Getekende meerjarenbegroting 2025-2028

Gemeente Moerdijk

projectontwikkelaars. Het gedurende de uitvoering aanpassen van de planning kent risico's zowel voor de uitvoering zelf (meerkosten of uitstel) alsook voor de inwoners (verminderd vertrouwen in nakomen planningen gemeente)

Fysieke ruimte De toenemende ruimtedruk gaat gepaard met het risico dat er minder fysieke ruimte overblijft voor het treffen van verkeersmaatregelen. In algemene zin geldt dat de ruimte druk in Moerdijk vraagt om scherpe keuzes rondom grote opgaven, hiervoor loopt o.a. het Powerport proces.

Prestaties • De weg door Noordhoek wordt in 2025 , direct na de herinrichting Kreekdijk/Weeldijk, gelijktijdig met het groot onderhoud verkeerskundig heringericht waarbij de belangen van zowel bewoners als agrariërs zoveel mogelijk in acht worden genomen. Daarbij leggen we de nadruk vooral op het accentueren van het 30km/u snelheidsregiem. • Een deel van de aangedragen maatregelen vanuit het 10 punten plan Zevenbergschen Hoek zijn in 2025 gerealiseerd of in voorbereiding. • Voor het verkeer in Willemstad en omgeving wordt voor Kadernota 2026 een verkeersonderzoek opgeleverd. • De (hoofdlijnen van de) mobiliteitsvisie en het vervolgproces worden eind 2024 aangeboden in een sessie aan college. De verdere inhoudelijke uitwerkingen c.q. programma's, afgeleid van de mobiliteitsvisie, worden in 2025 verder uitgewerkt en, waar haalbaar, vastgesteld. • In 2024 is uitwerking van een laadvisie opnieuw opgepakt. Het streven is om de nieuwe laadvisie eind 2024 vast te laten stellen door het college, begin 2025 ligt deze in de gemeenteraad • Voorbereiding afschalen N285, inclusief brug over Roode Vaart met inlaatvoorziening • Wegonderhoud en verkeersmaatregelen worden aan elkaar gekoppeld door middel van risicoanalyses verkeersveiligheid • Reconstructie Oude Heijningsedijk Heijningen is gereed

2025 2026 2027 2028

29

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Veilige buurt Ambitie

Tijden veranderen en integraal werken wordt de norm. Zo ook in de openbare ruimte. Waar we voorheen vanuit alle verschillende beleidsplannen en beheerplannen aan de slag gingen in de openbare ruimte, gaan we nu naar één programma Openbare ruimte. Een integraal programma openbare ruimte waardoor onze visie op de openbare ruimte op tactisch en operationeel niveau verankerd wordt. Als het ware het bindweefsel tussen de strategische plannen, zoals de paraplunota leefomgeving en de Omgevingswet, en de manier waarop we de buitenruimte concreet inrichten en beheren. Het plan wordt in 2025 aan de gemeenteraad aangeboden. In 2024 is gewerkt aan de actualisatie van het groenbeheerplan. Deze komt tot uitvoer in 2025. Het plan geeft een totaalbeeld van het te beheren areaal op basis van de vastgestelde kwaliteitsniveaus, wordt flexibel opgesteld en de groenere kijk op beheer vanuit de vergroeningsplannen krijgt hierin een plaats. Ook de beheerplannen wegen en bruggen worden dit jaar geëvalueerd en geactualiseerd. Iedere inwoner heeft recht op een veilige leefomgeving en moet zich ook veilig kunnen voelen in de eigen buurt. Als gemeente werken we hieraan met onze veiligheidspartners, maar ook met inwoners, ondernemers en woningbouwcorporaties, scholen en zorginstellingen.

Projecten als de buurtpreventieteams, WhatsApp-groepen en de keurmerken Veilig Wonen en Veilig Ondernemen juichen we van harte toe en waar mogelijk ondersteunen we ze. Een sterke sociale cohesie draagt bij aan het veiligheidsgevoel en het gevoel van erbij horen, je thuis voelen en wat je voor je buurt wilt betekenen. We willen criminaliteit en overlast in de verschillende kernen tegengaan en daarnaast het veiligheidsgevoel van inwoners versterken. Dit geldt ook voor het buitengebied. Hiervoor is in 2024 het programma veiligheid opgesteld en extra personele inzet vanaf 2025 beschikbaar. Toezicht en handhaving tijdens evenementen

met een groter risico breiden we uit, tegelijkertijd zetten we met de bij Kadernota 2025 vastgestelde middelen ook in op extra capaciteit vanwege toename van het aantal evenementenaanvragen door vrijwillige organisatoren, Het is daarnaast van belang dat de vrijwillig georganiseerde evenementen worden gefaciliteerd door de gemeente. Dit doen we door het ‘evenementenloket’ zo dienstverlenend mogelijk in te richten. Door de inzet van de evenementencoördinator wordt het evenementenproces verder begeleidt en ondersteunt.

Strategisch doel

• We hebben veilige kernen met een sterke sociale structuur. • De buurt is goed ingericht, schoon, heel en veilig. • Het integrale beheer Openbare Ruimte is zichtbaar voor bewoners.

Effectindicatoren

• Tevredenheid inwoners openbare ruimte op basis van bewonerspeiling • Tevredenheid over afhandeling van meldingen • Aantal meldingen openbare ruimte • Het areaal dat op het vastgesteld kwaliteitsniveau ligt

Nieuwe ontwikkelingen

Actualiseren baggerbeheerplan Voor 2025 en de komende jaren is een nieuw baggerbeheerplan nodig. Als gemeente zijn wij verantwoordelijk voor de ontvangstplicht van baggerspecie afkomstig van watergangen in beheer en onderhoud van het waterschap. Ook hebben wij enkele watergangen in eigen beheer. In het verleden zijn keuzes gemaakt op basis van toen valide uitgangspunten. Echter nieuwe inzichten en veranderingen in wetgeving zorgen nu voor de noodzaak om het baggerbeheerplan te actualiseren. Vergroeningsplannen In 2024 is gestart met het opstellen van de eerste vergroeningsplannen om zo onze leefomgeving klimaat adaptief te maken. Deze worden in 2025

30

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

ter besluitvorming aan de raad aangeboden. Zie hiervoor programma 1. Het vergroenen houdt – naast dat er fysieke ruimte en budget benodigd zijn voor de aanleg – ook in dat het te beheren groenareaal toeneemt en verandert én dus ook effect heeft op de benodigde beheerbudgetten. De financiële effecten hiervan worden in beeld gebracht en in een raadsvoorstel ter vaststelling aangeboden. Los van deze kwalitatieve areaalwijziging worden de in de Kadernota 2025 opgenomen extra personele middelen voor het beheer van openbare ruimte ingezet zodat het service team meegroeit met de groei van de woningaantallen.

Sociale veiligheid Op het gebied van jeugdoverlast, buurtpreventie en verward gedrag richt Moerdijk zich op het behoud van de lage cijfers. Onze gemeente doet het goed op dit gebied en we streven ernaar dit zo te houden en waar mogelijk te verbeteren. Ook op het gebied van sociale veiligheid is de APV een belangrijk instrument. Ergernissen van onze inwoners kunnen immers leiden tot overlast. Buurtbemiddeling en buurtpreventie zijn waar mogelijk onze tools om de sociale veiligheid op hoog niveau te houden. We versterken de samenwerking tussen het socialeen fysieke veiligheidsdomein als het gaat om jongerenbeleid, verward gedrag en vergelijkbare maatschappelijke thema’s.

Gemeente Moerdijk

Risico’s

Baggeren Toekomstige baggerprojecten zoals de vestingen, kunnen een grote claim gaan leggen op onze begroting. Recente peilingen laten forse diktes van baggerspecie zien. Noodzaak is om dit inzichtelijk te krijgen om hier op de effectieve manier mee om te gaan. Krapte arbeidsmarkt We zien net als voorgaande jaren een risico op personele bezetting. Voor zowel medewerkers in eigen dienst als inhuur is het moeilijk om nieuwe mensen aan te trekken met passende competenties. Ook onze aannemers krijgen ook steeds vaker te maken met krapte op de arbeidsmarkt. Bij te grote krapte lopen we een risico op stagnatie van werken, financiën en/of kwaliteit op zowel het gebied van woningbouw als onderhoud en renovatie. Effecten klimaatveranderingen beheer openbare ruimte We zien de effecten van de klimaatveranderingen steeds meer terug in het beheer van de openbare ruimte en worden voor het eerste geconfronteerd met de financiële gevolgen Bijvoorbeeld, de door verdroging opgetreden verzakkingsschade aan wegen op kleidijken. Met als gevolg dat veel kapitaalintensiever onderhoud nodig is dan was voorzien. Nieuwe aanplant van groen verdroogt

31

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

eerder soms nog voordat het is aangeslagen en ook het bestaande groen heeft het moeilijk. Met name bomen zijn eerder vatbaar voor aantastingen of laten blad vallen. De maatregelen die we nemen om de effecten te voorkomen, zoals bijvoorbeeld de klimaat adaptieve maatregelen staan in programma 1. De effecten van klimaatveranderingen staan in programma 2.

Energietransitie De drukte in de ondergrond neemt toe. Naast reguliere onderhouds-en renovatiewerkzaamheden van bovengrondse infrastructuur, vindt veel van de energietransitie onder de grond plaats. De komende jaren zal bijvoorbeeld een groot deel van het elektriciteitsnet worden verzwaard. Ook worden verschillende glasvezelnetwerken in onze gemeente aangelegd. Wegen en trottoirs worden daarom regelmatig opengebroken, vaak meerdere keren achter elkaar. Hoewel coördinatie en toezicht in toenemende mate plaatsvindt om uitvoering af te stemmen en toenemende werkzaamheden in goede banen te leiden, is het risico op versnelde afschrijving van de openbare ruimte (degeneratie)

Gemeente Moerdijk

nadrukkelijk aan de orde. De netbeheerders betalen een vastgelegde degeneratievergoeding die in de voorziening wegen wordt gestort om opbrengsten en kosten met elkaar te verbinden.

Randvoorwaarden

Om grip te houden op uitvoering van onze ambitieuze uitvoeringsagenda is het van belang om onze organisatie daarop in te richten. Projecten en investeringen in de openbare ruimte houden financieel rekening met de inzet van extra menskracht. We organiseren daarom deels uit projecten en investeringen extra menskracht. Hiermee voeren we projecten en investeringen uit en zorgen we, in het belang van onze ondernemers en inwoners, voor goede coördinatie om onze gemeente toegankelijk en bereikbaar te houden. Om het toegenomen areaal openbare ruimte dat is ontstaan door woningbouw goed te kunnen beheren, groeien we met het serviceteam de komende drie jaar langzaam mee met het toegenomen areaal.

Prestaties

In 2025 hebben we een vastgesteld programma Openbare Ruimte. Een gedragen programma waarmee we de komende jaren aan de slag gaan. Daarnaast voeren we ons geactualiseerde groenbeheerplan uit in combinatie met de veranderingen in het beheer vanuit de vergroeningsplannen. Ook zijn onze beheerplannen wegen en civiele kunstwerken geactualiseerd. 2025 2026 2027 2028

• De Oudendijk, Kreekdijk en Weeldijk is in uitvoering. Hierbij wordt de groenstructuur (essen) duurzaam vervangen. De weg wordt ingericht conform duurzaam veilig. • Uitvoering werken die zijn opgenomen in de paragraaf kapitaalgoederen; • Urgente gevallen van essentaksterfte (ETS) zijn aangepakt en data is op orde, diverse locaties waar bomen met ETS staan zijn gefaseerd aangepakt op basis van nieuwe data vanuit inspectie. • Vervangen en versterken drie betonbruggen centrum Klundert • Uitvoering beheerplan Waterbouwkundige objecten 2024-2028 inclusief onderhoud stadshaven Willemstad • Uitvoering is gegeven aan de plannen vanuit eerste vastgestelde vergroeningsplannen • Actualiseren beheerplan civiele kunstwerken 2025-2030 • Actualiseren beheerplan wegen 2025-2028 • Vaststellen beleidsplan integraal beheer openbare ruimte 2025-2035

32

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Accommodaties en voorzieningen Ambitie

Maatschappelijke voorzieningen en accommodaties dragen als centrale ontmoetingsplaatsen bij aan de gemeenschapszin. Goede bereikbaarheid, multifunctioneel gebruik en een goede kwaliteit staan de komende periode centraal. Op grond van het beleidskader Gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen (2023) streven we naar een (toekomstig) optimaal gebruik met een exploitatie die in balans is. Waar mogelijk combineren we nieuwbouw van scholen en gymaccommodaties met andere maatschappelijke voorzieningen. We zijn trots op de meer landelijke kwaliteiten van de kleinere kernen en we kijken met realisme naar de voorzieningen in deze kleinere kernen. We blijven de voorzieningen in de kleine kernen steunen als inwoners ze gebruiken. Maar we durven ook zaken te veranderen als het gebruik te ver terugloopt of kosten onevenredig oplopen. Met deze manier van kijken voorkomen we dat ontwikkelingen ons verrassen, bijvoorbeeld ten aanzien van kleine scholen. We zien het bouwen van woningen niet als een oplossing voor verdwijnende voorzieningen.

Strategisch doel

• We faciliteren accommodaties en voorzieningen op basis van behoefte, draagvlak, kwaliteit en maatwerk • We bieden accommodaties en voorzieningen aan op kansrijke en aantrekkelijke plekken waar duurzame en veilige instandhouding en exploitatie mogelijk is • Er is in de accommodaties een samenhangend, zoveel mogelijk geclusterd aanbod van onderwijs, sport, cultuur en ontmoeting • We stimuleren eigen verantwoordelijkheid van gebruikers voor instandhouding en exploitatie van sociaal-maatschappelijke voorzieningen

Nieuwe ontwikkelingen

Wetsvoorstel doelmatige aanpak onderwijshuisvesting Het doel is dat gemeenten en schoolbesturen komen tot een meer afgestemde planmatige en doelmatige aanpak van nieuwbouw, beheer en onderhoud van schoolgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs. De verwachte ingangsdatum is op zijn vroegst 1 augustus 2025 (gepland was 1 januari 2025). Het investeringsverbod voor schoolbesturen wordt gedeeltelijk opgeheven voor primair onderwijs en het speciaal onderwijs. Renovatie (= levensduur verlenging van minstens 25 jaar) wordt een voorziening in de huisvesting waar de gemeente, naast nieuwbouw, verantwoordelijk voor wordt. De gemeente wordt verplicht om elke vier jaar het Integraal Huisvesting Plan (IHP) vast te stellen met de nieuwbouw- en renovatieplannen voor schoolgebouwen voor de eerste 4 jaar met een doorkijk naar de 12 jaren erna. Hierbij dient afstemming plaats te vinden met de schoolbesturen omdat zij verantwoordelijk zijn voor het onderhoud en aanpassingen aan de schoolgebouwen. Schoolbesturen worden verplicht een meerjaren onderhoudsplanning te maken van de schoolgebouwen.

Verduurzaming zwembaden Eind 2023 heeft de gemeenteraad besloten tot nieuwbouw van De Niervaert en verduurzaming van de overige drie in gemeentelijk eigendom zijnde zwembaden. De Niervaert wordt projectmatig aangepakt, 2e helft 2024 is het startdocument aan de raad aangeboden, naar verwachting kan begin 2025 worden gestart met de aanbesteding van de opdracht om een concept uit te werken. In 2024 heeft een gespecialiseerd bureau onderzoek gedaan naar mogelijke verduurzaming van de zwembaden. Tevens is een analyse gemaakt van de exploitatiekansen- en bedreigingen. In overleg met de gemeente en gebruikers wordt een plan van aanpak voor de verduurzaming opgesteld. In 2025 worden diverse maatregelen, als onderdeel van het reguliere vastgoed beheer- en

33

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

exploitatie, uitgevoerd. Enkele van de voorgestelde maatregelen vragen gezien een terugverdientijd buiten de exploitatiehorizon én het gemoeide investeringsbedrag om besluitvorming door de gemeenteraad, Hiervoor wordt in 2025 een raadsvoorstel aangeboden.

Randvoorwaarden

• Voor het IHP zijn diverse data (o.a. leerlingenprognoses, medegebruik en verhuur leegstand scholen en meerjaren onderhoudsplanningen schoolgebouwen) en personele capaciteit (intern/extern) nodig, die beschikbaar moeten zijn.

Gemeente Moerdijk

Risico’s

Oplopende gebruikskosten Hoewel bij accommodaties aan de voorkant een exploitatiedoorrekening wordt gemaakt kan de animo om accommodaties te gebruiken worden beïnvloed door stijgende gebruikerskosten. Bijvoorbeeld als gevolg van toenemende personeelskosten of nieuwe wet-en regelgeving Wijziging bij inwoners qua gebruikersvoorkeuren Bij de ontwikkeling van accommodaties is altijd enig spanningsveld tussen de vraag in het nu of de behoefte op lange termijn. In combinatie met voorgaand risico is dit een financieel risico dat deels bij de gemeente kan neerslaan wanneer sprake is van gemeentelijk eigendom, contractuele- of wettelijke verplichtingen.

Prestaties • Raadsvoorstel besluitvorming Integraal Huisvesting Plan (IHP) onderwijshuisvesting o.a. vervangende nieuwbouw of renovatie van basisscholen 't Kompas in Heijningen, De Toren en De Boemerang in Zevenbergen en De Klaverhoek in Moerdijk. • Verduurzaming zwembaden. Voor de gemeentelijke zwembaden wordt in 2025 een verduurzamingsen exploitatieplan opgesteld. • Pilot accountmanagement sport Sport en bewegen is van groot belang en dat vraagt om goed contact met de sportverenigingen. De komende twee jaar onderzoeken we of een accountmanager sport, die ook operationele beslissingen neemt, een meerwaarde is voor onze verenigingen. We evalueren dit na een jaar en zullen de resultaten en aanbevelingen aan de raad voorleggen in het eerste kwartaal van 2025. • Uitvoering geven aan de implementatie van het beleidskader over de gemeenschapshuizen. Dit resulteert in actieplannen per kern. • Nieuw digitaal sleutelsysteem gemeentelijke accommodaties gefaseerd implementeren. Pilot in 2024 succesvol afgerond, aanbesteding start in 2025 • In 2024 wordt een nieuw beleid buitensport accommodaties voorgelegd aan de raad en vanaf 2025 starten we met de uitvoering van het uitvoeringsplan. • Beleidskader voor maatschappelijke accommodaties vastgesteld (met o.a.

uitgangspunten voor beheer, eigendom, tarifering en facilitering) • Project Gymaccommodaties - Fase 1 Sporthal Zevenbergen: realisatie en oplevering bouw: 2025 - Fase 2 Gymzaal bij basisschool de Regenboog: ontwerp afgerond, besluitvorming beschikbaar stellen krediet, aanbesteding aannemer: 2025, realisatie bouw: 2026

2025 2026 2027 2028

34

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

• Zwembaden - Aanbesteding design & build nieuwbouw de Niervaert - Raadsbesluit ontwerp en budget, voorbeiden realisatie - Realisatie nieuwbouw Niervaert • Scholenontwikkeling Klundert - Afronden afwegingsdocument en besluitvorming over voorkeurslocatie - Haalbaarheidsonderzoek (ruimtelijk, financieel, maatschappelijk) • Scholenontwikkeling Fijnaart - Afronden Initiatieffase • MFA Willemstad (incl. verplaatsing VV Kogelvangers) - Voetbalvereniging Kogelvangers: - Krediet aanvraag richting raad – Uitwerking/vergunningen ontwerp - Start realisatie nieuw clubgebouw - Voorbereiding realisatie velden (uitvoeringsontwerp gereed, vergunningen op orde, start aanbesteding) - Uitvoering 2026/2027 - MFA Willemstad - Ontwerp gebouw en buitenruimte - Besluitvorming beschikbaar stellen uitvoeringskrediet - Voorbereiding planologische procedure - Opzet nieuwe beheerconstructie – Vergunningen – Uitvoering verwachting 2028 • MFA D’Ouwe School Noordhoek - Gerenoveerd dorpshuis in gebruik genomen, besluitvorming overname gebouw van Woonkwartier naar gemeente • Brandweerkazerne Willemstad

Gemeente Moerdijk

35

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Lasten en baten 2025 bedragen x € 1.000

Lasten: € 36.866

Baten: € 4.419

Gemeente Moerdijk

36

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Overzicht taakvelden

Begroting 2024 Onderdeel (bedragen x € 1.000)

Lasten 2024

Begroting 2025

Baten 2024

Saldo 2024

Lasten 2025

Meerjarenbegroting

Baten 2025

Saldo 2025

Saldo 2026

Saldo 2027

Saldo 2028

0. Bestuur en ondersteuning

1.083

-134

949

809

-82

727

725

723

723

0.3 Beheer overige gebouw. en grond.

1.083

-134

949

809

-82

727

725

723

723

1. Veiligheid

6.807

-394

6.413

5.709

-409

5.299

5.220

5.217

5.214

1.1 Crisisbeheersing en brandweer

4.588

-19

4.569

3.260

-16

3.243

3.236

3.233

3.230

1.2 Openbare orde en veiligheid

2.219

-375

1.844

2.449

-393

2.056

1.985

1.985

1.985

2. Verkeer, vervoer en waterstaat

10.563

-563

10.001

12.180

-683

11.498

12.098

13.528

14.200

2.1 Verkeer en vervoer

10.438

-556

9.882

11.844

-674

11.170

11.772

13.180

13.854

2.2 Parkeren

92

-7

84

305

-8

297

296

318

316

2.5 Openbaar vervoer

34

-

34

31

-

31

30

30

30

3. Economie

12

-

12

12

-

12

12

12

12

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

12

-

12

12

-

12

12

12

12

4. Onderwijs

2.316

-12

2.304

2.031

-12

2.019

1.932

1.885

1.838

4.2 Onderwijshuisvesting

2.302

-8

2.294

2.017

-7

2.010

1.922

1.875

1.828

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

14

-4

10

14

-5

9

9

9

9

5. Sport, cultuur en recreatie

9.098

-233

8.865

8.907

-179

8.727

9.190

9.963

10.001

5.2 Sportaccommodaties

3.512

-173

3.339

3.405

-169

3.236

3.322

4.229

4.233

9

-

9

14

-

14

14

14

14

5.3 Cultuurpresentatie, prod., particip. 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recrea

5.577

-60

5.517

5.487

-10

5.477

5.854

5.720

5.753

6. Sociaal domein

1.893

-383

1.511

2.048

-357

1.692

1.732

1.728

1.725

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

1.864

-370

1.494

2.048

-357

1.692

1.732

1.728

1.725

6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)

30

-13

17

-

-

-

-

-

-

7. Volksgezondheid en milieu

551

-189

362

649

-191

458

409

398

387

7.4 Milieubeheer

24

-

24

27

-

27

27

27

27

7.5 Begraafplaatsen en crematoria

526

-189

338

622

-191

431

382

371

360

4.137

-2.184

1.952

4.522

-2.507

2.015

1.929

1.462

1.908

950

-20

930

933

-50

883

873

867

867

8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 8.1 Ruimte en leefomgeving 8.3 Wonen en bouwen

3.186

-2.164

1.022

3.589

-2.457

1.132

1.056

595

1.041

Saldo baten en lasten

36.460

-4.092

32.368

36.866

-4.419

32.447

33.247

34.917

36.009

0.10 Mutaties reserves

27.420

-28.145

-725

2.520

-1.754

765

764

-41

-449

Resultaat na bestemming

63.881

-32.237

31.644

39.386

-6.174

33.212

34.011

34.876

35.560

37

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Analyse Programma 2

Baten en Lasten Programma 2

Rekening

Begroting

Begroting

Meerjarenbegroting

(Cijfers x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Totaal Lasten

36.736

Totaal Baten

-6.633

-4.092

Resultaat voor bestemming

30.104

32.368

Storting in reserves

3.708

27.420

Onttrekking aan reserves

-5.353

Resultaat na bestemming

28.459

Verschil t.o.v. 2024

36.460

36.866

2027

2028

37.547

39.270

39.916

-4.419

-4.301

-4.353

-3.907

32.447

33.247

34.917

36.009

2.520

2.519

2.000

1.550

-28.145

-1.754

-1.754

-2.041

-1.999

31.644

33.212

34.011

34.876

35.560

1.569

Samenvatting verschillen t.o.v. 2024

Het verschil op programma 2 tussen het begrote resultaat (na bestemming) in 2025 ten opzichte van 2024 bedraagt € 1,6 miljoen nadelig. Ten opzichte van de totale lasten binnen dit programma is dat een afwijking van ca. 0,4%. Ten opzichte van 2024 zijn de totale lasten binnen dit programma met ca. € 0,4 miljoen gestegen en de opbrengsten met ca. € 0,3 miljoen gestegen. Verder wordt er per saldo ca. € 1,5 miljoen minder uit de reserves onttrokken. De hogere opbrengsten zijn o.a. het gevolg van hogere leges omgevingsvergunningen. De hogere lasten zijn o.a. het gevolg van de verhoging van de renteomslag van 2% in 2024 naar 2,7% in 2025. Dit leidt tot een toename van de rentecomponent kapitaallasten. Ten opzichte van 2024 wordt er minder uit de reserve onttrokken omdat in dat jaar diverse incidentele uitgaven uit de reserves worden gedekt.

38

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Nadere toelichting verschillen

In onderstaand overzicht is een toelichting opgenomen van de belangrijkste verschillen, waarbij: - In de kolom V/N is aangegeven of het een voordeel of een nadeel betreft; - In de kolom % de relatieve afwijking ten opzichte van de omvang van het betreffende budget in 2024 is weergegeven. Onderwerp

Bedrag

%

V/N

Toelichting

Crisis­ beheersing en brandweer

-1.292

-29%

V

De deelnemersbijdrage voor 2025 is begroot conform de begroting 2025 van de Veiligheidsregio, die samen met de begrotingen van de andere verbonden partijen in de commissievergadering van 22 mei 2024 en de raadsvergadering van 30 mei 2024 is behandeld. De deelnemersbijdrage valt lager uit door de aanpassing van de verdeelsleutel (€ 513.000 V). Deze verdeelsleutel wordt sinds de begroting 2023 jaarlijks gebaseerd op de laatst bekende meicirculaire. Daarnaast was in 2024 een incidenteel budget begroot voor noodzakelijke aanpassingen conform de afbeidsomstandighedenwet en groot onderhoud brandweerkazernes (€ 678.000 V). Deze uitgaven worden gedekt uit de algemene reserve (zie onderdeel ''mutatie reserves''). Verder is er bij de 1e berap in 2024 een incidenteel budget beschikbaar gesteld n.a.v. drugsdumpingen (€ 80.000 V).

Kosten­ toerekening primair proces

-756

-8%

V

De loonkosten en andere indirecte kosten van de primaire afdelingen worden op basis van de verwachte urenbesteding toegerekend aan de diverse programma's en taakvelden van de gemeente. Aan programma 2 worden ten opzichte van 2024 minder primaire kosten toegerekend. Dit komt voornamelijk omdat er in 2025 minder toegerekend wordt aan taakveld beheer overige gebouwen en gronden dan in 2024. Er heeft een verschuiving in de toerekening plaatsgevonden naar programma 4. Per saldo heeft deze verdeling geen invloed op het begrotingsresultaat.

Onderwijs­ huisvesting

-284

-13%

V

Op 28 september 2023 is een besluit genomen om in 2024 incidenteel budget (€ 459.000 V) beschikbaar te stellen i.v.m. de tijdeljke huisvesting van basisschool De Hoeksteen. In 2025 komt een groot deel van deze kosten te vervallen, alleen de kosten van huurvergoeding nemen toe (€ 175.000 N).

Zwembaden

-160

-35%

V

Op 14 december 2023 is een besluit genomen, raadsvoorstel Toekomst zwembaden in gemeente Moerdijk, om incidenteel budget beschikbaar te stellen voor 2024 voor de uitwerking van de verduurzamings- en exploitaitieplannen van zwembaden (€ 195.000). Deze uitgaven worden gedekt uit de algemene reserve (zie onderdeel ''mutatie reserves'').

Omgevings­ vergunning

-58

-3%

V

De raming van de verwachte bouwleges voor 2025 en verder is geraamd op afgerond € 1,9 miljoen. Dat is € 60.000 hoger dan de huidige raming voor 2024, wat een gevolg is van de indexering van 3,2% conform de Kadernota 2025-2028.

Begraaf­plaatsen en crematoria

76

17%

N

Ten opzichte van 2024 nemen voornamelijk de onderhoudslasten met ca. € 51.000 toe. Voor 2025 is incidenteel budget nodig voor een eenmalige aanpassing van de verharding begraafplaatsen.

Parkeren

76

317%

N

De kapitaallasten nemen ten opzichte van 2024 toe. Dit komt o.a. doordat aan dit taakveld meer rente wordt toegerekend op basis van de wettelijk voorgeschreven renteomslag. De rentelasten van de gemeente worden via de zogenaamde renteomslag toegerekend aan de taakvelden en programma's van de gedane investeringen (zie ook de toelichting bij het onderdeel 'treasury' in programma 5).

Buitensportaccommodaties

82

6%

N

Sinds een aantal jaar gebruiken we geen chemische onkruidbestrijding meer op sportterreinen. De kwaliteit van velden gaat sneller achteruit door de aanwezigheid van meer onkruid dan was voorzien. Bestrijding zonder gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen is intensiever waardoor meer middelen nodig zijn.

Samenkracht en burger­ participatie

180

10%

N

In 2025 zijn er voor eerst lasten i.v.m. de huur van het gemeenschapshuis D'ouwe School in Noordhoek, raadbesluit d.d. 30 mei 2024 (€ 87.000 N). Verder nemen de kapitaallasten ten opzichte van 2024 toe (€ 52.000 N) als gevolg van een hogere rentetoerekening, is sprake van contractuele indexering van de huurvergoedingen van diverse gemeenschapshuizen (€ 22.000 N) en zijn er diverse kleinere nadelen ontstaan.

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

244

6%

N

Conform contractuele (CROW) indexatie en areaaluitbreiding nemen de kosten m.b.t. het bestek Groen Plus toe (€ 264.000 N). Daartegenover staat dat de kosten t.b.v. baggerwerkzaamheden in 2025 lager zijn dan in 2024 (€ 150.000 V). Tot slot nemen de kapitaallasten ten opzichte van 2024 toe (€ 143.000 N) doordat vanaf 2025 wordt afgeschreven op diverse investeringen die in 2024 naar verwachting worden afgerond en er meer rente wordt toegerekend op basis van de wettelijk voorgeschreven renteomslag. De rentelasten van de gemeente worden via de zogenaamde renteomslag (voor 2025 bedraagt deze 2,7%) toegerekend aan de taakvelden en programma's van de gedane investeringen (zie ook de toelichting bij het onderdeel 'treasury' in programma 5).

39

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Beheer overige gebouwen en gronden

Gemeente Moerdijk

422

150%

N

De afgelopen periode zijn door de gemeente diverse strategische gronden verworven. Op basis van de wettelijk voorgeschreven renteomslag dient als gevolg daarvan in 2025 meer rente aan dit taakveld te worden toegerekend. De rentelasten van de gemeente worden via de zogenaamde renteomslag (voor 2025 bedraagt deze 2,7%) toegerekend aan de taakvelden en programma's van de gedane investeringen (zie ook de toelichting bij het onderdeel 'treasury' in programma 5).

Verkeer en vervoer

1.436

17%

N

De toename van de kosten is grotendeels toe te rekenen aan de kapitaallasten (€ 1.332.000 N), die voornamelijk m.b.t. het wegbeheer toenemen. Dit is het gevolg van diverse investeringen die in 2024 naar verwachting worden afgerond en waar vanaf 2025 op wordt afgeschreven en hogere rentelasten door een stijging van de renteomslag. De rentelasten van de gemeente worden via de zogenaamde renteomslag (voor 2025 bedraagt deze 2,7%) toegerekend aan de taakvelden en programma's van de gedane investeringen (zie ook de toelichting bij het onderdeel 'treasury' in programma 5). Verder worden op basis van contractuele (CROW) indexatie en areaaluitbreiding hogere jaarlijkse onderhoudskosten verwacht (€ 88.000 N) en is op basis van diezelfde indexering en areaaluitbreiding een hogere storting in de voorziening t.b.v. het wegbeheer nodig om deze richting toekomstige jaren op peil te houden (€ 180.000 N). Daartegenover worden ten opzichte van 2024 lagere kosten verwacht m.b.t. mobiliteit. Vanuit de jaarrekening 2023 is een incidenteel budget opnieuw beschikbaar gesteld voor 2024 t.b.t. de mobiliteitsvisie (€ 130.000 V). Tot slot zijn diverse kleinere voor-en nadelen ontstaan.

Mutatie reserves

1.490

5%

N

In 2025 wordt per saldo minder uit de reserves onttrokken. In 2024 is onder andere een eenmalige onttrekking van € 728.000 begroot voor noodzakelijke aanpassingen conform de arbeidsomstandighedenwet en groot onderhoud van branweerkazernes. Ook is er een eenmalige onttrekking van € 195.000 begroot voor de uitwerking van verduurzamingsen exploitatieplannen van zwembaden. Daarnaast is bij de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2023 besloten om ten behoeve van de voortgang van een aantal overlopende zaken vanuit 2023 naar 2024 diverse budgetten opnieuw beschikbaar te stellen. Binnen programma 2 betreft dit € 520.000, wat voornamelijk betrekking heeft op uitgaven m.b.t. de mobiliiteitsvisie (€ 130.000) en de baggerwerkzaamheden 2023-2024 (€ 320.000).

N

Diverse kleinere verschillen (< € 50.000).

Overig

113

-

Totaal

1.569

0,4%

Verbonden Partijen Aan de realisatie van de doelstellingen “Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk” leveren de volgende verbonden partijen en bijdrage:” • Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant Voor een gedetailleerd overzicht verwijzen wij naar de paragraaf ‘Verbonden Partijen’.

40

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk Onze gemeente heeft een sterke economische functie van regionale en nationale betekenis. Hierdoor ontstaat zowel werkgelegenheid voor onze eigen inwoners als voor de regio. De economische doorontwikkeling biedt kansen voor een inclusieve arbeidsmarkt en het aantrekken van nieuwe inwoners om de leefbaarheid te versterken en onze voorzieningen op peil te houden. De economische positie van de gemeente wordt verder uitgebouwd door economische kansen te benutten. Daarbij streven we naar een beter evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op mens en omgeving. We kijken naar wat economische ontwikkelingen kunnen bijdragen aan het realiseren van doelstellingen ten aanzien van duurzaamheid, klimaat, leefbaarheid en bereikbaarheid. We kunnen de economische kracht van het haven- en industrieterrein waar mogelijk koppelen aan andere lokale en regionale opgaven. Er liggen kansen om de spin-off vanuit de industrie richting lokale bedrijvigheid te vergroten. De aanwezigheid van de zeehaven van Moerdijk en ons uitgestrekte buitengebied met agrarische bedrijven en recreatieterreinen hebben helaas een aantrekkingskracht op de georganiseerde criminaliteit. Dit kan ondermijnende effecten hebben op onze samenleving.

41

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Haven- en industrieterrein Ambitie

In de Havenstrategie Moerdijk 2030 is de gezamenlijke ambitie van gemeente, provincie en het Havenbedrijf Moerdijk omschreven: het Havenen Industrieterrein Moerdijk is hét knooppunt in de Vlaams-Nederlandse Delta op gebied van duurzame logistiek en procesindustrie, waarbij people, planet en profit met elkaar in balans zijn. De huidige havenstrategie geeft onvoldoende houvast bij de nieuwe opgaven op gebied van de verzwaring van het elektriciteitsnet, de transitie naar een circulaire economie en de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Herijking komt aan de orde in verlengde van de Ontwerptafel Powerport en de actualisering van de bedrijfsstrategie van het Havenbedrijf. Totdat er andere afspraken zijn gemaakt blijft de Havenstrategie 2030 leidend, in combinatie met de doelstellingen uit de Omgevingsvisie: • We zetten in op het verduurzamen van het Havenen Industrieterrein Moerdijk. • We hanteren een meerwaarde benadering. Hiermee borgen we dat iedere ontwikkeling aantoonbaar meerwaarde oplevert op het gebied van duurzaamheid, klimaat, bereikbaarheid en leefbaarheid voor de omgeving en inwoners en/of de bruikbaarheid en verbetering van het omliggende landschap. • Er dient een goede balans te zijn tussen de werkgelegenheid en de beschikbare werknemers inclusief daarbij behorende huisvesting • De positiebepaling zoals opgenomen in de omgevingsvisie vormt de leidraad voor handelen.

• We willen met rijk en provincie tot afspraken komen over een toekomstbestendige ontwikkelperspectief Powerport Moerdijk, waarbij leefbaarheid en brede welvaart zijn geborgd.

Strategisch doel

• Het Haven- en Industrieterrein ontwikkelt zich toekomstbestendig en in balans met haar omgeving (People, Planet, Profit). We benutten de economische kracht door ruimtelijkeconomische ontwikkelingen bij te laten dragen aan onze doelstellingen op gebied van klimaat, duurzaamheid en leefbaarheid.

Effectindicatoren

• Strategische monitor Havenstrategie Moerdijk 2030 • Uitgegeven industrieterrein in hectares • Scheepvaart/overslag • Aantal treinen en % stijging/daling • Goederenoverslag (in TEU) en % stijging/daling • Ontwikkeling werkgelegenheid

Nieuwe ontwikkelingen

Ontwikkelperspectief Powerport regio Moerdijk Na de technische verkenning in 2024 stellen rijk, provincie en de gemeenten Moerdijk, Drimmelen en Geertruidenberg in 2025 een integraal ontwikkelperspectief Powerport regio Moerdijk op. Dit vraagt om fundamentele keuzen omdat de ruimtevraag aan nationale, regionale en lokale opgaven veel groter is dan de beschikbare (milieu)ruimte. Het borgen van leefbaarheid en brede welvaart maakt nadrukkelijk onderdeel uit van de opgave. Bij het opstellen van het ontwikkelperspectief is ruimte voor participatie. Hoe dit vorm krijgt moet nog worden uitgewerkt. De leefbaarheidsvisie die dorp Moerdijk in oktober 2024 oplevert is een voorbereiding op dit traject. Het betrekken van de agrarische sector bij de ontwerptafel een andere. Om de gemeentelijke belangen goed te kunnen blijven bewaken wordt het bij Kadernota 2025 beschikbaar gestelde budget ingezet op extra personele capaciteit voor de strategische positionering van Moerdijk. Daarnaast wordt de organisatie rondom Powerport verstrekt voor in elk geval 2025 en 2026. Ruimtevraag circulaire economie Het ministerie van Klimaat en Groene Groei voert in samenwerking met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een onderzoek uit naar de ruimtevraag voor circulaire economie in de verschillende zeehavenclusters. In het onderzoek wordt ook gekeken naar de impact op het goederenvervoer.

Oplevering wordt begin 2025 verwacht. Uitkomsten vormen input voor de Ontwerptafel Powerport maar ook voor afspraken op gebied van mobiliteit die periodiek gemaakt worden tussen rijk en regio (Meerjarig Multimodaal

42

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Mobiliteitspakket). De kans is aannemelijk dat deze ontwikkeling zal leiden tot toename van het goederenvervoer van, naar en door Moerdijk. De overhang tot een meer circulaire economie speelt ook bij de zittende industrie. Regionale inzet van Rewin en de RWB is erop gericht om deze transitie te ondersteunen. De ontwikkeling van gemeentelijk beleid ten aanzien van circulaire economie wordt in 2025 opgepakt, zie thema programma 1.

Toename vervoer gevaarlijke stoffen Het vervoer van gevaarlijke stoffen door Moerdijk kan mogelijk gaan toenemen. Dit hangt samen met de transitie naar een circulaire economie, maar ook de intensivering van woningbouw in de spoorzones van Breda en Tilburg kan een rol gaan spelen. De extra woningbouw langs het spoor verhoudt zich slecht het vervoer van gevaarlijke stoffen. Insteek van de provincie Brabant is om een deel van het transport van gevaarlijke stoffen in de toekomst via de Deltha Rhine Corridor (DRC) te laten verlopen. In de huidige opzet van de DRC is dat niet voorzien. Indien het vervoer van gevaarlijke stoffen niet via de buis kan gaan verlopen, bestaat het risico dat voor een alternatieve route wordt gekozen, die door Zevenbergen gaat. Samenwerking stedelijke regio’s SRWBW en SRBT In 2025 wordt een formele start van een vernieuwde governance van de stedelijke regio’s voorzien. Voorstellen hiertoe zullen worden voorgelegd aan de gemeenteraad. De provincie ziet de stedelijke regio’s als belangrijke partner in de aanpak van diverse ruimtelijk-economische opgaven. Anticiperend op deze ontwikkeling is door de gemeenteraad vanaf 2025 structureel extra budget beschikbaar gesteld. Nota Ruimte Het kabinet heeft juli 2024 het voorontwerp Nota Ruimte opgeleverd. Naar verwachting volgt in 2025 de Nota Ruimte.

Inzet is om in de Nota Ruimte zowel de ruimtelijke keuzen van de Ontwerptafel Powerport als de stedelijke regio’s SRBT en SRWBW te borgen.

Gemeente Moerdijk

Randvoorwaarden

• Opschalen betrokkenheid van het rijk bij de integrale afweging op de Ontwerptafel Powerport tot op niveau van de minister en verankeren van Novex status of Novex werkwijze voor dit gebied. • Momenteel loopt het traject van de Ontwerptafel Powerport parallel aan de sectorale aanpak van de energieprojecten. Er is besluitvorming nodig om de uitkomsten van de ontwerptafel leidend te laten zijn. Als dat niet gebeurt, wordt de salamitactiek gecontinueerd: telkens een nieuwe stuk uitbreiding van het industriegebied, zonder sturing op een integraal toekomstperspectief voor het gebied.

Risico’s

• Toenemende druk op de leefbaarheid in Moerdijk, Zevenbergschen Hoek, Zevenbergen en Klundert. • Toenemende druk op de agrarische sector en gebruiksmogelijkheden van de agrarische gronden. • Het integrale ontwikkelperspectief van de Ontwerptafel Powerport botst met lopende lokale projecten. • De geluidsruimte op het Haven- en Industrieterrein is nagenoeg vol. Op IPM is momenteel geen geluidsruimte meer in de nacht. Vestiging van bedrijven die 24/7 geluidsruimte nodig hebben is op dit moment niet mogelijk. De beoogde energie-infrastructuur projecten vragen ook 24/7 geluidsruimte. Naast geluidsruimte is het nog steeds ook niet mogelijk om een milieuvergunning te krijgen indien sprake is van stikstofuitstoot. De commerciële doorontwikkeling van het haven en industrieterrein staat hiermee onder druk. • Als gevolg van de vertraging in het Project Waterfront Moerdijk is er onzekerheid of de uitvoering van het project binnen de gestelde financiële kaders kan plaatsvinden. • Tekort aan goede huisvesting arbeidsmigranten, waardoor arbeidsmigranten niet meer willen komen werken

43

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Prestaties - LPM fase 1-4: realisatie en oplevering. - Gebiedsgericht ontwikkelperspectief Powerport - Afspraken rijk regio n.a.v. ontwikkelperspectief Powerport - Afspraken over herijking havenstrategie (na ontwerptafel) - Besluitvorming gebiedsinvesteringen • Moerdijk Meer Mogelijk projecten: - Waterfront: 2025 beoogde start aanpak haven, 2026 beoogde afronding aanpak haven, 2027 start woningbouw westzijde, 2028 oplevering woningbouw westzijde. - Oplevering randweg Zevenbergen. • Evaluatie kredietovereenkomst Havenschap Moerdijk. Op basis van de kredietovereenkomst tussen Havenschap Moerdijk en Havenbedrijf Moerdijk geldt dat elke 4 jaar een evaluatie van deze kredietovereenkomst moet plaatsvinden. De vorige evaluatie is begin 2021 gehouden wat betekent dat er in 2025 weer een evaluatie moet plaatsvinden.

Gemeente Moerdijk

2025 2026 2027 2028

44

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Vitale centra Ambitie

We hebben ‘vitale centra’ in de kernen Zevenbergen, Fijnaart, Klundert en Willemstad, voor (toekomstige) inwoners van de gemeente Moerdijk en voor bezoekers (recreatief en zakelijk). De omliggende kleinere kernen hebben baat bij dit bereikbare voorzieningenaanbod, waarmee vitale centra een impuls geven aan de leefbaarheid van Moerdijk als geheel.

Strategisch doel

• Zevenbergen, Fijnaart, Klundert en Willemstad hebben een bereikbaar, compact winkelhart dat uitnodigt als ontmoetingsplaats, met een aantrekkelijk aanbod van detailhandel, horeca, culturele en recreatieve functies en evenementen.

Effectindicatoren

• Ontwikkeling leegstand (in verkooppunten en m2 winkelverkoopvloeroppervlak (wvo)) per vitaal centrumgebied • Ontwikkeling aantal commerciële verkooppunten (detailhandel, horeca en dienstverlening) per vitaal centrumgebied • Ontwikkeling omvang commercieel aanbod (detailhandel, horeca en dienstverlening) in m2 wvo per vitaal centrumgebied • Meer bezoekers. • Langere verblijfsduur bezoekers. • Meer bestedingen. • Meer koopkrachtbinding. • Verhogen waardering inwoners. • Verhoging waardering ondernemers.

Nieuwe ontwikkelingen

Dorpenstrategie/brede welvaart De Ontwikkelstrategie SRBT schetst de wens en noodzaak om perspectief te bieden voor de ontwikkeling van steden én dorpen. Leefbaarheid van onze dorpen is een belangrijk goed. Er wordt ingezet op het ontwikkelen van dorpenstrategieën bestaande uit (gezamenlijke) juridische, financiële, programmatische, methodische en ruimtelijke instrumenten die dienen ter ondersteuning van locatie specifieke opgaven.

In veel van onze dorpen zijn er zorgen over het draagvlak voor voorzieningen. Zorgen over de basisschool, het winkelaanbod, het zorgaanbod, de mogelijke mobiliteitsarmoede (ontbreken van goed OV en veilige fietsverbindingen) en draagvlak voor het verenigingsleven. Schaalvergroting, online winkelen, demografische ontwikkelingen en andere maatschappelijke ontwikkelingen (zoals individualisering) dragen daaraan bij. Bovendien spelen ook in de dorpen (in toenemende mate) opgaven met betrekking tot energie (elektrificatie, verduurzaming), klimaat (inrichting van de straat en buurt) en verbinding met het omliggende landschap.

Visie Willemstad Voor Willemstad focust het programma vitale centra zich op het toeristische/recreatieve aspect van de vesting in Willemstad. In de andere centrumgebieden ligt de focus op het voorzieningenniveau en voor Willemstad zouden we graag onderzoeken of we een visie op deze beide aspecten kunnen maken mede gezien de ontwikkelingen aan de oostkant van Willemstad.

Randvoorwaarden

Deze ambitie vergt een focus op de genoemde vier kernen, met aandacht voor behoud van bestaande voorzieningen in de kleinere kernen. Het realiseren van vitaliteit vraagt om betrokkenheid van ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners.

Risico’s

Vanuit vitale centra worden diverse ingrepen beoogd waarvoor ook investeringen door marktpartijen nodig zullen zijn. Het is zaak om partijen te verbinden aan onze doelen en te bezien tot welke afspraken voor het realiseren van projecten gekomen kan worden. Zonder het commitment van marktpartijen kunnen niet alle doelen behaald worden.

45

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Prestaties - Oplevering herinrichting openbare ruimte centrum Klundert (fase 2 centrumplan) - Start realisatie deelgebied Stoofstraat Zevenbergen - Realisatie deelprojecten centrumvisie Fijnaart - Realisatie uitvoeringsprogramma vitaal centrum Willemstad - Definitie deelprojecten centrum Klundert - Centrumvisie Willemstad

Gemeente Moerdijk

2025 2026 2027 2028

46

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Toerisme Ambitie

We willen de toeristische potentie van onze kernen benutten om meer bezoekers aan te trekken en hen meer van onze gemeente te laten zien. We willen dat het ontwikkelen van onze toeristische potentie positieve spin-off genereert voor lokale ondernemers en meerwaarde toevoegt aan het gebied. Daarnaast vinden we het belangrijk dat ook onze eigen inwoners profijt hebben van een breder aanbod van toeristische voorzieningen.

Strategisch doel

• Het gemeentelijk aandeel in het toeristisch product Moerdijk is en blijft op orde. • Ondernemers versterken en dragen bij aan de doorontwikkeling van het toeristisch product Moerdijk. • We brengen samen met ondernemers het toeristisch product Moerdijk op een effectieve en inspirerende manier onder de aandacht van inwoners en bezoekers.

Effectindicatoren

In 2024 is een (regionale) toeristische monitor uitgevoerd waarbij inzicht wordt gegeven in een aantal belangrijke bezoekersstromen. Door deze monitor om het jaar te herhalen, krijgen we een beter inzicht in de effecten van onze ontwikkelingen. Daarnaast monitoren we: • Aantal passagiers vaarverbindingen • Aantal bezoekers Mauritshuis • Aantal bezoekers toeristische website • Resultaten marketingcampagnes Visit Moerdijk

Nieuwe ontwikkelingen

Doorzetten werkwijze ondernemers In 2023 is een nieuwe werkwijze gestart waarbij de ondernemers uitgedaagd worden om met initiatieven te komen die het toeristisch product Moerdijk versterken. Zij hebben zelf een stem in welke initiatieven uitgevoerd worden. Deze werkwijze slaat goed aan, de insteek is om deze werkwijze in 2025 door te zetten. De

ondernemers zijn en voelen zich direct betrokken waardoor de samenwerking tussen gemeente en ondernemers versterkt en tegelijkertijd toeristische ontwikkelingen in gang worden gezet die bijdragen aan een sterker toeristisch product.

Ontwikkelstrategie regio op basis van inzichten toeristische monitor en regionale verkenning In 2024 is een toeristische monitor voor gemeente Moerdijk en een regionale verkenning West Brabant West uitgevoerd. Met de resultaten van beide onderzoeken wordt gekeken welke (regionale) kansen er zijn die we kunnen benutten. In samenwerking met de regio wordt een ontwikkelstrategie opgesteld om deze kansen om te zetten naar ontwikkelingen.

Randvoorwaarden

Er moet sprake zijn van een gebalanceerde toeristische ontwikkeling in relatie tot het wonen in een kern. In het bijzonder voor Willemstad verdient dit de aandacht. De agrarische sector (verbrede landbouw, nieuwe verdienmodellen) heeft veel potentie om een bijdrage aan het toeristisch product te leveren.

Risico’s

Bij het doorontwikkelen van het toeristisch product Moerdijk versterken we de verbinding met lokale en regionale partners. Hierdoor zijn we nog steeds zelf aan zet, maar stellen we ons ook afhankelijker op naar derden. Dit kan versterkend werken voor de sector, maar brengt ook risico’s met zich mee. Door samenwerkingen te intensiveren zijn we ook meer afhankelijk van onze partners in realisatie, planning en financiën. Een voorbeeld van deze afhankelijkheid is het operationeel hebben en houden van de beoogde waterverbindingen.

47

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Prestaties • Realisatie permanente steiger nabij Fort Sabina (2025). • Actualiseren kaders voor toeristische ontwikkelingen (programma toerisme). • Toeristisch bebordingsplan Willemstad en omgeving is gerealiseerd. • Opstarten toeristisch bebordingsplan Klundert. • Aanbesteding voor een nieuwe exploitant Fort de Hel is opgestart. • Herijking visie Zuiderwaterlinie en Stelling van Willemstad. • Verkenning doortrekken Roode Vaart

Gemeente Moerdijk

2025 2026 2027 2028

48

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Arbeidsmarkt Ambitie

We willen bijdragen aan een gezonde arbeidsmarkt met voldoende en goed geschoold personeel voor ons bedrijfsleven inclusief de agrarische sector. Het is dan wel belangrijk dat we goed inzicht hebben in de huidige arbeidsvraag en de vraag van de toekomst. Zo kunnen we inspelen op de krapte en overige ontwikkelingen op de arbeidsmarkt (waaronder digitalisering). Hiervoor moeten we samenwerken met ondernemers, onderwijs en overheid (3 O's).

Strategisch doel

• Er is voldoende en goed gekwalificeerd personeel voor nieuwe en bestaande bedrijven.

Effectindicatoren

Hieronder volgt een overzicht van de werkloosheidscijfers voor 2024, evenals de verdeling van sectoren waarin werkzoekenden actief zijn in de gemeente Moerdijk, West-Brabant en Nederland. Ook wordt een verwachting voor de komende jaren gegeven.

Werkloosheidspercentage Regio 2024 Gemeente Moerdijk 3.3% West-Brabant 3.5% Nederland 3.7% Verdeling van Werkzoekenden naar Sectoren in 2023 en 2024 Gemeente Moerdijk Sector 2024 Industrie en Energie 25% Handel en Horeca 20% Gezondheidszorg en Welzijn 18% Onderwijs 15% Financiële en Zakelijke Dienstverlening 10% Overige Sectoren 12% Verwachting voor de komende jaren Voor de komende jaren wordt verwacht dat de werkloosheid geleidelijk zal dalen, afhankelijk van

economische omstandigheden en overheidsbeleid. Sectoren zoals technologie, zorg en welzijn, en duurzame energie worden naar verwachting belangrijke groeigebieden met toenemende vraag naar arbeidskrachten (Werkloosheid per provincie) (Arbeidsdeelname regionale indeling 2023) (Nieuwe regionale data arbeidsdeelname 2023 verschenen) (Werkloosheidspercentage).

Nieuwe ontwikkelingen

• De subsidie van het Just Transition Fund (JTF) maakt het mogelijk om een beroep te doen op steun voor o.a. arbeidsmarkt projecten (spoor 3). In het laatste kwartaal van 2024 onderzoeken we met de partijen in NXT Moerdijk of het haalbaar is om het arbeidsmarkt programma t/m 2026 te versnellen via een JTF aanvraag. • De Human Capital Agenda gefaciliteerd door het RWB buigt zich over de vraag: Hoe ziet de huidige arbeidsmarkt eruit in West-Brabant en hoe zou deze zich moeten en kunnen ontwikkelen om de ambitie naar de nieuwe economie mogelijk te kunnen maken? RWB creëert een regiegroep om plannen voor een regionale Human Capital Agenda te concretiseren. Het doel is om voldoende gekwalificeerd personeel op te leiden en aan te trekken naar de regio. • Arbeidsmarkt en Sectoren De vraag naar werknemers in de technologieen duurzame sector zal naar verwachting toenemen door de investeringen en innovaties in deze sectoren. Dit omvat banen in de installatie en onderhoud van hernieuwbare energie-installaties, ontwikkeling van nieuwe technologieën, en projectmanagement voor verduurzamingsprojecten (routekaart voor duurzame toekomst). Om de transitie te ondersteunen, investeert de overheid in scholings- en omscholingsprogramma's om de arbeidskrachten voor te bereiden op nieuwe technologieën en duurzame praktijken (hoofdlijnenbrief arbeidsmarkt).

Binnen de agrarische sector is toenemende automatisering te verwachten. Het werk wordt hierdoor enerzijds complexer maar anderzijds ook ‘eentoniger’. Het vraagt in ieder geval om een ander type werknemer/arbeidsmigrant.

49

Randvoorwaarden

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

• Voor hybride leren is het noodzakelijk dat onderwijs meebeweegt met de behoeften van ondernemers, en andersom. De bereidheid om flexibel onderwijs aan te bieden is hierbij cruciaal. De bereidheid om kritisch naar eigen manier van werken te kijken en te veranderen is nodig om succesvol samen te werken. • De toekenning van een JTF-subsidie heeft impact op de ontwikkelmogelijkheid van NXT Moerdijk. Eind 2024 wordt duidelijk of de subsidie toegekend wordt en te gebruiken is voor de plannen t/m 2026.

Gemeente Moerdijk

Risico’s

• Samenwerking met de 3 O's is noodzakelijk om een succesvolle lerende omgeving te creëren voor de arbeidsmarkt in Moerdijk. Gezien de lange termijn impact is langdurige betrokkenheid cruciaal. Het blijft de vraag of partijen deze betrokkenheid kunnen blijven waarborgen en of de nut & noodzaak voldoende inzichtelijk blijft.

Prestaties • Versterken van het Migratie Informatiepunt Arbeidsmigranten zijn in veel bedrijven nodig, maar het is lastig voor arbeidsmigranten om eerlijke informatie te krijgen over wonen, werken en leven in Nederland. Hiervoor is het regionaal Migratie Informatiepunt op 11 juni 2024 officieel geopend. Dit informatiepunt is fysiek gevestigd bij het RNI loket in Breda, waar arbeidsmigranten zich registreren om te kunnen werken in Nederland. (RNI = Registratie Niet Ingezetenen). Onderdeel van dit informatiepunt is een mobiel team dat door de regio gaat. In onze gemeente hebben we als enige gemeente in de regio al een contactpersoon en spreekuur voor arbeidsmigranten. Het mobiel team van het informatiepunt kan extra capaciteit leveren bij bezoeken op locatie. Daarnaast zorgt het informatiepunt voor meer herkenbaarheid. De komende tijd zal de digitale functie van het informatiepunt verder worden uitgebreid met bijvoorbeeld een chatfunctie. • Aanjagen gebruik en doorontwikkelen NXT Moerdijk app De NXT Moerdijk app. (fase 1) is ontwikkeld voor bedrijven gevestigd op het Haven- en Industriegebied Moerdijk. De app. toont bedrijven, vacatures, stages en opleiders voor werkzoekenden. De komende jaren zal de app. actief onder de aandacht worden gebracht bij studenten en werkzoekenden via loopbaanoriëntatie (LOB) evenementen.

Het aantal deelnemende bedrijven is in het afgelopen half jaar gestegen van 14 naar 40, wat de basis vormt voor verdere groei. Feedback van gebruikers zal worden verzameld om de app. continu te verbeteren. We willen de NXT Moerdijk app. in 2025/2026 door ontwikkelen van loopbaan oriëntatie tool naar digitale hybride leeromgeving. • De NXT Moerdijk activiteitenkalender (fase 2) is in gebruik genomen. Deze kalender communiceert arbeidsmarktactiviteiten, bijeenkomsten en evenementen, georganiseerd in samenwerking met de drie O's. Op deze manier willen we in 2025 en 2026 de samenwerking met de drie O's versterken en vraag en aanbod op het Haven- en Industriegebied Moerdijk beter op elkaar afstemmen.

2025 2026 2027 2028

50

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Vestigingsklimaat Ambitie

Een aantrekkelijk vestigingsklimaat is van groot belang om onze bovenregionale economische positie te behouden en te versterken en in te zetten ter verbetering van de leefbaarheid in Moerdijk. De komende jaren zetten we ons actief in om te komen tot toekomstbestendige bedrijventerreinen met efficiënt ruimtegebruik en voldoende ontwikkelruimte die op een toegankelijke en duurzame en manier te bereiken zijn. Zowel voor personenvervoer als voor goederenvervoer. Daarnaast bieden we goede ondernemersdienstverlening (online en offline) waarbij we gericht verbinden op het realiseren van economische en maatschappelijke meerwaarde. Bij goederenvervoer per spoor is ruimtelijke impact een aandachtspunt.

Strategisch doel

• We beschikken over schone, veilige en duurzame bedrijventerreinen met voldoende ruimte voor ontwikkeling. • Onze bedrijventerreinen zijn goed en op een duurzame wijze te bereiken voor zowel het personenvervoer (fiets, deelmobiliteit, (deels) OV en auto) als het goederenvervoer (spoor, buis, water en weg). • We faciliteren ondernemers in aansluiting op hun behoeften en stimuleren het realiseren van economische en maatschappelijke meerwaarde en samenwerking tussen ondernemers onderling. • We zoeken een goede balans tussen het type werkgelegenheid en het aanbod van beschikbare werknemers inclusief daarbij behorende huisvesting en aantrekkelijke leefomgeving.

Effectindicatoren

• Uitgegeven hectares bedrijventerrein (meerjarig perspectief) • Nog uitgeefbare hectares bedrijventerrein • Ontwikkelingen aantal bedrijfsvestigingen • Engagement rate versus benchmark (online betrokkenheid van volgers t.o.v. gemiddeld bij gemeenten) social: doorlikken op links social media

• Ontwikkeling van het aantal volgers Facebook – LinkedIn-gemeente • Ontwikkeling online bereik van de doelgroep lokale ondernemers

Nieuwe ontwikkelingen

Bedrijventerrein De Koekoek 2 Aan de noordzijde van Zevenbergen wordt, naast het al bestaande bedrijventerrein Schansdijk/de Koekoek 1, een uitbreiding van het bedrijventerrein voorbereid: Bedrijventerrein De Koekoek 2. Het is de ambitie een efficiënt en duurzaam bedrijventerrein in te richten, waarbij klimaatadaptatie en het tegengaan van hittestress mede een stempel op het terrein zal drukken. De eisen, waaraan bedrijven die zich op het nieuwe terrein willen vestigen, moeten voldoen, zijn opgenomen in een Beeldkwaliteits-, klimaaten duurzaamheidsplan. Het ontwerp hiervan wordt tegelijk met het ontwerp van de wijziging omgevingsplan ter visie gelegd.

Verbetering van Busvervoer in West-Brabant Vanaf juli 2025 wordt het busvervoer in WestBrabant aanzienlijk uitgebreid dankzij de nieuwe concessie van vervoersbedrijf Arriva. Dit zal resulteren in meer dan 10% extra busvervoer in de regio, wat niet enkel de bereikbaarheid, maar ook de leefbaarheid en toegang tot voorzieningen zal verbeteren in onze gemeente. Een belangrijk onderdeel van deze uitbreiding is de betere bereikbaarheid van zowel het haven- en industrieterrein van Moerdijk als Logistiek Park Moerdijk. Dit gebied zal nu beter aangesloten zijn op en ontsloten zijn door het openbaar vervoer, wat zowel werknemers als bedrijven ten goede komt. Op bredere schaal moet de toenemende ontwikkeling in het OV ook zorgen voor een uitgebreidere (inter)regionaal ontsluitend mobiliteitssysteem, gericht op diverse stedelijke regio's waarin de gemeente Moerdijk zich bevindt (SRBT en SRWBW). Zo moet de uitbreiding van het OV i.c.m. de ontwikkeling van de versnellingslocatie van en rondom station Zevenbergen bijdragen

51

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

aan de optimalisering van 2 diverse Daily Urban Systems (DUS): Enerzijds het DUS Tilburg-BredaZevenbergen-(Haven)Moerdijk i.c.m. ontsluiting randstad via station Lage Zwaluwe. Anderzijds DUS Bergen op Zoom-Roosendaal-Zevenbergen-(haven) Moerdijk- ontsluiting richting randstad.

Randvoorwaarden

Een aantrekkelijk vestigingsklimaat creëren we niet alleen. Dit is het product van samenwerking met het bedrijfsleven, onderwijs, inwoners en regionale partners. Met onze acquisitie zoeken we naar bedrijven die een toegevoegde waarde bieden voor onze gemeente en de regio. • Goede bereikbaarheid is een randvoorwaarde voor een goed vestigingsklimaat. • Een goed functionerende arbeidsmarkt waar vraag en aanbod op elkaar aansluiten is een randvoorwaarde voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat. • Bedrijven hebben hier d.m.v. samenwerking invloed op door hun rol te pakken om arbeidspotentieel op te leiden. • Organisatiegraad van ondernemers is in veel gevallen rand voorwaardelijk om zaken in samenwerking met ondernemers te verbeteren.

Risico’s

Gemeente Moerdijk

voor de nieuwvestiging van bedrijven en de doorontwikkeling en verduurzaming van zittende bedrijven. Een ander risico is de schaarste aan lokale werknemers en aan huisvestingsmogelijkheden voor internationale werknemers. Voor nieuwvestigers op het havenindustriegebied Moerdijk is ook schaarste aan 24/7 geluidsruimte een belemmerende factor. Het ontbreken van organisatiegraad van ondernemers op onze bedrijventerreinen is een risico voor het behalen van de doelstellingen op het gebied van verduurzaming en circulaire economie. De bereikbaarheid van onze gemeente en ons haven- en industrieterrein staat de komende jaren onder druk door werkzaamheden aan onder andere rijkswegen. Een aantal grote civieltechnische kunstwerken zijn uit dezelfde bouwperiode als de Haringvlietbrug en gaan achtereenvolgens om onderhoud vragen. Denk aan de Van Brienenoordbrug (2026-2028), het vaste deel van de Haringvlietbrug en de Moerdijkbrug (na 2030). Daarnaast wordt de komende jaren de A27 verbreed en knooppunt Hooipolder aangepakt. Dit gaat zorgen voor overlast in onze gemeente.

De schaarste op het elektriciteitsnet en de stikstofproblematiek vormen een belemmering

Prestaties • Uitvoeren actiepunten uit de in 2024 opgeleverde visie en werkagenda voor de Moerdijkse bedrijventerreinen tot 2040. • Opwaardering fietsroute Breda- Prinsenbeek-Zevenbergen door Provincie Noord-Brabant • Realisatie OV op en rondom Havengebied Moerdijk + LPM • Afspraken met Provincie (en Arriva?) over opwaardering buslijn 119 Breda-Zevenbergen tot HOV-verbinding • Start uitgifte fase 1 bedrijventerreinen ontwikkeling Zevenbergen Noord • Inventarisatie in hoeverre aanbod deelmobiliteit van en naar station Lage Zwaluwe rendabel is. Dit gekoppeld aan de ontwikkeling van bedrijventerreinen Bedrijvenpoort West-Brabant, LPM en HiM alsook mogelijke recreatiedoeleinden zoals De Biesbosch.