Begroting 2025

2.7 Paragraaf grondbeleid ......................................................... 75

Inhoud Inleiding ......................................................................................... 4

2.8 Paragraaf Wet Open Overheid .............................................. 78 3.

Financiële begroting ............................................................... 79

Van Begroting 2024 naar 2025 ....................................................... 8

3.1

Geprognotiseerde balans ................................................. 79

Leeswijzer .................................................................................... 10

3.2

Overzicht van baten en lasten .......................................... 80

1. Programma's ............................................................................ 12

3.3

Verschillen tussen de begroting 2025 en 2024................. 82

1.1 Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid .................. 12

3.4

Jaarlijks terugkerende arbeidskosten ................................ 83

1.2 Economie, Energie en Buiten................................................ 19

3.5

Mutaties algemene reserve ............................................... 83

1.3 Welzijn, Sociaal en Cultuur .................................................. 27

3.6

Grondslagen waarop ramingen zijn gebaseerd ................. 84

1.4 Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening................................. 32

3.7

Overzicht van baten en lasten per taakveld ...................... 87

1.5 Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien ....................... 35

3.8

Incidentele baten en lasten............................................... 91

1.6 Overhead ............................................................................ 36

3.9

Stand en verloop van reserves en voorzieningen .............. 96

Paragrafen ............................................................................. 37

3.10

Investeringen ................................................................ 98

2.1 Paragraaf lokale heffingen ................................................... 37

3.11

Emu-saldo ................................................................... 107

2.

2.2 Paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing.............. 43

4.

Bijlagen ................................................................................ 108

2.3 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ............................... 51

4.1 Overzicht Programma’s met taakvelden ............................. 108

2.4 Paragraaf financiering ......................................................... 59

4.2 Uitgangspunten aanwending Algemene Reserve ................ 110

2.5 Paragraaf bedrijfsvoering .................................................... 61

4.3 Mutaties tussen de begroting 2024 en 2025 ...................... 112

2.6 Paragraaf verbonden partijen .............................................. 68

4.4 Besparingen in de begroting 2025 ..................................... 122

Inleiding Ook in 2025 willen het bestuur en de organisatie van de gemeente Molenlanden de schouders zetten onder plezierig leven en ondernemen in ons prachtige gebied. Oplossingen bieden voor uitdagingen die we ervaren. Vanzelfsprekend samen met inwoners, bedrijven, verenigingen, maatschappelijke organisaties en religieuze instellingen. Dat is op z’n Molenlands! De omstandigheden zijn veranderd Als gemeenschap hebben we te maken met schaarste. Dit gaat voor onze inwoners bijvoorbeeld om geld, de beschikbaarheid van woningen en helaas ook om perspectief op een stabiele toekomst. Het aantal inwoners dat hulp kan gebruiken van de buurt, familie of de overheid neemt toe. De financiële middelen die we als gemeente ontvangen van de Rijksoverheid nemen af. Dit is een uitdaging. In het bijzonder omdat de opgaven juist complexer worden. Denk hierbij aan duurzaamheid, asiel- en migratie, jeugdhulp en woningbouw. Het ‘ravijnjaar’ 2026 komt dichterbij en daar hebben we vanaf 2025 serieus rekening mee te houden. Zowel bij de uitvoering van het werk als bij plannen voor de toekomst. In 2025 moeten we keuzes maken om het financiële perspectief op langere termijn gezond te houden. Rond deze keuzes zal het in de samenleving kunnen gaan schuren. Deze dialoog willen we zorgvuldig voeren. We staan voor onze opgaven Om de kernen vitaal te houden, blijven we investeren.

Dit gebeurt in een context van een schaarsere arbeidsmarkt en bestedingsruimte die beperkt is. Met deze begroting legt het college een realistisch voorstel aan u voor met aandacht voor een goed evenwicht tussen onze maatschappelijke en financiële opgaven. Om tot een sluitende

begroting te komen is, nog meer dan in andere jaren, scherp aan de wind gezeild. Dit betekent echter ook dat eventuele tegenvallers, nieuwe wensen of aanvullende werkzaamheden niet vanzelfsprekend kunnen worden opgelost binnen de voorliggende begroting. De keuze tussen iets niet doen, een opgave temporiseren of incidenteel extra budget beschikbaar stellen, zal naar verwachting op enig moment worden voorgelegd in 2025. De Begroting 2025 lijkt in veel opzichten op de begroting van voorgaande jaren De programma indeling en veel inhoudelijk speerpunten zijn vergelijkbaar of een logische vervolgstap. Het verschil is vooral te vinden in hoe we van de Kadernota ‘nieuwe stijl’ 2025 naar de Begroting 2025 komen. Deze werkwijze met een Kadernota op hoofdlijnen is nieuw voor Molenlanden en heeft tot gevolg dat u in de Begroting niet het gebruikelijke financiële verloop van Kadernota naar Begroting. Nu wordt u een verloop van Begroting 2024 (jaarschijf 2025) naar Begroting 2025 gepresenteerd. Dit zijn onze speerpunten Ook in 2025 wil Molenlanden 200 woningen bouwen. Zodat zoals in het coalitieakkoord 2022-2026 staat dat er tot 2026, 800 woningen worden opgeleverd. Hiertoe houden we ons netwerk dichtbij en onze procedures tegen het licht. We zijn volop bezig met de energietransitie om een afname van het energieverbruik in onze gemeente te bevorderen.

We werken aan een betaalbare, betrouwbare en duurzame energievoorziening voor onze inwoners en bedrijven op een manier die past bij onze klimaatdoelstellingen. Daarbij hebben we ook oog voor het energienetwerk. We werken aan een toekomstbestendige landbouw in een toekomstbestendig landschap. En bieden het (agrarische) bedrijfsleven en de recreatieve sector de ruimte om zich op een passende manier te ontwikkelen.

Begroting 2025 - 4

De opvang van vluchtelingen en het huisvesten van statushouders vraagt ook in 2025 aandacht en capaciteit. We blijven ons inspannen voor de opvang van vluchtelingen uit de Oekraïne. Hiernaast moet ook onze gemeente diverse groepen migranten een plaats voor langere termijn gaan bieden. In deze begroting gaan we er vanuit dat de kosten ook in 2025 door het Rijk worden vergoed. ‘Gelijke kansen voor iedereen’. In onze samenleving zijn alle inwoners even belangrijk, telt iedereen mee en neemt iedereen naar eigen kunnen deel. We streven naar een inclusieve samenleving. We willen dat iedereen, ongeacht hun achtergrond of beperking, de kans krijgt om volwaardig deel te nemen aan de maatschappij en hun talenten te benutten. We gaan uit van de mogelijkheden, eigen regie en kracht, in plaats van de beperkingen, onmogelijkheden en afhankelijkheid. We erkennen dat wanneer inwoners zich richten op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt, dit preventief werkt. En het voorkomt veel problemen. Daar waar inwoners het niet (helemaal) redden is er een vangnet van hulp en ondersteuning. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet van start gegaan. Dit is pas het begin. In de komende jaren leren we in de praktijk wat dit betekent en hoe we de dienstverlening naar de inwoners optimaal kunnen houden. In deze begroting is veel van onze ambitie te lezen.

Hiervoor hebben we ons personeel hard nodig. Door de enorme krapte op de arbeidsmarkt is het moelijker om onze doelen te kunnen behalen. We zetten op een creatieve manier in op de werving van medewerkers. Zo lukt het ons steeds beter om ons personeelsbestand op peil te houden. Mede door hoe we zijn georganiseerd en natuurlijk onze nieuwe werklocatie, blijken we een aantrekkelijke werkgever te zijn. We doen het samen! Besparingsopgave

We kunnen een sluitende begroting voor 2025 met een saldo van € 0 aanbieden. Dit komt met name door de verwerking van de eerste besparingen en een bijdrage uit de algemene reserve. Het meerjarenperspectief is niet rooskleurig. Terwijl de kosten voor gemeenschappelijke regelingen, personeel en ICT alleen maar toenemen, wordt de Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds lager. Bij de Kadernota 2024 stelde het college voor om in jaarschijf 2024 een besparing van € 500.000 te realiseren en in 2025 een vergelijkbare besparing te onderzoeken voor de jaarschijf 2025. Tijdens de beeldvormende avond ‘financiële uitdagingen’ op 12 maart dit jaar is hierover met elkaar van gedachten gewisseld. Op dat moment was de gedachte dat met de aanvullende besparingsruimte in de meerjarenraming kon worden gecreëerd om bijvoorbeeld de kosten van het Integraal HuisvestingsPlan Onderwijs (IHP) te kunnen dekken. Maar bij de Kadernota 2025 bleek al dat de financiële uitdaging nog veel groter is. In de maanden juni en juli heeft een uitgebreide verkenning van keuzemogelijkheden in diverse beleidsterreinen plaatsgevonden. Vele collega’s uit de interne organisatie hebben zich ingespannen om deze mogelijkheden in beeld te brengen. Enkele uitkomsten hebben we als besparingsvoorstel kunnen verwerken in deze Begroting 2025.

Voor veel mogelijke veranderingen is echter eerst een beleidswijziging of andere voorbereiding noodzakelijk. Tijdens de beeldvormende avond op 24 oktober willen we hierover nader in gesprek gaan met de gemeenteraad. Ook hopen we dan enkele richtinggevende uitspraken te krijgen waarmee we kunnen uitwerken. In de tussentijd zijn we kritisch op wat we wel en niet doen, maken we een pas op de plaats met de personele formatie en begroten we onze budgetten strak. De leges zijn gebracht naar 100% kostendekkendheid. Ook zoeken we naar alternatieve financieringsmogelijkheden. Dit is op zichzelf goed en nodig, maar dit betekent ook dat

Begroting 2025 - 5

eventuele nieuwe ambities in de loop van 2025 niet vanzelfsprekend kunnen worden ingevuld. Inzicht in de woonlasten De lokale lastendruk voor een meerpersoonshuishouden ontwikkelt zich in Molenlanden als volgt: Woonlasten 2024

2025

Verschil

Afvalstoffenheffing

418

465

11%

Rioolheffing eigenaar

106

112

5%

Rioolheffing gebruiker

149

156

5%

OZB eigenaar

328

335

2%

Totaal

1.001

1.068

7%

In tegenstelling tot voorgaande jaren bestaat voor gemeenten, onder voorwaarden, de mogelijkheid om structurele lasten tot op zekere hoogte te dekken uit de reserves. Onze reservepositie is dusdanig dat wij hier ook gebruik van kunnen maken. Mede hierdoor zijn we tot een sluitende begroting voor jaarschijf 2025 gekomen. We houden elkaar vast Zoals de Koning in zijn troonrede aangaf: “…In onze complexe samenleving is het antwoord op de vraag wat wél kan vaak niet eenvoudig te geven…” Toch ligt daarin onze opdracht, want ondanks alle uitdagingen wil dit college stap voor stap werken aan concrete oplossingen, die bijdragen aan zekerheid, vertrouwen en verbinding. Dit kunnen wij alleen samen. Als college, gemeenteraad, inwoners van Molenlanden, gemeentelijke organisatie. Kortom, als samenleving. Want samen maken wij Molenlanden iedere dag een beetje beter.

De stijging van de lasten naar 7% komt met name door de hogere kosten die we via de afvalstoffenheffing doorberekenen. De OZB is geïndexeerd. De rioolheffing neemt met drie procent plus de indexering toe. Dit is zo afgesproken in het Gemeentelijk RioleringsPlan. We zetten de reserve in voor onze inwoners De reservepositie van Molenlanden is onverminderd sterk. We proberen de reserves zoveel mogelijk te laten werken voor de inwoners of de exploitatie te ontlasten. Er zijn wel uitdagingen voor de toekomst om alle investeringen te kunnen blijven betalen. Onze weerstandsratio, de omvang van onze weerstandscapaciteit afgezet tegen het totaal van de ingeschatte risico’s, komt uit op 4,4. Dit betekent dat we ruimschoots voldoende middelen hebben om onverwachte tegenvallers op te vangen. Begroting 2025 - 6

Begroting 2025 - 7

Begroting 2025 - 8

Van Begroting 2024 naar 2025 De begroting 2024 kende nog een positief saldo. De jaren 2025, 2026 en 2027 lieten toen al een tekort zien. Vergeleken met de begroting van 2024 zijn er veel mutaties geweest. Waaronder enkele grote mutaties zoals het terugdraaien van de geplande storting aan de algemene reserve, de uitkering uit het gemeentefonds, hogere personeelskosten en het uitvoeringsprogramma Sociaal Domein. Een deel van deze mutaties was in de Kadernota 2025 al aangekondigd. Daarnaast zijn er besparingen die dit tekort kleiner maken. Er wordt onder andere bespaard op inhuur van personeel, de bedrijfsvoering van Avres en op de stelpost voor prijsstijgingen. We hebben risicovoller geraamd. Dit kan het gevolg hebben dat we de komende tijd bij tegenvallers eerder om extra budget moeten vragen, bijvoorbeeld bij ziekte van personeel.

De mutaties tussen de begroting 2024 en 2025 zijn opgenomen in Bijlage 4.3: mutaties tussen de begroting 2024 en 2025: opgenomen. Hier staat ook bij of de mutatie al in de Kadernota 2025 stond. De besparingen staan in Bijlage 4.4: besparingen in de begroting 2025.

Tenslotte is € 731.000 ten laste van de algemene reserve ingezet om de begroting 2025 sluitend te krijgen. Dit is éénmalig toegestaan. We mogen dit jaar maximaal 10% van het vrij besteedbare deel van de algemene reserve inzetten. Voor ons komt dit neer op maximaal € 1,2 miljoen. Deze stappen zien er cijfermatig zo uit: Bedragen x € 1.000

2025

2026

2027

2028

Stand begroting 2024-2027

-1.743

-1.997

-232

-232

Mutaties ten opzichte van de begroting 2024

-732

-2.127

-3.587

-2.044

Besparingsopties

1.745

1.705

1.705

1.705

731

0

0

0

0

-2.419

-2.114

-571

Inzet algemene reserve in 2025 Saldo begroting 2025-2028

Begroting 2025 - 9

tussentijds of via het jaarverslag, of het college de afgesproken prestaties realiseert.

Leeswijzer In deze leeswijzer geven we een korte toelichting op de samenstelling van de programmabegroting. De begroting is opgebouwd uit programma’s en paragrafen De programma’s geven informatie per ‘beleidsveld’. De paragrafen geven informatie over de gemeente in zijn geheel en geven dwarsdoorsneden door de programma’s heen. De programma’s zijn: 1. Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid; 2. Economie, Energie en Buiten; 3. Welzijn, Sociaal en Cultuur; 4. Bestuur en Veiligheid. Per programma is dezelfde opbouw gekozen De programma’s zijn uitgewerkt aan de hand van de drie ‘w-vragen’: wat willen we bereiken?, wat gaan we ervoor doen? en wat mag het kosten?: •

•

Wat willen we bereiken? We geven aan welk maatschappelijk effect (of algemene beleidsdoelstelling) wij met het programma willen bereiken. Vergeleken met de vorige begroting is een belangrijke kwaliteitsverbetering doorgevoerd in afstemming met de auditcommissie. Wat gaan we ervoor doen? We benoemen de specifieke inspanningen die we in het begrotingsjaar gaan leveren, die bijdragen aan de doelstellingen. Deze hebben we zo geformuleerd dat de raad kan controleren,

•

Wat mag het kosten? We geven aan wat het benodigde budget is met de belangrijkste mutaties vergeleken met de vorige begroting zoals de effecten van gewijzigd of nieuw beleid.

We leiden ons succes af van indicatoren Dit doen we aan de hand van landelijke, verplichte BBV indicatoren. Deze zijn meestal afkomstig uit landelijke databases bijvoorbeeld CBS, waarstaatjegemeente.nl. Daarnaast zijn specifieke 'Molenlandse’ indicatoren vermeld. Deze geven, net als de landelijke indicatoren, een beeld van de gerealiseerde en beoogde prestaties en effecten. Niet alle indicatoren worden jaarlijks gemeten of zijn deze nog in ontwikkeling waardoor niet alle actuele informatie beschikbaar is. We blijven werken aan de meetbaarheid van de impact die we in de samenleving willen bereiken. Zodat we beter kunnen bepalen of ons beleid het gewenste effect heeft. Naast de programma’s in het programmaplan geven we de berekening van de overhead en de algemene dekkingsmiddelen aan. Algemene dekkingsmiddelen zijn de financiële middelen die niet specifiek aan een bepaald programma kunnen worden toegewezen. Er is ook een financieel deel van de begroting In het financieel deel van de begroting zijn vooral de verplichte financiële overzichten opgenomen, zoals het overzicht van baten en lasten, de geprognotiseerde balans en een overzicht van de reserves en voorzieningen.

Begroting 2025 - 10

U vindt apart de taakveldenraming De taakvelden zijn de vertaling van de bestuurlijke doelen naar de ambtelijke uitvoering en behoren tot het domein van het college. Daarom werken we deze in de programmabegroting niet uit, maar alleen genoemd om het verband tussen programma’s en taakvelden zichtbaar te maken.

Begroting 2025 - 11

1. Programma's 1.1 Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid Missie We zetten in op een optimale leefomgeving waar mensen graag (willen) wonen, verblijven en samenleven. We houden Molenlanden via wegen, water en spoor goed bereikbaar. Ook waarborgen we de verkeersveiligheid binnen en buiten de kernen. Wonen Wat willen we bereiken? • Voorzien in de actuele (lokale) woonbehoefte. (A.1) Toelichting: Om beter aan te sluiten op de vraag ligt het accent op betaalbare woningen voor (lokale) starters en jonge doorstromers en kleinere woningen voor oudere huishoudens. Daarbij houden we rekening met de kwaliteiten van ons gebied. Wat gaan we ervoor doen? • Versnellen van de woningbouw door: (A.1) - de Regionale realisatieagenda (RRA) ook bekend als de Woondeal, met daarin onder andere afspraken over de kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen voor de woningbouw; - het programma Versnelling Woningbouw uit te voeren, zoals onder andere de bouw van betaalbare woningen. Toelichting: We bouwen in de periode tot 2030 1.460 woningen om de woningvoorraad op peil te brengen. We streven naar 200 nieuwe woningen per jaar. We zetten vooral in op de bestaande, grote en kansrijke plannen binnen het programma Versnelling Woningbouw en sluiten we aan op landelijke, provinciale en regionale initiatieven. • Het volkshuisvestingsprogramma opstellen dat in plaats komt van de woonvisie. (A.1)

•

•

•

•

Toelichting: Het Volkshuisvestingsprogramma wordt op basis van de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) een verplicht programma onder de Omgevingswet. Dit programma is breder dan enkel en alleen een woonvisie. De huidige Woonvisie Molenlanden loopt tot en met 2024. Om aan te sluiten op de actuele woonbehoefte is in 2024 een Woningbehoefteonderzoek Molenlanden uitgevoerd. We actualiseren in 2025 de Woonvisie/Volkshuisvestelijkprogramma Molenlanden met de onderzoeksresultaten. Huisvestingsverordening opstellen. (A.1) Toelichting: De Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrvh) verplicht een huisvestingsverordening. We bereiden de verordening voor in regionaal verband. Vooral voor de urgentieregeling (voorrangsregeling). Asielzoekers opvangen. (A.1) Toelichting: Formeel gezien is geldende Spreidingswet nog steeds van kracht. Gezien de koers van het nieuwe kabinet is het raadzaam op dit moment alert te zijn en in te spelen op de ontwikkelingen die komen gaan. Waarbij rekening wordt gehouden met de vastgestelde kaders vanuit de gemeenteraad. Uitvoeringsprogramma's opstellen met de netwerkpartners om de Woonzorgvisie uit te voeren. (A.1) Toelichting: We stellen een Programma Wonen met Aandacht op. De uitvoeringsprogramma’s van de Woonzorgvisie zijn hier een onderdeel van. Dit is een co-creatie van het ruimtelijke en sociale domein.

Meerjarige afspraken over het woonbeleid uitvoeren en monitoren in samenwerking met woningcorporaties en huurdersorganisaties. (A.1) Toelichting: De nieuwe meerjarige prestatieafspraken lopen van 2025-2027. Jaarlijks maken we met onze partners een uitwerking, waarin we de afspraken voor dat jaar concretiseren. De afspraken gaan bijvoorbeeld over het betaalbaar en beschikbaar houden van woningen in de sociale

Begroting 2025 - 12

•

•

huursector, verduurzaming, bijzondere doelgroepen en leefbaarheid. Uitvoering geven aan de Beleidsnotitie huisvesting (groepen) arbeidsmigranten Molenlanden november 2022. (A.1) Toelichting: Dit beleid maakt het mogelijk om locaties te onderzoeken op bedrijventerreinen. Voor deze locaties voeren we meerdere gesprekken met eigenaren. Zij zijn hun plannen aan het voorbereiden. Uitvoering geven aan het Woonwagenbeleid 2025 (beoogde vaststelling door de gemeenteraad in de september 2024). (A.1) Toelichting: Hierin staat beschreven hoe we met de woningcorporaties omgaan met toekomstige aanvragen voor woonwagenbewoning en hoe we omgaan met de huidige locatie in Arkel.

Netwerk Inwoners, ontwikkelaars/bouwers, woningcorporaties, huurdersverenigingen, (regio)gemeenten, zorgaanbieders, provincie Zuid-Holland, het Rijk, VNG, Waterschap Rivierenland. Leefomgeving & Ruimtelijke ordening Leefomgeving Wat willen we bereiken? • Verdere werken aan inrichting en organisatie van de Omgevingswet. Waarbij oog is voor aanpak, werkwijze, proces en procedure en het begeleiden van inwoners bij aanvragen en zorgen voor snellere en logischere afhandeling van initiatieven. (B.1) • Tijdig en goed inspelen op trends, opgaven en ontwikkelingen in de leefomgeving. (B.2) • Behouden en doorontwikkelen van levendige kernen, linten, bedrijvigheid en een vitaal buitengebied. Waar nodig wegen we de belangen zorgvuldig af die daar een rol bij spelen. (B.3)

•

Het thema “water” invoeren als belangrijk beleidsterrein zodat we huidige en toekomstige ruimtelijke opgaven en -ontwikkelingen goed kunnen uitvoeren (B.4).

Wat gaan we ervoor doen? • Het werken met de Omgevingswet voor- en met de organisatie en verder inrichten en invoeren van de omgevingsvisie, opstellen van het omgevingsplan, gebieds- en themagerichte uitwerkingen en het opstellen van uitvoeringsprogramma's en het opstellen van het omgevingsplan. (B.1) • De Omgevingsvisie, een van onze belangrijke pijlers van beleid, verder verrijken met bestaande beleidsvisies. En dit daarna uitwerken in thema’s met uitwerkingen per gebied. (B.1, B.3) Toelichting Omgevingsvisie: Het gaat hierbij over de vervolgaanpak om te komen tot gebiedsen themagerichte uitwerking en verrijking van de omgevingsvisie. Dit is een apart traject naast het werken met de omgevingsvisie (en andere visiestukken) wat wordt uitgewerkt in het beleidshuis van de gemeente. In de manier van werken zit de integrale manier van werken geborgd, waarin toets momenten aan visies plaatsvinden en het beleidshuis wordt vereenvoudigd. Om goed uit de voeten te kunnen met de omgevingsvisie hebben we een duidelijke structuur nodig van visies en uitvoeringsprogramma’s. Gestroomlijnde uitvoeringsprocessen moeten ervoor zorgen dat we als gemeente de regie in handen houden. En een manier van werken ontwikkelen die passend is binnen de Molenlandse manier van werken. Het doel hiervan is om de inwoner beter te kunnen faciliteren en het begrijpelijk te houden.

• Verder bouwen aan de structuur van het omgevingsplan dat integraal en gebiedsdekkend is. Dit omgevingsplan moet uiterlijk op 1 januari 2032 gereed zijn. (B.1, B.3) Toelichting omgevingsplan: Het Omgevingsplan brengt de landelijke, regionale en gemeentelijke regels samen, zodat we de ambities uit de Omgevingsvisie

Begroting 2025 - 13

kunnen uitvoeren. De komende jaren werken we hier verder aan voor alle gebieden. Deze periode noemen we de transitiefase. In deze fase zetten we het tijdelijke omgevingsplan (dat automatisch ingaat bij de invoering van de Omgevingswet) om in een permanent plan. Alle huidige bestemmingsplannen, regels uit de bruidsschat en verordeningen maken deel uit van het omgevingsplan. Dit proces begint met een basisset aan regels. In de loop der jaren werken we dit verder uit met thema’s zoals duurzaamheid, wonen en natuur. • De nota grondbeleid actualiseren en ervoor zorgen dat er voldoende mensen zijn om het uit te voeren met de juiste middelen, (B.2) Toelichting: We passen de Nota grondbeleid Molenlanden nu aan en bieden die in april 2025 aan de raad aan. We kijken daarbij nadrukkelijk hoe we de Nota willen toepassen en of dat onze organisatie lukt. Grondbeleid is steeds belangrijker om onze doelen voor wonen en werken te kunnen behalen. Het is nodig om onze organisatie daarvoor toe te rusten. • We stellen een nieuw document op over de landschappelijke kwaliteit van de gemeente. Dat doen we samen met onze stakeholders (B.2) • Water speelt een belangrijke rol in onze leefomgeving. Daarom schrijven we in 2025 onze plannen en uitgangspunten op in een Watervisie.

We beschrijven de interactie van de boven- en ondergrondse waterdynamiek in onze ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden En maken zogenaamde watergebonden kaders, uitgangspunten, voor Molenlanden. (B.2, B.3) Toelichting: Water is een actueel, urgent, divers en structureel thema voor onze opgaven. In vrijwel alle ruimtelijke ontwikkelingen spelen water en bodem een grote rol. Om de verschillende opgaven en uitdagingen goed met elkaar te verbinden en waar ook

aandacht is voor de landbouw en de boeren, is een integrale watervisie voor Molenlanden noodzakelijk, Daarna moeten we plannen maken om toe te werken naar een goed watersysteem. • We haken aan bij en adviseren over landelijke en regionale opgaven (B-4). Denk hierbij aan de energietransitie, de provinciale ruimtelijke puzzel, het provinciale omgevings- en natuurbeleid, het regionale waterbeheerbeleid. Toelichting: Nieuwe vraagstukken en opgaven vragen vaak om expertise op het gebied van ruimtelijke ordening en de impact op de fysieke leefomgeving. Het is van belang om hier als gemeente vroegtijdig in mee te denken en te adviseren. Ruimtelijke Ordening Wat willen we bereiken? • Behouden en waar mogelijk verbeteren van het karakteristieke landschap en de kwaliteit van de (lint)bebouwing van onze gemeente, met ruimte voor nieuwe initiatieven die passend zijn in het gebied. (B.4) • Met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zorgen voor een betere ruimtelijke inrichting van ons gebied. (B.5) Wat gaan we ervoor doen? • We richten ons op de ruimtelijke kwaliteiten van de kernen, linten en het buitengebied. We denken mee met de plannen van (externe en interne) initiatiefnemers. De instrumenten vanuit de Omgevingswet, Intaketafel en Omgevingstafel zetten we daarbij in. • We herijken en ontwikkelen ons ruimtelijk (uitvoerings)beleid.

(B.4 - B5.) Netwerk • Inwoners, professionele partijen, Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, GGD, Veiligheidsregio, Provincie, Waterschap, omliggende gemeenten, VNG.

Begroting 2025 - 14

Buitenruimte Wat willen we bereiken? • Een buitenruimte waarin onze inwoners en bezoekers zich comfortabel en veilig voelen. (C.1). We vertalen dit naar passende fysieke inrichting (inclusief dagelijks beheer) die voorziet in: o voldoende groen, water en speelgelegenheid; o voldoende bereik per openbaar vervoer, fiets en auto; o ruimte voor ondergrondse infrastructuur; o een aantrekkelijke, toegankelijke en veilige leefomgeving; o een klimaatbestendige- en duurzame leefomgeving. Wat gaan we ervoor doen? • Beheren en herinrichten van onze buitenruimte op basis van het vastgestelde integraal beheerplan Buitenruimte, waaronder: o op orde brengen en houden van het basisbeheer; o realiseren van een toegankelijke buitenruimte (VN-verdrag); o omvormen van trapveldjes naar beweegparken (Sportakkoord); o uitbreiden areaal bomen en groen; o aanleg natuurontwikkelingsgebieden. (C.1.) • Onderhouden en (zoals het meerjarenprogramma beschrijft) renoveren van de sportaccommodaties. In 2025 renoveren we het kunstgrasveld bij Stedoco en enkele natuurgrasvelden bij ASV Arkel en vv Peursum. Er is voor gekozen om voor de tennisaccommodaties geen middelen beschikbaar te stellen vanwege onze financiële situatie. (C.1.) • Onderhouden en toekomstbestendig inrichten van onze begraafplaatsen. In 2025 breiden we de begraafplaatsen in Hoornaar en Giessenburg uit. Ook onderzoeken we mogelijkheden

om de (grond)waterproblematiek op diverse begraafplaatsen op te lossen. (C.1.) Netwerk Inwoners, dorpsberaden/klankbordgroepen, kerken, woningbouwcoöperaties, politie, brandweer, provincie, Waterschap Rivierenland, omgevingsdienst, marktpartijen (advies- en ingenieursbureaus, aannemers en dergelijke). Verkeer en vervoer Wat willen we bereiken? • Een goed bereikbare gemeente, veiligheid en leefbaarheid in onze kernen en op de wegen en duurzame mobiliteit. (D.1) • Ketenmobiliteit die zich aanpast aan maatschappelijke ontwikkelingen. (D.2) Wat gaan we ervoor doen? • Een programma opstellen om aan de slag te gaan met de uitvoering van de mobiliteitsvisie. (D.1 en D.2) • Actief sturen op het beperken van de overlast bij reizigers, waarbij voorkomen van sluipverkeer prioriteit heeft. (D.1) • Voor de Voorstraat/Sluis in Groot-Ammers onderzoeken we de mogelijkheden om de leefbaarheid te verbeteren en de verkeersveiligheid te bevorderen. (D.1) • Werken aan de herinrichting van de Molenstraat en Entreezone in Kinderdijk. (D.1) • Het opstellen van een integrale laadvisie; een kijk op de aanleg van laadpalen binnen onze gemeente, en plaatsingsbeleid voor laadinfrastructuur. (D.1) • Verbeteren van de bereikbaarheid van het openbaar vervoer met bijvoorbeeld de inzet van deelfietsen bij ov-haltes en knooppunten. (D.2)

Begroting 2025 - 15

Netwerk Inwoners, (regio)gemeenten, waterschap, provincie, Rijkswaterstaat, het Rijk, Politie, Qbuzz, MerwedeLingelijn, Waterbus, veerexploitant(en), verkeersveiligheidspartners (onder meer VVN, fietsersbond), Nationale Agenda Laadinfrastructuur. Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? - Goede en passende onderwijshuisvesting voor het basisonderwijs, waarin het fijn is om te leren en te werken. (E.1) Wat gaan we ervoor doen? - Uitvoeren van het Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs 2024. We starten met een verkenning met een haalbaarheidsonderzoek schoolgebouw bovenaan de lijst met een haalbaarheidsonderzoek. (E.1) - Starten met een project voor de verkenning van verduurzaming van bestaande panden. (E.1) Netwerk Inwoners, schoolbesturen, scholen, leerlingen. Opvang Vluchtelingen Wat willen we bereiken? - Opvang van 200 ontheemden uit Oekraïne. (F.1.) - Opvang asielzoekers conform de opgave in de Spreidingswet. (F.2.)

-

van de TGO in Bleskensgraaf en de opening van meerdere locaties. (F.2.) Voor het openen van aanvullende locaties voor de opvang van asielzoekers de dialoog aan te gaan met de samenleving om tot de beste duurzame locaties te komen. (F.2.)

Netwerk COA, NOO, Veiligheidsregio. Actuele kaderstellende beleidsnota’s • Omgevingsvisie Molenlanden • Woonvisie Molenlanden 2020 – 2024 (oktober 2020) • Nota Grondbeleid • Vastgoed en Accommodatiebeleid • Integraal Huisvestingsplan • Beleidsnotitie Arbeidsmigranten/Tijdelijke Medewerkers • Beleidsdocument begraafplaatsen • Beleidsdocument Gladheidsbestrijding • Beheerplannen: • Integraal beheerplan Molenlanden 2022-2026 • Gemeentelijk Rioleringsplan Molenlanden 2020-2024 • Baggerplan 2022-2033 • Beheerplan begraafplaatsen 2022-2026 • Uitvoeringsplan begraafplaatsen • Uitvoeringsplan Gladheidsbestrijding • MeerJaren OnderhoudsPlan wegen-riolering (MJOP) • MeerJarenPlan renovatie voetbalvelden • Mobiliteitsvisie Molenlanden 2040 • Uitvoeringsprogramma Mobiliteit Molenlanden 2024-2028

Wat gaan we ervoor doen? - Aanvullend op Waal en Groot-Ammers bouw en exploitatie locatie Giessenburg voor de huisvesting van maximaal 75 ontheemden uit Oekraïne. (F.1.) - Huisvesten van in totaal 280 asielzoekers, waarvan 24 alleenstaande minderjarige asielzoekers door de exploitatie Begroting 2025 - 16

Effect/resultaatindicatoren

Indicator

Indicator

Realisatie

Streefwaarde 2024

Bron

Aantal nieuwe woningen

173 (2023)

200

CBS Statline, voorraad woningen

Goed

‘Leefbaarometer’ Min. BZK, 2022

Ruim voldoende (2022)

Tevredenheid inwoners over de openbare ruimte

Indicator

Berekend

MLL

NL

per 1000 woningen 2023

6,6

9,1

Demografische druk

Perc 0-20 jr en 65+ t.o.v. 20-65 jr 2023

80,5

70,3

Woningen 2024

413

379

€ (2024)

901

911

€ (2024)

1.078

994

(x € 1000)

Gemeentelijke Woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentelijke Woonlasten meerpersoonshuish.)

Indicator

Uitkomst 2019

Uitkomst 2020

Verkeersongevallen

GeAlle meenwe- telijke gen wegen

GeGeAlle meen- Alle meenwe- telijke we- telijke gen we- gen wegen gen

Ongevallen Gewonden Doden

174

47 147

25

6

4

0

Uitkomst 2021

Uitkomst 2022

Tevredenheid over woningaanbod (algemeen)

4,7

Tevredenheid over bereikbaarheid

6,2

Tevredenheid over kwaliteit netwerk

6,4

Tevredenheid over verkeersveiligheid

6,0

Tevredenheid over het openbaar vervoer

4,2

Actuele kaderstellende beleidsnota’s

Nieuwe woningen

Gemiddelde WOZ-waarde

Tevredenheid over woningaanbod (woningzoekers)

2024 (gem. rapportcijfer) 4,1

Uitkomst 2023

Alle Gemeenwe- telijke gen wegen

Alle Gemeenwetelijke gen wegen

33

175

51

185

46

176

51

30

8

45

8

38

12

50

17

4

1

2

0

8

1

1

0

• • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Omgevingsvisie Molenlanden Woonvisie Molenlanden 2020 – 2024 (oktober 2020) Nota Grondbeleid Vastgoed en Accommodatiebeleid Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Beleidsnotitie Arbeidsmigranten/Tijdelijke Medewerkers Beleidsdocument begraafplaatsen Beleidsdocument Gladheidsbestrijding Beheerplannen: Integraal beheerplan Molenlanden 2022-2026 Gemeentelijk Rioleringsplan Molenlanden 2020-2024 Baggerplan 2022-2033 Beheerplan begraafplaatsen 2022-2026 Uitvoeringsplan begraafplaatsen Uitvoeringsplan Gladheidsbestrijding MeerJaren OnderhoudsPlan wegen-riolering (MJOP) MeerJarenPlan renovatie voetbalvelden Mobiliteitsvisie Molenlanden 2040 Uitvoeringsprogramma Mobiliteit Molenlanden 2024-2028

Begroting 2025 - 17

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000

2023

2024

2025

2026

2027

2028

A. Lasten

24,1

25,9

26,5

27,5

25,5

29,3

B. Baten

11,3

7,3

7,8

8,7

6,2

9,3

C. Mutaties reserves

0,5

0,3

0,8

1,3

1,8

2,2

Totaal Programma 1

12,3

18,4

17,9

17,5

17,5

17,8

Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/-mutaties opgenomen waarvoor in de kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het gaat om de volgende budgetten: • • • • •

Integraal beheerplan buitenruimte (€ 100.000 incidenteel); Maatregelen komgrenzen (€ 60.000 incidenteel); Kostendekkende leges omgevingsvergunningen en ruimtelijke ordening (€ 526.000 structureel voordelig); Doorontwikkeling invoering omgevingswet (€ 202.000 aflopend structureel); Doorberekende personeelslasten zijn toegenomen (€ 700.000).

Begroting 2025 - 18

1.2 Economie, Energie en Buiten Missie We willen een gemeente zijn waarin volop ruimte is voor innovatie en ondernemen. We werken aan een toekomstbestendige landbouw in een toekomstbestendig landschap. En bieden het (agrarische) bedrijfsleven en de recreatieve sector de ruimte om zich op een passende manier te ontwikkelen. We willen bijdragen aan: • De ontwikkeling naar een energieneutraal, circulair en klimaatbestendig Molenlanden; • Het behoud (en verrijking) van ons landschap; • Een gezonde bodem als basis voor een eerlijke voedselketen. Economie Wat willen we bereiken? • We willen zorgdragen voor een prettig ondernemersklimaat met voldoende, toekomstbestendige en kwalitatief goede ruimte voor bedrijvigheid en werkgelegenheid zoals beschreven in het vastgestelde beleidskader bedrijvigheid (januari 2024) (A.1) • Goede aansluiting van onderwijs op behoefte van ondernemers aan (lokale) arbeidskrachten. (A.2) Wat gaan we ervoor doen? • We geven uitvoering aan het uitvoeringsprogramma bedrijvigheid (A.1.) • We participeren ambtelijk en bestuurlijk in het netwerk economie Zuid-Holland Zuid (A.1) • Inzetten op een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en ondersteunen initiatieven daartoe. (A.2.) Het gaat hierbij om ondersteuning van i_lab, organisatie van techniekroutes en activiteiten op het gebied van loopbaanoriëntatie en begeleiding.

(A.2.) • We blijven uitvoering geven aan de campagne Koop Lokaal (A.1.)

Netwerk Ondernemers, collectieven van ondernemers, overheden, onderwijsinstellingen, omgevingsdienst Zuid Holland Zuid, maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen als buiten de gemeente. Agrarische economie Wat willen we bereiken? Een toekomstbestendige, duurzame, agrarische sector die zich verder kan ontwikkelen naar een duurzamere landbouw, met nieuwe verdienmodellen waarbij verbreding en diversifiëring van de bedrijfsvoering mogelijk is. (B.1) Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoering geven aan het vergunningenloket en de stikstofbank. Veel boeren in de Alblasserwaard hebben vragen rondom hun vergunning. Het is van belang dat alle boeren op een gelijkwaardige manier kunnen nadenken over hun toekomst. Er moet daarom een oplossing komen voor PAS-melders, niet melders en interimmers. We willen een stikstofbank oprichten op het niveau van de Alblasserwaard. Stikstofreductie die we in het gebied realiseren, willen we benutten voor de ontwikkeling van landbouw, natuur en woningbouw. Dit doen we als gezamenlijke overheden (Rijk, Provincie, Gemeente, Omgevingsdiensten). • In samenwerking met agrarische ondernemers, boerenorganisaties en gebiedsplatform werken we aan een gebiedsagenda voor de Alblasserwaard ge (B.1) • We participeren ambtelijk en bestuurlijk in het traject van het Zuid–Hollands Programma Landelijk Gebied ).

We zetten het voorzitterschap van de Regiegroep NPLG Alblasserwaard Vijfheerenlanden voort. (B.1) • Uitvoeren van het visiedocument Landbouw in samenwerking met de stakeholders. (B.1)

Begroting 2025 - 19

•

•

• • •

• •

We ondersteunen de ontwikkeling van een agri- en foodcampus onder de voorwaarde dat dit een innovatiehub wordt waarin overheid, onderwijs, ondernemers samenwerken aan toekomstbestendige veenweiden. De pilot drukdrainage is succesvol afgerond, we willen deze graag voortzetten. Er is meer inzicht nodig in effecten op lange termijn van actieve waterinfiltratiesystemen om op te kunnen schalen. In 2025 geven we uitwerking aan het geactualiseerde beleid vrijkomende agrarische bebouwing. We voeren het Penvoerderschap voor LEADER -Alblasserwaard uit. In 2024 hebben we een verkenning uitgevoerd en een aanvraag Regiodeal ingediend gericht op de toekomst van de landbouw en toekomstbestendigheid landelijk gebied. Na besluitvorming door het Rijk hopen we hier in 2025 een vervolg aan te geven. We geven uitvoering aan de Veenweidestrategie Alblasserwaard. We zetten in op verdere verkenning en realisatie van mestvergistingsproject.

Netwerk Agrarische ondernemers, collectieven van (agrarische) ondernemers, overheden, onderwijsinstellingen, Veenweide Innovatie Centrum (VIC), Rabobank, Regiegroep Veenweidestrategie, maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen als buiten de gemeente. Vrijetijdseconomie Wat willen we bereiken? In de Toeristische Agenda Molenlanden (TAM) 2021-2025 is vastgelegd dat wij werken aan de volgende doelen: • Verhogen van bestedingen en werkgelegenheid in de vrijetijdssector. (C.1) • Toerisme is in balans: Toerisme & Recreatie zorgen niet voor overlast (bij inwoners of het landschap), maar dragen bij aan

•

•

•

maatschappelijke doelen, zoals duurzaamheid, leefbaarheid, mobiliteit, bewegen en gezondheid, educatie en opleidingen. (C.2) Toeristen komen specifiek voor het ‘verhaal van Molenlanden’. Dit doen we door de beleving van landschap, kernen en iconen te vergroten. (C.3) Door gebiedsmarketing en promotie staat Molenlanden ‘op de kaart’. Hiervoor werken we samen met onder meer de provincie en marketingpartners. (C.4) Het recreatieve routenetwerk (fietsen, wandelen en varen) stimuleert inwoners en bezoekers om de Alblasserwaard op de fiets, te voet of over water te bezoeken. (C.5)

Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoeren inwonersonderzoek ‘Toerisme en Leefbaarheid’. Met de uitkomsten van het onderzoek uit 2021 meten we, vier jaar later, hoe inwoners de lusten en lasten van toerisme ervaren. Dit biedt inzicht en kansen om (nog beter) te sturen op balans en draagvlak voor toekomstige ontwikkeling. De uitkomsten zijn een belangrijke bouwsteen voor de actualisatie van de TAM. (C.2) • Verbeteren recreatieve routenetwerk. We zorgen ervoor dat de basis van het fiets-, wandel- en vaarroutenetwerk (beheer en onderhoud) op orde is en aansluit op de wensen van gebruikers. (C.5) • Aanleg van het ‘Struinpad’ tussen Nieuwpoort en het Schoonhovense Veer. Na de eerder uitgevoerde onderzoeken streven we ernaar in Q2 van 2025 het ‘struinpad’ te realiseren. (C.5) Samen met stakeholders werken we verder aan het opzetten van een Destinatie Marketing Organisatie (DMO). Het platform ‘Ontdek de Alblasserwaard’ vormt hiervoor de basis. (C.1,C.4) • Herdruk 'Recreatie- en Cultuur-kaart Molenlanden’ met aanpassingen zodat de kaart nog meer geschikt wordt voor toeristische bezoekers. (C.3, C.4)

Begroting 2025 - 20

•

Actualiseren van de TAM 2021-2025. We starten in het najaar van 2025 een traject om te komen tot actualisatie van het beleid in 2026. De TAM vormt de basis, maar wordt aangescherpt en nieuwe ontwikkelingen worden meegenomen.

Netwerk Recreatieve ondernemers en organisaties, gemeenten, provincie en maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen de gemeente als in de regio. En ook: het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC), Den Hâneker, Stichting Groene Hart, verbinders, erfgoedtafels Waterdriehoek en Oude Hollandse Waterlinie. Vrijetijdseconomie Kinderdijk Wat willen we bereiken? • Het icoon Kinderdijk vertelt een authentiek en aansprekend verhaal. (D.1) • De dorpen Kinderdijk en Alblasserdam ontwikkelen zich in de luwte van de toeristenstroom. (D.2) • De verkeersveiligheid en leefbaarheid vergroten we door een optimale grip op alle bezoekersstromen naar het Werelderfgoed over weg en water. (D.3) • De bestuursstructuur is slagvaardig en flexibel, op alle niveaus voelen belanghebbenden (dus ook bewoners) zich vertegenwoordigd bij de ontwikkeling van Kinderdijk. (D.4) • De gezonde exploitatie van Kinderdijk herstelt zich na de coronacrisis. (D.5) Wat gaan we ervoor doen? • Het uitvoeringsprogramma Kinderdijk verder verfijnen, invullen en uitvoeren. Een update van het uitvoeringsprogramma leggen we voor aan de gemeenteraad. (D1 t/m D5) • In 2025 worden de voorgestelde actiepunten uit de (nog te accorderen) visie ‘bezoekersmanagement’ omgezet tot projectvoorstellen en ten uitvoer gebracht. (D2 en D3)

•

•

In 2025 starten we met het uitvoeren van het stedenbouwkundig plan ‘Entreegebied Kinderdijk’. Afhankelijk van het gekozen scenario wordt daaraan voorafgaand een passend investeringsvoorstel gedaan. Beide aangekochte panden worden daarin meegenomen. We betrekken alle stakeholders bij dit proces . (D4 en D5) Een direct gevolg van bovenstaande punten is dat de exploitatie van Kinderdijk verder wordt verbeterd. We komen dichter in de buurt en bereiken sneller het punt waarop meer inkomsten gegenereerd kunnen worden in het ‘Verrekeningsmechanisme Kinderdijk’ (D5).

Netwerk Recreatieve ondernemers en organisaties, Gemeenten, Provincie en maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen de gemeente als in de regio. Stichting Wereld Erfgoed Kinderdijk, Provincie Zuid-Holland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Waterschap Rivierenland (WSRL), Gemeente Alblasserdam, Dordrecht Marketing en Partners, Waterbus (Blue Amigo), Gemeente Krimpenerwaard, Den Hâneker Erfgoedtafels Waterdriehoek en Oude Hollandse Waterlinie, SIMAV, Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC). Arbeidsmarkt Wat willen we bereiken? Aansluiting van vraag en aanbod van arbeidskrachten in de regio verbeteren, waarbij we optimaal gebruik maken van ieders mogelijkheden. (E.1) Wat gaan we ervoor doen? • Deelnemen aan de vanuit de landelijke overheid geïnitieerde hervorming van de arbeidsmarktregio Gorinchem waarbij onder andere een Regionaal Werkcentrum wordt gevormd. Hierin worden de diensten gebundeld van het Leerwerkloket, het werkgeversservicepunt en het Regionaal Mobiliteitsteam AV werkt door. Doel is een optimale samenwerking te creëren tussen publiek en private partners om mensen te begeleiden naar

Begroting 2025 - 21

•

• •

passend werk of scholing. 2025 is daarbij een transitiejaar. (E.1) Continueren en herijken van de activiteiten op het gebied van Onderwijs. (E.1) Toelichting: Per activiteit wordt bekeken of deze nog voldoet aan de huidige wensen en behoeften van de deelnemers (onderwijs en ondernemers). Deelnemen aan de arbeidsmarktregio en de activiteiten die daaronder vallen. (E.1) Versterken van bestaande initiatieven en structuren zoals de SitY academy en bijdragen aan nieuwe activiteiten zoals het begeleiden van asielzoekers en Oekraïense vluchtelingen naar werk. (E.1)

Netwerk Individuele ondernemers, ondernemersverenigingen, onderwijsinstellingen, omliggende gemeentes, arbeidsmarktregio, Avres, UWV, werkgeversservicepunt, leerwerkloket, RMT AV werkt door. Energietransitie Wat willen we bereiken? • Een betaalbare en betrouwbare duurzame energievoorziening voor onze inwoners en bedrijven. Waarbij we opwekken, opslaan en gebruik van energie zo dicht mogelijk bij elkaar organiseren conform de klimaatdoelstellingen. (F.1) • Een versnelling in de afname van energiegebruik. (F.2). Toelichting: De klimaatdoelstellingen zijn: In 2030, vergeleken met 2020, minimaal 20% energie besparen in Molenlanden. 35% van het totale energiegebruik komt in 2030 van hernieuwbare bronnen. De gemeentelijke organisatie is in 2030 CO²- en energieneutraal. In 2050 is de hele gemeente aardgasvrij en (nagenoeg) CO²-neutraal. • Het vastgoed van de gemeente is in 2030 (nagenoeg) energieneutraal (F.3).

Wat gaan we ervoor doen? • Een betaalbare en betrouwbare duurzame energievoorziening voor onze inwoners en bedrijven. Het opwekken en gebruik van energie zo dicht mogelijk bij elkaar, gelieerd aan de klimaatdoelstellingen vinden we erg belangrijk. Een versnelling in de afname van energiegebruik is één van de doelen. We willen toewerken naar een decentraal- en daarmee ook toekomstbestendig, energiesysteem. Daarbij worden energie besparen, vraag en aanbod van duurzame elektriciteit, warmte en koude en opslag voortdurend op elkaar afgestemd. Met marktpartijen en de samenleving wordt bekeken waar een bijdrage geleverd kan worden om het lokale energienet nu of in de toekomst te ontlasten. Voorbeeld hiervan is het onderzoek naar de energiehub voor Schelluinen-West. Daarnaast spannen we ons in met Tennet, Stedin en gemeente Gorinchem voor uitbreiding van station Arkel. (F1) • Samenhang tussen de verschillende onderdelen van de energievoorziening in kaart brengen. (F1) • Energietransitie koppelen aan ruimtelijk beleid en gebiedsontwikkelingen. We nemen (waar mogelijk) kaders en regels op in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. (F1) • Vaststellen van beleid voor lokaal eigendom en financiële participatie in grootschalige duurzame energieprojecten.

(F.2) • Uitvoeren van projecten, acties en diensten die in het Uitvoeringsprogramma (F1 en F2) Duurzaamheid en Klimaat zijn opgenomen, op basis van de vastgestelde RES 1.0, de Transitievisie warmte en 'het beleidskader kleinschalige windturbines'. • Faciliteren van lokale initiatieven van inwoners/partners, zonder daarbij de rol van de initiatiefnemer over te nemen. Het verwachte 'duurzaamheids- en CO²-rendement en de mate van bereik onder inwoners' wegen we mee bij ons besluit over het faciliteren van een lokaal initiatief. (F.1) • Verduurzamen van (bestaand) gemeentelijk vastgoed. Nieuwe gebouwen worden ten minste energieneutraal en de inrichting voeren we uit met zo veel mogelijk circulaire materialen. (F.3)

Begroting 2025 - 22

•

Uitreiken van de duurzaamheidsprijs eens in de twee jaar voor duurzame initiatieven uit de Molenlandse samenleving (F.1) •

Afval en Circulariteit Wat willen we bereiken? • Aantal kilo's restafval per inwoner laten dalen van 207 kilo nu naar 100 kilo in 2025 (landelijk ijkpunt). (G.1) • Maatregelen uitvoeren om afval te voorkomen binnen gemeentelijk vastgoed en afvalpreventie met bijbehorende communicatie richting interne organisatie en inwoners. (G.2) Wat gaan we ervoor doen? • We gaan het gemeentelijk beleid op circulaire economie verder ontwikkelen. (G.2) • Waar mogelijk wordt gelijk uitvoering gegeven aan gemeentelijk beleid door middel van pilots. (G.2) • Vakteams worden ondersteund in het aanpassen van hun werkprocessen voor een meer circulaire werkorganisatie. (G.2) • Uitvoering van Strategienota 2021-2025 ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’. (G.1) • Evaluatie van Diftar in 2025 in combinatie met de andere Waardlanden gemeenten (G.1) • Optimalisatie na invoering Diftar uitvoeren in combinatie met de andere Waardlanden gemeenten. Denk hierbij aan rijroutes en werking milieustraten. • Opstellen van nieuw grondstoffenbeleid aangezien de Strategienota ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’ in 2025 eindigt. Een opzet volgt vanuit de vier Waardlanden gemeenten. (G.2) • Openbare prullenbakken op hotspots verbeteren door middel van aanpassing uitstraling prullenbakken.

Dit wordt gedaan in combinatie met milieucoaches van Waardlanden, klankbordgroepen in de gemeente, basisscholen en de verbinder van de desbetreffende kern. (G.2) • In samenwerking met Waardlanden communicatiemiddelen inzetten om bewoners tijdig, correct en volledig te informeren

over scheiden van afvalstromen en wat dit precies betekent met betrekking tot Diftar. (G.1 ) Faciliteren en uitrollen van initiatieven om afvalpreventie te realiseren. (G.2)

Netwerk Omgevingsdienst Zuid Holland-Zuid (OZHZ), Platform Groene Hart Werkt (GHW), Waardlanden, Cirkelstad, onderwijsinstellingen, (lokale) ondernemers en Provincie Zuid-Holland. Klimaatadaptatie Wat willen we bereiken? • Versterking van het aantrekkelijke leefklimaat door klimaatbewust handelen. (H.1) • Door het creëren van een aantrekkelijk woonklimaat met en voor de inwoners van Molenlanden leveren wij onze bijdrage aan een beheersbaar klimaat (H.2) • Door in te spelen op nieuwe ontwikkelingen op het gebied van klimaatadaptatie blijven we onze kennis uitbreiden om te kunnen voldoen aan de klimaatdoelstellingen. (H.3) Wat gaan we ervoor doen? • Groenblauwe Dooradering (GBDA) toepassen in gebieden buiten de bebouwde kom. Hierin worden meekoppelkansen meegenomen van het A5H klimaatkernteam van de regio Ablasserwaard Vijfheerenlanden. (H.1) • Groenblauwe Dooradering (GBDA) toepassen in de kernen van de gemeente. Hierin worden meekoppelkansen meegenomen van de regio Alblasserwaard Vijfheerenlanden en we maken kansenkaarten welke kernen het meest kansrijk zijn (H.1) • Groenblauwe Dooradering (GBDA) verbinden in gemeentelijke projecten op basis van het inrichtingsconvenant dat opgesteld wordt voor GBDA. (H.1) • Inwoners faciliteren en stimuleren om hun eigen leefruimte betaalbaar te vergroenen. (H.1)

Begroting 2025 - 23

•

• •

Uitvoeren van projecten die behoren tot de uitvoering van de Lokale Adaptatiestrategie en Regionale Adaptatiestrategie. (H.1.) Verstrekken van subsidies voor groendaken, conform de vastgestelde subsidieregeling. (H.1) De Lokale Adaptatie Strategie uitvoeren op basis van natuurlijk aangereikte momenten door (nieuwe) wet- en regelgeving en meekoppelkansen in de regio Alblasserwaard Vijfheerenlanden. (H.1)

Netwerk Klimaatkernteam Alblasserwaard-Vijfheerenlanden, Waterschap Rivierenland, onderwijsinstellingen, (lokale) ondernemers en Provincie Zuid-Holland. Landschap Wat willen we bereiken? Regie houden op de ontwikkeling van ons karakteristieke open veenweidelandschap, met het oog op de komende grote ontwikkelingen als , ZHPLG energietransitie, landbouwtransitie, bodemdaling, klimaatadaptatie en circulaire landbouw. (I.1) Dat water-thema’s op strategisch niveau in samenhang met elkaar bekeken kunnen worden, waarbij Molenlandse belangen en doelen goed en effectief ingebracht worden, zowel intern als bij samenwerkingspartners zoals waterschap, regio en provincie. (I.2) Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoering geven aan de Uitvoeringsagenda Landelijk Gebied Alblasserwaard Vijfheerenlanden • Participeren in het bestuurlijk platform Groene Hart (novex). (I.1) • Voortzetten bestuurlijk en ambtelijk overleg Vitaal Buitengebied Alblasserwaard. (I.1) • Met het waterschap en de omgevingsdienst inwoners en agrariers duidelijkheid geven over ruimte voor water. En wat nodig

• •

•

•

en een verantwoordelijkheid is bij de aanleg, het beheer en onderhoud van IBA's (Individuele Behandeling van Afvalwater) waarbij de waterkwaliteit belangrijk is. ( I.1). We geven uitvoering aan het inrichtingsconvenant Groen Blauw Alblasserwaard – Vijfheerenlanden. ( I.1). Het ontwikkelen van een uitvoeringsorganisatie voor de uitvoering van projecten vanuit het ZH-PLG en het UP-LG. Het gaat dan bijvoorbeeld om het realiseren van het gebiedsbod Alblasserwaard op het gebied van Groenblauwe Dooradering. Dit komt voort uit de versnellingsgelden. Samen met het Waterschap Rivierenland, als bevoegd gezag, zoeken naar passende ruimte voor alternatieve sanitaire voorzieningen. Het gaat daarbij om locaties waar geen rioolaansluiting in ons buitengebied mogelijk is. Daarmee willen we ervoor zorgen dat op die locaties ontwikkelingen mogelijk worden en blijven zoals woningbouw (met name Tiny en Small houses) en afvalwaterbehandeling voor agrariërs (met het oog op de eisen van de Kaderrichtlijn water). (I.1) Een watervisie opstellen, volgens de structuur van het beleidshuis, en vervolgens een uitvoeringsprogramma. (I.2)

Netwerk Medeoverheden, Gebiedsplatform AV, LTO, Natuur- en Vogelwachten, BlauwZaam, bouw- en ontwikkelpartijen, inwoners, regiogemeenten, dorpsraden met werkgroepen duurzaamheid, energiecoöperaties, wooncorporaties en Stichting Duurzaam Molenlanden. Effect/resultaatindicatoren Indicator

Werkloosheidspercentage Netto arbeidsparticipatie

Begroting 2025 - 24

Realisatie

NL Streefwaarde

2023

2023

Bron

2,6%

3,6%

CBS

77,1%

73,1%

vzinfo.nl

Aantal toeristische overnachtingen

174.747

-

125.000

Eigen adm.

Indicator

Realisatie Streefwaarde Bron 2021 Gerealiseerde energiebesparing Verbruik 2021: 3355 TJ in 2030 Klimaatmonitor (sep3588 TJ (0,17% (20 % besparing tember 2024) afname t.o.v. t.o.v. 2018 (4194 2020)* Over TJ) 2022 nog niets beschikbaar. Aandeel hernieuwbare energie 9,2% (2021) 35% in 2030 Klimaatmonitor (augus(0,8% toename tus 2023) t.o.v. 2020) Indicator

2024 (gem. rapportcijfer) 6,6

Tevredenheid over de fietspaden Tevredenheid over de mogelijkheid om te recreëren in de eigen gemeente Erkenning van het economisch belang van toerisme

6,3

Ervaren overlast van recreatie en toerisme

6,9

6,7

BBV-indicatoren Indicator

Berekend

MLL

NL

Functiemenging (2023)

Verhouding tussen banen en woningen

51,8

54,2

Bedrijfsvestigingen (2024)

Per 1000 inwoners

1328

1434

Banen (2023)

Aantal per 1000 inwoners van 15-74 jaar

581,1

714,7

Indicator

Berekend

MLL

NL

Omvang huishoudelijk restafval

Kg per inwoner 2022

194

169

Hernieuwbare elektriciteit

Percentage 2021 (2022 n.n.b.)

22,4

33,3

Actuele kader stellende beleidsnota’s • • • • • •

• • • • • • • • • • • • •

Zuid–Hollands Programma Landelijk Gebied Visiedocument landbouw Veenweidestrategie Alblasserwaard Toeristische agenda Molenlanden Kaderstellende ambitie, randvoorwaarden en uitgangspunten voor de uitwerking en invulling van de toekomst van Kinderdijk Plan van Aanpak RMT AV werkt door Uitvoeringsprogramma Kinderdijk 2020-2025. Klimaatakkoord Nederland 2019 Regionale Energiestrategie Alblasserwaard 1.0, 30 juni 2021 Transitievisie Warmte Molenlanden 1.0, 23 november 2021 Beleid kleine windturbines, 18 april 2023 Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat 2024 & 2025 Subsidieregeling Groene Daken Molenlanden 2024 Beleidsregels Energiebesparingsabonnement gemeente Molenlanden 2023 Beleidsregels ondersteuningsfonds gemeente Molenlanden 2023, 20 december 2022 Lokale adaptatiestrategie Klimaat en Bodemdaling, 15 juli 2021 Afvalbeleid 2021-2025 Laadvisie Molenlanden

Begroting 2025 - 25

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000

2023

2024

2025

2026

2027

2028

A. Lasten

20,6

24,2

23,2

21,3

21,0

21,4

B. Baten

14,9

17,9

18,2

16,5

16,2

17,1

C. Mutaties reserves

1,6

0,8

0,5

0,1

0,1

0,1

Totaal Programma 2

4,1

5,4

4,4

4,6

4,7

4,2

Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/-mutaties opgenomen waarvoor in de kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het betreft de volgende budgetten: • • • • • •

Omgevingsdienst ZHZ (€ 281.000 structureel). Onderhoud openbaar groen (€ 150.000 structureel nadelig waarvoor vanaf 2026 een inkomst verwacht wordt). Verrekeningsmechanisme Kinderdijk (€ 236.000 nadelig aflopend tot een voordeel in 2028). Verrekening met voorziening riolering (€ 987.000 voordelig). Rioolheffing stijgt met inflatie plus drie procent (€ 240.000 voordelig). Doorberekende personeelslasten zijn lager (€ 145.000).

Begroting 2025 - 26

•

1.3 Welzijn, Sociaal en Cultuur Missie ‘Gelijke kansen voor iedereen’. In onze samenleving zijn alle inwoners even belangrijk, telt iedereen mee en neemt iedereen naar eigen kunnen deel. We streven naar een inclusieve samenleving. We willen dat iedereen, ongeacht hun achtergrond of beperking, de kans krijgt om volwaardig deel te nemen aan de maatschappij en hun talenten te benutten. We gaan uit van de mogelijkheden, eigen regie en kracht, in plaats van de beperkingen, onmogelijkheden en afhankelijkheid. We erkennen dat wanneer inwoners zich richten op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt, dat dit preventief werkt, dus problemen kan voorkomen. Daar waar inwoners het niet (helemaal) redden is er een vangnet van hulp en ondersteuning. Nadere toelichting Onder de vraag ‘Wat willen we bereiken’ zijn de opgaven vanuit de Visie Sociaal Domein en het Uitvoeringsplan Sociaal Domein 2024/2025 opgenomen. De vraag ‘Wat gaan we ervoor doen’ is beantwoord met de inspanningen en belangrijkste speerpunten uit Uitvoeringsplan Sociaal Domein 2024/2025. Een aantal vraagt verdere uitwerking met maatschappelijke partners in concrete acties en een aantal wordt plan- of projectmatig opgepakt en afzonderlijk verantwoord. Verminderen kansenongelijkheid Wat willen we bereiken? • Betaalbare en alternatieve woonvormen en huisvesting van kwetsbare doelgroepen.

(A.1) • Laagdrempelige en actieve informatie, advisering en begeleiding. (A.2) • Versterken basisvaardigheden (taal, digitaal, rekenen, lezen). (A.3)

Verminderen bestaansonzekerheid, armoede en onveiligheid. (A.4)

Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoeringsplan Woonzorgvisie uitvoeren. (A.1) • Uitvoeren regionaal bod Huisvesting Kwetsbare Groepen: realisatie regionaal aanbod. (A.1) • Transitie Beschermd Wonen en Opvang: doordecentralisatie van regionaal naar lokaal van Wmo-voorzieningen Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. (A.1) • Vervolg intern project Toegang Sociaal Domein: 2e fase verbeterproject. (A.2) • Meer ondersteuning vrijwilligersorganisaties: opzetten verenigingsloket/ aanspreekpunt vrijwilligers en implementeren vrijwilligersplatform. (A.2) • Diensten en ondersteuning naar de inwoners en vindplaatsen toe: aanvullende steunfunctie nabij (waakvlamfunctie) en herijking opdracht en construct Sociaal Team. (A.2) • Inloopfunctie informatie en advies versterken: Pilot Relatieloket.

(A.2) • Nieuwe wet Bibliotheekstelsel 2025: IDO-punten (IDO =Informatie-Digitale-Overheid) promoten (A.2) • Regionaal en lokaal plan van aanpak basisvaardigheden aanpassen en uitvoeren (A.3) • Nieuw Taalpact, afgesloten in 2024, uitvoeren (A.3) • Ouderbetrokkenheid vergroten (A.3) • Lokale netwerken en samenwerking versterken voor vroegsignalering en preventie: Organiseren platformbijeenkomsten Sociaal Domein minimaal 2x per jaar en samenwerking met kerken versterken (A.4) • Toekomstscenario Jeugd en Gezinsbescherming uitvoeren (A.4) • Bevorderen menselijke maat en maatwerk in dienstverlening en ondersteuning (A.4)

Begroting 2025 - 27

Veranderende bevolkingssamenstelling Wat willen we bereiken? • Meer samenwerking tussen sociaal en medisch domein. (B.1) • Hulp en ondersteuning meer passend, op maat en nabij. (B.2) • Ondersteunen en ontlasten (jonge) mantelzorgers. (B.3) • Langer en veiliger in de kernen wonen. (B.4) • Versterken netwerken hulp en ondersteuning (B.5) Wat gaan we daarvoor doen? • Uitvoeren Integraal Zorgakkoord en GALA: onder andere subsidiëren De Gezel locatie Gelkenes, verbeteren samenwerking met huisartsen en nieuwe afspraken Jeugdmodule (POH GGZ jeugd), Mentaal Gezondheidscentrum Mentiek enzovoort. (B.1) • Aanpak kwetsbare ouderen. (B.1) • Toepassen Welzijn op recept: huisartsen hebben samenwerking met welzijnswerker. (B.1) • Versterken jeugdmodule: nieuwe samenwerkingsafspraken met huisartsen over inzet jeugd POH GGZ. (B.1) • Hervormingsagenda Jeugd: onder andere inzet Kansrijke Start. (B.1) • Uitvoering herijking samenwerkingsconstruct Sociaal Teams. (B.2) • Versterken Onafhankelijke Cliënten Ondersteuning (OCO) : uitvoeren resultaat onderzoek OCO (cliëntenondersteuning). (B.2) • Doorontwikkeling mantelzorgondersteuning (Steunpunt en Odensehuizen): focus op jonge en werkende mantelzorgers. (B.3) • Voortzetten Inclusieagenda. (B.5) Verbeteren fysieke en mentale gezondheid Wat willen we bereiken? • Inzet op voorkomen mentale problemen bij jongeren.