Getekende bijlage 2 ontwerp Omgevingsvisie gemeente Moerdijk 2040 (tekst)

Behoort bij besluit van de raad van de gemeente Mo::;.j,ji1 iJ.¡j. l\- iz* ?_rrZs

mijbekend, de raadsgriffier,

*

RU

IMTE

UtrLK

nr*rrnrfu

O ntwerp O mgevi ngsvisie

gemeente Moerdijk

Moerdijk

Mozai'ek van formaat: krachtige kernen en duurzame

gronden Versie mei 2023

INHOUDSOPGAVE

1

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

INLEIDING

9 10 12 15 16

2.1 2.2

Kenschets gemeente moerdijk Moerdijk in de regio 

ONZE GEMEENTE MOERDIJK

17

3

3.1 3.2 3.3

DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES VOOR MOERDIJK RICHTING 2040

Versterken van stadse én dorpse leefomgeving Bouwen aan een vitale en gezonde economie Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied 

22

4

TOEKOMSTVERHAAL MOERDIJK 2040

34

2

18 20

24 28 31

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Zevenbergen (hoofdkern) Klundert, Willemstad en Fijnaart (voorzieningenkernen) Overige kernen  Haven- en Industrieterrein en omgeving Regionale bedrijventerreinen Lokale bedrijventerreinen Buitengebied 

GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

40

6

UITVOERING

69

5

6.1 6.2 6.3 6.4

Samenwerking Instrumenten voor uitvoering Evaluatie Bekostiging

BIJLAGEN

2

7

Grote opgaven vragen om een integrale visie op de leefomgeving  Wat is een omgevingsvisie? Hoe en met wie maakten we deze omgevingsvisie? Omgevingeffectenscan Leeswijzer

42 46 50 53 59 62 64

71 73 75 76

I

VOORWOORD

Als we de klok vooruit zouden zetten naar 2040, hoe zou de gemeente Moerdijk er dan uit moeten zien? Wat herkennen we dan nog van het heden en welke veranderingen willen we met elkaar vormgeven? In vele boeiende gesprekken met inwoners, ondernemers, professionals en betrokkenen bij onze gemeente hebben we met elkaar antwoord gegeven op deze vragen. Het antwoord is de ‘Omgevingsvisie gemeente Moerdijk 2040’. Een document dat richting geeft voor het handelen van de gemeente in de komende jaren en waarmee inwoners een indruk kunnen krijgen van hoe we om zullen gaan met onze omgeving. Onze gemeente ligt in een dynamisch gebied en staat aan de vooravond van grote transities die op ons grondgebied plaats gaan vinden. Het is veel en de klok tikt door. Want in de gemeente Moerdijk vindt de landbouwtransitie plaats, met onze innovatieve agrarische ondernemers die zich aanpassen aan de veranderende omstandigheden en die werken aan een duurzame voedselproductie van de hoogste kwaliteit. In de gemeente Moerdijk vindt de grondstoffentransitie plaats waar we werken aan een circulaire economie waarin afval niet langer bestaat. In de gemeente Moerdijk vindt de mobiliteitstransitie plaats die zal leiden tot slimmer en zuiniger vervoer van goederen en personen op de plaats waar alle modaliteiten samenkomen.

Verder vindt in de gemeente Moerdijk de energietransitie plaats waarin we omschakelen van fossiele brandstoffen naar duurzame energie, waarmee onze huizen verwarmd kunnen worden en de industrie schoner en duurzamer wordt.

3

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

Dit alles doen we om de kwaliteit van onze woonomgeving te versterken. De omgevingsvisie moet daarom ook vooral inspireren en uitnodigen om samen te werken aan een nog mooiere gemeente. Waar we de balans vinden tussen fijn opgroeien en gelukkig oud worden. Waar je kunt wonen in een stedelijke omgeving, een gezellig dorp of een ruim buitengebied. Een plaats waar ruimte is om naar buiten te gaan voor sport, recreatie en natuur. Een plek waar we zuinig zijn op ons erfgoed en ons aanpassen aan het moderne. Een omgeving waar werk te vinden is en we omkijken naar elkaar, zodat iedereen een goed bestaan heeft in de gemeente Moerdijk. Danny Dingemans Wethouder

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

SAMENVATTING

Voor u ligt de samenvatting van de ontwerpomgevingsvisie voor Moerdijk. In de omgevingsvisie gaat het om de vraag: hoe ziet de gemeente Moerdijk eruit in 2040? In deze omgevingsvisie beschrijven we als gemeente hoe we kijken naar de ontwikkeling van de gemeente Moerdijk. We geven aan welke kansen én uitdagingen er zijn. En hoe we daarmee om willen gaan. Wonen, werken, openbare ruimte, natuur en milieu, gezondheid, duurzaamheid, water, cultuurhistorie, landelijk gebied: alles wat te maken heeft met de fysieke leefomgeving komt voorbij. Met de Omgevingswet wordt het voor elke gemeente in Nederland verplicht om een omgevingsvisie te hebben. Dit is handig als je als inwoner wilt weten wat het beleid is in een bepaald gebied. Of wanneer je als initiatiefnemer wilt bepalen of je plan past in de doelen die Moerdijk voor de komende jaren heeft. In de omgevingsvisie kijken we jaren vooruit, maar houden we ook ruimte voor nieuwe inzichten. Op deze manier kunnen we goed en snel reageren op nieuwe kansen en uitdagingen. Deze omgevingsvisie maakten we als gemeente Moerdijk samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke (keten)partners en het gemeentebestuur. Zij hebben intensief meegepraat en hun inbreng gegeven. Samen hebben we gekeken naar alle aspecten van de fysieke leefomgeving. Met als resultaat deze integrale visie.

4

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

UITDAGINGEN VOOR DE TOEKOMST De gemeente Moerdijk heeft verschillende gezichten. Er zijn 11 kernen; sommige zijn historisch, andere zijn meer agrarisch, en andere hebben een meer stedelijk karakter. Het open polderlandschap is tekenend voor onze gemeente, met een duidelijk agrarisch stempel, en het water is nooit ver weg. Een ander opvallend kenmerk is de aanwezigheid van het Haven- en Industrieterrein. Dit relatief grote industriële gebied zet Moerdijk (inter)nationaal op de kaart. Op sociaal vlak kenmerkt onze gemeente zich door een hoge betrokkenheid en saamhorigheidsgevoel binnen de kernen. In de nabije toekomst krijgen we te maken met een aantal grote uitdagingen. Als we kijken naar de leefomgeving, spelen vragen als: hoe zorgen we voor voldoende woningen voor iedereen? Waar en hoe kunnen we bestaande woningen verduurzamen? Hoe zorgen we ervoor dat we goed kunnen blijven leven in onze grote en kleine kernen? En hoe gaan we om met onze voorzieningen? Kijken we naar onze economie: hoe zorgen we dat economische activiteit op het Haven- en Industrieterrein in de toekomst bijdraagt aan de verduurzaming van de bestaande activiteiten? Welke voorwaarden verbinden we hieraan op het vlak van gezondheid, duurzaamheid of leefbaarheid? Hoe gebruiken we onze positie in de energie-infrastructuur op regionale en zelfs

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

nationale schaal? Hoe bieden we voldoende ruimte aan het MKB? Ook zijn er veel vragen over de toekomst van ons landelijk gebied. Hoe bieden we ruimte aan boeren, natuur en recreatie? Hoe dragen we onze cultuurhistorie beter uit en kunnen we deze nog beter benutten? En op welke manier zorgen we dat ons buitengebied beter kan omgaan met de effecten van klimaatverandering, zoals droogte of juist grote piekbuien? Dit zijn allemaal uitdagingen die invloed hebben op onze leefomgeving. Daarop proberen we in deze omgevingsvisie zo goed mogelijk antwoord te geven. VISIE VOOR MOERDIJK 2040 IN DRIE KERNAMBITIES In 2040 is de gemeente Moerdijk een aantrekkelijk mozaïek, van stad en land, oud en nieuw, groot en klein, rust en reuring. Voortgebouwd op de eigenschappen die al sinds jaar en dag in de gemeente te vinden zijn, is Moerdijk in 2040 een aantrekkelijke plek om te wonen, werken, ondernemen en recreëren. Moerdijk is in 2040 een mozaïek van formaat: met krachtige kernen en gebouwd op duurzame gronden. Hoe willen we dit doen? Dit staat beschreven in drie kernambities.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

VERSTERKEN VAN STADSE ÉN

BOUWEN AAN EEN VITALE EN

WERKEN AAN EEN GROEN,

DORPSE LEEFOMGEVING

GEZONDE ECONOMIE

DUURZAAM, VEILIG EN BELEEFBAAR BUITENGEBIED

→ Groei van het aantal inwoners van onze gemeente richting het jaar 2040. → Zevenbergen: schaalsprong in woningen, voorzieningen en bereikbaarheid. → Versterken van de voorzieningenkernen Willemstad, Fijnaart en Klundert, in woningen, voorzieningen en bereikbaarheid. Elk van deze kernen heeft een eigen mobiliteitshub. → Overige kernen zijn uitstekend verbonden met de voorzieningenkernen. Bereikbaarheid is belangrijker dan dat alle voorzieningen in alle kernen te vinden zijn. → Het toevoegen van woningen levert een brede meerwaarde op en gebeurt via nieuwbouw en transformatie. Hierbij heeft inbreiding de voorkeur boven uitbreiding. → Bodem en water zijn sturend voor nieuwe ontwikkelingen. → Wonen, werken en voorzieningen zoveel mogelijk in de nabijheid van ov-haltes. → Opwaardering stationsgebied Zevenbergen en stationsgebied Lage Zwaluwe. → Vergroten aantrekkelijkheid van vervoer per fiets. → Versterking van de sociale infrastructuur, bijvoorbeeld door het faciliteren van vrijwilligersorganisaties, het verenigingsleven of benodigde voorzieningen. → Nieuwkomers: Moerdijkers van de toekomst. → Veilige leefomgeving is de basis.

5

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

→ Verduurzaming van het Haven- en Industrieterrein. → Doorontwikkeling Haven- en Industrieterrein tot energieknooppunt van nationaal belang. → Energieprojecten in de gemeente Moerdijk zijn gekoppeld aan lokale of regionale opgaven. → Blijvend evenwicht tussen economische activiteit op het Haven- en Industrieterrein en milieudruk op mens en omgeving. → Ontwikkelingen op het Haven- en Industrieterrein worden beoordeeld vanuit een meerwaarde benadering. Hiermee sturen we op concrete, lokale doelen op het gebied van duurzaamheid, klimaat, gezondheid, bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid. → Aanhouden Roode Vaart reserve, ontwikkeling onder voorwaarde dat noodzaak is aangetoond en meerwaarde ontstaat op gebied van onder meer duurzaamheid, klimaat, bereikbaarheid en leefbaarheid. → Extra ruimte op lokale (bestaande en nieuwe) bedrijventerreinen voor het MKB. → Inzet op toekomstbestendige werkgelegenheid, met goede balans tussen type werkgelegenheid en het beschikbare aanbod werknemers inclusief daarbij behorende huisvesting. → Inzet op goede bereikbaarheid, inclusief de omslag naar gezonde, veilige en duurzame vormen van goederen- en personenvervoer.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

→ Toekomstbestendige landbouw als drager van ons buitengebied. → Water- en bodemsysteem sturend bij (nieuwe) ontwikkelingen. → Agrariërs ook belangrijke rol als landschapsbeheerders. → Ontwikkelingen sluiten aan bij de eigenschappen van ons buitengebied en versterken de landschappelijke kwaliteit en de gezondheid en het welzijn van inwoners. → Versterken van de herkenbaarheid en beleefbaarheid van het buitengebied: koppelingen met cultureel erfgoed en klimaatopgave. → Opwek duurzame energie alleen mogelijk bij meervoudig ruimtegebruik. → Borgen van ons buitengebied als prettig woongebied.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

UITWERKING IN ZEVEN GEBIEDSTYPEN De gemeente Moerdijk kent veel afwisseling. Onze verschillende gebieden verdienen daarom ook een gebiedsgerichte, passende aanpak. Daarom hebben we onze ambities voor Moerdijk vertaald in gebiedsgerichte keuzes. Op deze manier geven we elke plek in onze gemeente een passende ontwikkelrichting mee voor de toekomst. We onderscheiden in totaal zeven deelgebieden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Zevenbergen (hoofdkern) Willemstad, Klundert en Fijnaart (voorzieningenkernen) Overige kernen Haven- en Industrieterrein en omgeving Regionale bedrijventerreinen Lokale bedrijventerreinen Buitengebied

SAMEN WERKEN WE AAN MOERDIJK 2040 De omgevingsvisie geeft ons een overzicht en begrip van de uitdagingen en opdrachten voor de toekomst. Voor alle nieuwe ideeën geldt dat deze visie het afwegingskader vormt. Om de vier jaar zullen we de omgevingsvisie bijstellen aan nieuwe ontwikkelingen en ambities. De visie blijft op deze manier altijd een actueel afwegingskader. Zo maken we Moerdijk in 2040 samen.

6

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

1

Inleiding

7

Het jaar 2040 lijkt ver weg. Toch is het dichterbij dan het lijkt. Want nú bedenken we samen hoe onze leefomgeving er dán uitziet. Met deze omgevingsvisie kijken we vooruit naar het jaar 2040 en schetsen we wat voor gemeente we dan willen zijn: Moerdijk als veelkleurig mozaïek, met krachtige kernen en een duurzame landbouw en economie. Met de rust en ruimte, maar ook de stedelijke kwaliteiten om de hoek. Hoe we willen dat onze leefomgeving er dan uitziet, welke keuzes we daartoe maken en hoe we hier met elkaar aan willen werken, staat in deze omgevingsvisie. Als gemeente Moerdijk zien we deze omgevingsvisie ook als een uitnodiging aan onze inwoners en ondernemers, initiatiefnemers en samenwerkingspartners in de gemeente om samen met ons te werken aan onze toekomstige leefomgeving. Dat gaat enerzijds over het beschermen van belangrijke kwaliteiten die wij als gemeente Moerdijk hebben en de gezondheid van onze inwoners, maar ook over

8

samen het initiatief nemen om in te spelen op alle ontwikkelingen die effect hebben op onze leefomgeving. We hebben hierin de afgelopen jaren al grote stappen gezet en willen dit met veel energie blijven doen. Daarom stippelen we nu onze koers uit zodat we weten waar we naartoe werken én hoe we dat gaan doen. We hebben deze omgevingsvisie opgesteld samen met onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke (keten)partners en het gemeentebestuur. De visie geeft richting aan toekomstige ontwikkelingen, initiatieven en beleid van onze gemeente voor de komende jaren. Daarnaast beschrijven we hoe we daar op hoofdlijnen uitvoering aan willen geven. We willen hiermee uitnodigen, inspireren en tegelijkertijd duidelijke ruimtelijke kaders stellen.

1.1

GROTE OPGAVEN VRAGEN OM EEN INTEGRALE VISIE OP DE LEEFOMGEVING

De gemeente Moerdijk is voor veel mensen een fijne plek om te wonen, werken en recreëren. Daar zijn we trots op en dat willen we in de toekomst zo houden. Maar dat is niet vanzelfsprekend, want de komende jaren krijgen we te maken met een groot aantal ontwikkelingen die effect hebben op onze leefomgeving. Ontwikkelingen op de woningmarkt en veranderingen in de bevolkingssamenstelling vragen om voldoende en passende woningen. Met name voor Moerdijkse jongeren en ouderen is het steeds lastiger om een passende woning te vinden. Ook ligt er een opgave om de bestaande woningvoorraad, bedrijventerreinen en de openbare ruimte te verduurzamen en klaar te maken voor de toekomst. Daarnaast zoeken we voor onze grotere en kleinere kernen naar manieren om voorzieningen voor iedereen zo goed mogelijk bereikbaar te houden. Als we naar ons buitengebied kijken, zien we dat dit volop in beweging is. De agrarische sector, een belangrijke drager van ons buitengebied, werkt aan een omslag naar duurzame landbouw. Maar ook klimaatopgaven vragen hier om ruimte. In de toekomst wisselen nattere periodes met piekbuien zich af met droge zomers. Dit vraagt aanpassingen in onze leefomgeving, zowel in ons buitengebied als in ons bebouwd gebied. Tegelijkertijd zitten we midden in de omschakeling naar meer duurzame, hernieuwbare energiebronnen.

Daarin neemt het Haven- en Industrieterrein met de aanwezige bedrijvigheid een belangrijke positie in, die de gemeentegrenzen van Moerdijk overstijgt. Al met al rijst de vraag hoe Moerdijk in de toekomst

9

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

een aantrekkelijke, gezonde en veilige gemeente blijft om te wonen, werken, ondernemen en recreëren; waar een goede balans is tussen ecologische, sociale en economische belangen. Als gemeente Moerdijk willen we zo goed mogelijk inspelen op deze uitdagingen en kansen benutten. We werken hier als gemeente samen met onze inwoners en andere partners al jaren hard aan. Ook is er al veel sectoraal beleid op de verschillende thema’s ontwikkeld. Maar de complexiteit van deze opgaven vragen om een blik die opgaven meer in samenhang bekijkt. Met deze omgevingsvisie hebben we daarom een belangrijke vertaalslag gemaakt: we hebben ons actuele beleid voor de fysieke leefomgeving, inclusief eventueel benodigde aanscherpingen en aanvullingen, samengebracht tot één integraal, overkoepelend en samenhangend toekomstverhaal. Een stip op de horizon waar we met elkaar naartoe willen werken. We zoeken hierbij naar slimme koppelkansen en meervoudig gebruik van de ruimte. Tegelijkertijd zien we ook dat onze opgaven en ambities soms een regionale, provinciale of nationale context kennen. Als centraal gelegen gemeente zijn er immers allerlei ontwikkelingen die onze gemeente raken. En als gemeente Moerdijk hebben we niet overal direct invloed op; regionale, provinciale en nationale projecten en beleidsinzet zijn van invloed op de omgeving en het grondgebied van Moerdijk. Daar houden we in deze

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

omgevingsvisie rekening mee. Deze (boven)lokale richtlijnen, beleid en wetgeving hebben gezamenlijk de bewegingsruimte bepaald waarbinnen de Moerdijkse omgevingsvisie vorm kreeg. Voor verschillende belangrijke thema’s en ontwikkelingen is in deze omgevingsvisie dan ook zorgvuldig de aansluiting gezocht op ander (bovenlokaal) beleid. Maar hierbij vormde het verkennen van lokale kansen en meerwaarde voor de gemeente Moerdijk, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, duurzaamheid, leefbaarheid, of veiligheid, steeds het vertrekpunt. Met de horizon op 2040 kijkt deze omgevingsvisie ver vooruit. Tegelijkertijd zijn we ons ervan bewust dat deze omgevingsvisie tot stand gekomen is in de context van nu, terwijl de opgaven die aan bod komen soms ook hard in beweging zijn. De toekomst is immers onzeker en we kunnen niet voorspellen hoe de wereld er over twintig jaar uitziet. Gelukkig is de omgevingsvisie een dynamisch instrument, wat het mogelijk maakt om de komende jaren, samen met de partners en inwoners van Moerdijk, regelmatig doelen en ambities bij te stellen als dat nodig is.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

1.2

WAT IS EEN OMGEVINGSVISIE?

Figuur 1 De opbouw en onderdelen van deze omgevingsvisie.

De omgevingsvisie is een beleidsinstrument voor gemeenten, voortkomend uit de Omgevingswet. Deze wet treedt naar verwachting in 2024 in werking. Het is een nieuw stelsel van landelijke regelgeving met regels over ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Dit stelsel bundelt de huidige 26 wetten en ruim honderd regelingen over de fysieke leefomgeving tot één wet. Maar veel belangrijker nog: de wet biedt lokale overheden meer afwegingsruimte in regels en beleid en dus meer mogelijkheden om in overleg te gaan over plannen en initiatieven. De Omgevingswet verplicht elke gemeente één omgevingsvisie op te stellen voor het gehele eigen

10

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

grondgebied. Na inwerkingtreding van de Omgevingswet is dit formeel een omgevingsvisie. Tot de inwerkingtreding heeft deze omgevingsvisie echter juridisch gezien de status van structuurvisie in de zin van artikel 2.1 van de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Een belangrijk verschil met de structuurvisie, de voorganger van de omgevingsvisie, is de integraliteit en de breedte; zo gaat de omgevingsvisie bijvoorbeeld ook in op het thema gezondheid. Daarnaast is de omgevingsvisie een dynamisch instrument. Dit maakt het mogelijk om de omgevingsvisie bij te stellen wanneer dit nodig is, terwijl de structuurvisie iedere 10 jaar wordt herzien.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

De Omgevingswet daagt ons als gemeente Moerdijk uit om goed na te denken over onze toekomst, de vormgeving van ons omgevingsbeleid en de manier waarop we willen (samen)werken met initiatiefnemers, inwoners, (keten)partners, bestuur, politiek en eigen organisatie. In het verlengde daarvan denken we na over onze rol als beleidsmaker, vergunningverlener, toezichthouder en procesbegeleider. Nu er meer afwegingsruimte komt in regels en beleid, wordt het steeds belangrijker om de juiste ambities te formuleren, kaders te stellen en het overleg daarover goed te organiseren. De belangrijkste verandering die de Omgevingswet beoogt, is dan ook een andere manier van werken en de

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

houding die daarbij wordt aangenomen: van een ‘nee-tenzij’-houding naar een ‘ja-mits’-houding. Met deze omgevingsvisie bieden we inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en onszelf als gemeentelijke organisatie houvast voor het ontwikkelen en uitvoeren van plannen voor het wonen, werken en recreëren in Moerdijk. Hierbij geven we antwoord op de lokale opgaven die spelen maar tegelijkertijd passen we de nationale ontwikkelingen en richtlijnen zo goed mogelijk lokaal in. Daarbij hebben wij als gemeente de taak om een veilige en gezonde leefomgeving te borgen en de kwaliteiten van onze gemeente te beschermen. In het kader van de Omgevingswet stellen ook de Rijksoverheid en de provincies een omgevingsvisie op. De Nationale Omgevingsvisie ↗ (NOVI) is de langetermijnvisie op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving van Nederland. Hierin staat het versterken van de omgevingskwaliteit centraal. Dit betekent dat natuur, gezondheid, milieu en duurzaamheid een centrale rol krijgen in nieuwe plannen. De Provinciale Omgevingsvisie ↗ (POVI) is de langetermijnvisie voor de gehele provincie Noord-Brabant. Het creëren van een leefomgeving waar inwoners, ondernemers en bezoekers prettig kunnen wonen, werken, studeren en ontspannen staat hierin centraal.

Bij het opstellen van de Moerdijkse omgevingsvisie is rekening gehouden met de ambities en kaders van regionaal, provinciaal en nationaal beleid. Daarnaast vormt bestaand en actueel beleid een belangrijk uitgangspunt voor de keuzes in deze omgevingsvisie.

11

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

Figuur 2 Samenhang van de belangrijkste (beleids)stukken.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

1.3

HOE EN MET WIE MAAKTEN WE DEZE OMGEVINGSVISIE?

Deze omgevingsvisie is van ons allemaal. Juist daarom hebben we gedurende het ontwikkelproces met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, alle ambtelijke afdelingen en de politiek nagedacht en samengewerkt. Dat deden we in de vorm van digitale en fysieke werkateliers, reflectiegesprekken, consultatierondes en gesprekken. In drie fasen met elk hun tussenproducten hebben we stap voor stap toegewerkt naar de omgevingsvisie Moerdijk 2040: → Verkennen: In de eerste fase hebben we de belangrijke kenmerken van de gemeente Moerdijk op een rij gezet, in beeld gebracht welke trends en ontwikkelingen op de gemeente afkomen en tot welke kansen en opgaven dit leidt. We hebben dit gedaan aan de hand van bureaustudie, een inventarisatie van bestaand beleid en gesprekken en werksessies met de samenleving, ambtenaren, (maatschappelijke) partners van de gemeente Moerdijk en het gemeentebestuur. We zochten daarin naar de gemene delers, maar keken ook naar mogelijke knelpunten. Ook hebben we in deze fase straatgesprekken gevoerd op uiteenlopende plekken in de gemeente en hebben we een digitale enquête uitgezet om inwoners en ondernemers te bevragen over welke uitdagingen zij zien voor de leefomgeving en wat hun visie op de toekomst is. De resultaten hebben we vastgelegd in de Atlas

12

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

Moerdijk 2040. De Atlas Moerdijk 2040 kan beschouwd worden als nulmeting. De belangrijkste kansen, opgaven en conclusies die in de Atlas naar boven komen, hebben we ondergebracht in drie integrale, strategische opgaven die in hoofdstuk 3 te vinden zijn. → Koers bepalen: In de tweede fase hebben we aan de hand van scenario’s het gesprek gevoerd over de gewenste ontwikkelrichting van onze kernen, de werklocaties en het buitengebied. We hebben gesproken met de samenleving, (maatschappelijke) partners en het gemeentebestuur. De scenario’s gaven een verbeelding en beschrijving van drie verschillende toekomsten voor Moerdijk. De scenario’s waren: (1) Vitaal en verbonden Moerdijk, (2) Groen-blauw Moerdijk en (3) Ondernemend Moerdijk. Met de scenario’s op tafel hebben we besproken wat mensen als voorstelbare en gewenste ontwikkelingen zagen voor de toekomst van Moerdijk, maar ook hebben we geduid welke elementen hier niet bij passen. Met de opbrengsten van deze gesprekken hebben we de notitie Koers Moerdijk 2040 opgesteld. Hierin staan de ambities, het toekomstbeeld voor de gemeente Moerdijk in 2040 en de strategische keuzes geformuleerd.

de ambities en keuzes vertaald naar verschillende deelgebieden in Moerdijk. In werksessies met de samenleving, (maatschappelijke) partners, ambtenaren en bestuur hebben we geverifieerd of we voor de verschillende gebieden de juiste keuzes voor ogen hebben. Na aanscherping is de ontwerpomgevingsvisie afgerond.

→ Ontwikkelen omgevingsvisie: In de derde fase hebben we de omgevingsvisie opgesteld. Hierin zijn

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

PARTICIPATIE: SAMEN NADENKEN OVER DE LEEFOMGEVING VAN MORGEN

De omgevingsvisie daagt ons als gemeente, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties uit om samen te werken aan de leefomgeving van morgen. We streven daarbij naar een gedeelde en breed gedragen visie. Daarom hebben we tijdens de totstandkoming van deze omgevingsvisie op vele momenten inzichten, perspectieven en verhalen met elkaar gedeeld. Een aantal belangrijke momenten waren: → Digitale enquête en straatgesprekken: in de eerste fase hebben we inwoners bevraagd op kwaliteiten, opgaven en dromen die ze voor de gemeente Moerdijk zien. Dit hebben we gedaan via 48 straatgesprekken en 1.001 ingevulde digitale enquêtes. → Scholenopdracht: de jongste inwoners van de gemeente Moerdijk hebben ook hun input geleverd voor deze omgevingsvisie via een schoolopdracht. Kinderen tussen de 4 en 12 jaar hebben hun dromen over de gemeente uitgebeeld via kijkdozen, knutselwerkjes en ansichtkaarten. Later in het traject hebben leerlingen van het Markland College in Zevenbergen een gastles gehad over de omgevingsvisie en meegedacht over wat zij belangrijk vinden voor de toekomst van de gemeente Moerdijk.

13

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

→ Ambtelijke werksessies: in alle drie de fases van het proces hebben ambtenaren van verschillende beleidsvelden hun inhoudelijke bijdrage geleverd en meegeschreven aan de verschillende tussenproducten en de uiteindelijke omgevingsvisie. Tijdens deze sessies stond de integrale blik op de leefomgeving altijd centraal. Omdat bij de Ateliers Moerdijk 2040 geen jongeren aanwezig waren, is in de derde fase van het proces nog een extra werksessie gehouden met jonge ambtenaren die in gemeente Moerdijk wonen. → Ateliers Moerdijk 2040: in elke fase van het proces om tot de omgevingsvisie te komen, gingen inwoners, ondernemers en ketenpartners met elkaar in gesprek over hun visie op de leefomgeving. We boden participanten de gelegenheid om hun dromen, vragen, zorgen en ambities te delen. Aan de hand van deze ateliers zijn keuzes in de visie bijgesteld of aangescherpt. Het eerste atelier werd vanwege de pandemie digitaal georganiseerd; de andere twee sessies vonden fysiek plaats.

aanvullend aan de Ateliers Moerdijk 2040 met relevante partijen – o.a. de provincie NoordBrabant, de buurgemeenten, de ZLTO, TenneT, waterschap Brabantse Delta en Havenbedrijf Moerdijk – reflecterende gesprekken gevoerd over tussentijdse opbrengsten. → Raads- en collegesessies: gedurende het proces zijn de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Moerdijk op regelmatige basis geïnformeerd en betrokken. Zo hebben er sessies plaatsgevonden met de klankbordgroep van de gemeenteraad, is de stuurgroep regelmatig bijgepraat en hebben er strategische sessies met het voltallige college plaatsgevonden. Op deze manier heeft het bestuur en de politiek ook haar bijdrage aan deze omgevingsvisie kunnen leveren. De resultaten van het participatietraject rondom het opstellen van deze omgevingsvisie zijn te vinden in de verschillende verslagen↗ van de bijeenkomsten.

→ Reflectiegesprekken met stakeholders en ketenpartners: de keuzes die we in deze omgevingsvisie maken, hebben niet enkel invloed op de gemeente Moerdijk, maar hebben ook implicaties voor de regio, de provincie en lokale (maatschappelijke) partners. Om deze reden hebben we

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

Samen vooral aan de slag met voldoende woningen

Met welke onderwerpen moeten we met elkaar in de gemeente Moerdijk vooral aan de slag (tot 2040)? (n=1.001) Kies er maximaal 2

Gemeente Moerdijk

“ Betaalbare woningen voor jongeren ” “ Meer groen, minder industrie ”

Samen vooral aan de slag met voldoende woningen

Met welke onderwerpen moeten we met elkaar in de gemeente Moerdijk vooral aan de slag (tot 2040)? (n=1.001) Kies er maximaal 2

Gemeente Moerdijk

In de gemeente moet men vooral met elkaar aan de slag om voldoende woningen te ontwikkelen. Een gezonde leefomgeving, voldoende voorzieningen en de kwaliteit van het buitengebied worden daarnaast ook als relatief belangrijk beoordeeld.

“ Betaalbare woningen voor jongeren ”

“ Meer winkelaanbod, scholen, supermarkten ”

“ Meer groen, minder industrie ”

“ Meer groen en behoud van boerenbedrijven ”

In de gemeente moet men vooral met elkaar aan de slag om voldoende woningen te ontwikkelen. Een gezonde leefomgeving, voldoende voorzieningen en de kwaliteit van het buitengebied worden daarnaast ook als relatief belangrijk beoordeeld.

“ Meer winkelaanbod, scholen, supermarkten ” “ Meer groen en behoud van boerenbedrijven ” Opgaven voor de toekomst

Opgaven voor de toekomst

16

16

Figuur 3 Impressie van de verschillende participatiemomenten die georganiseerd zijn in het kader van de omgevingsvisie

14

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

1.4

OMGEVINGEFFECTENSCAN

Voor deze omgevingsvisie is gedurende het proces een omgevingseffectenscan opgesteld door ingenieursbureau TAUW. De verschillende ambities, zoals op het gebied van energietransitie, klimaat, biodiversiteit, duurzame landbouw, mobiliteit, wonen en werken, leggen allemaal hun druk op de beperkt beschikbare (milieu)ruimte in Moerdijk. Een omgevingseffectenscan brengt de gevolgen van deze keuzes op het milieu en de omgeving in Moerdijk in beeld ten opzichte van de nulsituatie zoals in de Atlas Moerdijk staat omschreven. Zo kan het bestuur en de politiek de belangrijkste milieu-informatie meenemen in de afwegingen, keuzes en besluitvorming van de omgevingsvisie. We hebben ervoor gekozen om het proces van de omgevingsvisie en de omgevingseffectenscan gelijktijdig op te laten lopen. Op deze manier konden keuzes en ambities in de concept-omgevingsvisie al beoordeeld worden op hun effecten en is de uiteindelijke omgevingsvisie op onderdelen aangescherpt om ongewenste effecten op het milieu en de omgeving van Moerdijk te dempen.

15

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

1.5

LEESWIJZER

Na dit eerste, inleidende hoofdstuk kent deze omgevingsvisie nog vijf hoofdstukken. In hoofdstuk 2 beschrijven we de ontstaansgeschiedenis en de kwaliteiten en kernwaarden van Moerdijk. In hoofdstuk 3 beschrijven we onze drie integrale kernambities richting 2040. Hoofdstuk 4 beschrijft vervolgens tot welke stip op de horizon dit leidt, richting 2040. Dit is het Toekomstverhaal van Moerdijk: een wenkend perspectief voor onze gemeente in 2040. Dit hoofdstuk sluiten we af met de kaart van de omgevingsvisie. In hoofdstuk 5 volgt een gebiedsgerichte uitwerking van het toekomstverhaal naar zeven Moerdijkse deelgebieden. Tot slot beschrijven we in hoofdstuk 6 hoe we gaan samenwerken met andere partijen aan de ambities in deze visie. Ook beschrijven we hier hoe we de komende jaren vooruitgang monitoren en hoe de financiering eruitziet. Omdat het in de praktijk prettig is dat de hoofdstukken zelfstandig leesbaar zijn, ontstaat er in deze omgevingsvisie op plekken mogelijk overlap of dubbelingen, bijvoorbeeld in de kernambities die ook gebiedsgericht zijn uitvertaald.

16

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

2

Onze gemeente Moerdijk

17

2.1

KENSCHETS GEMEENTE MOERDIJK

De bestaande kwaliteiten van Moerdijk zijn een belangrijke onderlegger voor het gesprek over de toekomst. Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste ruimtelijke en maatschappelijke kwaliteiten van onze gemeente; deze vormen de basis waarop de omgevingsvisie gebouwd is.

begroeiing van grienden en andere hakhoutbosjes langs de voormalige kreken zijn kenmerkend voor ons cultuurlandschap. De buitendijkse gebieden aan de noord- en westkant vertegenwoordigen belangrijke natuurwaarden en, zoals het Hollandsch Diep, het Volkerak, maar ook de Biesbosch.

De gemeente Moerdijk is een uitgestrekte gemeente met vele kernen. De 11 kernen kennen allemaal hun eigen karakter: Fijnaart, Heijningen, Helwijk, Klundert, Langeweg, Moerdijk, Noordhoek, Standdaarbuiten, Willemstad, Zevenbergen en Zevenbergschen Hoek. Sommige zijn duidelijk historisch van karakter, andere meer agrarisch, en andere hebben een meer stedelijk karakter.

Een ander opvallend kenmerk van onze gemeente is de aanwezigheid van het Haven- en Industrieterrein. Dit relatief grote industriële gebied zet Moerdijk (inter)nationaal op de kaart. Aan de ene kant brengt dit een zeer groot aanbod aan werkgelegenheid en economische kansen, maar aan de andere kant levert het ook milieudruk en veiligheidsrisico’s. De aanwezigheid van het Haven- en Industrieterrein heeft dan ook in positieve maar deels ook in negatieve zin invloed op de brede welvaart in de gemeente Moerdijk. Samen met de betrokken partijen op het Haven- en Industrieterrein sturen we als gemeente Moerdijk op een goede balans tussen economische ontwikkeling en leefbaarheid.

De nauwe band met het water is onderscheidend voor onze gemeente. Het Hollandsch Diep, Volkerak, de Mark en Dintel, de Roode Vaart en vele kreken en kreekrestanten, maar ook de jachthavens en de zeehaven: de omgang met het water en de strijd tegen de zee tekenen het Moerdijkse landschap. De wegen, waterlopen en verkaveling van het buitengebied herinneren aan deze geschiedenis, maar ook de vorm van de dorpen. De begroeiing versterkt de structuur van het landschap. Bomenrijen van iepen, eiken en essen op de dijken begrenzen de grote open polders. De erfbeplanting bij boerderijen en hier en daar wat dichtere

18

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

Het grote landbouwareaal en de sterke agrarische sector zijn onmiskenbaar van grote betekenis voor onze gemeente, zowel economisch als voor de landschappelijke ervaring. Vooral de grote akkerbouwbedrijven, maar ook fruitteelt, glastuinbouw en verschillende veehouderijen kenmerken de agrarische sector binnen de gemeente. Tevens brengt

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

het uitgebreide buitengebied de rust en ruimte die inwoners van de gemeente Moerdijk zo koesteren. Waar de vormgeving en inrichting van het Moerdijkse buitengebied al decennialang grotendeels dezelfde uitstraling kent – na uitvoering van de ruilverkavelingen zijn hier op hoofdlijnen geen veranderingen aangebracht – geldt dit niet voor het stedelijk gebied. Hier is een duidelijk verschil in snelheid te zien. In het westelijk deel van de gemeente, met de vestingsteden Willemstad en Klundert, kennen de dorpen nog grotendeels een kleinschalig karakter. Door de aanleg van het Haven- en Industrieterrein is het gebied ten oosten van Klundert van karakter veranderd. De wegenstructuur in het gebied is aangevuld met verschillende spoor- en snelwegen die de structuur van het polderland doorsnijden. Van de kernen is vooral Zevenbergen sinds de Tweede Wereldoorlog sterk gegroeid. Bijzonder is ook het rijke cultuurhistorische verleden van onze gemeente. Zo maakt een groot deel van de gemeente deel uit van de Zuiderwaterlinie; de oudste, langste en meest gebruikte waterlinie van Nederland. De bijzondere vestingsteden Willemstad en Klundert – maar ook forten (Fort Sabina, De Hel, Bovensluis, Noordschans) en inundatiegebieden – herinneren nog altijd aan deze geschiedenis.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

Tevens hebben ze een recreatieve en toeristische waarde. Andere (cultuur)historische elementen die getuigen van de geschiedenis van onze gemeente zijn bijvoorbeeld het industrieel erfgoed van de rijke suikerindustrie, de gezichtsbepalende bebouwing binnen de kernen en de vele kerken verspreid door de gemeente. Op sociaal vlak kenmerkt onze gemeente zich door een hoge betrokkenheid en saamhorigheidsgevoel binnen de kernen, maar in mindere mate tussen de kernen. Het verenigingsleven is er krachtig en een belangrijke waarde. Inwoners geven aan dat ze hier prettig, rustig en veilig wonen, en dat het “ons-kent-ons” gevoel zeer sterk leeft binnen de kernen.

19

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

2.2

MOERDIJK IN DE REGIO

Als gemeente Moerdijk kijken we niet alleen naar onszelf, maar hebben we onze ogen van oudsher ook naar buiten gericht. De strategische ligging van onze gemeente – gelegen tussen belangrijke stedelijke regio’s, aan het water van het Hollandsch Diep en op een kruispunt van infrastructuur –biedt tot op de dag van vandaag veel economische kansen. Dit maakt ons als gemeente Moerdijk uniek en de ontwikkeling van het invloedrijke Haven- en Industrieterrein is hier dan ook onlosmakelijk mee verbonden. De (inter)nationale ambities op het gebied van duurzaamheid en de energietransitie maken onze unieke ligging richting de toekomst alleen maar belangrijker. Verschillende ruimtelijke ontwikkelingen – die essentieel zijn voor de verduurzaming van de Nederlandse industrie – hebben vanuit bovenregionaal perspectief veel potentie om binnen onze gemeentegrenzen een plek te krijgen. Dit komt door de strategische ligging van onze gemeente (met bijvoorbeeld de aanwezige buisleidingenstraat en energie-infrastructuur) en de aanwezigheid van grootverbruikers van energie. Hierdoor wordt zowel vanuit de regio, de provincie als vanuit Den Haag naar Moerdijk gekeken om haar maatschappelijke verantwoordelijkheid op te pakken en de energieen grondstoffentransitie aan te jagen. Dit zorgt ervoor dat wij als gemeente Moerdijk op belangrijke thema’s over de gemeentegrenzen heen durven te

20

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

Figuur 4 Strategische ligging van Moerdijk in de regio.

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

kijken, zonder dat we ons lokale perspectief uit het oog verliezen. Het belang van regionaal denken is ook terug te zien in de vele regionale samenwerkingsverbanden die we kennen, op verschillende schaalniveaus. Ten eerste worden we omringd door tal van buurgemeenten: de Brabantse gemeenten Steenbergen, Halderberge, Etten-Leur, Breda en Drimmelen en de Zuid- Hollandse gemeenten Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard en Dordrecht. Met deze gemeenten werken we op verschillende thema’s bilateraal samen. Daarnaast is de gemeente Moerdijk onderdeel van de regio West-Brabant: dit is een structurele samenwerking van zestien gemeenten met de gezamenlijke ambitie om de regio te versterken. Daarvoor zet men zich in op het gebied van economie, arbeidsmarkt, mobiliteit en ruimte. Tevens zijn er verschillende

21

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

Gemeenschappelijke Regelingen in de regio (Midden- en) West-Brabant gericht op gezondheid (GGD), veiligheid, werkgelegenheid, ambulancevoorziening, belastingsamenwerking en ICT. De Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant voert op het terrein van omgevingsrecht de VTH-taken op het gebied van milieu en bodem uit voor de gemeente Moerdijk.

wonen, economie, bereikbaarheid en landschap en klimaat.

Aanvullend op bovenstaande samenwerkingen wordt het belang van samenwerking binnen het stedelijk systeem steeds groter. Als gemeente Moerdijk maken we vanwege de economische kracht van het Haven- en Industrieterrein en onze grote oppervlakte zowel onderdeel uit van het stedelijk systeem West-Brabant West (Bergen op Zoom, Roosendaal) als het stedelijk systeem Breda-Tilburg. De samenwerking binnen de stedelijke systemen heeft betrekking op de thema’s

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

3

Drie integrale kernambities voor Moerdijk richting 2040 22

In de Atlas Moerdijk 2040 is op negen thema’s verkend waar de gemeente Moerdijk nu staat, welke trends en ontwikkelingen op de gemeente afkomen en tot welke kansen en opgaven dit leidt. We zien hier dat er ontzettend veel opgaven spelen en in beweging zijn, maar ook op elkaar inwerken. De blik van de omgevingsvisie is breed en de complexiteit is groot. Dit brengt de uitdaging met zich mee om tot een heldere koers naar de toekomst te komen. Daarom stellen we als gemeente Moerdijk duidelijk prioriteiten en brengen we scherpte aan in onze ambities.

23

Dit brengt ons tot drie integrale kernambities voor Moerdijk richting 2040: 1. Versterken van stadse én dorpse leefomgeving 2. Bouwen aan een vitale en gezonde economie 3. Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied Daarbij zien wij dat het werken aan een toekomstbestendig Moerdijk niet kan zonder duurzaamheid1, gezondheid en klimaatadaptatie2 voorop te stellen. Sterker nog, richting 2040 vormen ze de basis en randvoorwaarde van waaruit we als gemeente zullen denken over en werken aan de toekomst van Moerdijk.

3.1

VERSTERKEN VAN STADSE ÉN DORPSE LEEFOMGEVING

DEZE KERNAMBITIE IN HET KORT:

ONZE AMBITIES RICHTING 2040:

→ Groei van het aantal inwoners van onze gemeente richting

We zetten in op groei van onze gemeente naar 2040 en daarvoor gebruiken we de bestaande kwaliteiten en verschillen in onze gemeente als vertrekpunt. Zo versterken we het samenspel tussen de hoofdkern (Zevenbergen), de voorzieningenkernen (Willemstad, Klundert en Fijnaart) en de overige kernen. Concreet betekent dit dat we inzetten op een schaalsprong van Zevenbergen - in woningen, voorzieningen en bereikbaarheid waardoor Zevenbergen ook regionaal in betekenis groeit, dat we inzetten op het versterken van de voorzieningenkernen Willemstad, Klundert en Fijnaart in woningen, voorzieningenniveau en bereikbaarheid en dat we zorgen dat de overige, kleinere kernen hier uitstekend mee verbonden zijn en bovenal een rustige woonomgeving bieden. De leefomgeving van Moerdijkers reikt immers verder dan de eigen woonkern; de dagelijkse verplaatsingen spelen zich vaak af op een groter schaalniveau. Op deze manier kunnen inwoners uit de kleinere kernen meeprofiteren van de voorzieningen in de grotere kernen.

het jaar 2040. → Zevenbergen: schaalsprong in woningen, voorzieningen en bereikbaarheid. → Versterken van de voorzieningenkernen Willemstad, Fijnaart en Klundert, in woningen, voorzieningen en bereikbaarheid. Elk van deze kernen heeft een eigen mobiliteitshub. → Overige kernen zijn uitstekend verbonden met de voorzieningenkernen. Bereikbaarheid is belangrijker dan dat alle voorzieningen in alle kernen te vinden zijn. → Het toevoegen van woningen levert een brede meerwaarde op en gebeurt via nieuwbouw en transformatie. Hierbij heeft inbreiding de voorkeur boven uitbreiding. → Bodem en water zijn sturend voor nieuwe ontwikkelingen. → Wonen, werken en voorzieningen zoveel mogelijk in de nabijheid van ov-haltes. → Opwaardering stationsgebied Zevenbergen en stationsgebied Lage Zwaluwe. → Vergroten aantrekkelijkheid van vervoer per fiets. → Versterking van de sociale infrastructuur, bijvoorbeeld door het faciliteren van vrijwilligersorganisaties, het verenigingsleven of benodigde voorzieningen. → Nieuwkomers: Moerdijkers van de toekomst. → Veilige leefomgeving is de basis.

24

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

Tot 2040 zetten we in op het toevoegen van voldoende woningen, waarbij we inspelen op de

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

kwantitatieve en kwalitatieve woningbehoefte van nu en de toekomst, van zowel de huidige als toekomstige inwoners. Het zwaartepunt van de nieuwbouwontwikkelingen ligt in Zevenbergen, maar ook in de voorzieningenkernen Willemstad, Klundert en Fijnaart zal er genoeg worden toegevoegd. We werken hieraan via nieuwbouw en transformatie, waarbij inbreiding de voorkeur heeft boven uitbreiding. Maar ook in de overige, kleinere kernen heeft woningbouw blijvend onze aandacht. Hierbij richten we ons op kleinschalige ontwikkelingen die passen bij de schaal en lokale behoefte, zoals nieuwbouw op binnendorpelijke locaties en aan de randen om een zorgvuldige afronding van de dorpsranden te bewerkstelligen. In alle gevallen willen we dat ontwikkelingen het bestaande karakter van de kernen versterken. Op de schaal van de hele gemeente leidt dit tot een afwisseling in dynamische en meer stedelijke woonmilieus en meer rustige en landelijke woonmilieus. Wanneer we sleutelen aan de Moerdijkse woningvoorraad is onze inzet dat dit altijd een bredere meerwaarde oplevert dan enkel het toevoegen van woningen. Denk aan een verduurzamingsslag,

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

25

vergroening van de leefomgeving, verbeteren klimaat robuustheid van de leefomgeving, het inspelen op demografische veranderingen (zoals vergrijzing en een toenemende zorgvraag) en het versterken van de vitaliteit en leefbaarheid.

we met realisme naar de voorzieningen in de kleine kernen. We blijven de voorzieningen in de kleine kernen steunen als inwoners ze gebruiken. Maar we durven ook zaken te veranderen als het gebruik te ver terugloopt of kosten onevenredig oplopen.

We clusteren de belangrijkste maatschappelijke en commerciële voorzieningen in Zevenbergen, Willemstad, Klundert en Fijnaart. We borgen een goede bereikbaarheid van deze voorzieningen, met openbaar vervoer, fiets en auto. Dit is in lijn met het programma Vitale Centra. Daarnaast zorgen we dat elke kleine kern een eigen ontmoetingsplek heeft, passend bij de schaal van de kern. Een uitstekende bereikbaarheid van voorzieningen is belangrijker dan dat alle voorzieningen in alle kernen te vinden zijn. Maar het kan gebeuren dat deze bereikbaarheid op sommige plaatsen deels afhankelijk zal zijn van de inzet van vrijwilligers. Tegelijkertijd kijken

We vergroten de bereikbaarheid van de hele gemeente en zetten daarbij in op méér dan automobiliteit. Voor nieuwe (grootschalige) ontwikkelingen hanteren we knooppuntontwikkeling als basis: we brengen wonen, werken en voorzieningen zoveel mogelijk in de nabijheid van ov-haltes of hubs (knooppunten van verschillende modaliteiten). Zo zetten we in op de opwaardering en een verbeterde bereikbaarheid van stationsgebied Zevenbergen inclusief een HOV-verbinding naar Breda. Ook zetten we in op de ontwikkeling van stationsgebied Lage Zwaluwe als onderdeel van de Internationale Knoop Breda waarmee het

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

een belangrijke functie krijgt in de bereikbaarheid van West-Brabant. Dit vergroot de lokale bereikbaarheid rond de stationsgebieden, maar het biedt ook kansen voor de hele gemeente. Zo kunnen we de verbindingen met de andere, kleinere kernen in de gemeente Moerdijk verbeteren, maar ook kan de bereikbaarheid van het Haven- en Industrieterrein met het openbaar vervoer worden vergroot. Zo profiteert de hele gemeente mee. In Willemstad, Klundert en Fijnaart zetten we in op een hub die past bij de maat, doelgroep en voorzieningenaanbod van de kern, in aansluiting met de insteek van het programma Vitale Centra. Daarnaast zetten we in op het vergroten van de aantrekkelijkheid van de fiets als vervoermiddel, zowel op doorfietsroutes als reguliere fietspaden. Dit draagt bij aan een gezonde leefstijl en aan een verbeterde bereikbaarheid naar en tussen de gemeente Moerdijk, alle

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

kernen, de werklocaties en ons buitengebied. Hierbij zorgen we voor veilige en goed verlichte fietspaden. We willen dat alle Moerdijkers - jong, oud of nieuwkomer - de kans hebben om mee te kunnen doen in de samenleving en zich verbonden voelen met elkaar en met hun leefomgeving. Inwoners hebben samen met de gemeente een verantwoordelijkheid voor de inrichting en het gebruik van hun leefomgeving en hebben zeggenschap over hun leefomgeving. Daarom bieden we ruimte voor initiatief vanuit de samenleving, om betrokkenheid en medeverantwoordelijkheid te stimuleren. Dat betekent ook dat de gemeente Moerdijk zaken soms wat meer zal loslaten en meer in een faciliterende rol komt. Tegelijkertijd zetten we in op versterking van de sociale infrastructuur. Bijvoorbeeld door het faciliteren van vrijwilligersorganisaties, het verenigingsleven of

26

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

benodigde voorzieningen. Dit stelt inwoners in staat een netwerk te onderhouden en er ontstaat informeel aanbod van hulp en ondersteuning, waar nodig begeleid door formele hulp en ondersteuning. We willen dat de leefomgeving in de gemeente Moerdijk uitnodigt tot ontmoeten en bewegen. We vinden het belangrijk dat mensen bij wijze van spreken vanaf hun voordeur direct toegang hebben tot groene wandel- en fietsroutes, zowel binnen de bebouwde kom als naar het buitengebied. Ook vinden we het belangrijk dat we onze leefomgeving - zoals onze wijken, de schoolomgevingen of routes - zo inrichten dat het mensen stimuleert tot actieve mobiliteit (fiets, wandelen) in de plaats van de auto te gebruiken. Daarnaast is onze inzet dat elke kern in de gemeente Moerdijk één of meerdere formele speelplekken in de buitenruimte heeft, die tevens

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

als ontmoetingspunt functioneren voor de buurt, wijk of kern. Wij zien nieuwkomers als Moerdijkers van de toekomst. Denk hierbij aan vestigers uit andere gemeenten, arbeidsmigranten (die nodig zijn voor de huidige en toekomstige bedrijven in de gemeente) en statushouders. We zetten in op het behouden van deze doelgroepen en - specifiek voor vestigers uit andere gemeenten - op het aantrekken ervan. Voor de huisvesting zetten we in op spreiding over de gemeente en naar draagkracht van de kernen en wijken. Hierbij houden we rekening met de eigen, kenmerkende behoeften van deze verschillende doelgroepen. We willen dat in de gemeente Moerdijk een veilige woon- en werkomgeving de basis is. Hiertoe zetten we in op een verkeersveilige gemeente, gaan we

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

actief ondermijning tegen (in het buitengebied, maar ook op de bedrijventerreinen) en zetten we maximaal in op een zo veilig mogelijke leefomgeving bij het gebruik en transport van gevaarlijke stoffen. Bij het streven naar een veilige en gezonde leefomgeving houden we de geldende wettelijke normen aan en kiezen wij voor een beleidsneutrale overgang van huidige milieuwetgeving naar de Omgevingswet, tenzij de Omgevingswet anders bepaalt. Daarnaast zetten we in op een sociaal veilige woonomgeving in de buurten, bijvoorbeeld met de inzet van buurtpreventie, een wijk-GGZ’er en aandacht voor inclusiviteit. Ten slotte plegen we nadrukkelijke inzet op een toegankelijke openbare ruimte.

BEKNOPTE WEERGAVE VAN DE HUIDIGE SITUATIE IN MOERDIJK ROND DEZE KERNAMBITIE: → De inwoners van de gemeente Moerdijk zijn relatief oud. De komende jaren zet de vergrijzing verder door. Daarnaast zijn

maar ook arbeidsmigranten en spoedzoekers - zijn belangrijk voor deze groei.

er veel jongeren die uit onze gemeente vertrekken, bijvoorbeeld voor studie of werk. Dit heeft invloed op de

→ We zien zowel landelijk, regionaal als lokaal een grote druk op

vraag naar woningen in onze gemeente, de manier waarop

de woningmarkt. Met name voor starters, lage- en middenin-

de leefomgeving is ingericht en wordt gebruikt en de

komens en ouderen is het in de gemeente Moerdijk en de

behoefte aan (zorg)voorzieningen.

regio moeilijk om een passende en betaalbare woning te huren of kopen.

→ Het voorzieningenniveau en de afstand tot voorzieningen verschilt sterk tussen de verschillende kernen in Moerdijk. In

→ In de bebouwde omgeving en openbare ruimte van de

sommige kernen staat het voorzieningenniveau onder druk.

gemeente Moerdijk ligt een grote opgave op het gebied van

Het leefbaar en aantrekkelijk houden van de (kleinere) kernen

klimaat, energie en verduurzaming, met name in de

is een zeer belangrijke opgave. Daarbij is het bereikbaar en

naoorlogse wijken. Een groot aantal woningen en gebouwen

op peil houden van het aanbod aan voorzieningen cruciaal.

moeten aardgasvrij verwarmd gaan worden. Hiervoor moeten

Denk bijvoorbeeld aan voorzieningen op het vlak van zorg,

we zoeken naar een duurzame warmteoplossing.

sport, onderwijs en vergrijzing, maar ook voorzieningen die inspelen op het aantrekkelijk houden van de gemeente voor

Dit kader schetst op hoofdlijnen de belangrijkste context van

kinderen en jongeren.

opgaven en kansen voor deze kernambitie. In de Atlas Moerdijk 2040 is een uitgebreidere uiteenzetting te vinden van de trends,

→ In de gemeente Moerdijk hebben we te maken met opgaven

opgaven en kansen die de toekomst van Moerdijk beïnvloeden.

op het gebied van gezondheid. Dit gaat niet alleen over de fysieke gezondheid, maar ook de mentale gezondheid van onze inwoners, zoals eenzaamheid, depressies en jeugdproblematiek. Het werken aan een gezonde leefomgeving en het bieden van ruimte voor ontmoeting en beweging is daarom steeds belangrijker. Dit kan ook bijdragen aan de vitaliteit in de kernen, het behoud van de saamhorigheid in de kernen en het verenigingsleven. → In de prognoses neemt de bevolking van Moerdijk tot 2030 nog licht toe, om daarna geleidelijk af te nemen tot 2040. Dan heeft Moerdijk weer ongeveer net zoveel inwoners als nu. Vestigers - veelal gezinnen die in Moerdijk komen wonen,

27

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

3.2

BOUWEN AAN EEN VITALE EN GEZONDE ECONOMIE

DEZE KERNAMBITIE IN HET KORT:

ONZE AMBITIES RICHTING 2040

→ Verduurzaming van het Haven- en Industrieterrein.

We benutten de economische kansen en de (strategische) positie die we als gemeente Moerdijk hebben om de brede welvaart, de vitaliteit van onze gemeente en de gezondheid van onze inwoners te versterken. Kortom, we zien onze economie als dienend aan de samenleving in Moerdijk, en niet andersom.

→ Doorontwikkeling Haven- en Industrieterrein tot energieknooppunt van nationaal belang. → Energieprojecten in de gemeente Moerdijk zijn gekoppeld aan lokale of regionale opgaven. → Blijvend evenwicht tussen economische activiteit op het Haven- en Industrieterrein en milieudruk op mens en omgeving. → Ontwikkelingen op het Haven- en Industrieterrein worden beoordeeld vanuit een meerwaarde benadering. Hiermee sturen we op concrete, lokale doelen op het gebied van duurzaamheid, klimaat, gezondheid, bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid. → Aanhouden Roode Vaart reserve, ontwikkeling onder voorwaarde dat noodzaak is aangetoond en meerwaarde ontstaat op gebied van onder meer duurzaamheid, klimaat, bereikbaarheid en leefbaarheid. → Extra ruimte op lokale (bestaande en nieuwe) bedrijventerreinen voor het MKB. → Inzet op toekomstbestendige werkgelegenheid, met goede balans tussen type werkgelegenheid en het beschikbare aanbod werknemers inclusief daarbij behorende huisvesting. → Inzet op goede bereikbaarheid, inclusief de omslag naar gezonde, veilige en duurzame vormen van goederen- en personenvervoer.

28

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

We zien de verduurzaming van het Haven- en Industrieterrein als een belangrijke opgave waar we niet omheen kunnen. Enerzijds vanuit onze strategische positie in de energie-infrastructuur. Anderzijds vanuit het maatschappelijk belang van de verduurzamingsopgave (zoals CO2-reductie en reductie van stikstofuitstoot door de industrie). Daarom nemen we als gemeente Moerdijk onze verantwoordelijkheid voor de toekomst, en kiezen we voor de (door)ontwikkeling van het Haven- en Industrieterrein tot een energieknooppunt van nationaal belang. Het Haven- en Industrieterrein is dan ook de plek waar nationale en regionale energie-infrastructuur wordt ingepast. Waar dit niet mogelijk is, vindt inpassing plaats met respect voor de omgeving, ook als dat meer geld kost. Alleen op

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

deze manier kan het gebied zich in balans en met behoud van maatschappelijk draagvlak ontwikkelen. Daarbij stellen we als voorwaarde dat in de gemeente Moerdijk alleen energie-infrastructuurprojecten landen die een lokale koppeling hebben met de verduurzamingsopgaven van de Moerdijkse industrie of met lokale en regionale opgaven. Opgaven zonder lokale of regionale koppeling horen op een andere plek. Bij de (economische) ontwikkeling van het Havenen Industrieterrein streven we naar een beter evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op de mens en de omgeving. Ontwikkelingen op Haven- en Industrieterrein, zowel industriële als economische activiteiten, moeten significant bijdragen aan de verduurzaming van de bestaande activiteiten. Maar we vinden het belangrijk dat ontwikkelingen ook bijdragen aan het creëren van bredere meerwaarde op het gebied van duurzaamheid, klimaat, gezondheid, veiligheid en leefbaarheid. Voor het sturen op deze meerwaarde pakken we als gemeente een regisserende rol. Zo hanteren we voor ontwikkelingen op het Haven- en

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

Industrieterrein een meerwaarde benadering, om te sturen op concrete lokale doelen op het gebied van duurzaamheid, klimaat, gezondheid, bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid voor de omgeving. Maar denk ook aan doelen zoals het versterken van lokale gemeenschappen of het vitaal houden van de kleinere kernen en het buitengebied. Daarbij gaat specifieke aandacht uit naar de direct omliggende kernen Klundert, Moerdijk-dorp en Zevenbergen. We houden de Roode Vaart reserve, zoals eerder opgenomen in de Structuurvisie Moerdijk 2030, aan (een reservering voor uitbreiding van de huidige insteekhaven Roode Vaart op het Haven- en Industrieterrein), maar deze ontwikkeling kan enkel plaatsvinden onder voorwaarde dat noodzaak is aangetoond en meerwaarde ontstaat op gebied van onder meer duurzaamheid, klimaat, bereikbaarheid en leefbaarheid.

29

► INLEIDING

► ONZE GEMEENTE MOERDIJK

We spannen ons als gemeente Moerdijk in om het juiste bedrijf op de juiste plek te krijgen. Bij ontwikkelingen op onze bedrijventerreinen kijken we samen met betrokkenen altijd eerst naar de mogelijkheden van verplaatsing en verdichting op de bestaande terreinen voordat we kijken naar mogelijkheden voor uitbreiding van terreinen. Zo kunnen we beter sturen op de gewenste verduurzaming, bijvoorbeeld op het gebied van energie of circulariteit, en kunnen we extra (geluids)belasting op de omgeving beperken. Op lokale (bestaande en nieuwe) bedrijventerreinen zoeken we naar extra ruimte voor het lokale bedrijfsleven (MKB). Ook hierbij geldt dat het leveren van een bijdrage aan een groenere economie een belangrijke voorwaarde is. Als gemeente Moerdijk richten we ons op toekomstbestendige werkgelegenheid. Voor

► DRIE INTEGRALE KERNAMBITIES

► TOEKOMSTVERHAAL 2040

ontwikkelingen op onze bedrijventerreinen vormen de gevolgen voor de arbeidsmarkt onderdeel van de afweging. We zoeken een goede balans tussen het type werkgelegenheid en het aanbod van beschikbare werknemers inclusief daarbij behorende huisvesting. Ook vinden we het belangrijk dat werknemers in onze gemeente de mogelijkheid krijgen om, bijvoorbeeld via scholing, hun vaardigheden aan te laten sluiten op veranderende werkzaamheden. We zien dat een aantrekkelijk vestigingsklimaat afhankelijk is van goede bereikbaarheid. Dit geldt zowel voor het perspectief van bedrijven en werknemers als dat van inwoners. Als gemeente Moerdijk investeren we samen met andere overheden, het Havenbedrijf en het bedrijfsleven in deze bereikbaarheid. Dat doen we bijvoorbeeld door in te zetten op de betrouwbaarheid van de

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

oeververbindingen en de bereikbaarheid van de bedrijventerreinen. Tegelijkertijd streven we naar een verandering in de manier van reizen naar meer duurzame en veilige vervoersopties. We koppelen dat aan de groei van het goederenvervoer. Daarbij zetten we in op een omslag naar meer verschillende duurzame en veilige modaliteiten via weg, water, spoor en buis.

BEKNOPTE WEERGAVE VAN DE HUIDIGE SITUATIE IN MOERDIJK ROND DEZE KERNAMBITIE: → De gemeente Moerdijk is een van de belangrijkste logistieke