hebben onderzocht in welke gebieden binnen onze gemeenten we er ‘kleurenroutes’ aangelegd kunnen worden. Dit zijn korte thematische routes, zoals natuur-, cultuur, of educatieve routes, die je kunt volgen vanuit een interesse. De bestekken worden opgesteld om de routes in 2026 uit te rollen in het eerste gebied. Ook hebben we in 2025 een grote controle uitgevoerd van het fietsroutenetwerk. Daarbij zijn alle kapotte bordjes en panelen in kaart gebracht. Daarnaast is een begin gemaakt met het vervangen van overstapjes, hekken en andere voorzieningen waar dat nodig is.

Verder zijn we intensief in gesprek met de provincie om de mogelijkheid te onderzoeken voor het oprichten van een Routebureau binnen de provincie Zuid-Holland. Het Routebureau zou het beheer en onderhoud van alle wandel- en fietsroutenetwerken in de provincie Zuid-Holland op zich nemen. Wethouder van Helden neemt namens Molenlanden deel aan de gesprekken met de gedeputeerde. Aanleg van het ‘Struinpad’ tussen Nieuwpoort en het Schoonhovense Veer. Na de eerder uitgevoerde onderzoeken streven we ernaar in Q2 van 2025 het ‘Struinpad’ te realiseren. (C.5) De aanpassingen die nodig zijn op basis van de flora- en faunaonderzoeken vragen een grotere investering dan op dit moment haalbaar is. Na een zorgvuldige afweging werd duidelijk dat deze investering nu niet realiseerbaar is. Hierdoor wordt de aanleg van het Struinpad niet uitgevoerd.

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Vrijetijdseconomie Kinderdijk

D.1. Het icoon Kinderdijk vertelt een authentiek en aansprekend verhaal. D.2. De dorpen Kinderdijk en Alblasserdam ontwikkelen zich in de luwte van de toeristenstroom. D.3. De verkeersveiligheid en leefbaarheid vergroten we door een optimale grip op alle bezoekersstromen naar het Werelderfgoed over weg en water. D.4. De bestuursstructuur is slagvaardig en flexibel, op alle niveaus voelen belanghebbenden (dus ook bewoners) zich vertegenwoordigt bij de ontwikkeling van Kinderdijk.

Jaarstukken 2025 - pagina 25

Status

Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

Het uitvoeringsprogramma Kinderdijk verder verfijnen, invullen en uitvoeren. Een update van het uitvoeringsprogramma leggen we voor aan de gemeenteraad. (D.1 t/m D.5) Het UPK wordt voortdurend bijgewerkt. Om de diverse projecten integraal in regie te realiseren, is in 2025 gestart met het organiseren van een Programmamanagementteam. In de opzet hiervan wordt ook het gehele UPK onder de loep genomen. In 2025 worden de voorgestelde actiepunten uit de (nog te accorderen) visie ‘bezoekersmanagement’ omgezet tot projectvoorstellen en ten uitvoer gebracht. (D.2, D.3) Voor de onderdelen ’Ontwikkeling van overkoepelende strategie en aanpak voor (alternatieve) transferia en parkeervoorzieningen’ en ’Optimalisatie van routing en ticketing’ is het Implementatieplan Parkeer- & Geleidingsmanagement Kinderdijk opgesteld. Voor ‘Het verbinden van de ontwikkelingen rondom Kinderdijk met initiatieven en kansen in het achterland, de Alblasserwaard’ is een kansenkaart ontwikkeld. Deze wordt nu verder uitgewerkt. Ten behoeve van een ‘Toetsingskader’ is opdracht gegeven voor een herziening van het Gebiedsperspectief ‘Toekomst Werelderfgoed Kinderdijk’, gefinancierd door de Provincie Zuid Holland. Het ‘Marketing- en communicatieplan ‘is uitgewerkt in een Communicatie- en Participatieplan dat begin 2026 aan de raad wordt aangeboden.

De marketing wordt opgepakt binnen het op te richten Programmamanagementteam. We zijn nog niet toegekomen aan de optimalisatie van personenvervoer over water en het ontwikkelen van een bezoekersmanagement- organisatiemodel. Deze onderwerpen kennen een langere doorlooptijd. In 2025 starten we met het uitvoeren van het stedenbouwkundig plan ‘Entreegebied Kinderdijk’. Een passend investeringsvoorstel voor het uitwerken van het plan zal worden gedaan. Beide aangekochte panden worden daarin meegenomen. We betrekken alle stakeholders bij dit proces. (D.4, D.5) Het stedenbouwkundig plan is verwerkt in een nieuw bestemmingsplan dat op 17 juli 2025 is vastgesteld. In 2026 starten we met het uitwerken en realiseren van de verschillende deelprojecten. Voor de vier aangekochte panden is een waarde- en verhuurtaxatie opgevraagd, zodat we een gefundeerde afweging kunnen maken over de toekomstige bestemming van deze panden.

D.5. De gezonde exploitatie van Kinderdijk herstelt zich na de coronacrisis.

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Arbeidsmarkt

E.1. Aansluiting van vraag en aanbod van arbeidskrachten in de regio verbeteren, waarbij we optimaal gebruik maken van ieders mogelijkheden.

Een direct gevolg van bovenstaande punten is dat de exploitatie van Kinderdijk verder wordt verbeterd. We komen dichter in de buurt en bereiken sneller het punt waarop meer inkomsten gegenereerd kunnen worden in het ‘Verrekeningsmechanisme Kinderdijk’. (D.5) Op 16 juli 2025 is er tussen de gemeente en SWEK afgesproken dat per 1 januari 2026 zowel Alblasserdam als Molenlanden voor iedere bezoeker van Kinderdijk € 1 via het Verrekeningsmechanisme Kinderdijk ontvangen. Hierdoor kunnen extra inkomsten gegenereerd worden.

Status

Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

Deelnemen aan de vanuit de landelijke overheid geïnitieerde hervorming van de arbeidsmarktregio Gorinchem waarbij onder andere een Regionaal Werkcentrum wordt gevormd. Hierin worden de diensten gebundeld van het Leerwerkloket, het werkgeversservicepunt en het Regionaal Mobiliteitsteam AV werkt door. Doel is een optimale samenwerking te creëren tussen publiek en private partners om mensen te begeleiden naar passend werk of scholing. 2025 is daarbij een transitiejaar. (E.1) Per 1 januari 2025 is het Werkcentrum Gorinchem gestart. Met de komst van het Werkcentrum is een laagdrempelige en centrale toegang gerealiseerd tot alle dienstverlening rond werk, ontwikkeling en opleiding aan werkenden, werkzoekenden en werkgevers. Daarmee is in 2025 een belangrijke stap gezet, die we in 2026 verder optimaliseren. Continueren en herijken van de activiteiten op het gebied van Onderwijs. (E.1) De activiteiten op het gebied van onderwijs zijn voortgezet. Zo waren er vier succesvolle techniekroutes en in samenwerking met buurgemeenten Alblasserdam en Papendrecht is het jaarlijks scholieren netwerkevent georganiseerd. Ook zijn de contacten met 't Gilde, Yuverta, da Vinci en I- lab onderhouden. Deelnemen aan de arbeidsmarktregio en de activiteiten die daaronder vallen. (E.1) Molenlanden maakt deel uit van de arbeidsmarktregio Gorinchem en neemt in dat kader deel aan het Regionaal Beraad.

In 2025 is gezamenlijk gewerkt aan een nieuw samenwerkingsconvenant en is een meerjarenagenda vastgesteld met doelen en maatregelen ter verbetering van de arbeidsmarkt en dienstverlening. Versterken van bestaande initiatieven en structuren zoals de SitY academy en bijdragen aan nieuwe activiteiten zoals het begeleiden van asielzoekers en Oekraïense vluchtelingen naar werk.

Jaarstukken 2025 - pagina 26

(E.1) In 2025 zijn de bestaande initiatieven voortgezet. We vervullen hierin een verbindende en faciliterende rol; we brengen Avres en potentiële werkgevers met elkaar in contact bij personeelsvragen. Daarnaast nemen we maandelijks een item op in onze EZ-nieuwsbrief vanuit de taalcoach, waarin zij werkgeversvraagstukken onder de aandacht brengt.

Beleidsonderwerp

Ambitie (wat wilden we bereiken)

Energietransitie

F.1. Een betaalbare en betrouwbare duurzame energievoorziening voor onze inwoners en bedrijven. Waarbij we opwekken, opslaan en gebruik van energie zo dicht mogelijk bij elkaar organiseren volgens de klimaatdoelstellingen. F.2. Een versnelling in de afname van energiegebruik. F.3. Het vastgoed van de gemeente is in 2030 (nagenoeg) energieneutraal

Status

Verantwoording (Wat hebben we ervoor gedaan)

Een betaalbare en betrouwbare duurzame energievoorziening voor onze inwoners en bedrijven. Het opwekken en gebruik van energie zo dicht mogelijk bij elkaar, gelieerd aan de klimaatdoelstellingen vinden we erg belangrijk. Een versnelling in de afname van energiegebruik is één van de doelen. We willen toewerken naar een decentraal- en daarmee ook toekomstbestendig, energiesysteem. Daarbij worden energie besparen, vraag en aanbod van duurzame elektriciteit, warmte en koude en opslag voortdurend op elkaar afgestemd. Met marktpartijen en de samenleving wordt bekeken waar een bijdrage geleverd kan worden om het lokale energienet nu of in de toekomst te ontlasten. Voorbeeld hiervan is het onderzoek naar de energiehub voor Schelluinen-West. Daarnaast spannen we ons in met Tennet, Stedin en gemeente Gorinchem voor uitbreiding van station Arkel. (F.1) Samen met Tennet en Stedin is voortgang geboekt voor het uitbreiden van het hoogspanningsstation in Arkel. Ook werkten we samen met Stedin aan de uitbreiding van het middenspanningsstation in Nieuwpoort. Daarnaast werken we samen met ondernemers aan de energiehub in Schelluinen-West. Ook de groengas-pilot tussen Bleskensgraaf en Giessenburg is verder uitgewerkt. Het provinciale standpunt rondom mestvergisting was het afgelopen jaar een belemmerende en onzekere factor in de uitwerking.

Samenhang tussen de verschillende onderdelen van de energievoorziening in kaart brengen. (F.1) In RES-verband is een opdracht voorbereid voor een (lokale) energiesysteemstudie. Deze studie is mede bedoeld om de kansen en knelpunten van de verschillende onderdelen van de energietransitie samen te brengen en van daaruit plannen te maken voor een toekomstbestendig, decentraal energiesysteem. Het speelveld rondom de energievoorziening verandert voortdurend, waardoor deze ambitie een meerjarig en continu karakter heeft. Energietransitie koppelen aan ruimtelijk beleid en gebiedsontwikkelingen. We nemen (waar mogelijk) kaders en regels op in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. (F.1)

Jaarstukken 2025 - pagina 27

De energietransitie is stevig verankerd in de Omgevingsvisie. Deze visie schetst op hoofdlijnenwaar Molenlanden in 2050 wil staan. De verdere uitwerking hiervan vindt plaats in Omgevingsprogramma's. Het afgelopen jaar is duidelijker geworden hoe Molenlanden de programmastructuur wil inrichten en met welke programma's wordt gestart. Vooralsnog is het programma waarin de energietransitie een prominente plek heeft niet een van de eerste omgevingsprogramma's. De omgevingsplannen geven een verdere en meer gedetailleerdere uitwerking van de Omgevingsvisie en de bijbehorend programma’s. Er wordt gewerkt aan een basis regelset voor duurzaamheidsaspecten, die aansluit bij het implementatietempo van het regieteam dat zich hiermee bezighoudt. Deze ambitie kent een meerjarige doorlooptijd. Faciliteren van lokale initiatieven van inwoners/partners, zonder daarbij de rol van de initiatiefnemer over te nemen. Het verwachte 'duurzaamheids- en CO²-rendement en de mate van bereik onder inwoners' wegen we mee bij ons besluit over het faciliteren van een lokaal initiatief. (F.1) Ook dit jaar zijn opnieuw een aantal initiatieven op het gebied van energie gefaciliteerd. Zo heeft EnerGiessen eind oktober hun verkenning aan de wethouder overhandigd, heeft BLES2032 een gebiedscoöperatie opgericht is er een nieuw initiatief gestart in Groot-Ammers.

Daarnaast zijn inspanningen verricht om nieuwe initiatieven te vinden en op te zetten, waardoor in meerdere kernen gesprekken op gang zijn gekomen. Deze hebben in 2025 nog niet geleid tot een concreet nieuw initiatief. Uitreiken van de duurzaamheidsprijs eens in de twee jaar voor duurzame initiatieven uit de Molenlandse samenleving (F.1) In 2024 is de duurzaamheidsprijs voor het laatst uitgereikt. Eerder is aan de raad aangegeven dat de animo voor de prijs, na een aantal succesvolle uitreikingen, afneemt. Daarom wordt bekeken wat een passende vervanger voor deze regeling kan zijn. Uitvoeren van projecten, acties en diensten die in het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat zijn opgenomen, op basis van de vastgestelde RES 1.0, de Transitievisie warmte en 'het beleidskader kleinschalige windturbines'. (F.1 en F.2) Eind november is de raad hierover via een raadsinformatiebrief geïnformeerd. Bij deze brief waren de Uitvoeringsaanpak 2026 en de monitoringsrapportage over 2025 als bijlage opgenomen. In beide documenten zijn de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek verwerkt. Vaststellen van beleid voor lokaal eigendom en financiële participatie in grootschalige duurzame energieprojecten. (F.2) De uitgangspunten voor lokaal eigendom en financiële participatie voor grote windturbines stelden we