Beleidsnota Verblijfsrecreatie Molenlanden 2022

Beleidsnota Beleidsnota Verblijfsrecreatie 2022 Beleidsnota verblijfsrecreatie verblijfsrecreatie Molenlanden gemeente Molenlanden Molenlanden Ambities, opgaven en kaders Conceptversie 1.1 Speerpunten, kaders en proceswijzer

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

1

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

Colofon Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, oktober 2022 Auteurs

Gemeente Molenlanden A. (Annelies) Klein Bongers C. (Charlotte) Dovianus M. (Marielle) Runge Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd en BügelHajema Adviseurs A. (Annemiek) Riefel M. (Martijn) Huijgen C. (Cindy) Gelderman R. (Renée) Steenbergen L. (Laura) van Dijk

Beeldmateriaal Gemeente Molenlanden en archief Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

2

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

Voorwoord Het groeiende toerisme biedt kansen en uitdagingen voor onze gemeente. Daarom is begin 2021 de Toeristische Agenda Molenlanden (TAM) opgesteld. Een stip aan de horizon waar we met elkaar naar toe willen werken de komende jaren. Een belangrijke rol daarin is weggelegd voor de sector verblijfsrecreatie want naast een ‘dagje uit’ willen we ons verder ontwikkelen als aantrekkelijke bestemming om langer te verblijven. Voor u ligt de Beleidsnota Verblijfsrecreatie Molenlanden 2022. Hierin bouwen we voort op de TAM en zoomen we in op verblijfsrecreatie als belangrijke deelsector van de vrijetijdseconomie. Als wethouder ben ik verheugd met deze nota omdat het duidelijkheid geeft hoe we de ontwikkeling van verblijfsrecreatie in onze gemeente voor ogen zien. Het geeft helderheid over marktruimte, kansrijke accommodatietypen en wat daarin passend is bij de identiteit en kracht van ons gebied. Daarnaast geeft de beleidsnota belangrijke uitgangspunten. Hierdoor kunnen we bij nieuwe initiatieven evenwichtige afwegingen maken in relatie tot natuur, landschap en leefbaarheid. Mijn dank gaat uit naar alle betrokken organisaties en personen die aan deze beleidsnota hebben meegewerkt. We gaan met elkaar voor een passende ontwikkeling van de sector verblijfsrecreatie die bijdraagt aan gastvrijheid, inkomsten, werkgelegenheid en een mooi voorzieningenniveau in Molenlanden!

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Johan Quik, wethouder Economie, Bereikbaarheid en Participatie

3

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

4

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

Inhoudsopgave Voorwoord ...........................................................................................................................................3 1 Inleiding ............................................................................................................................................7 1.1 Aanleiding............................................................................................................................7 1.2 Totstandkoming beleidsnota..........................................................................................8 1.3 Definities en afbakening...................................................................................................8 2

Het vertrekpunt .....................................................................................................................11 2.1 DNA en identiteit ..................................................................................................................11 2.2 Verblijfsrecreatie in Molenlanden .....................................................................................11 2.3 Vraag naar verblijfsrecreatie ..............................................................................................13 2.4 Dagrecreatie ..........................................................................................................................14 2.5 Waarde verblijfsrecreatie....................................................................................................14

3

Ontwikkelingen in de sector ...............................................................................................17 3.1 Relevante ontwikkelingen en trends................................................................................17 3.2 Lokale en regionale ontwikkelingen ................................................................................18 3.3 Indicatie van de marktruimte ............................................................................................20 3.4 SWOT-analyse .......................................................................................................................21

4

Ambities en uitgangspunten...............................................................................................25 4.1 Ambitie ...................................................................................................................................25 4.2 Opgaven .................................................................................................................................26 4.3 Randvoorwaarden voor succes.........................................................................................26 4.4 Algemene uitgangspunten .................................................................................................28 4.5 Uitgangspunten per accommodatietype........................................................................31

Bijlage 1. Bronnenlijst .....................................................................................................................36 Bijlage 2. Overzichtskaart aanbod verblijfsrecreatie ................................................................37 Bijlage 3. Extra analyses bij hoofdstuk 2, Het vertrekpunt.......................................................38 Bijlage 4. SWOT-analyse .................................................................................................................41 Bijlage 5. Proceswijzer Initiatiefnemers.......................................................................................42

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

5

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

6

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

1 Inleiding

Deze beleidsnota verblijfsrecreatie is een concrete uitwerking van de TAM en gericht op de gehele verblijfsrecreatieve sector (van hotel en B&B tot kampeerterrein en camperplaats). De nota geeft inzicht in op welke manier de verblijfsrecreatiesector het best kan groeien en bevat uitgangspunten voor nieuwe initiatieven of uitbreidingsplannen. Dit inzicht is belangrijk voor inwoners, initiatiefnemers en de gemeentelijke organisatie.

“Molenlanden positioneert zich de komende jaren naast ‘dagje uit’ ook als aantrekkelijke verblijfsrecreatie bestemming, als onderdeel van het Groene Hart en aan de hand van de eigen verhaallijnen ‘Molens & Water’, ‘Agro & food’ en ‘Nieuwpoort & Oude Hollandsche Waterlinie.” “Het bestaande aanbod verblijfsrecreatie is vooral kleinschalig in omvang en aantal (bed & breakfasts, appartementen en mini-campings). Dit mag vanuit de toerist bekeken diverser zijn en gericht op meer comfort. […] Doel van de gemeente is om kwalitatief hoogwaardige verblijfsrecreatie te behouden en ontwikkelen, gericht op de bezoeker.” (bron: Toeristische Agenda Molenlanden, 2021-2025)

Een sector in ontwikkeling Voor het jaar 2020 groeide de sector toerisme met gemiddeld 6% per jaar. In 2019 was de economische impact van de vrijetijdssector in Nederland gebaseerd op 91,2 miljard aan toeristisch-recreatieve bestedingen. Hiermee leverde de sector een bijdrage van maar liefst 4,4% aan het Nederlands BBP – meer dan de sectoren landbouw en olie- en gaswinning.

1.1 Aanleiding

De gehele sector toerisme werd de afgelopen jaren hard geraakt als gevolg van de wereldwijde pandemie veroorzaakt door het coronavirus. In het vroege voorjaar van 2020 kwam het toerisme abrupt tot vrijwel stilstand. Gelukkig zijn niet alle toeristische bedden vanaf toen leeg gebleven, maar de impact van de coronapandemie op de deelsector verblijfsrecreatie was groot. Het binnenlands verblijfstoerisme (Nederlanders die in eigen land op vakantie gaan) is in 2021 nagenoeg hersteld en voor 2022 is de verwachting dat er weer sprake is van groei t.o.v. het jaar voor corona. Het inkomend toerisme (internationale reizigers die naar Nederland komen) werd door corona harder geraakt. In 2021 en 2022 is het buitenlands bezoek weer voorzichtig op gang gekomen. Het is echter nog niet terug op het pré-corona niveau van 2019. De verwachting is dat het inkomend toerisme in 2024 geheel hersteld zal zijn, waarbij de dichtbij markten zoals Duitsland en Vlaanderen eerder herstellen dan de ver weg markten zoals Amerika en Azië (NBTC, sept. 2022).

Toeristische Agenda Molenlanden 2021-2025 Toerisme is een sector van economisch belang en laat een forse groei zien de afgelopen decennia. Dit biedt regio’s en gemeenten, waaronder Molenlanden, kansen om hierop in te spelen. Om de kansen van toerisme te benutten en ervoor te zorgen dat groei je niet overkomt maar het in goede banen te leiden, is begin 2021 de Toeristische Agenda Molenlanden (TAM) 2021-2025 gepresenteerd. In deze beleidsvisie staan doelen en kaders voor toeristische ontwikkeling zodat met alle stakeholders de Vrijetijdseconomie wordt versterkt. Een belangrijke rol in de TAM is weggelegd voor de deelsector verblijfsrecreatie. Het bestaande aanbod van verblijfsrecreatie in de gemeente is vooral kleinschalig in omvang en aantal. Dit mag vanuit de toerist bekeken meer divers zijn en gericht op meer comfort. Daarnaast is het belangrijk dat het aanbod aansluit op het DNA van Molenlanden dat bestaat uit de verhaallijnen ‘Molens & Water’, Agro & Food’, ‘Nieuwpoort & Oude Hollandsche Waterlinie’. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Ook in Molenlanden groeit de sector toerisme weer. Kijkend naar de verblijfsrecreatie zien we dat het aanbod nog steeds beperkt is qua omvang en 7

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

diversiteit, maar dat het aantal initiatieven voor nieuwe accommodaties en uitbreiding van bestaande accommodaties toeneemt. Het aantal toeristische bedden is de afgelopen jaren gegroeid naar ongeveer 1700 slaapplaatsen. In 2019 werden ruim 38.000 toeristische overnachtingen doorgebracht in Molenlanden, in 2020 zo’n 32.000 overnachtingen en in 2021 96.500. De enorme stijging van het aantal overnachtingen komt grotendeels door de transformatie van Camping de Put tot Vakantiepark Molenwaard, maar ook de al bestaande verblijfsrecreatieve ondernemingen groeiden en werden beter bezocht.

▪ ▪

▪ ▪

We zien de kansen die de sector verblijfsrecreatie kan bieden. Niet alleen voor onze lokale economie inclusief werkgelegenheid, maar ook voor de leefbaarheid en brede welvaart. Brede Welvaart is een nieuwe internationale maatstaf die is ontwikkeld om welvaart te meten voorbij economische groei alleen. Toerisme biedt ook kansen aan de agrarische sector waar de komende jaren veranderingen gaan plaatsvinden en het veranderende landschap. Naast kansen zijn er ook uitdagingen want groei van de sector mag niet leiden tot overlast (bij de inwoners of het landschap). Ook de focus op toeristische verhuur is belangrijk om ervoor te zorgen dat we in de toekomst niet worden geconfronteerd met woon- een huisvestingsparken in plaats van toeristische verblijfsrecreatie.

1.3 Definities en afbakening Verblijfsrecreanten zijn bezoekers die Molenlanden voor een kortdurend verblijf bezoeken en daarbij minimaal één nacht in ons gebied verblijven. Dit kunnen toeristische en zakelijke gasten zijn. Op de toeristische markt onderscheiden we toeristische overnachtingen en overnachtingen van vaste gasten (eigenaren van een jaarplaats, vaste ligplaats of tweede woning in ons gebied). Verblijfsrecreatie staat niet op zichzelf. Een aantrekkelijke toeristische bestemming beschikt over voldoende overnachtingsmogelijkheden én dagrecreatieve voorzieningen, zoals fiets- en wandelpaden, musea, horecagelegenheden en attracties. Het samenspel tussen dag en verblijf creëert een aantrekkelijk totaalproduct.

1.2 Totstandkoming beleidsnota We hebben verschillende stakeholders betrokken bij de totstandkoming van deze beleidsnota. Wanneer veel partijen dezelfde toekomst ambiëren, is de kans op succes groter. Om die reden hebben we, met ondersteuning van een extern bureau, een zorgvuldig proces doorlopen. ▪

Er is een klankbordgroep geformeerd bestaande uit 5 ondernemers, een vertegenwoordiging uit de regio. We hebben het college betrokken door middel van een informatiebijeenkomst aan het begin van het traject en afstemming met betrokken bestuurders tijdens het traject. De provincie Zuid-Holland heeft meegelezen en schriftelijk gereageerd. Er is in het voorjaar van 2022 één brede belanghebbenden bijeenkomst georganiseerd waar ondernemers, organisaties en bewoners aan hebben deelgenomen (25 deelnemers)

Afbakening aanbod In de tabel op pagina 9 staan de verblijfsaccommodatietypen die worden behandeld in deze beleidsnota.

Er is een begeleidingsgroep opgesteld met collega’s vanuit verschillende domeinen, waaronder Economie & Toerisme, Ruimtelijke Ordening, Bouw& Woningtoezicht, Wonen, Verkeer en Beheer Buitenruimte.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

8

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

Tabel 1.1. Afbakening en definities verblijfsaccommodaties Categorie Bed & Breakfast

Hotel

Verblijfsrecreatie terrein / vakantiepark

Kleinschalige kampeerterreinen Losse recreatiewoninge n Particuliere verhuur

Definitie1 Een Bed & Breakfast is kleinschalig, gevestigd in bestaande bebouwing, ondergeschikt aan de woonfunctie en wordt gerund door de hoofdbewoner als nevenactiviteit. Het betreft logies met ontbijt. Een hotel is een accommodatie met slaapplaatsen voor logiesverstrekking in overwegend één- en tweepersoonskamers tegen boeking per nacht, waar afzonderlijke maaltijden, kleine etenswaren en dranken kunnen worden verstrekt. Dat is niet noodzakelijk. Onder verblijfsrecreatie terreinen verstaan we zowel kampeerterreinen als huisjesterreinen. Dit zijn terreinen met (volledig of gedeeltelijk) toeristische slaapplaatsen, waarop kan worden overnacht in tenten, toercaravans, campers, tenthuisjes of trekkershutten. Evenals terreinen met een aantal zomerhuisjes, stacaravans, (vakantie)bungalows of (vakantie-)appartementen, die hoofdzakelijk voor verhuur door de exploitant of beheerder van het complex beschikbaar zijn. Een kleinschalig kampeerterrein heeft een beperkt aantal standplaatsen, is ondergeschikt aan de hoofdfunctie en wordt gerund door de hoofdbewoner als nevenactiviteit. Losse recreatiewoningen zijn solitaire bungalows en/of huisjes die niet op een verblijfsrecreatie terrein zijn gelegen.

Camperplaatsen

Een camperplaats is een speciaal voor campers ingerichte kampeerplaats, niet op een verblijfsrecreatieterrein gelegen. Hier mag de camper worden geparkeerd en is recreatief overnachten toegestaan. Een camper of kampeerauto is een motorvoertuig, dat is ingericht om in te overnachten en te verblijven.

Groepsaccommodatie

Accommodatie met logiesverstrekking overwegend aan personen in groepsverband met slaapgelegenheid in kamers, zalen, huisjes, tenthuisjes, appartementen en/of tenten die gasten mogelijk met vreemden moeten delen. Bijvoorbeeld: een kampeerboerderij, (kinder)vakantiehuis, kamphuis of natuurvriendenhuis.

Iemand die een ruimte in zijn woning of de volledige woning tijdelijk verhuurd als logiesaccommodatie, bijvoorbeeld via een platform zoals AirBnB of Expedia.

1 Bron: De definities zijn gebaseerd op landelijke definities, zoals o.a. gehanteerd door het CBS.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

9

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

10

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

2 Het vertrekpunt Dit hoofdstuk vormt het vertrekpunt voor deze beleidsnota. We gaan allereerst in op het DNA van het gebied, de ontwikkeling van vraag en het aanbod van Molenlanden en het speelveld: de regionale context. Zie voor meer achtergrondinformatie de Toeristische Agenda Molenlanden (TAM).

▪

2.1 DNA en identiteit In de Toeristische Agenda Molenlanden (TAM) 2021-2025 benoemen we de kwaliteiten die Molenlanden karakteriseren (het ‘DNA’) en het verhaal van Molenlanden. Hieronder hebben we de kwaliteiten en verhaallijnen kort samengevat: ▪ ▪ ▪

2.2 Verblijfsrecreatie in Molenlanden Het verblijfsrecreatieve aanbod In Molenlanden zijn 60 verblijfsrecreatieve bedrijven bekend. Van een deel van de bedrijven is de exacte beddencapaciteit bekend, van een deel niet. Met een conservatieve2 inschatting komt de beddencapaciteit van de Molenlandse bedrijven uit op ongeveer 1.700 bedden, waarvan 936 bij Vakantiepark Molenwaard.

Landschappelijke kwaliteiten: polder, Groene Hart, veenweide, agrarisch, natuur, water, etc. Waarden: rust, ruimte, openheid en uitzicht. Iconen & recreatieve voorzieningen: Molens, Kinderdijk, Nieuwpoort, Avonturenboerderij Molenwaard, jachthavens, campings, musea, maar ook de routenetwerken (wandelen, fietsen, varen).

Daarnaast zijn er de jachthavens Liesveld (250 ligplaatsen, Streefkerk) en Nova Portus bij Nieuwpoort. Het is onbekend hoeveel van deze plaatsen toeristisch of vast zijn en hoeveel passantenplaatsen het betreft (zonder overnachtingsdoeleinden). Watersportvereniging de Gors in Arkel heeft 175

Het verhaal van Molenlanden heeft drie verhaallijnen: ▪ Molens & water: Molenlanden heeft de hoogste dichtheid aan (monumentale) molens ter wereld én de grootste groep molens tezamen (Kinderdijk) van Nederland. Molens vertellen ook het verhaal van de inpoldering, het leven van vroeger, ons wereldberoemde waterbeheer en de vorming van het landschap. ▪ Agro & Food: het boerenland en de foodsector zijn misschien niet uniek voor Nederland, maar wel bijzonder voor Molenlanden. Dit thema biedt voldoende verhalen om te vertellen over de productie van voedsel. De hele keten van boer tot bord is aanwezig. Ook biedt dit kansen voor een

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

koppeling aan innovatie, duurzaamheid en agrotoerisme. Veel agrariërs zijn al actief op het gebied van recreatie en toerisme en kunnen hierop nog beter inspelen. Agro & Food zal altijd een belangrijk deel van het Molenlandse DNA vormen. De sector krijgt wel te maken met veranderingen en daarin kan recreatie en toerisme een ondersteunende rol in spelen. Nieuwpoort en de Oude Hollandse Waterlinie: Nieuwpoort is een iconische historische kern en vormt een begrip in de geschiedenis van Nederland. Dit verhaal is kansrijk en kan beter verteld worden en uitgedragen, in samenwerking met partners van de Oude Hollandse Waterlinie.

2 Vanwege het kleinschalige karakter van het aanbod van Molenlanden, zijn we niet uitgegaan van

de landelijk gemiddelde normen maar hebben we het aantal bedden / slaapplaatsen per accommodatie – daar waar die niet bekend zijn – conservatiever ingeschat.

11

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

ligplaatsen. Deze ligplaatsen zijn voor de leden, maar als een lid op vakantie is met de boot dan komt de ligplaats beschikbaar voor passanten. Watersportvereniging de Ammers in Groot Ammers heeft 1 ligplaats voor passanten en stelt net al WSV de Gors ligplaatsen beschikbaar voor passanten als leden zelf met de boot op vakantie zijn. Tijdens het opstellen van deze beleidsnota bleek hoe weinig informatie er is over de jachthavens binnen Molenlanden. Als actiepunt nemen we mee daar verder onderzoek naar te doen in combinatie met het al geplande onderzoek naar de werking van de verordening toeristenbelasting in 2023. Ook accommodaties die via verhuurplatforms, zoals Airbnb worden verhuurd zijn niet meegenomen in tabel 2.1. Actuele en betrouwbare cijfers hierover ontbreken. Wel kan op basis van de zoekfunctie (kaart) op de site van AirBnB een indicatie van de omvang worden gegeven. In de gemeente Molenlanden staan ongeveer 11 accommodaties3 ingeschreven. Een aantal accommodaties zijn echter reguliere B&B’s.

% bedrijven

# bedden schatting

% bedden schatting

B&B

38

63%

160

9%

Hotel

2

3%

32

1%

Camping

6

10%

350

21%

Bungalowpark

1

2%

936

55%

Recreatiewoning

7

12%

35

2%

Camperplaats

4

7%

125

7%

Groepsaccommodatie

2

3%

62

4%

60

100%

1.700

100%

Wat valt op? ▪ Molenlanden telt 60 verblijfsrecreatieve bedrijven4, waarvan meer dan de helft B&B’s zijn. ▪ Veruit de meeste slaapplaatsen worden geteld bij Vakantiepark Molenwaard en de campings.

Het verblijfsrecreatieve aanbod in Molenlanden is qua omvang beperkt, ook in vergelijking met de rest van Zuid-Holland. De provincie telt bijna 270.000 bedden (ZKA, 2018), waarvan (naar schatting) ruim een halve procent in Molenlanden staat.

Wat kenmerkt het aanbod? ▪ Het verblijfsrecreatieve aanbod in de gemeente Molenlanden kenmerkt zich door kleinschaligheid. Er is een beperkt aantal campings dat kan leven van enkel de toeristische functie. Vaak betreft het minicampings tot 25 plaatsen in een gecombineerd bedrijf (agrarisch, kinderopvang etc.) Daarnaast is er een groot aanbod aan kleinschalige B&B’s. Dit zijn vaak omgebouwde ruimten binnen- of buitenshuis en zijn een nevenactiviteit van de bewoners. ▪ Het bestaande verblijfsrecreatieve aanbod in Molenlanden is vooral aantrekkelijk voor de verbindingszoeker en rustzoeker, en in mindere mate

In bijlage 2 is te zien hoe de ondernemingen ruimtelijk verspreid zijn over de gemeente.

Tabel 2.1: Verblijfsrecreatieve aanbod Molenlanden: bedrijven en (geschatte) beddencapaciteit

3 Het is niet duidelijk hoeveel dagen per jaar deze accommodaties verhuurd worden, of het

4 Deze aantallen zijn gebaseerd op bestaande gegevens van de gemeente Molenlanden. Mogelijk

particuliere verhuurders zijn en om hoeveel slaapplaatsen het gaat. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

# bedrijven

Accommodatie type

ontbreken hier nog enkele bedrijven / bedden in.

12

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

ook voor de harmoniezoeker. Er is zeer beperkt aanbod voor de avontuur-, plezier-, en stijlzoeker. Het verblijfsrecreatieve aanbod heeft, qua aantrekkelijkheid voor doelgroepen, een redelijk eenzijdig profiel5.

Van de gehele provincie Zuid-Holland is bekend dat er in 2019 5,5 miljoen gasten verbleven, die samen 12,5 miljoen overnachtingen doorbrachten in de provincie. De vraag (provincie breed) groeide fors in de jaren voorafgaand aan de coronapandemie, zowel van binnenlandse gasten (+36% tussen 2012 en 2019) als buitenlandse gasten (+53%). In 2019 had Molenlanden met 38.000 overnachtingen, een aandeel van 0,3% op alle overnachtingen die ZuidHolland in 2019 telde. In 2021 liep dat aandeel op: met 96.500 overnachtingen had Molenlanden een aandeel van 1,0% op Zuid-Holland, dat in 2021 bijna 9,1 miljoen overnachtingen telde.

2.3 Vraag naar verblijfsrecreatie Ontwikkeling van de vraag Na jaren van stijgende vraag naar verblijfsaccommodaties werd de sector geraakt door de coronapandemie. Het binnenlands verblijfstoerisme (Nederlanders die in Nederland op vakantie gaan) is na de daling in 2020 alweer nagenoeg hersteld in 2021. In 2022 is zelfs weer sprake van groei t.o.v. het jaar voor corona (verwachting van 28,4 miljoen aankomsten betekent ca. 110% van het 2019-niveau). Het inkomend toerisme (internationale reizigers die naar Nederland komen) werd door corona harder geraakt. In 2021 en 2022 is het buitenlands bezoek weer voorzichtig op gang gekomen. Het is echter nog niet terug op het pré-corona niveau van 2019. De verwachting is dat het inkomend toerisme in 2024 geheel hersteld zal zijn, waarbij de ‘dichtbij markten’ zoals Duitsland en Vlaanderen eerder herstellen dan de ‘ver weg’ markten zoals Amerika en Azië (NBTC, sept. 2022).

Vraagprognose is optimistisch Hoewel de coronapandemie een grote invloed had op de toeristische vraag en het aanbod, zijn de prognoses naar de toekomst toe optimistisch. Veel Nederlanders (her-)ontdekten eigen land en ondernemers – ook in Molenlanden – hebben daarvan geprofiteerd. We blijven uitgaan van een groeiende vraag (zie bijlage 2 voor verdere analyses). We houden vooralsnog geen rekening met een blijvend verstorend effect van de pandemie op lange termijn. Nieuwe onzekerheden zoals de impact van de hoge gas- en energieprijzen en daarmee gepaard gaande stijgende kosten voor levensonderhoud gaan vooral negatieve impact hebben op het inkomend toerisme (buitenlandse gasten). Op het binnenlands toerisme hebben deze onzekerheden minder impact en kan het juist bijdragen aan groei doordat Nederlanders eerder kiezen voor een vakantie in eigen land.

Door gegevens uit de toeristenbelasting is duidelijk hoe het aantal toeristische overnachtingen in Molenlanden zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. In 2019 werden ruim 38.000 toeristische overnachtingen doorgebracht in Molenlanden, in 2020 zo’n 32.000 overnachtingen en in 2021 96.500. De enorme stijging in 2021 komt grotendeels door de transformatie van Camping de Put tot Vakantiepark Molenwaard. Ook de al bestaande verblijfsrecreatieve ondernemingen werden beter bezocht.

Profiel van de gast Iedereen is welkom in Molenlanden. Ook staat het elke ondernemer vrij om zijn of haar ‘eigen’ doelgroepen te kiezen. De gemeente gaat echter voor synergie in het aanbod, door (toekomstige) toeristische ontwikkelingen met voorrang te richten op de volgende doelgroepen: ▪

5 Hierbij staat doelgroepsegmentatie volgens de Leefstijlvinder centraal (zie TAM, 2021 en

www.leefstijlvinder.nl).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

13

De geïnteresseerde liefhebber van natuur, landschap en cultuur: de leefstijlen inzichtzoeker en verbindingszoeker. De inzichtzoeker gaat voor het verhaal van de streek, informatie en educatie (persoonlijke BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

ontwikkeling). Het aanbod mag ook wat meer bijzonder en luxe zijn. De verbindingszoeker zet gezelligheid centraal, lekker samen wandelen en fietsen, er lekker op uit. Verblijf en dagrecreatie mogen laagdrempelig maar wel van kwaliteit zijn; ▪

de TAM zijn acties opgenomen om als gemeente samen met de diverse stakeholders te werken aan een sterker horeca- en dagrecreatieve aanbod.

2.5 Waarde verblijfsrecreatie

De liefhebber van gezellige reuring en eigentijds aanbod: de leefstijl harmoniezoeker. De harmoniezoeker kiest voor een goede balans tussen dingen ondernemen (shoppen, zwemmen, bezoekje aan attractie) en rustig aan doen (sauna, spelletje doen met het gezin).

Bestedingen Gemiddeld geven Nederlanders die in eigen land op vakantie gaan 35 euro per vakantiedag uit. Tijdens korte vakanties (2-5 dagen) wordt zelfs 50 euro per vakantiedag uitgegeven (CBS, 2021). Dit is bovenop de uitgaven voor de overnachting. In vergelijking met dagjesmensen liggen de bestedingen van verblijfsgasten een stuk hoger per dag (gemiddeld 35 euro per dag versus 12,70 per dag, CVTO, 2019). Dit grote verschil kunnen we onder andere verklaren doordat tijdens veel dagactiviteiten slechts beperkt geld wordt uitgegeven, zoals tijdens het wandelen en fietsen. Daarom is het aantrekken van meer toeristische verblijfsgasten interessant.

Dit is gebaseerd op de doelgroepsegmentatie volgens de Leefstijlvinder. Meer informatie is terug te lezen op www.leefstijlvinder.nl.

2.4 Dagrecreatie Een aantrekkelijke toeristische bestemming beschikt over voldoende overnachtingsmogelijkheden én dagrecreatieve voorzieningen. Het dagrecreatie aanbod in Molenlanden is gering qua omvang en kleinschalig, terwijl de vraag toeneemt. Bovendien zijn veel bedrijven en musea niet de hele week geopend, maar bijvoorbeeld alleen op dinsdag en zaterdag. Voor horeca geldt dat er in Nederland gemiddeld 7-9 restaurants zijn op de 10.000 inwoners6. In de gemeente Molenlanden wonen ruim 44.000 mensen. Dat betekent dat er ongeveer 31-40 restaurants moeten zijn, terwijl er slechts 15-17 zijn. Ook voor de cafés en restaurants in Molenlanden geldt dat de openingstijden over het algemeen niet ruim zijn. Naast de geringe omvang en beperkte openingstijden is het horeca- en dagrecreatieve aanbod nog onvoldoende divers. Er is behoefte aan meer eigentijds, en wat luxer aanbod. In

Werkgelegenheid Van de totale werkgelegenheid in Nederland is 6,5% van de banen gerelateerd aan toerisme en recreatie. Voor Zuid-Holland is dit aandeel iets kleiner: 5,5% (LISA, 2021). In Molenlanden ligt dit aandeel nog lager: 3,1% van alle banen is een baan in de vrijetijdssector. Kortom: de werkgelegenheid die de vrijetijdseconomie in Molenlanden genereert ligt onder het landelijk en provinciaal gemiddelde. Zowel landelijk als in de provincie en in de gemeente Molenlanden is dit percentage gedaald in 2021 ten opzichte van 2020. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de gevolgen van de coronapandemie. Molenlanden telde in 2021 tenminste 600 banen in de sector recreatie en toerisme. In werkelijkheid zullen het er meer zijn onder andere door de komst van Vakantiepark Molenwaard en er worden geen gegevens verzameld over het aantal toeristisch-recreatieve banen uit nevenactiviteiten (zoals een boerencamping), wat Molenlanden ook typeert. We zien de kleinschaligheid

6 Bron: Van Spronsen, 2009. Hierin staat dat er in Nederland gemiddeld 7 restaurants zijn per

10.000 inwoners. Dat aantal zal de afgelopen 10 jaar (vanwege groeiend aanbod) naar verwachting wat zijn gestegen, tot ca. 9 per 10.0000 inwoners. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

14

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

van het toeristisch-recreatieve aanbod in Molenlanden terug in de werkgelegenheidscijfers: gemiddeld genomen tellen de bedrijven 2,5 banen per vestiging, in heel Zuid-Holland is dat 3,4 banen.

aan een gevoel van trots op een regio, het behoud van een culturele identiteit van een streek en het zorgt voor persoonlijk contact en sociale activiteiten die belangrijk zijn voor het persoonlijk welzijn van mensen.

Op het moment van schrijven staat de arbeidsmarkt onder hoge druk en is het lastig om goed personeel aan te trekken. De lage lonen en het flexibele en seizoensmatige karakter van werken in de sector toerisme helpen daar niet bij. De gehele arbeidsmarkt in de arbeidsmarktregio Gorinchem (Gorinchem en Molenlanden) is al langere tijd zeer krap. De spanningsindicator arbeidsmarkt geeft een indicatie van de spanning tussen de openstaande vraag en het direct beschikbare aanbod op de arbeidsmarkt. In arbeidsmarktregio Gorinchem was deze spanningsindicator in het eerste kwartaal van 2022 5,53. Voor heel Nederland was dit 4,42. Het is dus voor werkgevers in onze regio, ook in de sector toerisme, heel lastig om aan personeel te komen. Diverse partijen werken samen om dit tekort te verlagen. Zo is er bijvoorbeeld een pilot ‘open hiring’ in de horeca uitgevoerd door onder andere WIJIJ. Diversiteit aan banen Typerend voor de werkgelegenheid in de sector is de diversiteit aan banen; qua type functies en vereiste opleidingsniveaus. De sector biedt relatief veel banen voor lager opgeleiden en sociaal kwetsbare groepen. Ook (werknemers bij) toeleveranciers profiteren van toerisme en recreatie (CELTH, 2021 en PZH, 2020). Dit geeft de werkgelegenheid in de sector een extra waarde.

Maatschappelijke waarde De toeristisch-recreatieve sector heeft naast de economische waarde ook invloed op de leefomgeving, door bijvoorbeeld het creëren van voorzieningen (denk bijvoorbeeld aan horeca- en winkelgelegenheden) in een bepaald gebied. Ook routes en routenetwerken worden beïnvloed door toerisme en recreatie. Routes zorgen ervoor dat de natuur ontsloten wordt en dat deze ook door de inwoners gebruikt kunnen worden. Uit onderzoek van CELTH (2020) blijkt dat toerisme invloed heeft op sociale processen: toerisme kan bijdragen BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

15

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

16

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

verblijfsrecreatiesector. Het onderzoek geeft geen inzicht in de situatie in Molenlanden, maar wel aanknopingspunten voor de toekomst. Een vitaal bedrijf heeft een hoge kwaliteit, is gericht op toeristisch, recreatieve verhuur en heeft een gunstig toekomstperspectief. Begin 2022 zijn twee vakantieparken binnen de gemeente Molenlanden omgezet naar bestemming wonen in nauw overleg en afstemming met de provincie ZuidHolland.

3 Ontwikkelingen in de sector Dit hoofdstuk geeft een beeld van ontwikkelingen en trends (paragraaf 3.1), lokale en regionale ontwikkelingen (paragraaf 3.2), een indicatie van de marktruimte (paragraaf 3.3) en kansen en bedreigingen (paragraaf 3.4).

3.1 Relevante ontwikkelingen en trends Om de ontwikkeling van het verblijfsrecreatieve aanbod beter te duiden kijken we naar een aantal landelijke trends en ontwikkelingen. Hierbij moet opgemerkt worden dat trends in de vrijetijdssector lang niet altijd generiek voor de hele sector gelden, soms zijn trends tegengesteld, of roept een trend tegentrends op. Denk aan de internationalisering en tegelijkertijd de herwaardering van ‘het lokale’ (Trends & Tourism, 2021). Relevante ontwikkelingen en trends zijn; ▪

Bij de koopmarkt van recreatiewoningen ligt de focus steeds vaker op vastgoed-gedreven verkaveling in plaats van toeristische verhuur. Zo ontstaat meer eenzijdig (tweede woning) aanbod en worden problemen voor de toekomst gecreëerd; nog meer woon- huisvestingsparken.

▪

Vitaliteit van de sector is een aandachtspunt. De aandacht voor vitalisering van de sector neemt de laatste jaren zichtbaar toe. Het gaat dan met name om vakantieparken die niet meer de recreatieve bestemming hebben waarvoor ze bedoeld zijn met in sommige gevallen diverse negatieve effecten. Eén van de belangrijkste oorzaken is dat de snel veranderende vraag van de gast ervoor zorgt dat vraag en aanbod niet optimaal op elkaar aansluiten. Ook de eerder genoemde vastgoed-gedreven verkaveling doet de vitaliteit van de sector in veel gevallen geen goed. Ook in Zuid-Holland is in 2019 onderzoek gedaan naar de vitaliteit van de

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

17

▪

Schaalvergroting: capaciteit neemt toe. De gemiddelde beddencapaciteit van logiesaccommodaties neemt toe. Daarnaast zien we branchevervaging ontstaan waarbij bedrijven de samenwerking opzoeken of uitbreiden met dagrecreatie om zodoende meer jaarrond inkomsten te genereren.

▪

Kampeerterreinen: transformatie naar meer verhuur en jaarrond openstelling. De landelijke trend van afname van traditionele toeristische – en jaarkampeerplaatsen en omzetting naar verhuuraccommodaties, zoals chalets, trekkershutten en glamping tenten is ook in Zuid-Holland zichtbaar. Dit heeft onder andere te maken met de groeiende vraag naar luxe en comfort van de consument. Door de komst van vaak winterharde verhuuraccommodaties en verbetering van kampeermiddelen als campers en caravans zijn op steeds meer plekken in Nederland kampeerterreinen ook in de winter open. Naast de groeiende vraag naar luxe en comfort neemt ook de vraag naar bijzondere vormen van ‘traditioneel’ kamperen, zoals natuurkamperen, toe. De kampeerterreinen in Molenlanden zijn nog grotendeels campings met standplaatsen voor zelf meegebrachte tent, caravan, camper. Toch zien we ook bij deze ondernemers dat men de afgelopen jaren één of twee verhuuraccommodaties (zoals een pipowagen) in gebruik heeft genomen.

▪

Sterke opkomst Airbnb in Nederland. Uit onderzoek blijkt dat steeds meer overnachtingen plaatsvinden in een particuliere accommodatie die wordt verhuurd via online platforms zoals Airbnb, Booking, HomeAway en Wimdu. Ook het aantal B&B’s neemt sterk toe en zijn vaak via deze grote BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

platforms te boeken. ▪

▪

▪

De gemiddelde verblijfsduur is korter en het aantal korte vakanties neemt toe. Steeds meer Nederlanders boeken buiten de traditionele langere vakantie één of meerdere korte vakanties in eigen land buiten het hoogseizoen. De shortbreak markt is een interessante groeimarkt mede omdat de uitgaven tijdens een shortbreak hoger liggen dan tijdens verblijf met een langere duur.

3.2 Lokale en regionale ontwikkelingen

Verduurzaming van toerisme . Het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC) heeft in september 2022 het koersdocument ‘Op weg naar klimaatneutraal toerisme’ gepresenteerd. Net als voor veel andere sectoren ligt er voor toerisme een gezamenlijke opgave om bezoek meer duurzaam te laten verlopen en in 2050 klimaatneutraal te zijn. Hierin spelen vervoer (zowel van en naar de bestemming, als ter plekke) en de verblijfsaccommodaties (zowel bouw als exploitatie) een belangrijke rol.

▪

Aandacht voor ‘waardevol toerisme’ neemt toe. Uitgangspunt is dat de ontwikkeling van toerisme in balans moet zijn met de leefomgeving. Toerisme is in balans op het moment dat het bijdraagt aan maatschappelijke opgaven en de draagkracht van een gebied (landschappelijk, ecologisch, maatschappelijk) niet overschrijdt.

▪

Natuurbeleving neemt toe in belangstelling. Als gevolg van bevolkingsgroei en verstedelijking, (verwachtte) groei van toerisme en toenemende behoefte aan onthaasten kunnen we een toenemende druk verwachten in natuurgebieden. Dit kan kansen bieden voor relatief rustige bestemmingen en gebieden. Molenlanden heeft hierin veel te bieden en kan naast het ontwikkelen van de verblijfsrecreatiesector naar meer aanbod in het luxere segment, ook inspringen op de groeiende vraag naar zelfvoorzienend en afgelegen verblijven.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Er zijn genoeg kansen, maar ook uitdagingen voor de verblijfsrecreatiesector. De consument is veeleisend, diffuus in zijn wensen en verwacht dat bedrijven blijven vernieuwen en investeren. De roep om duurzame vakantiewoningen en een circulaire sector neemt toe. Keuzes maken is voor de verblijfsrecreatiesector belangrijker dan ooit.

Op lokaal, regionaal en provinciaal niveau zijn er verscheidene ontwikkelingen gaande die direct of indirect een relatie hebben met de verblijfsrecreatiesector in Molenlanden. Hieronder hebben we enkele ontwikkelingen kort weergegeven. Lokale ontwikkelingen en kaders Druk gemeentelijk rioleringsnetwerk De gemeente Molenlanden beheert 205 kilometer vrij verval riolering. Uit het Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2024 (GRP) blijkt dat een aantal systemen – met name in de lintbebouwing – het maximum van hun capaciteit heeft of bijna heeft bereikt. Op moment van schrijven wordt onderzocht hoe de continuïteit in het systeem kan worden geborgd en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk kunnen blijven. Dit zal naar verwachting vragen om extra investeringen in het rioolsysteem. Hierover zullen keuzes worden gemaakt in de nabije toekomst. Verkeer en vervoer Uit onderzoek blijkt dat het steeds drukker wordt op diverse wegen in Molenlanden. Door extra bebouwing en toevoeging van functies wordt er op sommige punten ingeleverd op de mate van verkeersveiligheid. Vooruitlopend op het nieuw te ontwikkelen mobiliteitsbeleid is een onderzoek naar de intensiteit / capaciteit van de wegen uitgevoerd. De knelpunten zijn in beeld gebracht en daaruit kwam dat onder andere de verkeersveiligheid van fietsers

18

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

en voetgangers aandacht nodig heeft. Het gaat dan met name om de plekken waar fiets- en wandelverkeer gemengd is met autoverkeer. Voor bestaande en nieuwe verblijfsrecreatie betekent dit dat er naast voldoende parkeergelegenheid ook aandacht moet zijn voor de verkeersstromen bij aankomst en vertrek en verkeersbewegingen tijdens het verblijf.

Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) Met name in de ‘oude linten’ komt door bedrijfsbeëindigingen en verplaatsingen agrarische bebouwing vrij. Vaak zijn dit cultuurhistorisch waardevolle boerderijen die bepalend zijn voor het beeld van het betreffende lint en voor de identiteit van Molenlanden. Verblijfsrecreatie kan bijdragen aan het behoud en herstel van deze boerderijen en de bijbehorende erven. Ook zijn deze boerderijen zeer kansrijk als verblijfsaccommodatie omdat ze de gast een uniek verblijf kunnen bieden. In de ruilverkavelingslinten is verblijfsrecreatie, bijvoorbeeld een minicamping of een camperplaats, vooral een mogelijkheid voor verbreding van de agrarische bedrijfsactiviteiten bij de daar aanwezige boerenbedrijven.

Inwonersonderzoek Molenlanden Eind 2021 is een toeristisch, recreatief inwonersonderzoek uitgevoerd. Aan het onderzoek hebben 699 respondenten meegewerkt. De uitkomsten geven inzicht in de wensen van de bewoners, wat zijzelf nog missen en wat ze juist waarderen als recreant in de gemeente. Ook geven de uitkomsten inzicht hoe inwoners aankijken tegen toeristisch bezoek van buitenaf en of er druk ervaren wordt. Deze inzichten worden meegenomen in verdere toeristische ontwikkeling van Molenlanden waarbij (nog beter) gestuurd kan worden op balans. Hieronder hebben we een aantal belangrijke conclusies weergegeven: ▪ ▪

▪

▪

Regionale ontwikkelingen en kaders Provincie Zuid-Holland In het najaar van 2020 heeft de provincie een startnotitie toerisme en recreatie samengesteld. In de startnotitie zet de provincie in op dat in 2030 ‘alle ZuidHollanders kunnen profiteren van toerisme’. De doelstellingen hierbij zijn:

De respondenten vinden dat het aantal recreatieve bezoekers goed in balans is; niet te veel, maar ook niet te weinig. Meer dan de helft van de respondenten vindt dat toerisme en recreatie mag worden aangemoedigd en ongeveer de helft vindt dat de voordelen opwegen tegen de nadelen. Over het algemeen zijn de respondenten positief gestemd over de impact van toerisme en recreatie. Dat neemt niet weg dat een deel van de respondenten ook nadelen ervaart. Veruit het belangrijkste aandachtspunt is mobiliteit. Bijna 80% van de respondenten vindt dat het beschermen en behouden van de natuur en de groene omgeving een ontzettend belangrijk aandachtspunt is bij ontwikkelingen in de vrijetijdssector in de komende jaren. En er moet aandacht zijn voor het behouden van een prettig woonklimaat. Daarbij vinden respondenten de schaalgrootte van de ontwikkeling ook een wezenlijk aandachtspunt. De omvang moet passend zijn bij de gemeenschap.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Versterking van de identiteit van de streek koppelen aan toerisme. Toerisme spreiden, zodat potenties worden benut en overlast beperkt. Inkomsten investeren in natuur, recreatie, landschap en erfgoed. Toeristisch vervoer, verblijf en vermaak verduurzamen. Digitale bereikbaarheid van toeristisch aantrekkelijke plaatsen verbeteren. Mogelijkheden van toerisme als werk- en opleidingssector benutten.

Daarnaast geeft de provincie aan het belangrijk te vinden dat er voldoende toeristische verblijfsplekken in Zuid-Holland zijn. De provincie is erg terughoudend op mogelijkheden voor permanente bewoning. Samen met een aantal gemeenten wordt verkend hoe de recreatiewoningen toekomstbestendig kunnen worden gebruikt. Molenlanden maakt geen deel uit van deze verkenning. Vertrekpunt vormt een duurzame toeristisch-recreatieve bedrijfsvoering.

19

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

Bij verblijfsrecreatiegebieden vindt de provincie het van belang dat ze een aantrekkelijke, recreatieve uitstraling hebben en qua locatie, schaal, inrichting en kwaliteit goed passen in hun omgeving. Het beleid is bovendien gericht op het verbeteren van de bereikbaarheid, toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van (delen van) het landelijk gebied voor recreatief medegebruik met aandacht voor de stad-land relatie. Maar ook op het bevorderen van kleinschalige verblijfsrecreatie, zoals boerderijcampings, rest-in, boerenkamers en hooiberghutten. De provincie vindt het van belang dat de behoefte aan grootschalige recreatieve ontwikkelingen wordt onderbouwd en regionaal afgestemd.

Uiteindelijk leidt dat tot het volgende – indicatieve – inzicht per sector in hoeverre er nog ruimte is voor extra bedden:

3.3 Indicatie van de marktruimte We maken in deze paragraaf een vooruitblik naar 2030 en een inschatting van de marktruimte die al dan niet aanwezig is voor nieuwe verblijfsrecreatie initiatieven. Particuliere verhuur en losse recreatiewoningen zijn hierin niet meegenomen omdat er geen betrouwbare cijfers zijn. De indicatie van de markruimte is gebaseerd op provinciale en landelijke onderzoeksgegevens, waaronder de Marktverkenning verblijfstoerisme provincie Zuid-Holland van ZKA Leisure Consultants, 2019. Kort samengevat maken we een inschatting van de te verwachten marktruimte op basis van: ▪ ▪ ▪

De verwachte ontwikkeling van de vraag (aantal overnachtingen); De ontwikkeling van het aanbod in de afgelopen jaren; Het huidig aanbod en de planvoorraad: de initiatieven die al op de plank liggen om extra capaciteit toe te voegen aan de huidige voorraad, voor zover bekend.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

20

▪

B&B’s (Bed & Breakfast): marktruimte neutraal Al jaren neemt het aantal overnachtingen in B&B’s toe in Nederland en de verwachting is dat de populariteit van B&B’s voorlopig nog niet zal afnemen. In Molenlanden zijn al veel B&B’s te vinden, zeker in verhouding tot andere accommodatietypen. Ook komen er regelmatig nieuwe B&B initiatieven binnen. Dit zorgt ervoor dat de marktruimte voor B&B’s neutraal is. Bij een nieuw initiatief is het belangrijk dat er een duidelijk profiel gekozen wordt zodat er iets toegevoegd aan het B&B aanbod dat er al is. Hierbij kan gedacht worden aan meer luxe, welness, of juist ‘off grid’.

▪

Hotels (hotels/pensions/jeugdaccommodaties): Gericht op toeristische gast: marktruimte positief Gericht op zakelijke markt: marktruimte voorzichtig positief Op dit moment zijn er twee kleinschalige hotels in Molenlanden. Deze ondernemingen zijn met name gericht op de toeristische gast uit Nederland, Duitsland en België die hen goed weet te vinden. Er is ruimte voor meer van deze kleinschalige hotels, bijvoorbeeld in de populaire vorm van een boutique hotel in bestaande bebouwing. In de hele provincie Zuid Holland nam tot en met 2019 de vraag naar hotelbedden toe en was de marktruimte voor extra hotelbedden positief. De coronapandemie zorgde ervoor dat buitenlandse en zakelijke gasten lange tijd wegbleven en dat daardoor de marktruimte terugzakte naar voorzichtig positief. Zodra herstel optreedt – naar verwachting rond 2024 – zal ook de vraag naar hotelbedden gericht op de zakelijke markt toenemen. Kleinschalige hotels gericht op de toeristische gast passen echter beter bij het DNA van Molenlanden.

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

▪

▪

Bungalowparken (huisjesterreinen): marktruimte positief Bungalowparken die gericht zijn op de binnenlandse markt en de dichtbij markten Duitsland en België, kunnen de komende jaren profiteren van een groeiende vraag. Deze positieve marktruimte voor bungalowparken in Zuid-Holland werd in 2019 al voorspeld. De corona pandemie heeft daar weinig effect op gehad aangezien het teruglopen van de gasten van verder weg (bijna) werd gecompenseerd door groei van het aantal binnenlandse gasten. Afgelopen jaren zagen we elders in het land, dat er nieuwe en verrassende accommodaties werden gebouwd op vakantieparken. Vaak ging het om grotere accommodaties, vooral voor grotere families en vakanties met meerdere generaties. Ook werd ingezet op meer luxe en dienstverlening. Soms ging het juist om kleinere, zelfs minimalistische woningen. In alle gevallen was duurzaam bouwen en verblijven een belangrijk uitgangspunt. Ook in Molenlanden is met de komst van Vakantiepark Molenwaard een verrassend en onderscheidend park gerealiseerd. Daarnaast loopt er een initiatief om een bestaand verblijfsrecreatie bedrijf uit te breiden met een vijftal grotere accommodaties waar verblijven met grotere families en meerdere generaties mogelijk is.

De marktruimte voor meer initiatieven is er, maar daarbij is het belangrijk dat het nieuwe park of de uitbreiding iets toevoegt aan het huidige aanbod en aansluit bij het DNA van Molenlanden. Groepsaccommodaties: marktruimte neutraal Omdat de vraag naar (vooral traditionele) groepsaccommodaties de komende jaren licht afneemt en de concurrentie toeneemt vanuit andere logies – denk aan grote bungalowhuizen, familiekamers in hotels, etc. – is er naar verwachting weinig ruimte voor extra bedden bij groepsaccommodaties. Wel liggen er kansen voor groepsaccommodaties die het traditionele imago van zich af weten te schudden en inspelen op de behoeften van de consument (zoals luxe en privacy, meerdere generatiesfamilievakanties).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

▪

Campings incl. minicampings (kampeerterreinen): marktruimte neutraal Over het algemeen loopt het traditionele kamperen in een tent of (sta)caravan in Nederland terug. De negatieve trend is de laatste jaren wat afgezwakt, en door corona heeft zelfs een kleine opleving plaatsgevonden. Het succes van bijzondere campingconcepten, zoals pop-up festivalcampings, laten zien dat onderscheidende concepten vraag kunnen creëren en weer voor groei kunnen zorgen. Ook is er een toenemende vraag naar verhuuraccommodaties (trekkershutten, glampingtenten etc.) en bijzondere kampeerconcepten (boomhutten, kamperen op het water). Er is één initiatief bekend in Molenlanden voor een nieuwe camping en één uitbreidingsinitiatief. We zien dat er met name ruimte is voor vernieuwende kampeerconcepten en verhuuraccommodaties.

▪

Camperplaatsen: marktruimte positief Het ‘camperen’ is al jaren een stijgende trend, zowel onder Nederlanders als buitenlandse bezoekers. In navolging van senioren wisselen nu ook gezinnen de caravan in voor een camper. In 2020 en 2021 kwam een nieuwe doelgroep op: beginnende camperaars die het eigen land ontdekken. Naast de huidige 5 camperplaatsen/erven en campings waar campers ook welkom zijn, is nog marktruimte voor nieuwe camperplaatsen.

3.4 SWOT-analyse In de SWOT-analyse wordt onderscheid gemaakt tussen een interne en externe analyse. De interne analyse betreft aspecten waar we als gemeente zelf invloed op uit kunnen oefenen. Kansen en bedreigingen bevinden zich buiten onze invloedssfeer, maar hierop kan wel worden ingespeeld. De SWOT-analyse helpt om inzichtelijk te maken aan welke opgaven gewerkt moet worden. In bijlage 4 hebben we de volledige SWOT-analyse opgenomen.

21

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

Belangrijkste conclusies SWOT-analyse Door de centrale ligging in Nederland, goede bereikbaarheid, het DNA van ons gebied met typisch Hollandse landschappen en kenmerken, de (inter)nationaal bekende trekpleister Kinderdijk en enkele voorzieningen met een bovenregionale uitstraling heeft gemeente Molenlanden voldoende in huis om met name binnenlandse-, maar ook buitenlandse gasten een plezierige vakantie te laten beleven. Daarentegen behoeft het verblijfsrecreatieve profiel van Molenlanden aandacht en de omvang van het verblijfsrecreatieve aanbod – enkele uitzondering daargelaten – is zowel qua aantal bedrijven als gemiddelde beddencapaciteit gering. Kleinschaligheid past overigens goed bij ons gebied, maar doordat er vaak sprake is van een nevenactiviteit is de noodzaak en zijn de mogelijkheden om te blijven investeren in kwaliteit en toekomstbestendigheid mogelijk kleiner en daar vraagt de markt wel om. Bovendien is het aanbod redelijk eenzijdig qua type accommodaties, aanwezige voorzieningen en aantrekkingskracht op doelgroepen.

bedrijventerrein. Ook de toename van de automobiliteit in ons gebied en dijkverzwaringen kunnen afbreuk doen aan het cultuurhistorisch karakter. Confrontatiematrix Een confrontatiematrix is een vervolg op de SWOT-analyse waarbij de sterke en zwakke punten "geconfronteerd" worden met kansen en bedreigingen met als doel een heldere strategie te ontwikkelen. Er zijn vier (hoofd)strategieën: ▪ ▪ ▪ ▪

Voor Molenlanden hebben we de strategieën als volgt uitgewerkt: Groeien ▪ Inspelen op groeimarkt van korte (shortbreak) en middellange vakanties (1 -7 nachten) en groeiende behoefte aan accommodaties in een relatief ‘veilige’, rustige of natuurlijke omgeving. Dit vraagt om verbreding van het aanbod en kwaliteitsimpulsen. ▪ DNA & identiteit van de streek benutten en terug laten komen in verblijfsrecreatieve aanbod. Dit vraagt om verbreding van het aanbod en kwaliteitsimpulsen. ▪ Kwaliteiten van de streek (Hollandse landschappen) en bestaand aanbod inzetten om binnen- en buitenlands meerdaags bezoek te stimuleren. Dit vraagt onder andere om goede meertalige informatievoorziening en gastvrijheid.

Gelukkig zijn er voldoende kansen. Zo neemt de vraag naar overnachtingsmogelijkheden al enkele jaren toe. Er is onder andere een groeiende behoefte aan bestemmingen voor een shortbreak- of ‘op natuurgerichte’ vakantie. Daarnaast zien we mogelijkheden om door middel van toerisme en recreatie leegstaande panden, zoals vrijkomende agrarische bebouwing en winkels een nieuwe bestemming te geven. Ook kan verblijfsrecreatie een ondersteunende rol spelen in de verwachte veranderingen binnen de agrarische sector. We hebben echter ook te maken met de nodige uitdagingen, waaronder de druk op ons rioleringsnetwerk, verkeersveiligheid en -drukte, beperkte parkeermogelijkheden en bestemmingsplannen die niet met elkaar overeen komen (van de voormalige gemeenten Molenwaard en Giessenlanden).

Verdedigen ▪ Zorgvuldig kijken welke invloed ontwikkelingen, bijvoorbeeld op het gebied van landbouw en de energietransitie, hebben op de omgeving, ruimtelijke kwaliteit en DNA van het gebied.

Daarnaast zijn er bedreigingen voor onze aantrekkingskracht op verblijfsrecreanten zoals de beoogde noordwaartse schaalsprong van Sliedrecht, Hardinxveld en Gorinchem ten behoeve van woningbouw en een BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Groeien (kansen versus sterke punten) Verdedigen (bedreigingen versus sterke punten) Verbeteren (kansen versus zwakke punten) Terugtrekken (bedreigingen versus zwakke punten)

22

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

▪ ▪

Omgevingskwaliteiten benutten om meer bekendheid te genereren en de concurrentie met andere bestemmingen aan te kunnen. Belang toerisme en recreatie voor de economie en leefbaarheid inzetten om uitdagingen rondom riolering en parkeerdruk hoger op de gemeentelijke agenda te krijgen.

Versterken ▪ Verblijfsrecreatieve profiel van Molenlanden versterken. Zichtbaar maken dat Molenlanden niet alleen interessant is voor een dagje weg. ▪ Werken aan het onderscheidend vermogen. Dit vraagt om verbreding van het aanbod en kwaliteitsimpulsen door bewustwording creëren, kennis vergaren, kennisdeling en ondersteuning. ▪ Meer aandacht voor jaarrond overnachten. ▪ Leegstaande panden nieuw leven in blazen door middel van een (verblijfs)recreatieve functie. Dit vraagt onder andere om ruimte in de regelgeving, bewustwording en een uitnodigende houding om initiatiefnemers te enthousiasmeren.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

23

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

24

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

Ook de uitgangspunten zoals geformuleerd in de TAM zijn nog steeds van kracht.

4 Ambities en uitgangspunten

Verblijven in de gemeente Molenlanden mag beter worden gefaciliteerd, door meer ruimte te creëren en bestemmen voor verblijfsrecreatie. Deze groei aan toeristische overnachtingsmogelijkheden kan op diverse manieren worden vormgegeven. Het bestaande aanbod is vooral kleinschalig in omvang en aantal (bed & breakfasts, appartementen en mini-campings). Dit mag vanuit de toerist bekeken diverser zijn en gericht op meer comfort. Kansrijk zijn accommodaties zoals een hotel, bungalows of andere (duurzame) verhuurobjecten zoals Tiny Houses of Trek-In, etc. Deze accommodaties dragen bij aan een langer seizoen, wat goed is voor de bestedingen en economische spin off naar lokale voorzieningen. Doel van de gemeente is om kwalitatief hoogwaardige verblijfsrecreatie te behouden en ontwikkelen, gericht op de bezoeker. Oneigenlijk gebruik, zoals permanent bewoning of de huisvesting van arbeidsmigranten, is onwenselijk op toeristische bedrijven. De gemeente stelt ‘toeristische verhuur’ dan ook als voorwaarde.

De vrijetijdssector in het algemeen en de verblijfsrecreatiesector specifiek is steeds belangrijker voor Molenlanden. De sector groeit en biedt kansen voor het veranderende landschap. Daarom blijven we de komende jaren veel aandacht besteden aan het versterken van de sector, zoals in de TAM is vastgelegd. Belangrijk hierbij is dat Recreatie & Toerisme in balans is en bijdraagt aan de maatschappij, leefomgeving en de lokale economie. In dit hoofdstuk hebben we onze ambitie uitgewerkt in enkele opgaven (paragraaf 4.2), randvoorwaarden voor succes (paragraaf 4.3), algemene uitgangspunten waar (nieuwe) initiatieven aan moeten voldoen (paragraaf 4.4) en uitgangspunten per accommodatietype (paragraaf 4.5).

4.1 Ambitie Begin 2021 hebben we in de TAM voor de verblijfsrecreatiesector de volgende ambitie geformuleerd:

Daarbij streven we naar ‘toerisme en recreatie in balans’. Dit betekent dat toerisme bloeit in Molenlanden én een positieve bijdrage levert aan de leefbaarheid en het voorzieningenniveau van ons gebied. Door de komst van bezoekers heeft de lokale middenstand een extra afzetmarkt en wordt de aanwezigheid van recreatieve voorzieningen, zoals fiets- en wandelpaden belangrijker. Daar profiteren ook onze eigen inwoners van.

Molenlanden gaat inzetten op de ontwikkeling van dagrecreatieve bestemming naar een aantrekkelijke bestemming voor meerdaags verblijf. Dit betekent concreet ruimte voor meer (verblijfs)recreatieve voorzieningen. De ambitie is om de verblijfsrecreatie in Molenlanden met 30% te laten groeien (aantal slaapplaatsen) naar 2025 ten opzichte van 2020. De gemeente verzilvert hiermee de verwachte groei conform het landelijk gemiddelde.

Huidige ontwikkelingen vragen om verdere uitwerking van ambitie en doorkijk naar 2030 Zoals in hoofdstuk 3 is terug te lezen is er de sinds het opstellen van de TAM veel gebeurd. Belangrijke ontwikkelingen zoals herstel van de sector na de coronapandemie hebben een positief effect op de groei van de sector verblijfsrecreatie.

Inmiddels is duidelijk dat het aantal slaapplaatsen per 2022 met 13% is gegroeid naar ongeveer 1700 bedden. Dit kwam grotendeels door de uitbreiding van Vakantiepark Molenwaard en enkele kleinere initiatieven zoals Slapen in de Molen Jan van Arkel. De ambitie geldt nog steeds waarbij we willen opmerken dat het groeicijfer van 30% niet kan worden gezien als een maximum.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

25

BELEIDSNOTA VERBLIJFSRECREATIE MOLENLANDEN, 2022

Andere ontwikkelingen zoals de druk op het gemeentelijk rioleringsnetwerk en de stijgende energieprijzen hebben een negatief effect. Ook de ervaringen die we de afgelopen periode hebben opgedaan tijdens trajecten van nieuwe en uitbreidingsinitiatieven, zorgen ervoor dat we weten aan welke opgaven we de komende jaren gaan werken om per 2030 te komen tot:

(verblijfs)recreatieve functie. Hiermee voorkomen we verpaupering en creëren we meer levendigheid en reuring.

Molenlanden heeft zich ontwikkeld tot een ideale bestemming voor een korte tot middellange vakantie (1-7 nachten). Het aanbod van verblijfsrecreatie is divers, kwalitatief goed en sterk geprofileerd op de gewenste doelgroepen. De landelijke groeicijfers van verblijfstoerisme zijn ook in Molenlanden terug te zien in het aantal overnachtingen en er is voldoende aanbod om dit te accommoderen. Gasten kunnen de kernkwaliteiten van de regio optimaal beleven en genieten tijdens hun verblijf van een goed samengesteld product. Er is een goede spreiding van bezoekers in tijd en ruimte zodat druk en draagkracht van toeristisch bezoek in balans blijft.

4.2 Opgaven In paragraaf 3.4 zijn een aantal strategieën benoemd. Deze hebben we hieronder uitgewerkt in opgaven waaraan we de komende jaren (2023-2030) werken om bovenstaande geschetste ambitie te realiseren: ▪

▪

Een sterker profiel. Molenlanden profileren als aantrekkelijke vakantiebestemming voor een kort- of middellang verblijf. Deze opgave staat ook benoemd in de TAM. Vanuit de TAM wordt hier invulling aan gegeven.

▪

Een goed samengesteld product. Verblijfsrecreatie is niet los te zien van dagrecreatie en andere voorzieningen. Een goede samenhang tussen het vrijetijdsaanbod maakt een bestemming aantrekkelijk. Bezoekers komen niet alleen om te overnachten. Daarom is het belangrijk dat er voldoende te doen is in Molenlanden en ondernemers elkaar kennen, waar mogelijk samenwerken en naar elkaar doorverwijzen. Vanuit de TAM wordt aan deze opgave invulling aan gegeven.

▪

Lusten en lasten van verblijfstoerisme zijn in balans. Er moet actief worden ingezet op het vergroten van de lusten van toeristisch bezoek en bewustwording hiervan. Daarnaast is het belangrijk om de lasten die met verblijfstoerisme gepaard gaan actief en zichtbaar tot een aanvaardbaar minimum te beperken.