Publiekssamenvatting rapport RAAP archeologie kaart mei-2023

voor vindplaatsen uit de periode van

dan in het Lage aan het maaiveld gelegen.

de staatssamenlevingen. Vanaf de late

Dat betekent dat zowel archeologische

middeleeuwen en in nieuwe tijd werden

vindplaatsen uit de periode van de jager-

de overstroomde gebieden geleidelijk aan

verzamelaars als van de landbouwers

ingepolderd en weer in gebruik genomen.

(bekend en) te verwachten zijn. Voor de

Mensen wilden vooral zo hoog mogelijk

jager-verzamelaars zijn de overgangen

wonen vanwege het overstromingsgevaar.

tussen hoog en laag interessant: daar is de

Natuurlijke verhogingen, dijken en

kans op het aantreffen van vindplaatsen het

historische woonerven zijn daarom de

hoogst.

plekken met een hoge archeologische verwachting voor deze periode.

• Voor de periode van de landbouwers geldt een hoge kans op archeologische vindplaatsen voor de goed ontwaterde en

46

47

RAAP-RAPPORT 6065 - Publiekssamenvatting ‘Verdronken en teruggewonnen’

RAAP-RAPPORT 6065 - Publiekssamenvatting ‘Verdronken en teruggewonnen’

5

De kaarten

Het eindproduct van de studie naar de wisselwerking tussen mens en landschap in het onderzoeksgebied is de archeologische verwachtingskaart met de beleidskaart en de daaraan ten grondslag liggende deelkaarten. In totaal zijn er acht kaartbijlagen. - Kaartbijlage 1: de landschappelijke basiskaart voor zowel het huidige (holocene) als het vroegere (pleistocene) landschap. - Kaartbijlage 2: kaart met alle bekende archeologische gegevens. - Kaartbijlage 3: kaart met alle archeologisch relevante cultuurhistorische elementen. - Kaartbijlage 4: archeologische verwachtingskaart voor de periode van de jager-verzamelaars. - Kaartbijlage 5: archeologische verwachtingskaart voor de periode van de landbouwers. - Kaartbijlage 6: archeologische verwachtingskaart voor de periode van de staatssamenlevingen. - Kaartbijlage 7: de gecombineerde archeologische verwachtingskaart voor alle perioden.

Figuur 34. Uitsnede van de gecombineerde verwachtingskaart voor alle perioden, op het grensvlak van het Hoge naar het Lage ter hoogte van Wagenberg (Kaartbijlage 7).

De gecombineerde verwachtingskaart laat alles zien, maar is - met maar liefst 32 legenda eenheden - ook complex. Te complex om bruikbaar te zijn als beleidsinstrument voor het toetsen van ruimtelijke ontwikkelingen. Daarvoor is een aparte kaart gemaakt: - Kaartbijlage 8: de archeologische beleidskaart.

48

49

RAAP-RAPPORT 6065 - Publiekssamenvatting ‘Verdronken en teruggewonnen’

RAAP-RAPPORT 6065 - Publiekssamenvatting ‘Verdronken en teruggewonnen’

De archeologische beleidskaart maakt in één oogopslag duidelijk wat de archeologische waarde van een gebied is en welke consequenties dat heeft voor een ruimtelijke ontwikkeling (zie figuur 35). Daarvoor zijn alle waarden en verwachtingen gegroepeerd in een beperkt aantal beleidscategorieën. De indeling is gebaseerd op de mate van waarschijnlijkheid dat een ruimtelijke ontwikkeling verstorend is voor archeologische resten. De hoogste waarde is zodoende toegekend aan bekende archeologische vindplaatsen, gevolgd door zones met een hoge kans op de aanwezigheid van vindplaatsen. Zones waar vindplaatsen in mindere mate of lagere dichtheden te verwachten zijn, vormen een tussencategorie, maar kunnen desondanks bijdragen aan het verhaal van het gebied. De laagste waarde is toegekend aan gebieden waar geen archeologische resten verwacht worden, of waar deze verstoord zijn of waar archeologisch onderzoek is uitgevoerd en afgerond. Aan de onderscheiden categorieën zijn vrijstellingsgrenzen gekoppeld. Een ruimtelijke ontwikkeling is vrijgesteld van archeologisch onderzoek als deze in omvang èn verstoringsdiepte onder de vrijstellingsgrenzen blijft. De grenzen zijn afgestemd op de aard, omvang en diepteligging van het verwachte type vindplaats, en op het geldende beleid in de vier gemeenten - Drimmelen, Etten-Leur, Moerdijk en Oosterhout - en buurgemeenten met vergelijkbare archeologie.

Figuur 35. Beleidskaart en legenda.

50

51

RAAP-RAPPORT 6065 - Publiekssamenvatting ‘Verdronken en teruggewonnen’

RAAP-RAPPORT 6065 - Publiekssamenvatting ‘Verdronken en teruggewonnen’

V

erdiepende bronnen

Literatuur Ball, E.A.G. & R.M. van Heeringen (red.), 2016. Westelijk Noord-Brabant in het Malta-tijdperk. Synthetiserend onderzoek naar de bewoningsgeschiedenis van het westelijk deel van het Brabants zandgebied. Nederlandse Archeologische Rapporten 51. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort. Ellenkamp, G.R., 2023. Verdronken en teruggewonnen - actualisatie van de archeologiekaarten van de gemeenten Etten-Leur, Oosterhout, Moerdijk en Drimmelen. RAAP-rapport 6065. Weesp. Groot, N.C.F., A.W.E. Wilbers & S. Lorenz, 2013. Tussen water en land. Archeologische Waardenen Verwachtingenkaart en advies archeologische beleidskaart van de gemeente Moerdijk. B&G Rapport 1134, Noordwijk. Ham, Van & Leenders, 2018. Polders in kaart, noord-west Brabant 1565-1590. Houkes, R.A., 2012. Van Houtsche Akker tot de Hoge Moer. Een inventarisatie van de collectie Jac. Verhagen. Erfgoedrapport Breda 94. Gemeente Breda. Koopmanschap, H., Visser-Poldervaart, M. & M. Arkema, 2011. Erfgoedkaart Drimmelen; een verleden op zand en onder klei. Archeologische Rapporten Oranjewoud 2010/120. Heerenveen. Koopmanschap, H. & Visser-Poldervaart, 2011. Erfgoedkaart Oosterhout; Een verleden achter gevels en onder akkers. Archeologische Rapporten Oranjewoud 2010/121. Heerenveen. Leenders, K.A.H.W., 1996, Van Turnhoutervoorde tot Strienemonde.

Ontginnings- en nederzettingsgeschiedenis van het noordwesten van het Maas-Schelde-Demergebied 4001350. Een poging tot synthese. Zutphen Leenders, K.A.H.W., 2013. Verdwenen venen. Een onderzoek naar de exploitatie van thans verdwenen venen in het gebied tussen Antwerpen, Turnhout, Geertruidenberg en Willemstad. 1250-1750. Een actualisering, Woudrichem. Mol, E. & A. Pels-Ouweneel, 2021. Transect-Evaluatierapport Terheijden, Doorgaande Route. Gemeente Drimmelen (NB). Een Inventariserend Veldonderzoek door middel van Proefsleuven (IVO-P). Transect-rapport 3406, Nieuwegein. Renes, J., 1985. West-Brabant: een cultuurhistorisch landschapsonderzoek. Bijdragen tot de studie van het Brabantse Heem deel 26. Stichting Brabants Heem, Waalre. Reijers, T. 1989. Het oud-paleolithicum van de Houtse Akkers (W. Brabant). Archeologie 1 p.6677, AWN (https://awn-archeologie.nl/werkgroep/steentijd/losse-artikelen-archeologie/) Roessingh, W. & E. Blom (red.), 2012. Graven op De Contreie. Bewoningsgeschiedenis van de Houtse Akkers te Oosterhout, van de Bronstijd tot en met de Slag om het Markkanaal. ADC monografie 14, Amersfoort.

52

53

RAAP-RAPPORT 6065 - Publiekssamenvatting ‘Verdronken en teruggewonnen’

Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts & J. Bazelmans, 2018. Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam. Weerts, H., J. Schokker, K. Rijsdijk & C. Laban, 2006, Geologische overzichtskaart van Nederland. TNO Bouw en Ondergrond, Utrecht.

Websites •

https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/

•

http://canonvanmoerdijk.nl/

•

http://geoloket.provincieantwerpen.be

•

https://www.provincieantwerpen.be/aanbod/dict/gis/digitale-kaarten.html

•

https://www.regionaalarchiefdordrecht.nl/achtergronden/historische-atlas-van-de-biesbosch/

•

https://www.wur.nl/en/Library/Imagecollections/Collections/Map-Collection.htm

54

www.raap.nl