Begroting 2026

Begroting 2026 - 0

Inhoud

3.5

Mutaties algemene reserve ............................................... 81

3.6

Grondslagen waarop ramingen zijn gebaseerd ................. 82

Inleiding ......................................................................................... 2

3.7

Overzicht van baten en lasten per taakveld ...................... 84

Van Kadernota naar Begroting ........................................................ 7

3.8

Incidentele baten en lasten............................................... 87

Leeswijzer .................................................................................... 10

3.9

Stand en verloop van reserves en voorzieningen .............. 91

1. Programma's ............................................................................ 11

3.10

Investeringen ................................................................ 92

1.1 Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid .................. 11

3.11

Emu-saldo ..................................................................... 98

1.2 Economie, Energie en Buiten................................................ 17

4.

Bijlagen .................................................................................. 99

1.3 Welzijn, Sociaal en Cultuur .................................................. 25

4.1 Overzicht Programma’s met taakvelden ............................... 99

1.4 Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening................................. 32

4.2 Uitgangspunten aanwending Algemene Reserve ................ 101

1.5 Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien ....................... 35 1.6 Overhead ............................................................................ 36 2.

Paragrafen ............................................................................. 37 2.1 Paragraaf lokale heffingen ................................................... 37 2.2 Paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing.............. 42 2.3 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ............................... 49 2.4 Paragraaf financiering ......................................................... 57 2.5 Paragraaf bedrijfsvoering .................................................... 59 2.6 Paragraaf Wet Open Overheid .............................................. 65 2.7 Paragraaf verbonden partijen .............................................. 67 2.7 Paragraaf grondbeleid ......................................................... 73 2.8 Paragraaf Regio Deal ........................................................... 76

3.

Financiële begroting............................................................... 78 3.1

Geprognotiseerde balans ................................................. 78

3.2

Overzicht van baten en lasten .......................................... 79

3.3

Verschillen tussen de begroting 2026 en 2025 ................ 80

3.4

Jaarlijks terugkerende arbeidskosten ............................... 81 Begroting 2026 - 1

Inleiding

Dit zijn onze speerpunten

Voor u ligt de programmabegroting 2026-2029 van gemeente Molenlanden. Deze begroting kent een bijzonder verleden én een bijzondere vooruitblik. Lange tijd verwachtten we het ravijnjaar 2026 en sorteerden we voor op bezuinigingen. Ambtelijk troffen we hiervoor voorbereidingen en er is op meerdere momenten met de gemeenteraad over gesproken.

Woningbouw Ook in 2026 wil Molenlanden 200 woningen bouwen. We richten ons daarbij vooral op de bestaande, grote en kansrijke plannen binnen het programma Versnelling Woningbouw. Daarnaast sluiten we aan bij landelijke, provinciale en regionale initiatieven, zoals de Nationale woon- en bouwagenda.

In april 2025 publiceerde het ministerie van Financiën de Voorjaarsnota 2025. Onverwacht, in ieder geval op de korte termijn, gaf deze geen noodzaak tot bezuinigingen. Sterker nog, de meerjarenraming voor Molenlanden laat een positief beeld zien:

Saldo (x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

1.471

1.671

172

72

Ook de vooruitblik is bijzonder. Enerzijds is dit een begroting met weinig nieuwe beleidsinitiatieven, want in het voorjaar van 2026 zijn de gemeenteraadsverkiezingen en eindigt de huidige collegeperiode. Anderzijds lopen opgaven en vraagstukken gewoon door, met name als het gaat om landelijke en provinciale ontwikkelingen. We verwachten vanaf 2028 minder middelen uit het Gemeentefonds. In deze context is de begroting tot stand gekomen. We trekken de lijnen van de afgelopen jaren door, blijven aandacht houden voor de menselijke maat en zijn terughoudend met nieuw beleid. Ook in 2026 zetten bestuur en ambtelijke organisatie de schouders onder prettig leven en ondernemen in ons prachtige gebied. Samen met inwoners, bedrijven, verenigingen, kerken en maatschappelijke organisaties werken we aan oplossingen voor de uitdagingen die we tegenkomen. En dat doen we op de Molenlandse Manier!

We denken actief mee met initiatiefnemers en bieden ruimte aan plannen die bijdragen aan deze ambitie. Daarbij hebben we oog voor de ruimtelijke dynamiek van onze kernen, linten en het buitengebied. En zijn kritisch op de bijdrage aan het landschap en andere waarden. Regio Deal In 2025 troffen we voorbereidingen voor de Regio Deal De fundamentele Waarde(n) van het Groene Hart. In 2026 gaan we van start en geven we uitvoering aan de door Molenlanden ingebrachte projecten. Energietransitie We zijn volop bezig met de energietransitie om een afname van het energieverbruik in onze gemeente te bevorderen. We werken aan een betaalbare, betrouwbare en duurzame energievoorziening voor inwoners en bedrijven. Op een manier die past bij onze klimaatdoelstellingen. Daarbij hebben we ook aandacht voor het energienetwerk. Toekomstbestendige landbouw We werken aan een toekomstbestendige landbouw in een toekomstbestendig landschap. En bieden het (agrarische) bedrijfsleven en de recreatieve sector de ruimte om zich op een passende manier te ontwikkelen.

Begroting 2026 - 2

Omgevingswet We geven verder vorm aan een betere inpassing van de Omgevingswet door verder te bouwen aan de Omgevingsvisie, het omgevingsplan en bijbehorende programma’s. Daarbij vereenvoudigen we ons beleidshuis en zorgen we voor een duidelijke structuur van visies en uitvoeringsprogramma’s. Zo blijft regelgeving begrijpelijk voor inwoners en zijn zij sneller geholpen . Ook maken we het proces voor de behandeling van initiatieven slimmer en toegankelijker . Opvang vluchtelingen De opvang van vluchtelingen en het huisvesten van statushouders vraagt ook in 2026 aandacht en capaciteit. We blijven ons inspannen voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Daarnaast moet ook onze gemeente verschillende groepen migranten een plaats bieden voor langere termijn. In deze begroting gaan we ervan uit dat het Rijk de kosten ook in 2026 vergoed. Inclusie In onze samenleving zijn alle inwoners even belangrijk, telt iedereen mee en neemt iedereen naar eigen kunnen deel. We streven naar een inclusieve samenleving. Iedereen, ongeacht hun achtergrond of beperking, krijgt de kans om volwaardig deel te nemen aan de maatschappij en talenten te benutten. We gaan uit van mogelijkheden, eigen regie en kracht, in plaats van beperkingen, onmogelijkheden en afhankelijkheid. Als inwoners zich richten op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt, werkt dit preventief.

Daar waar inwoners het niet (helemaal) redden is er een vangnet van hulp en ondersteuning.

nieuwe werklocatie, zorgen ervoor dat we een aantrekkelijke werkgever zijn. We gaan een onderzoek doen naar de ambtelijke organisatie om voorbereid te zijn op de opgaven die op ons afkomen. Meerjarenraming en woonlasten We bieden een sluitende begroting voor 2026 met een saldo van € 1.471.000 aan. Ook het meerjarenperspectief is positief. Hiermee laat dit college een solide financiële basis achter voor de volgende raads- en collegeperiode met een goed evenwicht tussen onze maatschappelijke en financiële opgaven. Om tot een sluitende begroting te komen is, net als vorig jaar, scherp aan de wind gezeild. Dit betekent echter ook dat we eventuele tegenvallers, nieuwe wensen of aanvullende werkzaamheden niet vanzelfsprekend kunnen oplossen binnen deze begroting. De keuze tussen iets niet doen, een opgave temporiseren of incidenteel extra budget beschikbaar stellen, leggen we naar verwachting op enig moment voor in 2026. Net als bij de Begroting 2025 bestaat er voor gemeenten, onder voorwaarden, de mogelijkheid om structurele lasten tot op zekere hoogte te dekken uit de reserves. De reservepositie van Molenlanden is dusdanig sterk dat ook wij van deze mogelijkheid gebruik kunnen maken. Gelukkig is dat niet nodig: we kunnen onze structurele lasten dekken zonder een beroep te doen op de reserves.

Personeel In deze begroting is veel van onze ambitie te lezen. Hiervoor hebben we onze medewerkers hard nodig. Door de enorme krapte op de arbeidsmarkt is het moeilijker om onze doelen te behalen. We zetten op een creatieve manier in op de werving van medewerkers. Zo lukt het ons steeds beter om ons personeelsbestand op peil te houden. Mede door hoe we zijn georganiseerd en natuurlijk onze Begroting 2026 - 3

De lokale lastendruk voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden ontwikkelt zich in Molenlanden als volgt: Woonlasten

2025

2026

Verschil

Afvalstoffenheffing

465

470

1%

Rioolheffing eigenaar

112

118

5%

Rioolheffing gebruiker

156

164

5%

OZB eigenaar

335

342

2%

Totaal

1.068

1.094

2%

Bedragen x € 1

De stijging van de lasten met 2% komt door de iets hogere kosten van de afvalstoffenheffing en de indexering van de OZB. De rioolheffing neemt met drie procent plus de indexering toe. Dit is zo afgesproken in het Gemeentelijk RioleringsPlan. We zetten de reserve in voor onze inwoners De reservepositie van Molenlanden is onverminderd sterk. We proberen de reserves zoveel mogelijk te laten werken voor inwoners of door de exploitatie te ontlasten. Daarnaast zetten we de Algemene Reserve in als buffer voor mindere tijden: incidentele uitgaven kunnen we opvangen en indien noodzakelijk dekken we de lasten behorend bij grote investeringen uit de Algemene Reserve. Onze weerstandsratio, de omvang van onze weerstandscapaciteit afgezet tegen het totaal van de ingeschatte risico’s, komt uit op 5,8. Dit betekent dat we ruimschoots voldoende middelen hebben om onverwachte tegenvallers op te vangen.

Begroting 2026 - 4

Begroting 2026 - 5

Begroting 2026 - 6

Van Kadernota naar Begroting Na vaststelling van de Kadernota 2026 waren interne en externe ontwikkelingen van invloed op de uitkomst van de begroting. In de volgende tabel maken we het verschil zichtbaar:

2026

2027

2028

4

485

-687

-549

633

478

389

183

De septembercirculaire pakt voor ons gunstig uit. Dit komt onder andere doordat er landelijk minder gedeclareerd wordt uit het BTW Compensatiefonds. Wat in dit fonds overblijft gaat naar de algemene uitkering. Enkele maatstaven ontwikkelen zich dusdanig dat ons deel in het gemeentefonds stijgt, bijvoorbeeld het aantal 75-plussers. Procentueel is de mutatie gering ten opzichte van de totale inkomst van bijna 90 miljoen euro.

0

0

0

169

De inflatie van 2,2% per jaar was voor 2029 nog niet in de Kadernota verwerkt.

Dagbesteding ZIN

-117

-117

-117

-117

Door stijging van het aantal cliënten wordt het budget bijgeraamd. Deze stijging was bij de Kadernota nog niet bekend.

Leges omgevingsvergunningen

-528

-528

-528

-528

De raming van de inkomsten moesten we naar beneden bijstellen op basis van de ervaringscijfers over 2024 die in het eerste jaar van de Omgevingswet veel lager zijn uitgevallen en omdat we geen informatie hebben over het 4e kwartaal van dit jaar waarin traditioneel de meeste aanvragen plaatsvinden. We zien dit jaar overigens wel weer een herstel en de aantallen weer toenemen.

Personeelskosten

712

723

723

723

De personeelskosten stijgen met ruim € 600k, voornamelijk door CAO-ontwikkelingen. Een deel daarvan kunnen we doorberekenen, bijvoorbeeld aan de deelnemende gemeenten van de Regio Deal. In de Kadernota hadden we een stelpost voor loonkostenstijging van ruim € 1 miljoen opgenomen. Deze stelpost valt vrij, waardoor er per saldo een voordeel ontstaat.

Regio Deal

-90

-90

-90

-90

De gemeente Molenlanden is penvoerder en regiokassier voor de Regio Deal. De personele inzet voor voorbereiding, administratie, toezicht (VAT kosten) worden daarom bij onze gemeente gemaakt. Deze kosten worden gedeeltelijk gedekt door Rijksgelden. Het restant wordt verdeeld over de deelnemende gemeenten. Na deze verrekeningen resteert naar verwachting € 90K voor onze gemeente.

Bedragen x € 1.000 Stand Kadernota Mutaties na de kadernota Septembercirculaire

Opbrengst OZB

2029 Toelichting

Begroting 2026 - 7

Sportsubsidies

-118

-118

-118

-118

Het budget voor sportsubsidies was structureel te laag opgenomen in de begroting. O.b.v. historische uitgaven maar ook toename van het aantal aanvragen door de sportverenigingen wordt er bijgeraamd.

Kinderdijk

-92

-79

-146

-128

Op basis van de huidige afspraken met de stakeholders en het aantal te verwachte bezoekers is berekend dat dit het netto (nadelige) effect is voor onze meerjarenbegroting. (Het betreffen hier alleen exploitatielasten en geen investeringslaten)

Afschrijvingskosten

121

-10

-223

-227

De afschrijvingskosten zijn gemuteerd op basis van de investeringsplannen. De activastaat is doorgerekend. Ten opzichte van vorig jaar zien we dat geplande investeringen iets later worden uitgegeven. Voor volgend jaar is dit een voordeel.

Rente

282

-133

-129

-94

Op basis van onze liquiditeitsplanning is bekeken wanneer we geldleningen moeten aantrekken. We verwachten volgend jaar pas later in het jaar een tekort te hebben. Hierdoor hoeven we niet over het hele jaar de rentelasten te betalen van een nieuwe geldlening, dit zorgt voor 2026 voor een voordeel. Het opschuiven wordt vooral veroorzaakt door de vertragingen van de investeringen.

Begraafrechten

-78

-107

-118

-130

We streven naar een kostendekkendheid van de begraafrechten van 80%. Vorig jaar is het tarief extra verhoogd met 7,5% bovenop de inflatie. Het doel was om in 2027 dit percentage te behalen. We zien echter een trend dat minder vaak voor begraven wordt gekozen. Hierdoor is het nodig de opbrengst te verlagen. De tarieven stijgen in 2026 met 3% bovenop de inflatie. Op basis van deze cijfers halen we een kostendekking van 80% in 2031.

Rioolrecht

715

559

-267

-492

De Rioolrechten zijn kostendekkend in de begroting opgenomen. In het Gemeentelijk Rioleringsplan is aangegeven dat de rioolheffing jaarlijks naast inflatie met 3% stijgt. Door een egalisatie van de meerkosten met de voorziening realiseren we een 100% kostendekking. De verrekening met de voorziening wordt vooral beïnvloed door de BTW-aspecten in relatie tot de geplande rioolinvesteringen.

Stelpost prijsstijgingen

840

840

840

840

In de meerjarenbegroting was rekening gehouden met prijsstijgingen ten opzichte van 2025. Hiervoor was een stelpost opgenomen. Nu de ramingen opgenomen zijn met prijspeil 2026 valt deze stelpost vrij. Dit compenseert de vele prijsstijgingen in de begroting 2026.

Begroting 2026 - 8

Handhavingscasus

Eigen bijdrage jeugd

Saldo van kleinere mutaties

Stand begroting

-340

0

0

0

Voor een ingewikkelde handhavingscasus is het nodig om een onderzoek te laten doen, personeel in te huren en juridische kosten te maken.

0

0

477

491

Er is een aantal aanvullende maatregelen gepresenteerd in de Voorjaarsnota 2025 m.b.t. jeugdzorg. Als reactie hierop heeft VNG een begrotingsadvies gegeven voor de meerjarenbegroting 2026-2029. De toezichthouder heeft aangegeven dat het toegestaan is om bepaalde maatregelen budgetneutraal te maken, dit betreft de maatregel ‘eigen bijdrage’. Het rijk is namelijk verantwoordelijk voor tijdige invoering van wet- en regelgeving. Bij uitstel of afstel van deze wet- en regelgeving geldt dat dit voor rekening en risico van het rijk is en niet voor ons als gemeente.

-473

-231

165

138

1.471

1.671

172

72

Begroting 2026 - 9

•

Leeswijzer In deze leeswijzer geven we een korte toelichting op de samenstelling van de programmabegroting. De begroting is opgebouwd uit programma’s en paragrafen De programma’s geven informatie per ‘beleidsveld’. De paragrafen geven informatie over de gemeente in zijn geheel en geven dwarsdoorsneden door de programma’s heen. Nieuw dit jaar is een paragraaf over de Regio Deal. De programma’s zijn: 1. Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid; 2. Economie, Energie en Buiten; 3. Welzijn, Sociaal en Cultuur; 4. Bestuur en Veiligheid. Per programma is dezelfde opbouw gekozen De programma’s zijn uitgewerkt aan de hand van de drie ‘w-vragen’: wat willen we bereiken?, wat gaan we ervoor doen? en wat mag het kosten?: •

•

Wat willen we bereiken? We geven aan welk maatschappelijk effect (of algemene beleidsdoelstelling) wij met het programma willen bereiken. Ten opzichte van de vorige begroting is een belangrijke kwaliteitsverbetering doorgevoerd in afstemming met de auditcommissie. Wat gaan we ervoor doen? We benoemen de specifieke inspanningen die we in het begrotingsjaar gaan leveren, die bijdragen aan de doelstellingen. Deze hebben we zo geformuleerd dat de raad kan controleren, tussentijds of via het jaarverslag, of het college de afgesproken prestaties realiseert.

Wat mag het kosten? We geven aan wat het benodigde budget is met de belangrijkste mutaties ten opzichte van de vorige begroting zoals de effecten van gewijzigd of nieuw beleid.

We leiden ons succes af van indicatoren Dit doen we aan de hand van landelijke, verplichte BBV indicatoren. Deze zijn meestal afkomstig uit landelijke databases bijvoorbeeld CBS, waarstaatjegemeente.nl. Daarnaast zijn specifieke 'Molenlandse’ indicatoren vermeld. Deze geven, net als de landelijke indicatoren, een beeld van de gerealiseerde en beoogde prestaties en effecten. Niet alle indicatoren worden jaarlijks gemeten en/of zijn deze nog in ontwikkeling waardoor niet alle actuele informatie beschikbaar is. We blijven werken aan de meetbaarheid van de impact die we in de samenleving willen bereiken, zodat we beter kunnen bepalen of ons beleid het gewenste effect heeft. Naast de programma’s in het programmaplan worden de berekening van de overhead en de algemene dekkingsmiddelen aangegeven. Algemene dekkingsmiddelen zijn de financiële middelen die niet specifiek aan een bepaald programma kunnen worden toegewezen. Er is ook een financieel deel van de begroting In het financieel deel van de begroting zijn vooral de verplichte financiële overzichten opgenomen, zoals het overzicht van baten en lasten, de geprognotiseerde balans en een overzicht van de reserves en voorzieningen.

U vindt apart de taakveldenraming De taakvelden zijn de vertaling van de bestuurlijke doelen naar de ambtelijke uitvoering en behoren tot het domein van het college. Daarom worden deze in de programmabegroting niet uitgewerkt, maar alleen genoemd om het verband tussen programma’s en taakvelden zichtbaar te maken. Begroting 2026 - 10

Toelichting: Het volkshuisvestingsprogramma moeten gemeenten op basis van de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) opstellen. Het is een verplicht programma onder de Omgevingswet dat breder is dan alleen een woonvisie en meer op de uitvoering gericht. De Woonvisie Molenlanden liep tot en met 2024. Om aan te sluiten op de actuele woonbehoefte is in 2024 een Woningbehoefteonderzoek Molenlanden uitgevoerd. We actualiseren in 2025 de Woonvisie tot een Volkshuisvestingsprogramma Molenlanden waarbij het woningbehoefteonderzoek de basis vormt. Daarnaast bevat het volkshuisvestingsprogramma het uitvoeringsprogramma van de Woonzorgvisie. De planning is om het volkshuisvestingsprogramma in het eerste half jaar van 2026 vast te stellen.

1. Programma's 1.1 Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid Missie We zetten in op een optimale leefomgeving waar mensen graag (willen) wonen, verblijven en samenleven. We houden Molenlanden via wegen, water en spoor goed bereikbaar. Ook waarborgen we de verkeersveiligheid binnen en buiten de kernen. Wonen Wat willen we bereiken? Voorzien in de actuele (lokale) woonbehoefte. (A.1) Toelichting: Om aan te sluiten bij de vraag houden we rekening met het in 2024 uitgevoerde Woningbehoefteonderzoek Molenlanden. Het accent voor de langere termijn ligt op het toevoegen van levensloopbestendige woningen. Voor de kortere termijn kijken we ook naar betaalbare woningen voor starters en jonge doorstromers. Daarbij houden we rekening met de kwaliteiten van ons gebied. Wat gaan we ervoor doen? - Versnellen van de woningbouw door: (A.1) o Invulling te geven aan de Regionale realisatieagenda (RRA), ook bekend als de Woondeal. Daarin staan afspraken tussen Rijk, regio en gemeenten over het aantal te bouwen woningen en het type woningen; o Uitvoeren van het programma Versnelling Woningbouw, zoals onder andere het versnellen van vergunningprocedures. Toelichting: We bouwen in de periode tot 2030 1.460 woningen om de woningvoorraad op peil te brengen. We streven naar 200 nieuwe woningen per jaar.

We zetten vooral in op wenselijke en haalbare plannen binnen het programma Versnelling Woningbouw. -

Opstellen volkshuisvestingsprogramma dat in plaats komt van de woonvisie. (A.1)

-

Huisvestingsverordening opstellen. (A.1) Toelichting: De Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) verplicht gemeenten tot het opstellen van een huisvestingsverordening. We bereiden de verordening voor in regionaal verband. Dit is vooral van belang voor de urgentieregeling (voorrangsregeling). Urgentie is een verplicht onderdeel van de verordening. In 2026 leggen we de nieuwe verordening ter vaststelling aan de gemeenteraad voor. We onderzoeken ook inzet van andere mogelijkheden van de Huisvestingwet. Daarbij houden we rekening met de motie Koopwoningen voor Molenlandse starters. We gebruiken het Volkshuisvestingsprogramma als basis voor onze keuzes.

-

Asielzoekers opvangen. (A.1) Toelichting: De Spreidingswet is formeel nog steeds van kracht. Gezien de koers van het nieuwe kabinet is het raadzaam op dit moment alert te zijn en in te spelen op actuele ontwikkelingen. We werken vanuit de vastgestelde kaders vanuit de gemeenteraad.

-

Uitvoeringsprogramma's opstellen met de netwerkpartners om de Woonzorgvisie uit te voeren. (A.1)

Begroting 2026 - 11

Toelichting: We stellen een Programma Wonen met aandacht op. De uitvoeringsprogramma’s van de Woonzorgvisie zijn hier een onderdeel van. Dit is een cocreatie van het ruimtelijke en sociale domein. -

Uitvoering geven aan het Woonwagenbeleid 2025 Toelichting: In 2026 willen we zorgen de plaatsing van de laatste nieuwe woonwagens mogelijk maken. Dat hebben we in het Woonwagenbeleid van september 2024 met de gemeenteraad afgesproken. We zijn bezig met het voorbereiden van een vierde standplaats op de locatie in Arkel, zodat het te verdelen perceel een slimmere indeling kan krijgen. Hiervoor starten we een ruimtelijke procedure om de uitbreiding van het aantal standplaatsen van drie naar vier mogelijk te maken.

Wat gaan we ervoor doen? • Het werken met de Omgevingswet in de organisatie beter in te passen. Dit doen we door verder te werken aan de Omgevingsvisie, het verder inrichten van de beleidscyclus, het opstellen van het omgevingsplan (door gebieds- en themagerichte uitwerkingen) en het opstellen van omgevingsprogramma's (B.1) •

De Omgevingsvisie, een van onze belangrijkste pijlers van beleid, verder verrijken met bestaande beleidsvisies. Daarna vertalen we dit in omgevingsprogramma's. (B.1, B.3) Toelichting: We richten ons op het komen tot gebieds- en themagerichte uitwerking en verrijking van de Omgevingsvisie. Dit is een apart traject naast het werken met de omgevingsvisie (en andere visiestukken). We werken dit uit in het beleidshuis/cyclus van de gemeente. Deze manier van werken is integraal, waarbij we toetsen aan onze visies . We maken het beleidshuis eenvoudiger. Om goed uit de voeten te kunnen met de Omgevingsvisie hebben we een duidelijke structuur nodig van visies en uitvoeringsprogramma’s die passen bij de Molenlandse manier van werken. Het doel is om de inwoner beter van dienst te zijn en regelgeving begrijpelijk te houden. Daarvoor passen we ook ons proces voor de behandeling van initiatieven aan om het slimmer en toegankelijker te maken.

•

Verder bouwen aan de (juridische-)structuur van het omgevingsplan dat integraal en gebiedsdekkend is. Dit omgevingsplan moet uiterlijk op 1 januari 2032 klaar zijn. (B.1, B.3) Toelichting: Het Omgevingsplan brengt de landelijke, regionale en gemeentelijke regels samen. Zo kunnen we de ambities uit de Omgevingsvisie uitvoeren. De komende jaren maken we van het tijdelijke plan een plan dat geldt voor alle gebieden. Deze periode noemen we de transitiefase. We zetten het tijdelijke omgevingsplan om in een gebiedsdekkend omgevingsplan. Alle

Netwerk Inwoners, ontwikkelaars/bouwers, woningcorporaties, huurdersverenigingen, (regio)gemeenten, zorgaanbieders, provincie Zuid-Holland, het Rijk, VNG, Waterschap Rivierenland. Leefomgeving & Ruimtelijke ordening Leefomgeving Wat willen we bereiken? • Verder werken aan de inrichting en organisatie van werken onder de Omgevingswet. Met oog voor aanpak, werkwijze, proces en procedure en het begeleiden van inwoners bij aanvragen. Hierbij streven we naar snellere en logischere afhandeling van initiatieven. (B.1) • Tijdig en goed inspelen op trends, opgaven en ontwikkelingen in de leefomgeving. (B.2) • Behouden en doorontwikkelen van levendige kernen, linten, bedrijvigheid en een vitaal buitengebied. We wegen de belangen zorgvuldig af die daar een rol bij spelen. (B.3) • Het thema “water” verder vormgeven als belangrijk beleidsterrein zodat we huidige en toekomstige ruimtelijke opgaven en ontwikkelingen goed kunnen uitvoeren (B.4).

Begroting 2026 - 12

huidige bestemmingsplannen, regels uit de bruidsschat en verordeningen maken deel uit van het omgevingsplan. Dit proces begint met een basisset van regels (de basisregelset). In de komende jaren werken we dit verder uit met thema’s zoals duurzaamheid, wonen en natuur. •

•

De in 2025 vastgestelde Nota grondbeleid 2025-2030 uitvoeren. (B.2) Toelichting: Grondbeleid is steeds belangrijker om onze doelen voor wonen en werken te kunnen halen. We voeren het nieuwe grondbeleid uit met het afwegingskader uit de Nota grondbeleid 2025. Waar nodig passen we actief grondbeleid toe. • Het wettelijk verplichte kostenverhaal voor bouwplannen die in strijd zijn met het omgevingsplan heeft mede op grond van de Nota kostenverhaal 2025 in 2025 meer aandacht gekregen. In 2026 geven we een vervolg aan het kostenverhaal. Concreet betekent dit dat we kostenverhaal meer gaan toepassen zodat de werkzaamheden die de organisatie voor de behandeling van initiatieven verricht waar mogelijk worden doorbelast naar initiatienemers (B.2, B.3). • Voor het stimuleren van de bouw van meer sociale woningbouw zetten we een vereveningsfonds in (B.2, B.3). Water speelt een belangrijke rol in onze leefomgeving. Daarom schrijven we in 2025 onze huidige uitgangspunten op in een position paper Water. Hiermee zorgen we voor inzicht en overzicht in de positie van de gemeente Molenlanden in vraagstukken waarin water centraal staat. Op basis daarvan blijven we meewerken aan een robuust watersysteem. (B.4) Toelichting: Water is een actueel, urgent, divers en structureel thema voor onze opgaven. Bij bijna alle ruimtelijke ontwikkelingen spelen water en bodem een grote rol.

Daarom is het belangrijk dat Molenlanden goed kiest hoe we hiermee omgaan, ook met

aandacht voor landbouw en boeren. Zo kunnen we werken aan een goed watersysteem. •

We haken aan bij en adviseren over landelijke en regionale opgaven (B-4). Denk hierbij aan de energietransitie, de provinciale ruimtelijke puzzel, het provinciale omgevings- en natuurbeleid, het regionale waterbeheerbeleid (B.4). Toelichting: Nieuwe vraagstukken en opgaven vragen vaak om expertise op het gebied van ruimtelijke ordening en de impact op de fysieke leefomgeving. We vinden het belangrijk om als gemeente al in het begin mee te denken en te adviseren.

Ruimtelijke Ordening Wat willen we bereiken? • Behouden en waar mogelijk verbeteren van het karakteristieke landschap en de kwaliteit van de (lint)bebouwing van onze gemeente, met ruimte voor nieuwe initiatieven die passend zijn in het gebied. (B.4) • Met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zorgen voor een goede ruimtelijke inrichting van ons gebied. (B.5) Wat gaan we ervoor doen? • We richten ons op de ruimtelijke kwaliteiten van de kernen, linten en het buitengebied. We denken mee met de plannen van (externe en interne) initiatiefnemers. Daarbij zetten we de instrumenten vanuit de Omgevingswet, de intaketafel en de omgevingstafel in. • We ontwikkelen en houden het ruimtelijk beleid actueel. (B.4 B5.) Netwerk • Inwoners, professionele partijen, Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, GGD, Veiligheidsregio, Provincie, Waterschap, omliggende gemeenten, VNG.

Begroting 2026 - 13

Buitenruimte Wat willen we bereiken? Een buitenruimte waarin onze inwoners en bezoekers zich comfortabel en veilig voelen. (C.1). Dit vertaalt zich in: • Een juiste balans in ruimtegebruik (wegen, parkeren, groen, water, riolering en ondergrondse infra, speelvoorzieningen, enz.); • acceptabel bereik per openbaar vervoer, fiets en auto; • een aantrekkelijke, toegankelijke en veilige leefomgeving; • een klimaatbestendige- en duurzame leefomgeving. Wat gaan we ervoor doen? • Beheren en herinrichten van onze buitenruimte op basis van het vastgestelde integraal beheerplan Buitenruimte, waaronder: - Het op orde brengen en houden van het basisbeheer; - Het realiseren van een toegankelijke buitenruimte (VNverdrag); - Het omvormen van trapveldjes naar beweegparken (Sportakkoord); - Het uitbreiden van de omvang van het aantal bomen en groen, zoals invulling van de motie: ‘Meer groen in dichter bebouwde straten en wijken’ ; - Het aanleggen van natuurontwikkelingsgebieden. (C.1.) • Beheren en renoveren van de buitensportaccommodaties. In 2026 pakken we natuurgrasvelden bij ASV Arkel, SteDoCo en vv Streefkerk aan.. • Beheren en toekomstbestendig inrichten van onze begraafplaatsen. In 2026 breiden we de begraafplaats in Giessenburg uit. Op diverse begraafplaatsen voeren we (vervolg)onderzoeken uit om de (grond)waterproblematiek op te lossen.

(C.1.) Netwerk Inwoners, dorpsberaden/klankbordgroepen, kerken, woningbouwcoöperaties, politie, brandweer, provincie, Waterschap Rivierenland, omgevingsdienst, marktpartijen (advies- en ingenieursbureaus, aannemers en dergelijke).

Verkeer en vervoer Wat willen we bereiken? - Een goed bereikbare gemeente, veiligheid en leefbaarheid in onze kernen en op de wegen en duurzame mobiliteit. (D.1) - Ketenmobiliteit die zich aanpast aan maatschappelijke ontwikkelingen. (D.2) Wat gaan we ervoor doen? • Actief sturen op het beperken van de overlast bij reizigers, waarbij voorkomen van sluipverkeer prioriteit heeft. (D.1) • Voor de Voorstraat/Sluis in Groot-Ammers onderzoeken we de mogelijkheden om de leefbaarheid te verbeteren en de verkeersveiligheid te bevorderen. (D.1) • Werken aan de herinrichting van de Molenstraat en Entreezone in Kinderdijk. (D.1) • Verbeteren van de bereikbaarheid van het openbaar vervoer met bijvoorbeeld de inzet van deelfietsen bij ov-haltes en knooppunten. (D.2) Netwerk Inwoners, (regio)gemeenten, waterschap, provincie, Rijkswaterstaat, het Rijk, Politie, Qbuzz, MerwedeLingelijn, Waterbus, veerexploitant(en), verkeersveiligheidspartners (onder meer VVN, fietsersbond), Nationale Agenda Laadinfrastructuur. Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? Goede en passende onderwijshuisvesting voor het basisonderwijs, waarin het fijn is om te leren en te werken. (E.1) Wat gaan we ervoor doen? • We voeren het Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs (IHP) 2024 uit. Jaarlijks starten we een haalbaarheidsonderzoek, volgens planning van de uitvoering van het IHP.

In 2026 starten we met het haalbaarheidsonderzoek van OBS De Boomgaard in Streefkerk. (E.1)

Begroting 2026 - 14

• •

•

We geven uitvoering aan de investeringen onderwijshuisvesting op basis van de door de raad goedgekeurde voorstellen (E.1) De raad maakt een keuze in de verhouding tussen duurzaamheid en kwaliteit. Op basis daarvan voeren we de plannen uit van het IHP. (E.1) Er zijn twee aanvragen ingediend voor capaciteitsuitbreiding van onderwijshuisvesting (CBS De Bron en OBS De Tuimelaar). Conform de verordening moet de gemeente Molenlanden uiterlijk 31 december 2025 een besluit over deze aanvragen nemen. Omdat de inhoudelijke uitwerking nog loopt, is dit nog niet in de begroting opgenomen. De voorstellen zullen daarom afzonderlijk aan de raad worden voorgelegd ter besluitvorming.

Netwerk Inwoners, schoolbesturen, scholen, leerlingen. Opvang Vluchtelingen Wat willen we bereiken? • Opvang van 400 ontheemden uit Oekraïne. (F.1.) • Opvang asielzoekers conform de opgave in de Spreidingswet. (F.2.) Wat gaan we ervoor doen? • Beheer en exploitatie van de locaties in Groot-Ammers (inclusief dependance), Waal (inclusief dependance) en Giessenburg voor de huisvesting van ontheemden uit Oekraïne. (F.1.) • Ondersteunen van ontheemden uit Oekraïne in de particuliere opvang (F.1) • Huisvesten van in totaal 251 asielzoekers, waarvan 37 alleenstaande minderjarige asielzoekers door de exploitatie van de TGO in Bleskensgraaf en de opening van meerdere opvanglocaties. (F.2.) • Dialoog aangaan met de samenleving om tot de beste duurzame locaties te komen. Zodat we aanvullende locaties voor de opvang van asielzoekers kunnen openen (F.2.)

Netwerk COA, NOO, Veiligheidsregio. Actuele kaderstellende beleidsnota’s • Omgevingsvisie Molenlanden 2040 (2024) • Woonvisie Molenlanden 2020 – 2024 (oktober 2020) • Woonzorgvisie Molenlanden 2024-2028 (2023) • Nota Grondbeleid (2020) • Verordening Starterslening 2024 • Beleidskader hobbymatig gebruik van gronden (2025) • Beleidsregel BOPA light – kleine buitenplanse afwijking (2025) • Vastgoed en Accommodatiebeleid (2021) • Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs (2024) • Beleidsnotitie Arbeidsmigranten/Tijdelijke Medewerkers (2019) • Beleidsdocument begraafplaatsen (2020) • Beleidsdocument Gladheidsbestrijding • • • • • • • • • • •

Beheerplannen: Integraal beheerplan Molenlanden 2022-2026 Gemeentelijk Rioleringsplan Molenlanden 2020-2024 Baggerplan 2022-2033 Beheersverordening begraafplaatsen 2022-2026 Uitvoeringsplan begraafplaatsen (2022) Uitvoeringsplan Gladheidsbestrijding MeerJaren OnderhoudsPlan wegen-riolering (MJOP) MeerJarenPlan renovatie voetbalvelden Mobiliteitsvisie Molenlanden 2040 (2024) Woonwagen- en standplaatsenbeleid 2025 Uitvoeringsprogramma Mobiliteit Molenlanden 2024-2028

Effect/resultaatindicatoren Begroting 2026 - 15

Indicator

Realisatie

Streefwaarde 2024

Aantal nieuwe woningen

173 (2023) 86 (2024)

Tevredenheid inwoners over de openbare ruimte

Ruim voldoende (2022)

Bron

Tevredenheid over woningaanbod (woningzoekers)

CBS Statline, voorraad woningen Goed

Indicator

‘Leefbaarometer’ Min. BZK, 2022

Berekend

MLL

Tevredenheid over woningaanbod (algemeen)

4,7

Tevredenheid over bereikbaarheid

6,2

Tevredenheid over kwaliteit netwerk

6,4

Tevredenheid over verkeersveiligheid

6,0

Tevredenheid over het openbaar vervoer

4,2

NL

Nieuwe woningen

per 1000 woningen 2024

5,3

8,75

Demografische druk

Perc 0-20 jr en 65+ t.o.v. 20-65 jr 2024

80,3

70,4

Woningen 2025

427

398

€ (2024)

901

911

€ (2024)

1.078

994

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000

Gemiddelde WOZ-waarde (x € 1000) Gemeentelijke Woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

Indicator

Uitkomst 2021

Uitkomst 20202

Verkeersongevallen

Alle GemeenAlle wegen telijke wegen wegen

Uitkomst 2023

GemeenAlle telijke wegen wegen

A. Lasten B. Baten C. Mutaties reserves Totaal Programma 1

175

51

185

46

176

51

Gewonden

45

8

38

12

50

17

Doden

2

0

8

1

1

0

2024

2025

2026

2027

2028

2029

20,9 4,1 -0,1 16,9

29,6 9,5 1,2 18,9

28,1 8,7 1,4 18,0

26,2 6,3 2,0 17,9

29,7 9,4 2,3 18,1

30,8 9,4 2,6 18,7

Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/-mutaties opgenomen waarvoor in de kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het betreft de kapitaallasten Integraal Huisvesting Programma Onderwijs voor drie scholen (Oud-Alblas, Bleskensgraaf en Groot-Ammers; € 702.000 vanaf 2029).

Gemeentelijke wegen

Ongevallen

Indicator

(gem. rapportcijfer) 4,1

2024

Begroting 2026 - 16

1.2 Economie, Energie en Buiten

•

Missie We willen een gemeente zijn waarin volop ruimte is voor innovatie en ondernemen. We werken aan een toekomstbestendige landbouw in een toekomstbestendig landschap. En bieden het (agrarische) bedrijfsleven en de recreatieve sector de ruimte om zich op een passende manier te ontwikkelen. We willen bijdragen aan: • De ontwikkeling naar een energieneutraal, circulair en klimaatbestendig Molenlanden; • Het behoud (en de verrijking) van ons landschap; • Een gezonde bodem als basis voor een eerlijke voedselketen. Economie Wat willen we bereiken? • We willen zorgdragen voor een prettig ondernemersklimaat met voldoende, toekomstbestendige en kwalitatief goede ruimte voor bedrijvigheid en werkgelegenheid zoals beschreven in het vastgestelde beleidskader bedrijvigheid (januari 2024) (A.1) • We willen een goede aansluiting van onderwijs op behoefte van ondernemers aan (lokale) arbeidskrachten. (A.2) Wat gaan we ervoor doen? • We gaan starten met een pilot om een ondernemersfonds te realiseren. We nemen hier een faciliterende rol in aan, waarbij het initiatief vanuit de ondernemers komt. • Waar mogelijk stimuleren we multidisciplinair om de bestaande ruimte optimaal te benutten. • We verkennen de mogelijkheden voor circulariteit en verduurzaming van bestaande en eventuele nieuwe bedrijven(terreinen).

• We denken mee met ondernemers die kampen met problemen zoals bijvoorbeeld een ruimtetekort. We gaan creatief om met de schaarse ruimte. • Samen met een aantal gemeenten uit de regio Midden- en Noord lobbyen we richting de provincie voor meer ruimte voor bedrijventerreinen.

•

We zetten in op een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en ondersteunen initiatieven die hieraan bijdragen. (A.2.) Het gaat hierbij om ondersteuning van i_lab, organisatie van techniekroutes en activiteiten op het gebied van loopbaanoriëntatie en begeleiding. (A.2.) We vervolgen de stimulering van Koop Lokaal (A.1.)

Netwerk Ondernemers, collectieven van ondernemers, overheden, onderwijsinstellingen, omgevingsdienst Zuid Holland Zuid, maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen als buiten de gemeente. Agrarische economie Wat willen we bereiken? Een toekomstbestendige, duurzame, agrarische sector die zich verder kan ontwikkelen naar een duurzamere landbouw, met nieuwe verdienmodellen waarbij verbreding en diversifiëring van de bedrijfsvoering mogelijk is. (B.1) Wat gaan we ervoor doen? • We geven uitvoering aan het Vergunningenloket voor agrarische ondernemers. Veel boeren hebben geen beeld bij hun vergunde situatie. Vanuit het vergunningenloket brengen we dit voor de boeren in beeld. • We werken op het niveau van de Alblasserwaard-Vijfheerenlanden aan een collectieve aanpak stikstof en vergunningen. • In maart 2025 is vanuit de Alblasserwaard een gebiedsagenda aangeboden aan de provincie Zuid-Holland. De gebiedsagenda is vervolgens uitgewerkt naar een gebiedsplan 1.0. In 2026 willen we uitvoering geven aan het gebiedsplan Alblasserwaard. • We participeren ambtelijk en bestuurlijk in het traject van het Zuid–Hollands Programma Landelijk Gebied ). We zetten het voorzitterschap van de Regiegroep ZH-PLG / UPLG Alblasserwaard-Vijfheerenlanden voort. (B.1) • We ondersteunen de ontwikkeling van een agri- en food-campus onder de voorwaarde dat dit een innovatiehub wordt,

Begroting 2026 - 17

•

• • •

waarin overheid, onderwijs, ondernemers samenwerken aan toekomstbestendige veenweiden. Met de gelden vanuit de provincie Utrecht en Zuid-Holland kunnen we de pilot drukdrainage verlengen. In 2026 geven we hier uitvoering aan. In 2026 geven we uitwerking aan het geactualiseerde beleid vrijkomende agrarische bebouwing 2.0. We voeren het penvoerderschap voor LEADER -Alblasserwaard uit. We zijn onderdeel van de Regiodeal ‘de fundamentele waarden van het Groene Hart’ en vervullen hiervoor de rol van penvoerder . We zetten we in op de realisatie van projecten in het programma van de Regiodeal.

Netwerk Agrarische ondernemers, collectieven van (agrarische) ondernemers, overheden, onderwijsinstellingen, Veenweide Innovatie Centrum (VIC), Rabobank, Regiegroep Veenweidestrategie, maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen als buiten de gemeente.

Wat gaan we ervoor doen? • We geven uitvoering aan de geactualiseerde versie van de Toeristische Agenda Molenlanden (C.1, C2, C.5, C.6). • We brengen ons kennisfundament op orde door dataonderzoek. We verzamelen, analyseren en interpreteren gegevens over de omvang en spreiding van toeristisch bezoek. Samen met de trends en ontwikkelingen in de vrijetijdssector gebruiken we deze inzichten om het toeristisch profiel te versterken en gericht te sturen op druk en draagkracht. (C.1) • Verbeteren recreatieve routenetwerk. We zorgen ervoor dat de basis van het fiets-, wandel- en vaarroutenetwerk (beheer en onderhoud) op orde is en aansluit op de wensen van gebruikers. (C.4) • Samen met stakeholders werken we verder aan het opzetten van een Destinatie Marketing Organisatie (DMO). Het platform ‘Ontdek de Alblasserwaard’ vormt hiervoor de basis. Daarnaast werken we samen met de overige lokale en regionale marketingpartners. (C.2, C.3)

Netwerk Vrijetijdseconomie Recreatieve ondernemers en organisaties, gemeenten, provincie en Wat willen we bereiken? maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen de gemeente als • Toerisme is in balans: Toerisme & Recreatie zorgen niet voor in de regio. En ook: het Nederlands Bureau voor Toerisme en overlast (bij inwoners of het landschap), maar dragen bij aan Congressen (NBTC), Den Hâneker, Groene Hart Programma maatschappelijke doelen, zoals duurzaamheid, leefbaarheid, Recreatie, Toerisme en Groen, erfgoedtafels, Stichting Vestingstad mobiliteit, bewegen en gezondheid, educatie en opleidingen. Nieuwpoort, Stichting Stadsboerderij Vredebest en Stichting Oude (C.1) Hollandse Waterlinie. • Toeristen komen specifiek voor het ‘verhaal van Molenlanden’. Dit doen we door de beleving van landschap, kernen en Werelderfgoed Kinderdijk iconen te vergroten. (C.2) Wat willen we bereiken? • Door gebiedsmarketing en promotie staat Molenlanden ‘op • Realisatie van de deelprojecten zoals verwoord in het vastgede kaart’. (C.3) stelde bestemmingsplan Entreezone (D1) • Het recreatieve routenetwerk (fietsen, wandelen en varen) sti• Samenwerken met het dorp Kinderdijk en haar inwoners bij muleert inwoners en bezoekers om de Alblasserwaard op de de uitvoering van de deelprojecten. (D2) fiets, te voet of over water te bezoeken.

(C.4) • De verkeersveiligheid en leefbaarheid vergroten we door een optimale grip op alle bezoekersstromen naar het Werelderf• Het toeristisch profiel van Molenlanden wordt versterkt door goed over weg en bij voorkeur over water. (D3) inzet van regeneratief toerisme inclusief Agrotoerisme. (C.5) • De toeristisch-recreatieve sector heeft baat bij de aantrekkingskracht van Werelderfgoed Kinderdijk. (C.6) Begroting 2026 - 18

•

•

De bestuursstructuur is slagvaardig en flexibel, op alle niveaus voelen belanghebbenden (dus ook inwoners en molenbewoners) zich vertegenwoordigd bij de doorontwikkeling van Kinderdijk. (D4) Samenhang en borging van de onderlinge afhankelijkheden tussen de projecten uit het Entreegebied en de overige projecten uit de Uitvoeringsagenda. (D5)

Wat gaan we ervoor doen? • In 2026 gaan we de deelprojecten uit het vastgestelde bestemmingsplan verder uitwerken en uitvoeren. Er wordt hiervoor een passend investeringsvoorstel opgesteld. Daarnaast vindt onderzoek plaatsnaar de gemeentelijke panden aan de Molenstraat, zodat we een afweging kunnen maken over het eigendom en de toekomst van deze panden. (D1, D2, D3, D5) • In 2026 werken we aan een herziening van het gebiedsperspectief. Het huidige perspectief is sterk gefocust op het beter managen van de bezoekersstromen en het tegengaan van overlast. We gaan op zoek naar een nieuw perspectief dat houvast biedt voor het maken van (ruimtelijke) keuzes en naar een duidelijkere symbiose van het Werelderfgoed met haar omgeving. (D1, D2, D3, D4, D5) • Het bezoekersmanagement blijft ook in 2026 een project waar (begrotingstechnisch) aandacht voor nodig is. Alblasserdam, Molenlanden en SWEK dragen zorg voor een sluitende begroting van het bezoekersmanagement. Dit jaar voeren we een onderzoek uit naar Begeleidings- en parkeermanagement om de bezoekersstromen optimaal te kunnen begeleiden en het dorp Kinderdijk leefbaar te houden(D2 en D3) • Voor de thema’s in Kinderdijk zijn communicatie en participatie van doorslaggevend belang. Vanuit de projectopdrachten werken we met een afgestemde aanpak voor communicatie en participatie.

• Er wordt een communicatie en participatieaanpak opgesteld. (D4)

in de regio. Stichting Wereld Erfgoed Kinderdijk, Provincie ZuidHolland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Waterschap Rivierenland (WSRL), Gemeente Alblasserdam, Dordrecht Marketing en Partners, Waterbus (Blue Amigo), Gemeente Krimpenerwaard, Den Hâneker Erfgoedtafels Waterdriehoek en Oude Hollandse Waterlinie, SIMAV, Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC). Arbeidsmarkt Wat willen we bereiken? Aansluiting van vraag en aanbod van arbeidskrachten in de regio verbeteren, waarbij we optimaal gebruik maken van ieders mogelijkheden. (E.1) Wat gaan we ervoor doen? • Deelnemen aan de vanuit de landelijke overheid geïnitieerde hervorming van de arbeidsmarktregio Gorinchem waarbij onder andere een Regionaal Werkcentrum wordt gevormd. Hierin worden de diensten gebundeld van het Leerwerkloket, het werkgeversservicepunt en het Regionaal Mobiliteitsteam AV werkt door. Doel is een optimale samenwerking te creëren tussen publiek en private partners om mensen te begeleiden naar passend werk of scholing. 2025 is daarbij een transitiejaar. (E.1) • Continueren en herijken van de activiteiten op het gebied van Onderwijs. (E.1) Toelichting: Per activiteit wordt bekeken of deze nog voldoet aan de huidige wensen en behoeften van de deelnemers (onderwijs en ondernemers). • Deelnemen aan de arbeidsmarktregio en de activiteiten die daaronder vallen.

(E.1) • Versterken van bestaande initiatieven en structuren zoals de SitY academy en bijdragen aan nieuwe activiteiten zoals het begeleiden van asielzoekers en Oekraïense vluchtelingen naar werk. (E.1)

Netwerk Netwerk Individuele ondernemers, ondernemersverenigingen, Recreatieve ondernemers en organisaties, Gemeenten, Provincie en onderwijsinstellingen, omliggende gemeentes, arbeidsmarktregio, maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen de gemeente als Begroting 2026 - 19

Avres, UWV, werkgeversservicepunt, leerwerkloket, RMT AV werkt door. Energietransitie Wat willen we bereiken? • Een betaalbare en betrouwbare duurzame energievoorziening voor onze inwoners en bedrijven, waarbij we opwekken, opslaan en gebruik van energie zo dicht mogelijk bij elkaar organiseren, conform de klimaatdoelstellingen. (F.1) • Een versnelling in de afname van energiegebruik. (F.2). Toelichting: De klimaatdoelstellingen zijn: In 2030, vergeleken met 2020, minimaal 20% energie besparen in Molenlanden. 35% van het totale energiegebruik komt in 2030 van hernieuwbare bronnen. De gemeentelijke organisatie en vastgoed is in 2030 CO²- en energieneutraal. In 2050 is de hele gemeente aardgasvrij en (nagenoeg) CO²-neutraal. Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoeren van projecten, acties en diensten die in het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat 2026 zijn opgenomen, op basis van de vastgestelde RES 1.0, de Transitievisie warmte en het ‘beleidskader kleinschalige windturbines'. (F1 en F2) • Toewerken naar een decentraal en daarmee ook toekomstbestendig, energiesysteem. Daarbij worden energie besparen, vraag en aanbod van duurzame elektriciteit, warmte en koude en opslag voortdurend op elkaar afgestemd en de samenhang tussen de verschillende onderdelen van de energievoorziening in kaart gebracht.

(F1) • Samenwerken aan de versterking van het energienetwerk om de toename van duurzame energiebronnen op te vangen. Met marktpartijen en de samenleving bekijken we waar een bijdrage geleverd kan worden om het lokale energienet nu of in de toekomst te ontlasten. Voorbeeld hiervan is het onderzoek naar de energiehub voor Schelluinen-West en de agrarische energiehubs. Daarnaast spannen we ons in met Tennet, Ste-

•

• •

•

•

din en gemeente Gorinchem voor uitbreiding van station Arkel en verkennen we samen met Stedin locaties voor nieuwe middenstations in onze gemeente. (F1) Energietransitie koppelen aan ruimtelijk beleid en gebiedsontwikkelingen. We nemen (waar mogelijk) kaders en regels op in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. (F1) Vaststellen van beleid voor lokaal eigendom en financiële participatie in grootschalige duurzame energieprojecten. (F.2) Faciliteren van lokale initiatieven van inwoners/partners, zonder daarbij de rol van de initiatiefnemer over te nemen. Het verwachte 'duurzaamheids- en CO²-rendement en de mate van bereik onder inwoners' wegen we mee bij ons besluit over het faciliteren van een lokaal initiatief. (F.1) Monitoring en Evaluatie: De voortgang van de energietransitie wordt gemonitord via een jaarlijkse rapportage. Belangrijke indicatoren zijn CO₂-reductie, aantal duurzame woningen, en het aandeel hernieuwbare energie. Deze gegevens benutten we om het beleid bij te sturen en de effectiviteit van maatregelen te beoordelen. Verduurzamen van (bestaand) strategisch gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Nieuwe gebouwen worden ten minste energieneutraal en de inrichting voeren we uit met zo veel mogelijk circulaire materialen. Het strategisch gemeentelijk maatschappelijk vastgoed wordt volgens het Meerjaren Investerings Programma Duurzaamheid verduurzaamd. (F.3)

Netwerk Provincie Zuid-Holland, adviesbureau Stimular, Groen Hart Duurzaamheid. Afval en Circulariteit Wat willen we bereiken? • Aantal kilo's restafval per inwoner laten dalen van 133 kilo nu naar 30 kilo in 2030 (landelijk ijkpunt). (G.1) • Maatregelen uitvoeren om afval te voorkomen en grondstoffen te besparen binnen gemeentelijke werkprocessen en afvalpreventie met bijbehorende communicatie richting interne organisatie en inwoners. (G.2)

Begroting 2026 - 20

Wat gaan we ervoor doen? • Circulaire economie koppelen aan ruimtelijk beleid. We ne• We gaan het gemeentelijk beleid op circulaire economie vermen (waar mogelijk) kaders en regels op in de omgevingsvider ontwikkelen door middel van samenwerkingsverbanden sie en het omgevingsplan. (G2) Groene Hart Circulair en de krachtenbundeling op circulaire economie vanuit Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid. (G.2) Netwerk • Waar mogelijk wordt direct uitvoering gegeven aan gemeenOmgevingsdienst Zuid Holland-Zuid (OZHZ), Platform Groene Hart telijk beleid door middel van pilots. (G.2) Circulair (GHC), Waardlanden, Cirkelstad, onderwijsinstellingen, • Vakteams worden ondersteund in het aanpassen van hun (lokale) ondernemers en Provincie Zuid-Holland. werkprocessen voor een meer circulaire werkorganisatie. (G.2) Klimaatadaptatie • Uitvoering van Strategienota 2021-2025 ‘Samen voor een afWat willen we bereiken? valvrije en schone gemeente’. We verlengen dit beleid met • Versterking van het aantrekkelijke leefklimaat door klimaateen jaar om de niet uitgevoerde punten op te pakken en af te bewust handelen.

(H.1) ronden (G.1) • Door het creëren van een aantrekkelijk woonklimaat met en • We gaan leringen trekken uit de evaluatie van Diftar in 2025 voor de inwoners van Molenlanden leveren wij onze bijdrage in samenhang met de ervaringen van andere Waardlanden geaan een beheersbaar klimaat (H.2) meenten en voortborduren op gemeentelijke aanbevelingen • Door in te spelen op nieuwe ontwikkelingen op het gebied (G.1) van klimaatadaptatie blijven we onze kennis uitbreiden om te • Optimalisatie na invoering Diftar uitvoeren in combinatie met kunnen voldoen aan de klimaatdoelstellingen. (H.3) de andere Waardlanden gemeenten. Denk hierbij aan rijrouWat gaan we ervoor doen? tes en werking milieustraten. • Groenblauwe Dooradering (GBDA) toepassen in gebieden bui• Opstellen van nieuw grondstoffenbeleid aangezien de Strateten de bebouwde kom. Hierin worden meekoppelkansen meegienota ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’ in genomen van het A5H klimaatkernteam van de regio Ablas2026 eindigt. Een opzet volgt vanuit de vier Waardlanden geserwaard-Vijfheerenlanden. (H.1) meenten. (G.2) • Groenblauwe Dooradering (GBDA) toepassen in de kernen van • Openbare prullenbakken op hotspots verbeteren door middel de gemeente. Hierbij nemen we meekoppelkansen mee van van aanpassing uitstraling prullenbakken. Dit doen we samen de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden.

Ook maken we met milieucoaches van Waardlanden, klankbordgroepen in de kansenkaarten voor welke kernen het meest kansrijk zijn gemeente, basisscholen en de verbinder van de desbetref(H.1) fende kern. (G.2) • Groenblauwe Dooradering (GBDA) verbinden in gemeentelijke • In samenwerking met Waardlanden communicatiemiddelen projecten op basis van het inrichtingsconvenant dat opgeinzetten om bewoners tijdig, correct en volledig te informesteld wordt voor GBDA. (H.1) ren over scheiden van afvalstromen en wat dit precies bete• Inwoners faciliteren en stimuleren om hun eigen leefruimte kent met betrekking tot Diftar. (G.1 ) betaalbaar te vergroenen. (H.1) • Faciliteren en uitrollen van initiatieven om afvalpreventie te • Uitvoeren van projecten die behoren tot de uitvoering van de realiseren. (G.2) Lokale Adaptatiestrategie en Regionale Adaptatiestrategie. • Monitoring en evaluatie op werkprocessen die zijn uitge(H.1.) voerd. En we onderzoeken of we op de goede weg zijn voor een circulaire economie (G2) Begroting 2026 - 21

• •

• • •

•

Verstrekken van subsidies voor groendaken, conform de vastgestelde subsidieregeling. (H.1) De Lokale Adaptatie Strategie uitvoeren op basis van natuurlijk aangereikte momenten door (nieuwe) wet- en regelgeving en meekoppelkansen in de regio Alblasserwaard Vijfheerenlanden. (H.1) Klimaatadaptie verankeren we in het gemeentelijke water- en rioleringsprogramma (H.1.) Het onderwerp klimaatschade verder uitdiepen op minimaal één thema. (H2) Klimaatadaptatie koppelen aan ruimtelijk beleid. We nemen (waar mogelijk) kaders en regels op in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. (H3) Klimaatrisico’s bespreken met betrokken partijen aan de hand van de nieuwe stresstesten (beschikbaar in 2026 en opgesteld door het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie). (H3)

• •

• •

• •

Netwerk Klimaatkernteam Alblasserwaard-Vijfheerenlanden, Waterschap Rivierenland, onderwijsinstellingen, (lokale) ondernemers en Provincie Zuid-Holland. Landschap Wat willen we bereiken? Regie houden op de ontwikkeling van ons karakteristieke open veenweidelandschap, met het oog op de komende grote ontwikkelingen als , ZHPLG energietransitie, landbouwtransitie, bodemdaling, klimaatadaptatie en circulaire landbouw. (I.1) Dat water-thema’s op strategisch niveau in samenhang met elkaar bekeken kunnen worden, waarbij Molenlandse belangen en doelen goed en effectief ingebracht worden, zowel intern als bij samenwerkingspartners zoals waterschap, regio en provincie. (I.2) Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoering geven aan de Uitvoeringsagenda Landelijk Gebied Alblasserwaard-Vijfheerenlanden • Participeren in het bestuurlijk platform Groene Hart (novex). (I.1)

•

Voortzetten bestuurlijk en ambtelijk overleg Vitaal Buitengebied Alblasserwaard. (I.1) Met het waterschap en de omgevingsdienst inwoners en agrariërs duidelijkheid geven over ruimte voor water. En wat nodig en een verantwoordelijkheid is bij de aanleg, het beheer en onderhoud van IBA's (Individuele Behandeling van Afvalwater) waarbij de waterkwaliteit belangrijk is. ( I.1). We geven uitvoering aan het inrichtingsconvenant Groen Blauw Alblasserwaard–Vijfheerenlanden. ( I.1). Het ontwikkelen van een uitvoeringsorganisatie voor de uitvoering van projecten vanuit het ZH-PLG en het UP-LG. Het gaat dan bijvoorbeeld om het realiseren van het gebiedsplan Alblasserwaard op het gebied van Groenblauwe Dooradering. Dit komt voort uit de versnellingsgelden. Onderzoeken of we kunnen komen tot de inrichting van een landschapsfonds. Samen met het Waterschap Rivierenland, als bevoegd gezag, zoeken naar passende ruimte voor alternatieve sanitaire voorzieningen. Het gaat daarbij om locaties waar geen rioolaansluiting in ons buitengebied mogelijk is. Daarmee willen we ervoor zorgen dat op die locaties ontwikkelingen mogelijk worden en blijven zoals woningbouw (met name Tiny en Small houses) en afvalwaterbehandeling voor agrariërs (met het oog op de eisen van de Kaderrichtlijn water). (I.1) Een position paper water opstellen, volgens de structuur van het beleidshuis. (I.2)

Netwerk Medeoverheden, Gebiedsplatform AV, LTO, Natuur- en Vogelwachten, BlauwZaam, bouw- en ontwikkelpartijen, inwoners, regiogemeenten, dorpsraden met werkgroepen duurzaamheid, energiecoöperaties, wooncorporaties en Stichting Duurzaam Molenlanden.

Actuele kader stellende beleidsnota’s • Omgevingsbeleid provincie Zuid-Holland • Zuid–Hollands Programma Landelijk Gebied • Visiedocument landbouw (2020) • Veenweidestrategie Alblasserwaard (2022) Begroting 2026 - 22

• • • • • • • • • • • • • • • • • •

Gebiedsagenda Alblasserwaard Toeristische agenda Molenlanden (2021) Beleidskader Bedrijvigheid (2024) Uitvoeringsprogramma Toekomst Kinderdijk (2020) Alblasserwaard en Vijfheerenlanden Samenwerken vanuit de opgaven (2024) Uitvoeringsprogramma Kinderdijk 2024-2028. Klimaatakkoord Nederland 2019 Regionale Energiestrategie Alblasserwaard 1.0, 30 juni 2021 Transitievisie Warmte Molenlanden 1.0, (2021) Beleid kleine windturbines (2023) Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat 2024 & 2025 Subsidieregeling Groene Daken Molenlanden 2024 Beleidsregels Energiebesparingsabonnement gemeente Molenlanden 2023 Beleidsregels ondersteuningsfonds gemeente Molenlanden 2023 Lokale adaptatiestrategie Klimaat en Bodemdaling (2021) Strategienota ‘Samen naar een afvalvrije en schone gemeente’ 2021-2025 (Afvalbeleid) Laadvisie Molenlanden Actualisatie (2.0) beleid vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) 2025

Effect/resultaatindicatoren Indicator

Realisatie

NL

Werkloosheidspercentage

2,6%

3,6%

Netto arbeidsparticipatie

77,1%

73,1%

Aantal toeristische overnachtingen

174.747

-

Streefwaarde 2023

125.000

Indicator Gerealiseerde energiebesparing

Aandeel hernieuwbare energie

Realisatie 2020 Verbruik 2023: 3493 TJ (16,7% afnamen t.o.v. 2018)* 9,2% (2021) (0,8% toename tov 2020)

Streefwaarde 3355 TJ in 2030 (20 % besparing t.o.v. 2018 (4194 TJ) 35% in 2030

Indicator

Bron Klimaatmonitor (juli 2025)

Klimaatmonitor (juli 2025)

2024 (gem. rapportcijfer) 6,6

Tevredenheid over de fietspaden Tevredenheid over de mogelijkheid om te recreëren in de eigen gemeente Erkenning van het economisch belang van toerisme

6,3

Ervaren overlast van recreatie en toerisme

6,9

6,7

BBV-indicatoren Indicator

Berekend

MLL

NL

Functiemenging (2023)

Verhouding tussen banen en woningen

51,8

54,2

Bedrijfsvestigingen (2022)

Per 1000 inw 15-64 jr

169,9

174,1

Banen (2023)

Aantal per 1000 inwoners van 15-74 jaar

585,1

714,7

Bron Indicator

Berekend

MLL

NL

CBS

Omvang huishoudelijk restafval

Kg per inwoner -2023

175

177

CBS

Hernieuwbare elektriciteit

Percentage 2021

22,4

33,3

Eigen adm.

Begroting 2026 - 23

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000 A. Lasten B. Baten C. Mutaties reserves Totaal Programma 2

2024

2025

2026

2027

2028

2029

23,3 18,8 0,8 3,7

26,6 21,4 0,9 4,2

25,4 18,0 1,4 6,0

23,6 18,1 0,5 5,0

23,6 18,2 0,2 5,2

23,7 17,9 0,2 5,6

Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/-mutaties opgenomen waarvoor in de kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het betreft de volgende budgetten: • • •

Omgevingsdienst ZHZ (€ 107.000 structureel) Budget voor agrarische zaken (€ 115.000 incidenteel) VAT-kosten Regio Deal (€ 90.000 structureel)

Begroting 2026 - 24

Missie ‘Gelijke kansen voor iedereen’. In onze samenleving zijn alle inwoners belangrijk, telt iedereen mee en neemt iedereen naar eigen kunnen deel. We streven naar een inclusieve samenleving. En willen dat iedereen, ongeacht hun achtergrond of beperking, de kans krijgt om volwaardig deel te nemen aan de maatschappij en hun talenten te benutten. We gaan uit van de mogelijkheden, eigen regie en kracht, in plaats van beperkingen, onmogelijkheden en afhankelijkheid. We erkennen dat als inwoners zich richten op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt, dat dit preventief werkt en problemen kan voorkomen. Waar inwoners het niet (helemaal) redden is er een vangnet van hulp en ondersteuning.