Getekende bijlage 2 ontwerp Omgevingsvisie gemeente Moerdijk 2040 (tekst)

→ In de Moerdijkse samenleving zijn veel zorgen over de impact

knooppunten van Zuidwest-Nederland, strategisch gelegen

van de economische ontwikkeling op gezondheid, milieu en

tussen de havens van Rotterdam en Antwerpen en het

leefbaarheid. Dit komt niet alleen door de aard van de

Noord-Europese achterland. De haven van Moerdijk vormt

bedrijvigheid, maar ook doordat de woonkernen in Moerdijk

niet alleen binnen de gemeente de belangrijkste concentratie

dichtbij deze terreinen of infrastructuur liggen.

van bedrijvigheid en werkgelegenheid, ook op regionaal schaalniveau speelt het Moerdijkse haven- en industrieterrein

→ De aanwezigheid van het industriecluster in het Haven- en

een steeds belangrijkere rol - direct en indirect. Denk daarbij

Industrieterrein Moerdijk geeft aanleiding voor het realiseren

aan de invloed op de regionale arbeidsmarkt, onderwijs,

van een bovenregionaal energieknooppunt. De grote

energietransitie, maar ook de kansen voor het maken van een

industriële vraag naar (duurzame) energie vraagt om een

modal shift (van weg naar water, trein of buis). Tegelijkertijd

toekomstbestendige energie-infrastructuur. Daar wordt

brengt de aanwezige bedrijvigheid en infrastructuur

vanuit verschillende sporen op ingezet: extra aansluitingen

veiligheid- en gezondheidsrisico’s met zich mee.

op het hoogspanningsnet, aanlanding van wind-op-zee met mogelijk ook waterstofproductie, een nieuwe buisleidingen-

→ Er zijn stevige regionale ambities op het gebied van de

straat. Dit biedt koppelkansen voor de verduurzaming van de

grondstoffentransitie, ofwel circulaire economie, en de

gebouwde omgeving, bijvoorbeeld door industriële

biobased economie. Dit biedt kansen voor een duurzame

restwarmte in te zetten in regionale warmtenetten waarmee

ontwikkeling van bestaande en nieuwe bedrijvigheid.

woningen van het gas af kunnen.

Tegelijkertijd brengt deze transitie een mogelijk aanvullende ruimtevraag met zich mee.

Dit kader schetst op hoofdlijnen de belangrijkste context van opgaven en kansen voor deze kernambitie. In de Atlas Moerdijk

→ Naast de grootschalige economie in en rond het Haven- en Industrieterrein kent de gemeente Moerdijk ook een

2040 is een uitgebreidere uiteenzetting te vinden van de trends, opgaven en kansen die de toekomst van Moerdijk beïnvloeden.

veelkleurig bedrijfsleven aan MKB’ers en familiebedrijven. Deze bedrijven vervullen naast werkgelegenheid ook een belangrijke rol in de lokale gemeenschap en het verenigingsleven. Door schaarste blijkt het voor deze groep echter steeds moeilijker om geschikte vestigingsmogelijkheden te vinden in de gemeente. Een deel voelt zich dan ook genoodzaakt om buiten de gemeente Moerdijk naar mogelijkheden te zoeken, waar eveneens een druk op ruimte speelt.

30

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

3.3

WERKEN AAN EEN GROEN, DUURZAAM, VEILIG EN BELEEFBAAR BUITENGEBIED

DEZE KERNAMBITIE IN HET KORT:

ONZE AMBITIES RICHTING 2040

→ Toekomstbestendige landbouw als drager van ons

Ons Moerdijkse buitengebied ontleent een belangrijk deel van zijn identiteit aan agrarisch gebruik. Ook in de toekomst zien we landbouw nog steeds als een drager van ons buitengebied, maar deze landbouw is dan wel toekomstgericht. Dat wil zeggen dat we ons buitengebied zien als plek voor duurzame en klimaatrobuuste landbouw. Daarbij geven we als gemeente een duidelijke koers op wat wij verstaan onder een duurzame en klimaatrobuuste landbouw en wat daarbij passend is voor het Moerdijkse landschap. Maar we geven de Moerdijkse agrariërs de ruimte om hier invulling aan te geven. Zo denken we graag mee met agrariërs die ideeën hebben die bijdragen aan een toekomstbestendig en leefbaar buitengebied. En waar mogelijk en wenselijk bieden we hiertoe planologische ruimte; denk bijvoorbeeld aan ruimte voor meervoudige verdienmodellen, innovatie en experimenten om bedrijfsmodellen te verduurzamen.

buitengebied. → Water- en bodemsysteem sturend bij (nieuwe) ontwikkelingen. → Agrariërs ook belangrijke rol als landschapsbeheerders. → Ontwikkelingen sluiten aan bij de eigenschappen van ons buitengebied en versterken de landschappelijke kwaliteit en de gezondheid en het welzijn van inwoners. → Versterken van de herkenbaarheid en beleefbaarheid van het buitengebied: koppelingen met cultureel erfgoed en klimaatopgave. → Opwek duurzame energie alleen mogelijk bij meervoudig ruimtegebruik. → Borgen van ons buitengebied als prettig woongebied.

Bij alle ontwikkelingen in ons buitengebied is het water- en bodemsysteem sturend. Op deze manier kan ons buitengebied beter inspelen op de gevolgen

31

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

van klimaatverandering. Zo zetten we maximaal in op het vasthouden, benutten en bergen van water, voordat wordt overgegaan tot het afvoeren van water. Maar dit betekent ook dat het grondgebruik volgend is aan de condities van bodem- en watersysteem. In lijn hiermee zien we agrariërs als belangrijke landschapsbeheerders en willen samen met hen inzetten op agrarisch natuur-, bodem- en waterbeheer. Een toekomstbestendig buitengebied is een herkenbaar buitengebied. Daarom versterken we de herkenbaarheid en beleefbaarheid van ons buitengebied. Zo geven we ruimte aan recreatieve functies en zetten we in op aantrekkelijke routes, zoals ommetjes en wandel- en fietspaden. We zoeken altijd naar koppeling met cultureel erfgoed3, zoals de Zuiderwaterlinie, de historische dijkstructuren en gezichtsbepalende gebouwen. Daarnaast pakken we koppelkansen met de klimaatopgave op; denk aan een groenblauwe dooradering langs dijken en kreekherstel. Dit draagt zowel bij aan het uitdragen van cultureel erfgoed als de biodiversiteit en vergroot het waterbergend vermogen. Maar ook zetten we in op het versterken van de band met het

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

water dat ons omringt en kenmerkend is voor onze gemeente, zoals het Hollandsch Diep, het Volkerak, de Mark en de Dintel, maar ook het Haringvliet en de Biesbosch. Ook hierbij spelen we in op koppelkansen met cultureel erfgoed en biodiversiteit, bijvoorbeeld door het herintroduceren van kenmerkende boomsoorten en beplantingsvormen. Ontwikkelingen moeten aansluiten bij de bestaande eigenschappen van ons buitengebied. Zo wordt ons buitengebied aan de westkant gekenmerkt door agrarisch gebruik dat verweven is met natuur, cultureel erfgoed en kleinschalige recreatie, terwijl de oostzijde agrarisch gebruik kent dat verweven is met verstedelijking en infrastructuur. Daarnaast is onze inzet dat ontwikkelingen in het buitengebied, van groot tot klein, gepaard gaan met een versterking van de kwaliteit en gebruikswaarde van

32

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

het landschap en de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. We zijn zuinig op ons buitengebied en de waardevolle landbouwgrond die we in Moerdijk hebben. Daarom zien we in ons buitengebied alleen ruimte voor opwek van duurzame energie als er sprake is van meervoudig ruimtegebruik met behoud, versterking of verduurzaming van de agrarische productiefunctie of de landschappelijke kwaliteiten. Het Moerdijkse open polderlandschap biedt onze inwoners ook een prettig woongebied, zoals in de buurtschappen en dijklinten. We borgen in het buitengebied een goede kwaliteit van leven, rustig wonen en gezonde leefomgeving, met goede en veilige wegen, wandel- en fietspaden.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

BEKNOPTE WEERGAVE VAN DE HUIDIGE SITUATIE IN MOERDIJK ROND DEZE KERNAMBITIE: → Het uitgestrekte polderlandschap, de aanwezige kreken, de

aan het milieu. Kringlooplandbouw biedt kansen voor een

natuurgebieden en de agrarische bedrijvigheid zijn belang-

bedrijfsvoering die zich richt op de biobased economie,

rijke identiteitsdragers van de gemeente. Er is behoefte aan

waarmee zowel richting chemische industrie maar ook in de

een betere beleefbaarheid en een grotere toegankelijkheid

bouwsector grote kansen liggen. Daarnaast biedt kringloop-

van het landschap, bijvoorbeeld via wandel- en fietsroutes,

landbouw koppelkansen met bijvoorbeeld

maar ook door het toevoegen van recreatieve

klimaatmaatregelen of recreatie.

bestemmingen. → Klimaatverandering heeft effect op het Moerdijkse buiten→ De gemeente Moerdijk heeft van oudsher een duidelijk

gebied. Het omgaan met klimaatadaptatie vraagt ruimte.

agrarisch gezicht. Met name de grondgebonden landbouw,

Droogte en piekbuien hebben impact op de grondgebonden

zoals akkerbouw, tuinbouw en fruitteelt, is binnen de

landbouw. Ook de beschikbaarheid van zoet water zal in de

gemeente ook economisch van betekenis. Daarnaast heeft

toekomst een grotere opgave worden.

Moerdijk met de sterke grondgebonden agrarische sector goede kaarten in handen voor de regionale speerpuntsectoren Agrifood & Biobased Economy.

→ Het inpassen van de energietransitie, onder andere via windmolens, heeft effect op de kwaliteit en beleving van het buitengebied.

→ Ontwikkelingen in de agrarische sector hebben hun weerslag op het Moerdijkse buitengebied. Zo is er de schaalvergroting

Dit kader schetst op hoofdlijnen de belangrijkste context van

die het landschap verandert: grotere kavels, stallen en

opgaven en kansen voor deze kernambitie. In de Atlas Moerdijk

machines. Daarnaast ontwikkelt de sector zich steeds meer

2040 is een uitgebreidere uiteenzetting te vinden van de trends,

tot een high tech sector, wat soms gepaard gaat met een

opgaven en kansen die de toekomst van Moerdijk beïnvloeden.

technisch ogend landschap. In lijn met de landelijke trend neemt ook in Moerdijk het aantal landbouwbedrijven al jaren sterk af en speelt er een opgave rond vrijkomende agrarische bebouwing. Hier kan soms lastig een (nieuwe) bestemming voor gevonden worden. Hergebruik van dit vastgoed biedt kansen om de aantrekkelijkheid van het buitengebied te borgen of te versterken. → Er is een omslag gaande naar duurzame landbouw gericht op de versterking van de biodiversiteit, zoals bijvoorbeeld kringlooplandbouw. Hierbij is steeds meer aandacht voor het optimaal inzetten en hergebruiken van grondstoffen en het zoveel mogelijk voorkomen van reststoffen, afval en schade

33

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

4

Toekomstverhaal Moerdijk 2040

34

Aansluitend bij het karakter, de schaal en de behoefte van de verschillende kernen is hard gewerkt aan een gevarieerd woningaanbod.

In 2040 is de gemeente Moerdijk een aantrekkelijk mozaïek, van stad en land, oud en nieuw, groot en klein, rust en reuring. Voortgebouwd op de eigenschappen die al sinds jaar en dag in de gemeente te vinden zijn, is Moerdijk in 2040 een aantrekkelijke plek om te wonen, werken, ondernemen en recreëren. En dat is niet gek, want wat diepgeworteld zit, kan hoog groeien. Maar daar waren een aantal scherpe keuzes voor nodig. Want de complexe opgaven en transities van de jaren ‘20 en ‘30 - onder andere op het gebied van wonen, duurzaamheid, voorzieningen, klimaat, landbouw en economie - lieten ons inzien dat doorgaan op de oude voet niet altijd mogelijk was. Anno 2040 zien we deze belangrijke keuzes dan ook terug, in het landschap en in het leven en werken in de gemeente Moerdijk. In 2040 bestaat de gemeente Moerdijk uit 11 krachtige en hechte kernen. De sociale samenhang in iedere kern is groot. We zijn gegroeid naar een gemeente van meer dan 40.000 inwoners, met een diversiteit aan nieuwkomers - van gezinnen die voor

35

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

werk naar Moerdijk zijn verhuisd tot arbeidsmigrant of statushouder. In elke kern - of in de nabijheid van elke kern - zijn voorzieningen. Hiertoe is het onderlinge samenspel in spreiding en gebruik van voorzieningen verder versterkt: er is een goede wisselwerking tussen voorzieningen in de grotere en kleinere kernen, maar ook tussen het rustige en landelijke gebied in het westen en het meer stedelijke en dynamische aan de oostzijde. Dit heeft geleid tot een veerkrachtige, vitale en toekomstbestendige gemeente. Aansluitend bij het karakter, de schaal en de behoefte van de verschillende kernen is hard gewerkt aan een gevarieerd woningaanbod. Op deze manier weet de gemeente Moerdijk zowel haar eigen inwoners te behouden maar ook nieuwe inwoners aan te trekken. Hiervoor is een combinatie van inbreiding en uitbreiding ingezet, waarbij – met name voor uitbreiding – geldt dat meerwaarde voor de kwaliteit van het landschap een randvoorwaarde vormt, en dat bodem en water als leidende principes gehanteerd worden. Tevens is de openbare

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

ruimte met aandacht voor de klimaatadaptatie en de energietransitie heringericht. Met de ontwikkeling in Zevenbergen-Oost heeft de gemeente een schaalsprong gemaakt, wat voordelen oplevert voor de hele gemeente en waarmee Moerdijk ook nieuwkomers aan zich heeft weten te binden. Maar ook aan de randen van andere, kleinere kernen zijn nieuwe woningen gerealiseerd, die bijdragen aan de lokale woningbehoefte en vitaliteit van de kernen en die waarde toevoegen aan het landschap en de bodem. Zo is via nieuwbouw en transformatie werk gemaakt van doorstroming en kunnen (Moerdijkse) starters en senioren een passende en betaalbare woning vinden. Maar bovendien is er werk met werk gemaakt: het sleutelen aan de Moerdijkse woningvoorraad gaat altijd gepaard met een verduurzamingsslag, vergroening en het inspelen op demografische veranderingen zoals vergrijzing. De centra van Fijnaart, Willemstad, Klundert en Zevenbergen zijn de kloppende harten van de gemeente, waar inwoners de belangrijkste maatschappelijke en commerciële voorzieningen weten

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

Gemeente Moerdijk heeft in 2040 een krachtige, groene economie die internationale betekenis heeft, omringd en gedragen door een hechte en betrokken samenleving.

te vinden. Ze zijn levendig, zijn goed bereikbaar en vormen een ontmoetingsplek voor alle inwoners. Om deze rol te kunnen vervullen is niet alleen een goede bereikbaarheid vanuit de kleinere kernen van groot belang, maar ook de bereikbaarheid tussen de kleine kernen onderling. Daarvoor wordt ook gebruik gemaakt van deelmobiliteit. Elke kleine kern beschikt over een eigen ontmoetingsplek passend bij de schaal van de kern, zoals bijvoorbeeld zitplekken in de openbare ruimte, een kleinschalige sportaccommodatie of een dorpshuis(kamer), maar hierbij vormen de inzet en draagkracht van vrijwilligers en het daadwerkelijke gebruik van voorzieningen een belangrijke randvoorwaarde. In 2040 ervaren inwoners van Moerdijk dat ze samen met de gemeente een verantwoordelijkheid hebben voor de inrichting en het gebruik van hun leefomgeving. In alle kernen is ruimte voor initiatief vanuit de samenleving en vanuit de gemeente én ondernemers wordt veel geïnvesteerd in vrijwilligers, bewonersinitiatieven, mantelzorgers en het verenigingsleven. Dit vormt in 2040 een belangrijk fundament onder het samenleven in Moerdijk.

36

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

Tegelijkertijd betekent het bieden van ruimte voor initiatief ook dat de gemeente Moerdijk zaken soms wat meer zal loslaten en meer in een faciliterende rol komt. Daarbij hoort ook dat - indien mogelijk en wenselijk - bewonersinitiatieven meer ruimte krijgen om dingen op hun eigen manier aan te pakken. Wie in 2040 in de gemeente Moerdijk rondloopt ziet dat de stationsgebied in Zevenbergen en stationsgebied Lage Zwaluwe zijn veranderd. Het zijn moderne knooppunten die in dienst staan van de omgeving. In de directe omgeving van deze gebieden zijn meer voorzieningen, woningen en werklocaties toegevoegd. Daarnaast zijn de OV- en fietsverbindingen naar de grotere steden in de regio zoals Breda-Roosendaal en Dordrecht-Rotterdam verbeterd, maar ook de verbindingen naar de werklocaties en bedrijventerreinen van de gemeente Moerdijk. Ook vormen de stations een belangrijke uitvalsbasis van waar deelmobiliteit gefaciliteerd wordt. Hiermee is het steeds aantrekkelijker geworden om de auto te verruilen voor duurzame en gezonde alternatieven. Hiervan profiteren niet

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

alleen de Moerdijkers, maar ook de werknemers van het Haven- en Industrieterrein en Logistiek Park Moerdijk én het trekt ook een divers en jong woon- en werkpubliek aan. Met de kenmerkende wisselwerking tussen het lokale en regionale ondernemerschap enerzijds en de internationale industrie en handel anderzijds heeft Moerdijk in 2040 het beste van twee werelden te bieden: een krachtige, groene economie die internationale betekenis heeft, omringd en gedragen door een hechte en betrokken samenleving. Cruciaal hiervoor is het principe dat Moerdijk economische kansen benut, maar enkel onder de voorwaarde dat het ook meerwaarde oplevert voor de vitaliteit en leefbaarheid van de kernen van de inwoners. Daarnaast wordt bij economische ontwikkeling steeds rekening gehouden met de balans tussen het type werkgelegenheid, benodigde en beschikbare werknemers en de daarbij behorende huisvesting.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

Het buitengebied in Moerdijk is in 2040 groen, klimaatrobuust en beleefbaar met een gezonde bodem waarbij het agrarisch profiel nog steeds de basis vormt.

In 2040 heeft Moerdijk een positie als koploper in en aanjager van de energie- en duurzaamheidstransitie: het Haven- en Industrieterrein is een energieknooppunt op (boven)regionale schaal. Daartoe krijgt het bedrijfsleven letterlijk en figuurlijk ruimte voor innovatie en vernieuwing in het kader van verduurzaming, maar altijd onder regie van de gemeente om de gezondheid en veiligheid van inwoners en de leefbaarheid te beschermen en - indien mogelijk - te versterken. Daarnaast is geborgd dat de inzet op de energietransitie in Moerdijk niet alleen (boven)regionale energiewinst oplevert, maar ook lokaal bijdraagt aan de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Zo wordt restwarmte benut voor regionale warmtenetten. Ook hebben particuliere woningeigenaren en (ver)huurders zich ingezet voor de verduurzaming van de woningvoorraad, waaronder verschillende bewonersinitiatieven. Het buitengebied in Moerdijk is in 2040 groen, klimaatrobuust en beleefbaar met een gezonde bodem waarbij het agrarisch profiel nog steeds de

37

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

basis vormt. De heldere lijnen van het polderlandschap, groenblauw dooraderd met grillige kreken en dijken, ingekleurd door toekomstgerichte landbouw: dat is wat het Moerdijkse buitengebied karakteriseert. Hiertoe is de innovatiekracht aangewend die van oudsher bij Moerdijkse agrariërs aanwezig is. Het buitengebied aan de westkant van de gemeente kent agrarisch gebruik dat verweven is met natuur en kleinschalige recreatie, terwijl het buitengebied aan de oostzijde agrarisch gebruik kent dat verweven is met verstedelijking en infrastructuur. Maar ongeacht de locatie in het buitengebied is agrarisch ondernemen in Moerdijk in 2040 nog steeds aantrekkelijk. Dit komt door de heldere koers waaraan vastgehouden wordt en de ruimte voor experiment die beschikbaar is om landbouw te combineren met het versterken van biodiversiteitswaarden en te werken aan een robuust natuur-, water- en bodembeheer. Dit Moerdijkse buitengebied biedt de inwoners een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving waar mensen dankbaar gebruik van maken om te wandelen, fietsen en recreëren.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

De inwoners zijn in 2040 nog altijd trots op hun cultuurhistorisch erfgoed, zoals de herkenbare Zuiderwaterlinie – met de forten, vestingwerken, schootsvelden en inundatiegebieden – het industrieel erfgoed, de beeldbepalende historische bebouwing, en de kenmerkende beplanting rondom dijkstructuren en waterwegen. Deze elementen zijn beter zichtbaar geworden in het Moerdijkse landschap. Tegelijkertijd zijn duurzame energieopwekking en klimaatadaptieve maatregelen in 2040 ook belangrijke ingrediënten van het landschap. Mooi is dat een deel van de energiebaten terugvloeien naar de gemeenschap die hier mede-zeggenschap over heeft. Daarnaast staat het inundatielandschap opnieuw op de kaart. Het is hierbij niet de doelstelling om het gebied te inunderen, maar om de klimaatopgave slim te koppelen aan het uitdragen van het cultuurhistorische verhaal.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

Figuur 5 Visiekaart voor de gemeente Moerdijk 2040. Een grotere versie van deze kaart is bijgesloten.

38

Figuur 6 Legenda horende bij de visiekaart voor de gemeente Moerdijk 2040.

39

5

Gebiedsgerichte uitwerking

40

De gemeente Moerdijk kent verschillende gezichten. Onze verschillende gebieden verdienen daarom ook een gebiedsgerichte, passende aanpak. In dit hoofdstuk vertalen we onze ambities voor Moerdijk in 2040 in gebiedsgerichte keuzes. Op deze manier geven we elke plek in onze gemeente een passende ontwikkelrichting mee voor de toekomst.

We onderscheiden in totaal zeven deelgebieden: → Zevenbergen (hoofdkern) → Klundert, Willemstad en Fijnaart (voorzieningenkernen) → Overige kernen → Haven- en Industrieterrein en omgeving → Regionale bedrijventerreinen → Lokale bedrijventerreinen → Buitengebied

41

5.1

ZEVENBERGEN (HOOFDKERN)

Brede opwaardering en tweezijdige ontwikkeling van stationsgebied Zevenbergen tot modern knooppunt

Inzetten op een passend woningaanbod voor alle doelgroepen, onder andere voor

Verduurzaming en isolatie van de woningen in Zevenbergen

starters en senioren

Versterken en clusteren van de belangrijkste voorzieningen in (het centrum van) Zevenbergen

Een klimaatrobuuste openbare ruimte in Zevenbergen, om hittestress en wateroverlast tegen te gaan

42

Als grootste kern van de gemeente Moerdijk komen inwoners vanuit de hele gemeente - maar ook dagjesmensen van elders - naar Zevenbergen voor de vele voorzieningen. Het grote winkelaanbod, de horeca en de recente vernieuwing van de haven en kades geven het centrum een sterke recreatieve en toeristische aantrekkingskracht. De centrale ligging en goede bereikbaarheid van Zevenbergen draagt hieraan bij. Zo ligt Zevenbergen aan de A16 en A17 en heeft het een NS-station waarvan diverse buslijnen vertrekken, verder de gemeente in. In Zevenbergen is veel werkgelegenheid geclusterd, zoals in de zakelijke dienstverlening, detailhandel, zorg en welzijn. Daarnaast zijn er werklocaties aan de randen van de kern die goed bereikbaar zijn. Ook qua onderwijs speelt Zevenbergen een belangrijke rol voor de gemeente. Naast vijf basisscholen bevindt het Markland College zich in Zevenbergen, de enige middelbare school in de gemeente Moerdijk. Het groeien en goed bereikbaar houden van Zevenbergen is een belangrijke opgave richting de toekomst. Hiermee kan Zevenbergen zich verder ontwikkelen tot hoofdkern van de gemeente, met een regionaal voorzieningenniveau met niet-dagelijkse voorzieningen en grootschalige (maatschappelijke) accommodaties en als uitvalsbasis voor het openbaar vervoer, waar ook de andere kernen van kunnen meeprofiteren.

Ook zijn duurzaamheid en klimaatadaptatie belangrijke opgaven in Zevenbergen. Het gaat hierbij om het verduurzamen van de bebouwde omgeving en het werken aan aardgasvrije alternatieven voor de warmtevraag. Ook vraagt klimaatadaptatie om aanpassingen in de openbare ruimte, bijvoorbeeld voor wateroverlast of hittestress.

43

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

GEBIEDSSPECIFIEKE KEUZES NAAR 2040: 1. We kiezen voor een schaalsprong van Zevenbergen, in woningen, voorzieningen en bereikbaarheid. Hiertoe zetten we als gemeente in op transformatie van werklocaties naar wonen en nieuwbouw, via inbreiding en uitbreiding. Daarbij heeft inbreiding de voorkeur boven uitbreiding. 2. Bij nieuwbouw, inbreiding of transformatie spannen we ons ervoor in om bredere meerwaarde te genereren voor de inwoners, zoals door het verduurzamen van woningen of vastgoed, het verbeteren of toevoegen van groene kwaliteit (zowel binnen bebouwd gebied als in het landschap), het vergroten van de klimaatbestendigheid, het inspelen op demografische veranderingen (zoals vergrijzing), het vergroten van de mogelijkheden voor duurzame mobiliteit, en het versterken van de vitaliteit en leefbaarheid. 3. We kiezen voor een passend woningaanbod, waarbij we oog hebben voor de betaalbaarheid4 en daarmee de kansen voor starters en mensen met lage inkomens op de woningmarkt. Voor kwetsbare inwoners (o.a. senioren) zorgen we voor toegankelijke woningen rondom voorzieningen. Tevens borgen we dat het woningaanbod aansluit bij het karakter van Zevenbergen als hoofdkern. Nieuwe woningen sluiten aan op de dynamische en meer stedelijke eigenschappen die Zevenbergen reeds heeft.

Voor nieuwbouw en transformatie geldt dat woningen divers in typologie zijn, duurzaam en klimaatadaptief, levensloopbestendig en veilig.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

4. In Zevenbergen zetten we in op twee uitbreidingslocaties tot 2030: a. Zevenbergen Oost: een gevarieerd woongebied met circa 1.000 woningen, dat is gelegen tussen waterloop Zwanegat, de Oostrand en het spoor Zevenbergen-Roosendaal. De ontwikkeling Markzoom is onderdeel van deze ontwikkeling. b. Zevenbergen Noord: het gebied dat na realisatie van de noordelijke randweg Zevenbergen ligt ingeklemd tussen Zevenbergen en de nieuwe weg biedt ruimte voor ontwikkeling en transformatie, waarbij circa 300 woningen en uitbreiding van het huidige bedrijventerrein zijn voorzien. De transformatie van bedrijventerrein De Koekoek 1 maakt deel uit van deze ontwikkeling. 5. We zetten als gemeente in op transformatie van bedrijventerreinen Schansdijk (voormalig Caldicterrein, transformatie naar flexwonen), De Koekoek 1 (onderdeel van de ontwikkeling Zevenbergen Noord) en De Hil (onderdeel ontwikkeling stationsgebied, transformatie naar wonen,werken en mobiliteitsfuncties). 6. We zetten in op verduurzaming en isolatie van de woningen om deze aardgasvrijgereed te maken. We verkennen de mogelijkheden van een warmtenet op basis van restwarmte uit het Haven- en Industrieterrein Moerdijk. Dit vraagt een integrale aanpak van de openbare ruimte en de voorzieningen in de ondergrond.

Als gemeente willen we dat de energietransitie lokale gemeenschappen versterkt en bijdraagt aan de leefbaarheid en vitaliteit van onze kernen en het buitengebied. Hiertoe zullen we als gemeente een proactieve rol pakken en ons hard maken om de middelen en

44

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

mogelijkheden die in dit kader beschikbaar zijn, zo goed mogelijk onder de aandacht te brengen van onze inwoners, bijvoorbeeld met een initiatieven-loket. 7. Gebiedsontwikkeling in Zevenbergen gaat hand in hand met het versterken van de groenblauwe kwaliteit, het verbeteren van het wandel- en fietsnetwerk en de wateropgave, bijvoorbeeld via kreekherstel. Specifiek voor de gebiedsontwikkelingen aan de zuid- en oostzijde van Zevenbergen geldt dat hier via het deelgebied Markzoom en het Zwanengat ingezet wordt op het leggen van een groenblauwe verbinding. Hiermee wordt Zevenbergen beter verbonden met de Mark en het omliggende landschap. 8. We versterken en clusteren de belangrijkste maatschappelijke, culturele en commerciële voorzieningen in (het centrum van) Zevenbergen, zoals niet-dagelijkse winkels, horeca, bibliotheek, (voortgezet) onderwijs en belangrijke zorgfuncties, waaronder verpleeghuiszorg en gespecialiseerde zorg. Zo houdt Zevenbergen een compact, levendig en vitaal centrum en kan het verder doorgroeien als hoofdkern van de gemeente met een regionaal voorzieningenaanbod. We blijven hierbij vasthouden aan het Masterplan Centrum en de Centrumvisie. Daarnaast ondersteunen we het opzetten van centrummanagement in Zevenbergen en zoeken we naar een robuuste oplossing voor de huidige parkeerdruk rondom het centrum.

Voor afwegingen over toekomstige, nieuwe ontwikkelingen op het gebied van supermarkt(en) buiten het centrum van Zevenbergen stellen we als voorwaarde dat dit meerwaarde oplevert voor het centrum. Denk daarbij aan supermarktconcepten die zich onderscheiden in de doelgroepen die ze aantrekken of die

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

de mogelijkheden van combinatiebezoek met het centrum vergroten. 9. We zetten in op een brede opwaardering en tweezijdige ontwikkeling van stationsgebied Zevenbergen tot modern knooppunt. Hiertoe kiezen we voor het toevoegen van wonen, werken en voorzieningen. De transformatie van bedrijventerrein De Hil maakt deel uit van deze ontwikkeling. We zetten daarbij in op een verbeterde bereikbaarheid van het station, inclusief hoogwaardig openbaar vervoer (HOV-verbinding) naar Breda. Ook faciliteren we de mogelijkheden voor deelmobiliteit op het station, evenals flexibel vervoer op afroep. De inzet is om inwoners van de andere kernen en werknemers van bedrijven in de gemeente te laten profiteren van de verbeterde (ov-)bereikbaarheid, via goede verbindingen vanuit stationsgebied Zevenbergen naar de andere kernen. 10. We voltooien de rondwegstructuur rond Zevenbergen om de toekomstige autobereikbaarheid te borgen. 11. We zetten als gemeente in op het verbeteren van de fietsmobiliteit binnen de gemeente. Daartoe creëren we comfortabele en veilige fietspaden, in Zevenbergen zelf maar ook aansluitend op de andere kernen, de werklocaties, het Haven- en Industrieterrein en het regionetwerk. Daarbij zetten we ons expliciet in voor de (snel)fietsverbinding tussen Zevenbergen en Moerdijk, met aantakkingen op het Haven- en Industrieterrein en Logistiek Park Moerdijk.

Daarnaast gaat specifieke aandacht uit naar veilige en comfortabele fietsverbindingen rondom (maatschappelijke) voorzieningen (o.a. zorg, onderwijs, sport). Zo kunnen inwoners van de kleine kernen op een gezonde en laagdrempelige manier

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

de voorzieningen in Zevenbergen bereiken. Hierbij hoort ook het realiseren van voldoende mogelijkheden voor fietsparkeerplaatsen in de openbare ruimte en het aanleggen van aantrekkelijke rustpunten. 12. Als gemeente Moerdijk faciliteren we elektrische mobiliteit en zetten daartoe in Zevenbergen in op een toereikende laad-infrastructuur, zowel voor de auto als voor de fiets. 13. Als gemeente spannen we ons in voor het doortrekken van de Roode Vaart in Zevenbergen door de ontbrekende schakels aan te leggen en hier ook kleinschalig recreatief gebruik mogelijk te maken. 14. We werken aan een beweegvriendelijke leefomgeving door het versterken van groenstructuren - in bebouwd gebied en naar het buitengebied, groene en toegankelijke fiets- en wandelpaden en groene speel- en ontmoetingsplekken in alle wijken van Zevenbergen. Zo zorgen we ervoor dat jong en oud gemakkelijk een ommetje kunnen maken in de eigen buurt. 15. We zetten in op een klimaatrobuuste openbare ruimte in Zevenbergen, waarmee we onder andere hittestress en wateroverlast tegengaan. Daartoe houden we bij de inrichting van de openbare ruimte rekening met schaduwplekken en de regel ’vasthouden-bergen-afvoeren’ en is regenwater ontkoppeld van het riool. Waar mogelijk maken we water ook zichtbaar in de openbare ruimte, om op deze manier ook een koppeling te kunnen leggen met groen en beleving.

Tevens stimuleren en faciliteren we particuliere eigenaren om hun percelen klimaatrobuust in te richten.

45

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

16. We zorgen ervoor dat Zevenbergen haar ontmoetingsfunctie behoudt, zowel voor de eigen inwoners als voor inwoners uit de omliggende kernen. Hiertoe zetten we in op het behoud en versterken van een ontmoetingsplaats en daarnaast investeren we als gemeente, samen met ondernemers en inwoners, in inwonersinitiatieven, het verenigingsleven en de vrijwilligerscultuur. 17. We zetten in op het behouden en – waar nodig – versterken van de sociale infrastructuur in Zevenbergen en een sociaal veilige woonomgeving in de buurten. Enerzijds door het inzetten op een toegankelijke openbare ruimte, maar ook door het zorgen voor ontmoetingsplaatsen in de wijken, waar inwoners formele en informele zorg- en welzijnsvoorzieningen kunnen vinden. 18. We zetten in Zevenbergen in op het behoud van voldoende ruimte voor flexwonen (waaronder asielopvang, spoedzoekers, arbeidsmigranten) onder andere door de transformatie van bedrijven-terrein Schansdijk (voormalig Caldic-terrein). 19. We zetten in op een veilige en gezonde leefomgeving volgens de geldende normen. 20. In de hele gemeente hebben we blijvende aandacht voor de instandhouding van cultureel erfgoed. Bij keuzes voor nieuwbouw of transformatie zetten we in op het beschermen van monumenten, beeldbepalende gebouwen en industrieel erfgoed, of refereren we aan dit verleden.

Zoals bij Zevenbergen-Noord, waar de suikerfabrieken worden behouden als onderdeel van de gebiedsontwikkeling.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

5.2 KLUNDERT, WILLEMSTAD EN FIJNAART (VOORZIENINGENKERNEN) Inzetten op een passend woningaanbod voor alle doelgroepen, onder andere voor

Benutten en versterken van

starters en senioren

de recreatieve kwaliteiten met aandacht voor instandhouding van cultureel erfgoed Mobiliteitshub passend bij de schaal en de maat van de kern Een klimaatrobuuste openbare ruimte in de kernen, om hittestress en wateroverlast tegen te gaan

46

Compacte en vitale centra met geclusterde maatschappelijke en commerciële voorzieningen

Hoewel de kernen Klundert, Willemstad en Fijnaart kleiner zijn dan Zevenbergen, herbergen ze verschillende voorzieningen die ook voor inwoners uit de omliggende kernen van belang zijn. Daarmee vormen ze ook een belangrijke ontmoetingsplek. Zo beschikt Klundert over een sporthal, Willemstad over een jachthaven en Fijnaart over een binnenzwembad. Ook zijn in Klundert en Fijnaart de detailhandel, zakelijke dienstverlening en voorzieningen in de zorg- en welzijnssector geconcentreerd. Toeristen en zakelijke reizigers weten vooral de vestingsteden Willemstad en Klundert te vinden, door de verschillende aantrekkelijke horeca- en overnachtingsvoorzieningen in deze kernen. Desondanks is vitaal houden van de centra van deze kernen een belangrijke uitdaging waar al jaren aan gewerkt wordt via het programma Vitale Centra. Daarbij vormt een goede (ov-) bereikbaarheid een belangrijk uitgangspunt. Deze voorzieningenkernen kenmerken zich ook sterk door de historische groene structuren, zoals de Ruigenhilpolder bij Willemstad en het zicht op de Dintel vanaf Fijnaart. Het gebied tussen de kernen kent diverse recreatieve wandel- en fietsroutes in het groen. Als groene buffer is in de jaren ‘60 en ‘70 een bosgebied tussen Klundert en het industriegebied aangelegd. Deze is als onderdeel van de groenblauwe mantel ontwikkeld tot een recreatief uitloopgebied dat onderdeel is geworden van de kern.

Met zicht op de ontwikkeling van het Havenen Industrieterrein Moerdijk en Logistiek Park Moerdijk blijven het behoud van groen, leefbaarheid en bereikbaarheid van de kernen een belangrijke opgave richting de toekomst.

47

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

Naast Zevenbergen zijn ook Klundert, Willemstad en Fijnaart aantrekkelijke woonkernen voor gezinnen. Er verhuizen meer gezinnen naar deze kernen dan eruit vertrekken. Ook vinden inwoners uit deze kernen vaker een nieuwe woning binnen de eigen kern. Toch spelen er ook binnen deze kernen ook uitdagingen, zoals het bijbouwen van voldoende passende woningen, het verduurzamen van de huidige woningvoorraad, en het verbeteren van de leefbaarheid van Klundert in relatie tot het Havenen Industrieterrein. GEBIEDSSPECIFIEKE KEUZES NAAR 2040: 1. In lijn met de woningbouwambities zoeken we in Klundert, Fijnaart en Willemstad tot 2040 naar geschikte locaties voor woningbouw om in de behoefte te voorzien. Hierbij kiezen we voor een passend woningaanbod, dat aansluit bij de identiteit en het eigen karakter van de drie kernen. Hiertoe zetten we als gemeente in op transformatie van werklocaties naar wonen en nieuwbouw, via inbreiding en uitbreiding. Daarbij heeft inbreiding de voorkeur boven uitbreiding. Voor deze kernen werken we eerst bestaande uitbreidingsplannen verder uit: a. In Klundert zetten we in op de uitbreidingslocatie Westschans. Voor toekomstige uitbreiding kijken we naar mogelijkheden aan de westelijke zijde van de kern (aangrenzend aan Westschans) en/of aan de zuidwestelijke zijde. Daarnaast zetten we in op transformatie van delen van het bedrijventerrein Molenvliet. b.

In Willemstad zetten we in op de uitbreidingslocatie Willemstad Oost, transformatie van de volkstuinen en vrijkomende sportvelden. Zo kan

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

worden voorzien in de behoefte en wordt het cultuurhistorische karakter van de vesting zo min mogelijk aangetast. c. We zetten in Fijnaart in op herontwikkeling en inbreiding als onderdeel van de centrumvisie. Daarnaast zetten we in op transformatie van het cluster met kassen, sportvelden en evenemententerrein aan de zuidzijde van Fijnaart. Voor uitbreidingsmogelijkheden bij Fijnaart zoeken we dit aan de zuidzijde van de kern (aangrenzend aan het hiervoor beschreven transformatiegebied) en/of aan de westzijde van de kern (aangrenzend aan Waterwijk). 2. Voor nieuwbouw en transformatie in de kernen Klundert, Willemstad en Fijnaart geldt dat woningen divers zijn in typologie (waaronder voldoende levensloopbestendige woningen), duurzaam, klimaatadaptief en veilig. Hierbij hebben we oog voor de betaalbaarheid5 van woningen en daarmee de kansen voor starters en mensen met lage inkomens op de woningmarkt. Voor kwetsbare inwoners (o.a. senioren) zorgen we voor toegankelijke woningen rondom voorzieningen. 3.

Bij nieuwbouw, inbreiding of transformatie spannen we ons ervoor in om bredere meerwaarde te genereren voor de inwoners, zoals door het verduurzamen van woningen of vastgoed, het verbeteren of toevoegen van groene kwaliteit (zowel binnen bebouwd gebied als in het landschap), het vergroten van de klimaatbestendigheid, het inspelen op demografische veranderingen (zoals vergrijzing), het vergroten van de mogelijkheden voor duurzame mobiliteit, en het versterken van de vitaliteit en leefbaarheid.

48

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

4. We zetten in op het versterken en clusteren van een basisniveau aan maatschappelijke en commerciële voorzieningen, zoals zorg- en welzijnsaanbod (waaronder een kindcentrum (0-12 jaar) en gemeenschapscentum (0-100 jaar), horeca en niet-dagelijkse winkels, in de centra van Klundert, Willemstad en Fijnaart. De inzet is om deze centra compact en vitaal te houden en te borgen dat deze kernen als voorzieningenkernen voor de omliggende kernen en buurtschappen kunnen functioneren. Hiervoor zetten we in op een goede bereikbaarheid van Willemstad, Klundert en Fijnaart. De instandhouding van dit voorzieningenaanbod in alle drie de kernen vraagt om onze inzet op een centrumplan met aandacht voor de openbare ruimte, het voorzieningenaanbod en de ontmoetingsplekken. Hierbij houden we vast aan de ingezette koers in het programma Vitaal Centrum Willemstad en Centrumplan Klundert en committeren ons met hoge prioriteit aan de ontwikkeling van Centrumplan Fijnaart. 5. We zetten in op verduurzaming en isolatie van de woningen. Specifiek voor Klundert verkennen we proactief de mogelijkheden om de woningvoorraad aardgasvrijgereed te maken en een koppeling met warmtenetten te leggen, op basis van restwarmte uit het Haven- en Industrieterrein Moerdijk.

Als gemeente willen we dat de energietransitie lokale gemeenschappen versterkt en bijdraagt aan de leefbaarheid en vitaliteit van onze kernen en het buitengebied. Hiertoe zullen we als gemeente een proactieve rol pakken en ons hard maken om de middelen en mogelijkheden die in dit kader beschikbaar zijn, zo goed mogelijk onder de aandacht te brengen van onze inwoners, bijvoorbeeld met een initiatieven-loket.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

6. In Willemstad, Fijnaart en Klundert zetten we in op een mobiliteitshub die past bij de maat, doelgroep en het voorzieningenaanbod van de kern. Van hieruit kan deelmobiliteit worden gefaciliteerd met aansluiting op hoogwaardige openbaar vervoersverbindingen. Specifiek voor Willemstad kiezen we voor een hub die ook bijdraagt aan het afvangen en spreiden van de verkeersdruk door toerisme. Ook realiseren we ons dat autoverkeer onderdeel van ons mobiliteitssysteem blijft, zeker wanneer het gaat om bereikbaarheid vanuit onze allerkleinste kernen. Concreet pakken we de rondweg van Klundert aan. 7. We zetten als gemeente in op het verbeteren van de fietsmobiliteit binnen de gemeente. Daartoe zetten we in op comfortabele en veilige fietspaden, in de kernen Klundert, Willemstad en Fijnaart zelf maar ook aansluitend op de andere kernen, de werklocaties en het regionetwerk. Daarnaast gaat specifieke aandacht uit naar veilige en comfortabele fietsverbindingen rondom (maatschappelijke) voorzieningen. Zo kunnen inwoners van de kleine kernen op een gezonde en laagdrempelige manier de voorzieningen in de drie kernen bereiken. Hierbij hoort ook het realiseren van voldoende mogelijkheden voor fietsparkeerplaatsen in de openbare ruimte en het aanleggen van aantrekkelijke rustpunten. 8.

Als gemeente Moerdijk faciliteren we elektrische mobiliteit en zetten daartoe in de voorzieningenkernen in op een toereikende laadinfrastructuur, zowel voor de auto als de fiets. 9. We zetten in op een veilige en gezonde leefomgeving volgens de geldende normen.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

10. We werken aan een beweegvriendelijke leefomgeving door het versterken van groenstructuren - in bebouwd gebied en naar het buitengebied, groene en toegankelijke fiets- en wandelpaden en groene speel- en ontmoetingsplekken in alledrie de kernen. 11. We zetten in op een klimaatrobuuste openbare ruimte in de drie kernen, waarmee we onder andere hittestress en wateroverlast tegengaan. Daartoe houden we bij de inrichting ervan rekening met schaduwplekken en de regel ’vasthouden-bergen-afvoeren’. Het regenwater is ontkoppeld van het riool. Waar mogelijk maken we water ook zichtbaar in de openbare ruimte, om op deze manier ook een koppeling te kunnen leggen met groen en beleving. Specifiek voor Klundert geldt dat we zoeken naar extra waterberging aan de randen (o.a. door de verbreding van sloten) en het versterken en ontwikkelen van de ecologische verbindingszone. Hierbij zetten we in op een koppeling met het versterken van het kreeklandschap en het versterken met de relatie met het Hollandsch Diep.

het versterken van de recreatieve functies rond de jachthaven van Willemstad. 13. We zorgen ervoor dat Klundert, Fijnaart en Willemstad hun ontmoetingsfunctie behouden, zowel voor de eigen inwoners als voor inwoners uit de omliggende kernen en buurtschappen. Hiertoe zetten we in op het behoud van een ontmoetingsplaats per kern en daarnaast investeren we als gemeente, samen met ondernemers en inwoners, in inwonersinitiatieven, het verenigingsleven en de vrijwilligerscultuur. 14. We zetten in op het behouden en – waar nodig – versterken van de sociale infrastructuur in de drie kernen en een sociaal veilige woonomgeving in de buurten. Enerzijds via het inzetten op een toegankelijke openbare ruimte, maar ook door het zorgen voor ontmoetingsplaatsen, waar inwoners formele en informele zorg- en welzijnsvoorzieningen kunnen vinden. Een nadere uitwerking vindt plaats in een woonzorgvisie.

12. We zetten in op het benutten en versterken van de recreatieve kwaliteiten, waarbij we blijvende aandacht hebben voor de instandhouding van cultureel erfgoed. Dit doen we met name in Klundert en Willemstad. Deze twee kernen hebben duidelijke toeristische aantrekkingskracht, waarbij Willemstad een rijksbeschermd stadsgezicht en vele rijksmonumenten heeft. We gaan samen met ondernemers en inwoners ons unieke cultuurhistorische verhaal van Klundert en Willemstad beter uitdragen als vestingsteden binnen de Zuiderwaterlinie. Concreet betekent dit onder andere het beter beleefbaar maken van de vestingwerken – bijvoorbeeld met wandelpaden of betere zichtlijnen – en

49

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

5.3

OVERIGE KERNEN Comfortabele en veilige fietspaden

Een beweegvriendelijke

tussen de kleine kernen, naar het

leefomgeving door het versterken

buitengebied, de werklocaties en

van groenstructuren

het regionetwerk

Laagdrempelige en toegankelijke verbindingen naar de vier

Kleinschalige woningbouw, passend bij de schaal van de kern

voorzieningencentra van de gemeente Moerdijk Ontmoetingsplekken naar behoefte van de kern

50

Verspreid over het open polderlandschap bevinden zich de overige, kleinere kernen: Standdaarbuiten, Helwijk, Heijningen, Zevenbergschen Hoek, Moerdijk, Langeweg en Noordhoek. Kenmerkend is de lintbebouwing zoals bij dijkdorp Heijningen en het wonen nabij natuurgebieden zoals bij De Appelzak bij Moerdijk. Binnen de kernen heerst een hoge betrokkenheid en saamhorigheidsgevoel, mede dankzij een krachtig verenigingsleven. Op de meeste plekken is er een basisschool aanwezig, maar ook één of meerdere sportverenigingen. Door veranderingen in de bevolkingsopbouw, zoals vergrijzing en ontgroening, staat de draagkracht van voorzieningen onder druk. Inwoners van de kleinere kernen zijn de laatste jaren steeds vaker aangewezen op grotere kernen met een breder voorzieningenaanbod. Hierdoor is de afgelopen tijd de afstand tot voorzieningen vaak toegenomen voor inwoners uit de kleinere kernen. Het goed bereikbaar houden van voorzieningen en ontmoetingsplekken is dan ook een belangrijke opgave voor inwoners uit deze kernen. Ook voor deze kleinere kernen ligt er een opgave om de woningvoorraad toekomstbestendig te maken. De vergrijzing vraagt ook om aanpassingen van de woningvoorraad en leefomgeving, zodat ouderen langer en comfortabel thuis kunnen wonen.

Daarnaast moet er voldoende worden bijgebouwd om te voldoen aan de lokale behoefte, en ligt er een forse opgave in het verduurzamen van de huidige woningvoorraad.

GEBIEDSSPECIFIEKE KEUZES NAAR 2040: 1. Woningbouw in de kleinere kernen heeft blijvend onze aandacht. Binnen de kleine kernen maken we daarom kleinschalige ontwikkelingen mogelijk, passend bij de schaal van de kern en de lokale behoefte. Gezien de relatief kleinschalige omvang van woningbouwontwikkeling in deze kernen, kijken we hierbij primair naar inbreidingsmogelijkheden en transformatie. Secundair kijken we hiervoor naar kleinschalige initiatieven die bijdragen aan het zorgvuldig afronden van dorpsranden, op voorwaarde dat ze een veilige en gezonde leefomgeving bevorderen en omgevingskwaliteit toevoegen. Hierbij geldt één uitzondering. Voor de kern Standdaarbuiten zetten we in op een kleinschalige uitbreidingslocatie aan de noordoostzijde. 2. Voor nieuwbouw en transformatie in de kleinere kernen geldt dat woningen divers zijn in typologie (waaronder voldoende levensloopbestendige woningen), duurzaam, klimaatadaptief en veilig. 3. Onze inzet is om realisatie van nieuwe woningen via nieuwbouw of transformatie te laten bijdragen aan de vitaliteit van de kernen en lokale woningbehoefte. We zien het bouwen in de kleine kernen niet als oplossing voor de verdwijnende voorzieningen, maar willen met toevoegingen aan de woningvoorraad ook waarde toevoegen aan het landschap en de bodem en ruimte bieden voor doorstroming binnen de kleine kernen. 4.

Bij nieuwbouw, inbreiding of transformatie spannen we ons ervoor in om bredere meerwaarde te genereren voor de inwoners, zoals door het verduurzamen van woningen of vastgoed, het verbeteren of toevoegen van groene kwaliteit

51

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

(zowel binnen bebouwd gebied als in het landschap), het vergroten van de klimaatbestendigheid, het inspelen op demografische veranderingen (zoals vergrijzing) en het versterken van de vitaliteit en leefbaarheid. 5. We zetten in op verduurzaming en isolatie van de woningen. Als gemeente willen we dat de energietransitie lokale gemeenschappen versterkt en bijdraagt aan de leefbaarheid en vitaliteit van onze kernen en het buitengebied. Hiertoe zullen we als gemeente een proactieve rol pakken en ons hard maken om de middelen en mogelijkheden die in dit kader beschikbaar zijn, zo goed mogelijk onder de aandacht te brengen van onze inwoners, bijvoorbeeld met een initiatieven-loket. 6. De kleine kernen bieden een rustige woonomgeving en kennen sterke landelijke kwaliteiten. Omdat we inzetten op het concentreren van voorzieningen in de vier vitale centra Zevenbergen, Willemstad, Klundert en Fijnaart, zetten we voor de kleine kernen extra in op een goede bereikbaarheid met deze vier centra. We zorgen ervoor dat mobiliteit van en naar de kleine kernen laagdrempelig en voor iedereen toegankelijk is, zowel met openbaar vervoer, deelmobiliteit, fiets en/of auto.

Dankzij een goede verbondenheid van de kleine kernen met de vitale centra, onder meer vanuit het programma Vitale Centra, kunnen alle inwoners uit de kleine kernen mee profiteren van de voorzieningen in Zevenbergen, Willemstad, Klundert en Fijnaart. Zo behouden alle inwoners een goed voorzieningenniveau binnen het bereik van hun dagelijkse leefwereld. 7. Elke kleine kern heeft een eigen ontmoetingsplek passend bij de schaal van de

52

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

betreffende kern. Bijvoorbeeld zitplekken in de openbare ruimte, een kleinschalige sportaccommodatie of een dorpshuis(kamer). Maar hierbij vormen de inzet en draagkracht van vrijwilligers en het daadwerkelijke gebruik van voorzieningen een belangrijke randvoorwaarde. We kijken met realisme naar de gemeenschapsvoorzieningen in de kleine kernen, en durven daarom ook zaken te veranderen als het gebruik te ver terugloopt of kosten onevenredig oplopen. In dit kader willen we het combineren van functies stimuleren, bijvoorbeeld het deelgebruik van een voetbalkantine. Ook heeft elke kern één of meerdere formele speelplekken in de buitenruimte, die tevens als ontmoetingspunt functioneren voor de buurt, wijk of kern. Waar voorzieningen verdwijnen, kijken we samen met inwoners in welke vorm ontmoetingsfuncties op een goede manier behouden kunnen blijven.

zetten we voor de kleine kernen in op comfortabele en veilige fietspaden, zowel naar de vitale centra als tussen de kleine kernen onderling, maar ook naar het buitengebied, de werklocaties en het regionetwerk. Daarnaast gaat specifieke aandacht uit naar veilige en comfortabele fietsverbindingen naar (maatschappelijke) voorzieningen. Zo kunnen inwoners van de kleine kernen op een gezonde en laagdrempelige manier de voorzieningen in vitale centra bereiken.

8. We werken aan een beweegvriendelijke leefomgeving door het versterken van groenstructuren - in bebouwd gebied en naar het buitengebied, groene en toegankelijke fiets- en wandelpaden en groene speel- en ontmoetingsplekken in de kleine kernen.

13. In de hele gemeente hebben we blijvende aandacht voor de instandhouding van cultureel erfgoed. Bij keuzes voor nieuwbouw of transformatie zetten we in op het beschermen van monumenten, beeldbepalende gebouwen en industrieel erfgoed, of refereren we aan dit verleden.

11. Als gemeente Moerdijk faciliteren we elektrische mobiliteit en zetten daartoe in de overige kernen ook in op een toereikende laadinfrastructuur, zowel voor de auto als de fiets. 12. We zetten in op een veilige en gezonde leefomgeving volgens de geldende normen.

9. We zetten in op een klimaatrobuuste openbare ruimte in de kleine kernen, waarmee we onder andere hittestress en wateroverlast tegengaan. Daartoe houden we bij de inrichting ervan rekening met schaduwplekken en de regel ’vasthouden-bergen-afvoeren’ en is regenwater ontkoppeld van het riool. Waar mogelijk maken we water ook zichtbaar in de openbare ruimte, om op deze manier ook een koppeling te kunnen leggen met groen en beleving. 10. We zetten als gemeente in op het verbeteren van de fietsmobiliteit binnen de gemeente. Daartoe

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

5.4

HAVEN- EN INDUSTRIETERREIN EN OMGEVING

Verdere doorontwikkeling van

Behouden en versterken van

Haven- en Industrieterrein op het

de groenblauwe buffer om het

gebied van duurzame logistiek,

haven- en industriegebied

chemie en procesindustrie Verbeteren van de ovInzetten op het verduurzamen van het Haven- en Industrieterrein Moerdijk

53

bereikbaarheid en het gebruik van deelmobiliteitsconcepten

Concentratie van logistiek rond het multimodale knooppunt Haven- en Industrieterrein – Logistiek Park Moerdijk – stationsgebied Lage Zwaluwe

Energieknooppunt van nationaal belang

Achter de groene buffers bij Klundert en Moerdijk ligt het Haven- en Industrieterrein. Aan het Hollandsch Diep en nabij de Roode Vaart ligt hier de vierde haven van Nederland en grootste haven van Noord-Brabant; hiermee staat Moerdijk (inter) nationaal op de kaart. Met ruim 400 bedrijven - vooral chemische ondernemingen, logistieke dienstverleners en bedrijven in de maakindustrie - vormt het Haven- en Industrieterrein de belangrijkste concentratie van bedrijvigheid en werkgelegenheid binnen de gemeente, maar ook op regionaal schaalniveau. Het gebied is ruimtelijk te onderscheiden in het chemisch cluster aan de westzijde (Industrial Park Moerdijk), de havenbekkens en het circulaire cluster in het midden, en het nieuw te realiseren logistieke cluster aan de oostzijde (Logistiek Park Moerdijk). De laatstgenoemde ontwikkeling levert in de toekomst circa 3.500 nieuwe banen op. Dit brengt een opgave in de arbeidsmarkt met zich mee: in West-Brabant zijn er structureel meer arbeidsplaatsen dan potentiële werknemers. Hiervoor is het van belang dat de woningvoorraad en infrastructuur in de gemeente Moerdijk wordt afgestemd op de ontwikkelingen op en rondom het Haven- en Industrieterrein, zoals op het gebied van huisvesting voor arbeidsmigranten.

Hoewel het Haven- en Industrieterrein een positief effect heeft op de economie van de gemeente en de regio, spelen er ook zorgen over veiligheid en leefbaarheid in de omliggende kernen. Zo vindt er via spoor, buisleidingen, het Hollandsch Diep en snelwegen vervoer van gevaarlijke stoffen plaats. Door de ontwikkeling van LPM en de verdichting op het bestaande Haven- en industriegebied, de grondstoffentransitie en andere (inter)nationale ontwikkelingen neemt het goederenvervoer de komende jaren waarschijnlijk toe. Daarnaast maken

54

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

inwoners van de gemeente Moerdijk zich significant vaker zorgen om hun gezondheid dan andere Brabanders en is er sprake van geluids- en geuroverlast. Tot slot ligt het Haven- en Industrieterrein op een landschappelijk bijzondere maar ook kwetsbare plek, aan de rand van verschillende natuurgebieden. Dit levert randvoorwaarden op bij nieuwe activiteiten en ontwikkelingen op het Haven- en Industrieterrein. De ambities zullen moeten worden afgezet tegen de beschikbare milieuruimte (geluid, geur, stikstof), ontwikkelruimte (netcapaciteit, buisleidingen) en in samenhang worden opgepakt. Landelijk heeft de industriesector zich conform het Klimaatakkoord ten doel gelegd om in 2050 CO2neutraal en circulair te opereren. Dit vraagt om een stevige verduurzamingsslag van de energie-intensieve bedrijvigheid zoals die op het Haven- en Industrieterrein in Moerdijk. De bedrijven zelf zullen een transitie moeten maken (o.a. elektrificering, circulariteit), maar de omslag is breder: voor de overstap naar duurzame energie is het aanleggen van nieuwe energie-infrastructuur randvoorwaardelijk. Door de strategische ligging op een energieknooppunt speelt de gemeente Moerdijk hierin een cruciale rol, zowel op regionaal als landelijk niveau. Er ligt een forse opgave in de inpassing van deze essentiële ontwikkelingen, met de inachtneming van de leefbaarheid van omliggende kernen.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GEBIEDSSPECIFIEKE KEUZES NAAR 2040: 1. We zetten als gemeente Moerdijk vol in op het verduurzamen van het Haven- en Industrieterrein Moerdijk. Daarbij hanteren we de huidige fysieke grenzen en de huidige milieuruimte (exclusief de Roode Vaart reserve) van het Haven- en Industrieterrein en Logistiek Park Moerdijk als kaderstellend voor de toekomst. Binnen deze gebiedsgrenzen staan we ontwikkeling toe op voorwaarde dat dit bijdraagt aan de verduurzaming. Daarbij stellen we aanvullende randvoorwaarden op voor het benutten van de vrijkomende geluidsruimte, bijvoorbeeld als gevolg van elektrificering. Deze wenden we in de basis aan voor noodzakelijke duurzaamheidsdoelen. Onze ambitie is om het bestaande Haven- en Industrieterrein geluidsneutraal in te vullen. Aanvullend ruimtebeslag (voor energie-infrastructuur) buiten het Haven- en Industrieterrein en Logistiek Park Moerdijk kan alleen worden overwogen als dit bijdraagt aan de lokale en regionale energie- en grondstoffentransitie. Daarnaast dient de verandering van de leefbaarheid van de nabijgelegen kern bij achteruitgang te worden gecompenseerd. 2.

In lijn met de Havenstrategie kiezen we als gemeente voor een verdere doorontwikkeling van het Haven- en Industrieterrein tot het belangrijkste haven- en industriecomplex binnen de Vlaams-Nederlandse Delta op het gebied van duurzame logistiek, chemie en procesindustrie, met energie-infrastructuur als drager voor de duurzaamheidstransitie. Deze doorontwikkeling is in lijn met de Cluster Energie Strategie (CES) van industriecluster Rotterdam-Moerdijk. In dit proces zullen people, planet en profit zich met elkaar in evenwicht ontwikkelen. Bij vraagstukken rondom de ruimtelijke

55

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

ontwikkeling, inclusief de verduurzaming, van het Haven- en Industrieterrein streven we naar een behoud van evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op mens en omgeving. Daartoe hanteren we een zorgvuldige meerwaarde benadering voor ontwikkelingen op het Haven- en Industrieterrein. Hiermee borgen we dat iedere ontwikkeling aantoonbaar meerwaarde oplevert op het gebied van duurzaamheid, klimaat, bereikbaarheid en leefbaarheid voor de omgeving en inwoners en/of de verbetering van het omliggende landschap. 3. Vanuit onze strategische positie in de energie-infrastructuur, en het maatschappelijk belang van de verduurzamingsopgave, nemen we als gemeente Moerdijk onze verantwoordelijkheid voor de toekomst. Daarom kiezen we als gemeente Moerdijk voor de (door)ontwikkeling van het Haven- en Industrieterrein tot een energieknooppunt van nationaal belang. a. Als gemeente hebben we een sleutelrol om tot een goede ruimtelijke inpassing te komen van een aantal grootschalige (nationale) energieprojecten. Dit betreft onder andere een extra 380KV-station, ontwikkelingen van buisleidingen in de Delta Rhine Corridor en de aanlanding van duurzame energie vanuit windparken op zee. Dit zijn projecten die allemaal een behoorlijke impact hebben op de omgeving, zowel qua ruimtebeslag als qua milieudruk.

We stellen dan ook als voorwaarde dat in de gemeente Moerdijk enkel energie-infrastructuurprojecten landen die een lokale koppeling hebben richting de verduurzamingsopgaven van de Moerdijkse industrie en lokale en regionale opgaven.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

Opgaven zonder lokale of regionale koppeling horen op een andere plek. b. Nationale en regionale energie-infrastructuur wordt ingepast op het (boven)regionale Havenen Industrieterrein. Waar dit niet mogelijk is, vindt inpassing plaats met respect voor de omgeving, ook als dat meer geld kost. Alleen op deze manier kan het gebied zich in balans en met behoud van maatschappelijk draagvlak blijven ontwikkelen. c. Naast een zorgvuldige inpassing sturen we op het creëren van meerwaarde voor de gemeente Moerdijk en de regio. Dit kan gaan over: ‣ ‣

‣

meerwaarde voor de verduurzaming van de Moerdijkse industrie; bijdragen aan de Moerdijkse opgaven op het gebied van verstedelijking (bereikbaarheid, wonen, werken, landschap), de leefbaarheid en/of realisatie van lokale verduurzamingsopgaven. meekoppelkansen voor een toekomstig regionaal energienet.

d. De nationale, regionale en lokale ontwikkelingen gaan hand in hand, zodat Moerdijk zich toekomstbestendig kan ontwikkelen als veilige en aantrekkelijke plek om te wonen, werken en recreëren. We beschouwen investeringen (door betrokken partijen) die significant bijdragen aan die meerwaarde als randvoorwaardelijk. e. Parallel aan het proces van de omgevingsvisie worden hierover gesprekken gevoerd met betrokken partijen om ten aanzien van de te