Getekende bijlage 1 - Centrumvisie Willemstad

MOERDIJK Behoort bij beluit van de raad van de gemeente Meerdijk d.d. t ZI3(ZcyZC

Inhoud 1. Inleiding

3

2. Willemstad onder de loep

7

3. Toekomstperspectief Willemstad

25

4. Actieplan Willemstad

45

5. Bijlagen

(los document)

1

Inleiding

In deze inleiding schetsen we de aanleiding voor de centrumvisie. We maken duidelijk wat we ermee willen bereiken, waarom deze visie van belang is, binnen welke kaders we werken en hoe we deze visie samen met betrokkenen hebben ontwikkeld.

3

DAAROM DEZE CENTRUMVISIE Nieuwe koers voor een veranderende vesting Willemstad heeft veel te bieden: een sfeervol vestingstadje, omgeven door groen en water en voorzieningen met gezellige terrassen. Jaarlijks trekt Willemstad dan ook veel bezoekers. Ondernemers, vastgoedeigenaren, inwoners en de gemeente zijn zich bewust van deze unieke waarde, maar zien tegelijkertijd ook de uitdagingen: hoe zetten we bezoeker/toerist positief in maar voorkomen we overlast voor de inwoners? Daarnaast hebben we de afgelopen jaren ook geleerd dat de wereld voortdurend verandert. We winkelen anders, we werken anders en delen onze vrije tijd anders in. We bezoeken een centrum niet puur voor het winkelen, maar juist ook voor ontmoeting, ontspanning en beleving. Dit vraagt om een breder palet aan functies. Voorzieningen staan steeds meer onder druk en maken steeds meer plaats voor woningen. Willemstad moet daarop inspelen om ook relevant en aantrekkelijk te blijven voor de kritisch bezoeker. Om die redenen is er gewerkt aan een centrumvisie voor de vesting Willemstad. De vesting heeft de primaire focus (scope), maar ontwikkelingen daarbuiten die van invloed zijn op de vesting, worden meegenomen. De visie die voor u ligt, inclusief actieplan, vormt de stip op horizon voor de ontwikkeling van het centrum voor de komende jaren.

Een visie waarin gezocht is naar een juiste balans tussen inwoner en bezoeker, om zo aantrekkelijk te blijven voor beide groepen. Context De gemeente Moerdijk is bezig met de Programma Aanpak Vitale Centra. Het college van de gemeente Moerdijk zet met het bestuursakkoord 2022–2026 stevig in op ‘vitale centra’ en wil kansen benutten voor- en met de inwoners en ondernemers. Het college wil hierop fors investeren en

Centrumvisie Willemstad

gaat aan de slag met het vitaal maken van de centra van Zevenbergen, Klundert, Fijnaart en Willemstad. Voor de eerste 3 kernen is al een visie opgesteld. Dit document gaat over het vitale centrum van Willemstad. Vooraf is bestaand beleid/onderzoeken bestudeerd, zie hiervoor bijlage 5.1. Programma Vrijetijdseconomie Door de belangrijke rol van recreatie en toerisme, is er gekozen voor een gelijklopend traject met betrekking tot een Programma Vrijetijdseconomie dat ook in 2026 wordt opgeleverd. Waar deze visie ingaat op het centrum van Willemstad, zal het Programma Vrijetijdseconomie een (gemeente-) brede scope hebben. De producten zijn afzonderlijk, maar in afstemming met elkaar opgesteld. Omgevingsvisie Moerdijk 2040 De Omgevingsvisie voor de gemeente Moerdijk vormt een belangrijk uitgangspunt. Hierin staat onder andere dat de belangrijkste maatschappelijke en commerciële voorzieningen in Zevenbergen, Klundert en Willemstad worden geclusterd. Een goede bereikbaarheid van deze kernen dient geborgd te worden. Er ligt hier bijvoorbeeld nog een kans voor fietsverbindingen. Willemstad wordt samen met Klundert en Fijnaart gezien als de voorzieningenkern van de gemeente. Het is een belangrijk aandachtspunt om de voorzieningenkernen vitaal te houden, onder andere door het versterken en benutten van recreatieve kwaliteiten, met aandacht voor het cultureel aanbod.

Willemstad is een rijks beschermd stadsgezicht en heeft vele rijksmonumenten.

4

DAAROM DEZE CENTRUMVISIE Het proces richting de visie Werken aan het centrum van morgen doen we samen. Zo is er een kopgroep opgericht met o.a. ondernemers, eigenaren en de Stadstafel om in verschillende fasen in het proces mee te denken. Er heeft een inwonersenquête en een brede bijeenkomst (centrumconferentie) plaatsgevonden om het bredere publiek mee te nemen. Tijdens de brede bijeenkomst hebben we samen nagedacht over het toekomstperspectief voor de vesting van Willemstad. Een centrumvisie die gaat voor impact De integrale visie vormt daarvoor de stip op de horizon voor inwoners, ondernemers, vastgoedeigenaren, gemeente en andere partijen. De visie sluit aan bij het lokale DNA van Willemstad en gaat vanuit belangrijke uitgangspunten in op de kernopgaven. In een actieplan geven we vervolgens aan hoe we deze kansen willen verzilveren en waar we de komende jaren ‘werk van gaan maken’. Hierdoor bieden we ook duidelijkheid en perspectief bieden aan ondernemers, vastgoedeigenaren en marktpartijen. Kortom, deze visie fungeert als een inspirerend kompas om vooral gezamenlijk aan de slag te gaan! Leeswijzer In hoofdstuk 2 is Willemstad onder de loep genomen. Hierin zijn de belangrijkste bouwstenen voor de visie uitgewerkt. Vervolgens staat in hoofdstuk 3 het toekomstperspectief belangrijkste strategielijnen die daarbij horen centraal.

Tot slot is in hoofdstuk 4 een actieplan opgenomen met daarin acties en maatregelen die de gemeente, ondernemers en vastgoedeigenaren gezamenlijk oppakken om tot realisatie van de ambitie voor het centrum te komen. ​Er is een apart bijlagendocument opgesteld met daarin onder andere de verdere uitwerking van de bouwstenen. In dit rapport wordt daar verschillende keren naar verwezen.

Centrumvisie Willemstad

5

HET BELANG VAN HET CENTRUM VOOR DE BREDE WELVAART IN WILLEMSTAD We kijken naar het centrum met een brede blik Centrumgebieden zijn continu in ontwikkeling, zo ook de vesting van Willemstad. Maar, hoe ziet die ontwikkeling eruit op lange termijn? Wat gaan we daarvoor doen? Hoe geven we richting aan deze ontwikkelingen? Hoe gaan we slim ambities samenvoegen en heldere keuzes maken? En hoe houden we rekening met het veranderend klimaat, mobiliteitstransitie, demografische ontwikkelingen, ons veranderend consumentengedrag en de energietransitie? De centrumvisie kan daardoor niet los gezien worden van deze vragen. Door juist hier rekening mee te houden, werken we aan een centrum dat ook een waardevolle bijdrage levert aan de brede welvaart in de gemeente.

Een aantrekkelijk en groen leefklimaat in het centrum dat aanzet tot beweging en daardoor invloed heeft op de fysieke en mentale gezondheid inwoners.

Brede welvaart gaat immers verder dan enkel en alleen economische groei. Het omvat een veelheid van aspecten die mensen van waardevol vinden. Niet alleen materiële welvaart, maar bijvoorbeeld ook een aantrekkelijke en veilige leefomgeving, versterken van de gezondheid en een betere sociale inclusiviteit. Werken aan het centrum van morgen zien we daardoor breder dan alleen het vullen van leegstaande panden. Door het centrum vanuit een bredere blik te benaderen verenigen we zowel economische als sociaal-maatschappelijke en ecologische ambities.

Een betere sociale inclusiviteit door een centrum dat uitnodigt tot ontmoeting, onderhouden van sociale contacten en daardoor ook eenzaamheid tegen gaat.

Centrumvisie Willemstad

6

2

WILLEMSTAD ONDER DE LOEP

In dit hoofdstuk zetten we de belangrijkste bouwstenen van de centrumvisie op een rij. Ze laten zien hoe het centrum zich heeft ontwikkeld én hoe het nu functioneert.

7

VERKENNING LOKALE DYNAMIEK Het centrum bestaat uit verschillende lagen In dit hoofdstuk nemen we het centrum nader onder de loep. We gaan in op de verschillende ‘lagen’ die samen het centrum vormen (zie figuur 1). De regionale positie van Willemstad, haar rijke historie, de onlosmakelijke verbinding met toerisme en de aanwezigheid van voorzieningen zijn hier onderdeel van. Maar ook verschillende ontwikkelingen hebben invloed op de lagen. Landelijke trends zoals ons veranderend consumenten- en vrijetijdsgedrag en klimaatverandering beïnvloeden de toekomstige ontwikkeling van het centrum. Het bijlagenrapport geeft een uitgebreider beeld van deze analyses.

De bezoeker

Voorzieningen

(Openbare) ruimte

Door deze lagen af te pellen, brengen we de vitaliteit van Willemstad in beeld en benoemen we de opgaven die daarbij horen.

Verkeersstructuur

Historie & DNA

Positie in de gemeente

Positie in de regio

Figuur 1. De verschillende lagen van het centrum

Centrumvisie Willemstad

8

WILLEMSTAD IN DE GEMEENTE EN DE REGIO Kleinste kern met groot historisch en toeristisch profiel Willemstad is met ruim 3.000 inwoners de kleinste van de vier grotere voorzieningenkernen: Zevenbergen, Fijnaart, Klundert en Willemstad. Zevenbergen heeft een centrale ligging, goede bereikbaarheid en fungeert als hoofdkern voor veel voorzieningen, dagelijkse boodschappen en recreatief winkelen en beschikt over een ruim horeca-aanbod. Vanuit Willemstad doe je er met de auto toch 20 minuten over om in Zevenbergen te komen. Genoemde overige kernen hebben vooral een lokaal verzorgend karakter. Toch onderscheidt Willemstad zich nadrukkelijk. De historische charme, vestingstructuur en het toeristische profiel geven het centrum een nadrukkelijke eigen identiteit binnen de gemeente. Beperkte toevloeiing, toerisme als omzetmotor De ontwikkelingsmogelijkheden van het centrum worden mede bepaald door de hoeveelheid bezoekers. Uit het Koopstromenonderzoek (2021) zijn geen specifieke cijfers voor Willemstad beschikbaar, maar op basis van het aanbod is duidelijk dat de detailhandel vooral gericht is op de eigen inwoners en directe omgeving. Er is weinig toevloeiing vanuit de omliggende kernen voor dagelijkse of andere aankopen. Toerisme speelt daarentegen een belangrijke rol (blijkt ook uit gesprekken: soms tot wel 60% van de omzet).

Ondernemers geven aan dat bezoekers, vooral in het hoogseizoen, zorgen voor een aanzienlijke omzetstijging, met name in de horeca maar ook in de winkels. In een jaar trekt het centrum van Willemstad 350.000 unieke bezoekers (monitor RT, 2023). De toestroom van toeristen vormt dus een kurk waar Willemstad, en haar voorzieningen, op drijft.

Centrumvisie Willemstad

9

WILLEMSTAD IN DE GEMEENTE EN DE REGIO Strategisch scharnierpunt, maar enigszins geïsoleerd Roosendaal is de dichtstbijzijnde grotere stad (binnen 25 kilometer), maar ook Willemstad ligt in de westelijke hoek van Noord-Brabant. Aan de overkant Bergen op Zoom is binnen 30 minuten te bereiken. De grote steden van het Hollands Diep is Zuid-Holland zichtbaar. Zeeland en Zuid Holland zijn Rotterdam, Dordrecht en Breda liggen tussen de 20-50 km en circa 45 beide provincies die op korte afstand liggen. Willemstad ligt aan de minuten rijden. Willemstad ligt daarmee redelijk afgezonderd van de grotere verbinding (A29) tussen Rotterdam-Antwerpen. steden. Ook ligt Willemstad perifeer in Noord Brabant. Dit geldt voor autoverkeer, maar zeker voor het openbaar vervoer. Met OV is Willemstad slecht te bereiken.

Centrumvisie Willemstad

10

EEUWEN VAN VERHAAL OM TE VERTELLEN Iedere plek is uniek en heeft een eigen identiteit. Hoe de identiteit tot stand is gekomen hangt af van verschillende factoren zoals verhalen of tradities uit het verleden, de inrichting van het landschap, de geografische ligging en/of de sociaal-maatschappelijke kenmerken van een plek. De zoektocht naar de identiteit van een gemeente wordt steeds belangrijker. Niet enkel omdat men behoefte heeft aan authenticiteit en het achterliggende verhaal, maar ook omdat een heldere identiteit helpt om onderscheidend te zijn en zo een aantrekkelijke plek te creëren voor inwoners, bedrijven en bezoekers.

Centrumvisie Willemstad

1

Van Ruygenhil tot Willemstad Willemstad ligt in Noord-Brabant, waar het Volkerak en het Hollands Diep samenkomen. Oorspronkelijk heette de 1564 plaats Ruygenhil en ontstond in 1564 na inpoldering. De Staten van Brabant gaven het gebied aan Willem van Oranje, die in 1583 besloot het dorp om te vormen tot een vesting vanwege de strategische ligging. Na zijn dood in 1584 voltooide zijn zoon Prins Maurits de bouw en verleende in 1585 stadsrechten.

1926

Een stad in stervorm De vesting werd ontworpen in een zevenpuntige stervorm, met bastions vernoemd naar de zeven gewesten die samen tegen Spanje vochten. Rond die tijd verrezen ook drie belangrijke gebouwen: het Raadhuis, de Koepelkerk en de Princehof (nu het Mauritshuis). Deze unieke vorm en bebouwing maken Willemstad nog altijd een herkenbare en bijzondere vestingstad.

Poortwachter van het Hollands Diep Willemstad werd het centrum van de Stelling van het Hollandsch Diep en het Volkerak, bedoeld om Holland te beschermen tegen vijandelijke troepen uit Brabant. Samen met Fort Buitensluis aan de overkant van het water bewaakte de stad deze strategische doorgang. In 1926 verloor Willemstad zijn militaire functie en mocht het buiten de vestingmuren uitbreiden.

1970 Groei buiten de muren Sinds 1970 is Willemstad erkend als beschermd stadsgezicht, dankzij het goed bewaarde militaire en historische karakter van de vestingstad. Tot 1998 was het een zelfstandige gemeente. Ondertussen groeide de stad buiten de vestingmuren. Vanaf de jaren ’60 verrezen aan de oostzijde nieuwe woningen, wat leidde tot de wijk Kloosterblok.

12

1925

1960

1990

2024

13

WILLEMSTAD IN DE GEMEENTE EN DE REGIO Erfgoed als fundament van identiteit Willemstad ademt geschiedenis. De vestingstad kent een rijk verleden dat tot op de dag van vandaag zichtbaar en voelbaar is in de stad. Erfgoed en cultuur zijn onlosmakelijk verbonden met de identiteit van Willemstad. Uit enquête en gesprekken blijkt dat veel inwoners hier dan ook trots op zijn en hoog waarderen. Ook de gemeente Moerdijk beschouwt de Stelling van Willemstad als dé erfgoedparel van de gemeente. De ambitie is om de beleving van de vestingwerken te versterken, met respect voor hun monumentale waarde. Daarnaast zijn de Volkeraksluizen kenmerkend voor Willemstad, dit zijn de grootste en drukst bevaren binnenvaartsluizencomplex van Europa.

voor eigenaren en ondernemers lastig om gebouwen flexibel in te richten of zich zichtbaar te profileren in het straatbeeld. De ruimte voor uitbreiding of aanpassing is beperkt, en daarmee ook de gebruiksmogelijkheden. Hier ligt een duidelijke spanning tussen bescherming en ontwikkeling. Kortom, het erfgoed is rijk en waardevol, maar de uitdaging is om het levend, zichtbaar en voelbaar te maken.

Willemstad kent dan ook een opvallend groot aantal Rijksmonumenten (zie figuur 2). Tegelijkertijd zijn er relatief weinig publiekstoegankelijke cultuurlocaties. Iconen als het Mauritshuis zijn belangrijke dragers van cultuur en moeten goed zichtbaar zijn. Openbaar toegankelijk aanbod blijft beperkt in vergelijking met andere vestingstadjes. Dit is een gemiste kans om bezoekers langer te laten verblijven en inwoners sterker te verbinden aan hun eigen stad. Beleefbaar maken! Het DNA van Willemstad is krachtig en onderscheidend, maar de zichtbaarheid en beleving kunnen beter. Hoewel er op verschillende wijze geprobeerd wordt om het verhaal te vertellen (via stadstours, bustochtjes en het Mauritshuis), liggen er nog kansen in het vertellen, tonen en toegankelijk maken van het verhaal (zowel historische locaties binnen als buiten de vesting) en de vele historische panden. Er zijn namelijk ook knelpunten. Naast dat weinig panden publiek toegankelijk zijn, maakt ook de beschermde status van veel panden het

Centrumvisie Willemstad

Figuur 2: Rijksmonumenten in Willemstad

14

TOEGANG TOT DE VESTING: KANSEN EN DILEMMA’S?

Goed bereikbaar, maar niet zonder uitdagingen Willemstad is vanuit twee richtingen per auto bereikbaar (zie figuur 3). De noordwestzijde wordt veelal door bezoekers gebruikt. De oostzijde wordt veelal door inwoners gebruikt (verbinding met Kloosterblok) en langzaam verkeer. Bezoekers komen gericht naar Willemstad, het is doelgericht publiek (bewust op bezoek in Willemstad). De meeste parkeerruimte ligt net buiten de vesting, met name aan de noordwestzijde bij het water. Met zicht op het Hollands Diep, loop je in slechts drie tot vijf minuten naar de Benedenkade. Deze grote parkeerterreinen vormen een belangrijk startpunt voor veel bezoekers die met de auto komen om Willemstad in te gaan en dienen beter zichtbaar te worden. Daarnaast rijdt er in het zomerseizoen een pendelbus met een vast rooster ‘Stelling van Willemstad’ (naar o.a. Klundert). Deze worden echter nog niet veelvuldig gebruikt. De auto is voor veel bezoekers het logische vervoersmiddel, mede door het beperkte aanbod aan openbaar vervoer. Elektrische laadpunten zijn aanwezig, maar schaars omdat ze hier minder gewenst zijn. Nieuwe laadvoorzieningen worden vooral buiten de vesting geplaatst, mede om het historische karakter te beschermen.

Uit de Omgevingsvisie blijkt dat de gemeente wil toewerken naar een mobiliteitshub passend bij de kern, denkende aan deelmobiliteit en goede aansluiting op hoogwaardig openbaar vervoer. Hier liggen, wat uitwerking betreft, nog volop uitdagingen voor Willemstad. Momenteel wordt aan een Mobiliteitsprogramma gewerkt, de focus ligt hierbij vooral buiten de vesting. Figuur 3: Belangrijke wegen/voorzieningen voor verkeer

Centrumvisie Willemstad

15

TOEGANG TOT DE VESTING: KANSEN EN DILEMMA’S?

Door de vesting en het centrum lopen verschillende wandel- en fietsroutes die onderdeel zijn van bredere routes door de gemeente. Het is kansrijk om juist deze bezoekers langer te binden en te boeien en hen te verleiden meer tijd door te brengen in de vesting.

Verblijfskwaliteit en veiligheid onder druk Binnen de vesting geldt (voor een gedeelte van de tijd) een blauwe zone en zijn diverse kleinere parkeervoorzieningen verspreid aanwezig. Deze locaties zijn beperkt van omvang of liggen aan smalle straten. Het stratenpatroon is oorspronkelijk niet ontworpen voor veel gemotoriseerd verkeer. De combinatie van een enigszins complexe verkeersstructuur en diverse eenrichtingswegen binnen de vesting, zorgt voor drukte en maakt navigeren soms lastig. De sterke aanwezigheid van auto’s in delen van de vesting betekent dat er relatief weinig ruimte overblijft voor fietsers en voetgangers om de vesting op een prettige en veilige manier te bezoeken. In het Verkeersveiligheidsplan is dit een belangrijke ambitie. In deze historische straten parkeren op straat zet bovendien de kwaliteit van de openbare ruimte onder druk. In de Voorstraat en bij de Benedenkade komt dit duidelijk naar voren. Hier kruisen de verkeersfunctie en verblijfsfunctie elkaar. De Voorstraat is een route voor doorgaand verkeer. Geparkeerde auto’s doen afbreuk aan de beleving van deze historische zichtlijn richting de Koepelkerk. Daarnaast kent de vesting veel verschillende type bebording wat niet ten goede komt aan de eensgezinde communicatie.

de veiligheid en verblijfskwaliteit. De kopgroep benadrukt dat een gedeeltelijk autovrije inrichting de aantrekkelijkheid van de vesting kan vergroten. Daarnaast veroorzaken groepen motoren in de zomer geluidsoverlast, blijkt uit de enquête onder inwoners. Enkele toegangswegen, vanuit de Oostbeer, worden als onveilig ervaren voor voetgangers en fietsers. Met projecten in het gebied Oostbeer (in combinatie met de aanpak van Bastion Groningen) wordt er gewerkt aan een veilige toegangsweg voor langzaam verkeer vanuit de oostzijde van Willemstad. Een betere verbinding met het buitengebied en veilige routes voor langzaam verkeer zijn nodig om de vesting ook in de toekomst goed bereikbaar én leefbaar te houden.

In het hoogseizoen is de vesting op zondagmiddag afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. Onder inwoners bestaat verdeeldheid over de wens voor een autoluwe of zelf autovrije vesting. Waar sommigen vrezen voor verminderde bereikbaarheid, zien anderen kansen voor het verbeteren van

Centrumvisie Willemstad

16

VOORZIENINGEN STAAN ONDER DRUK Willemstad heeft een compacte structuur waarin zich een aantal type voorzieningen bevinden, zie figuur 4.

Supermarkt essentieel Voor de dagelijkse boodschappen kunnen inwoners bij de lokale supermarkt terecht. Uit de inwonersenquête blijkt dat men overwegend positief is over de locatie van de supermarkt, maar iets kritischer is over de omvang en het aanbod. Voor een kern met de omvang van Willemstad is het voortbestaan van een supermarkt geen vanzelfsprekendheid, maar wel van groot belang. Een supermarkt heeft voldoende draagvlak en ontwikkelingsruimte nodig om toekomstbestendig te blijven. Consumenten stellen steeds hogere eisen aan kwaliteit en service. Een grotere omvang kan bijdragen aan een betere bediening van de consument. Het draagvlak komt daarnaast niet alleen van de eigen inwoners, maar ook van de toeristen en bezoekers.

Centrumvisie Willemstad

Figuur 4: voorzieningen Willemstad 17

VOORZIENINGEN STAAN ONDER DRUK Plannen voor een toekomstige, grotere Jumbo-supermarkt in Fijnaart kunnen impact hebben op de supermarkt binnen de vesting. Het is van belang om deze publiekstrekkende functie te behouden voor Willemstad, ook voor de instandhouding van overige, omliggende voorzieningen. Het versterken van de positie van de supermarkt is belangrijk, niet alleen om in de toekomstige behoefte aan dagelijkse boodschappen te kunnen blijven voorzien, maar ook vanwege het belang in het sociale weefsel en levendigheid in de vesting. Beperkt aanvullend aanbod detailhandel Willemstad beschikt naast de supermarkt over een beperkt maar waardevol detailhandelsaanbod. Denk aan een bakker, slijterij, opticien en een kleine doe-het-zelfzaak. Toch ontbreekt een aantal belangrijke functies, zoals een drogist. De supermarkt speelt een centrale rol binnen de voorzieningenstructuur. Van oudsher heeft de Voorstraat een commercieel karakter met diverse winkels, doorlopend naar de Landpoortstraat richting de supermarkt. Een sterkere clustering van deze voorzieningen, waaronder de supermarkt, leidt tot een positieve omzetontwikkeling voor ondernemers. Er is dan namelijk sprake van enig combinatiebezoek. Toch is de structuur van dit gebied aan het veranderen: winkels maken plaats voor woningen.

neemt het aa ntal verkooppunten verder af en verandert het karakter van de vesting zichtbaar. Vooral in de Voorstraat heeft dit inmiddels geleid tot een sterk onderbroken winkelfront ( ‘gatenkaas’). De te sterke spreiding van voorzieningen maakt het voor zittende ondernemers steeds lastiger om te profiteren van elkaars klantenstromen.

Google maps, Voorstraat 2019: winkelpand te koop 2023: winkelpand inmiddels omgezet tot wonen

Groeiende woonfunctie verandert het straatbeeld Vergeleken met andere vestingstadjes is het winkelbestand van Willemstad beperkt (zie bijlage 5.3). Tegelijkertijd is ook de leegstand sinds 2018 zichtbaar gedaald. Verklaring hiervoor is dat een deel van de commerciële panden uit de markt is gehaald en een andere functie heeft gekregen. Hoewel exacte cijfers ontbreken, is het aannemelijk dat de woonfunctie binnen de vesting is toegenomen. Leegstaande winkelpanden zijn gedurende de laatste jaren regelmatig omgezet naar woningen. Er wordt veelal op de bovenverdiepingen gewoond, de benedenverdieping omzetten tot woning vergt geen vergunning en gaat hierdoor gemakkelijk. Hierdoor

Centrumvisie Willemstad

18

Horeca is een sterke troef De Benedenkade is het kloppend hart van de horeca en biedt ruimte aan terrassen en enige pleinvorming, aantrekkelijk voor zowel inwoner als bezoeker. Willemstad kent een opvallend groot horeca-aanbod. Bijna de helft van alle verkooppunten bestaat uit horecazaken. Wel zit er binnen het beleid een maximum aan het aantal specifieke horeca/hotelpanden (14 in Willemstad). Dit beperkt flexibiliteit en verdere ontwikkelingen. Vergeleken met andere vestingsteden is het horeca-aandeel, met name in restaurants en hotels, beduidend hoger. Dankzij het toeristisch karakter is deze hoge horecadichtheid mogelijk. Normaal gesproken zou een kern van deze omvang niet voldoende draagvlak bieden voor zoveel horeca. De aanwezigheid van horeca voegt veel waarde toe aan de verblijfskwaliteit van Willemstad en vormt een belangrijk onderdeel van het profiel van Willemstad.

Er is een marktscan uitgevoerd om te bekijken of er distributieve ruimte is om uit te breiden in winkel- en horecameters (zie ook bijlage 5.3). Hieruit blijkt dat er sprake is van een evenwicht tussen vraag en aanbod dagelijks, recreatief en horeca. Alleen het doelgerichte aanbod zou licht kunnen uitbreiden. De marktscan duidt op een inzet op het behoud van de bestaande voorzieningen. Uit de marktscan blijkt namelijk dat bezoek van buitenaf/ toerisme een belangrijke factor is voor de omzet, zeker voor horeca. Toekomstige groeiende inwoneraantallen en mogelijk toenemende bezoekersstromen (komst van vakantiepark en cruises) zijn noodzakelijk voor het behoud van voorzieningen. Dit ook gezien de landelijke trend dat het aanbod detailhandel (met name in recreatieve sector) het steeds lastiger krijgt.

In combinatie met toenemende inwoner- en bezoekersaantallen zou voor de toekomst verder ingezet kunnen worden op branches/nieuwe concepten, zoals een combinatie van retail, horeca en ambacht. Als nieuw aanbod inspeelt op ontbrekende branches dan zal dat impact hebben op de koopstromen en de omzetpotentie verhogen: het principe van ‘aanbod schept vraag’.

Centrumvisie Willemstad

19

Aan samenwerking wordt gewerkt De samenwerking tussen diverse ondernemers is suboptimaal. Men weet elkaar te vinden en treft elkaar tijdens bijeenkomsten met de Stadstafel, maar een professionele ondernemersvereniging ontbreekt. Sinds 2025 is er een centrummanager actief. Dit draagt bij aan meer samenwerking tussen ondernemers. Hierdoor ontstaat meer structuur doordat gewerkt wordt aan het opzetten van een ondernemersvereniging. Er wordt met elkaar gewerkt aan een georganiseerde samenwerking. Zichtbaarheid sociaal-maatschappelijke en culturele voorzieningen Binnen de vesting bevinden zich enkele sociaal-maatschappelijke functies, zoals een buurthuis en kinderdagopvang. In de nabije toekomst zullen sociaal-maatschappelijke functies verhuizen naar de nieuwe multifunctionele accommodatie (MFA) buiten de vesting. Hoewel bundeling voordelen biedt, kan het verdwijnen van voorzieningen uit de vesting leiden tot een lagere toegankelijkheid voor bewoners uit de vesting en verminderde levendigheid binnen de vesting. Het culturele aanbod is momenteel beperkt. Volgens Locatus is het Mauritshuis de enige publiekstrekkende cultuurlocatie. Zoals eerder benoemd, is dit relatief weinig in vergelijking met andere vestingstadjes. Hier ligt een duidelijke opgave om het erfgoed van Willemstad beter te benutten/beleefbaar te maken en cultureel aanbod te versterken.

Centrumvisie Willemstad

20

HOE KIJKT DE INWONER (EN BEZOEKER) NAAR HET CENTRUM VAN WILLEMSTAD?

Er is een enquête gehouden onder inwoners van de gehele gemeente Moerdijk om een beeld te krijgen van hoe zij kijken naar het centrum van Willemstad. In bijlage 5.4 is de inwonersenquête opgenomen. Ook wordt hier het onderzoek en aantal respondenten verder toegelicht. De inwoner van de gemeente Moerdijk vooral positief en trots Ruim 70% van de respondenten (uit de hele gemeente) ziet Willemstad als het toeristische hart van de gemeente Moerdijk. De voornaamste bezoekredenen voor Willemstad zijn de horeca en de levendigheid.

Trots Een groot deel van alle respondenten geeft aan het meest trots te zijn op Willemstad. Ook inwoners van Willemstad/Helwijk zijn trots op Willemstad. Vaak geven respondenten aan dat ze Willemstad waarderen vanwege haar historische uitstraling, het Mauritshuis, de Koepelkerk, de vestingwerken en de sfeer. Dit wordt herkend door de kopgroep.

‘Fiets- en wandelpaden verbeteren’

Ruim 70% van de inwoners ervaart geen structurele overlast aan toerisme. Als er wel overlast wordt ervaren, is dit voornamelijk door verkeersdrukte, parkeerproblemen of drukte door bezoekers in de centra. Plaatsen waar dit vaker voorkomt zijn Willemstad en Oudemolen.

De inwoner van Willemstad/Helwijk komt graag in de vesting voor boodschappen of horeca De meeste respondenten uit Willemstad/Helwijk komen voor dagelijkse boodschappen (m.n. supermarkt) naar de vesting. Zeker 80% doet de boodschappen bij de supermarkt in de vesting. Daarnaast maakt men graag gebruik van de horeca en de sfeer (voor ontspanning) in Willemstad. Voor 74% van de respondenten is het horeca-aanbod (zeer) goed. Nog geen 10% van de respondenten vindt het winkelaanbod (zeer) goed. Het is gemakkelijk om de vesting met de fiets te bezoeken, met de auto wordt iets minder positief beoordeeld. Ook kan het op sommige momenten erg druk worden.

Centrumvisie Willemstad

‘Drukte’

‘Variatie in horeca’

‘Toerisme dat hoort bij schaal van Willemstad’ […] ‘Geen groei om groei’

‘Verkeersveiligheid’

Wat zou je als eerste aanpakken in Willemstad als je burgemeester van Moerdijk zou zijn? ‘Entree Havenfront’

‘Parkeerproblemen, alleen parkeren in vesting voor bewoners’

‘Beter onderhoud’

‘Meer gevarieerd winkelaanbod’ ‘Bereikbaarheid openbaar vervoer’

‘Autovrij maken’ 21

WILLEMSTAD IN BEELD: WAT ALS WE NIETS DOEN?

Vanuit het Programma Vrijetijdseconomie is er onderzoek gedaan naar de verschillende gebruikersgroepen van Willemstad. Zowel inwoners, recreanten als (kwaliteits-)toeristen bezoeken het vestingstadje. Deze doelgroepen zijn van belang voor het toeristisch profiel van Willemstad. Onderstaand zijn ze kort omschreven In het Programma Vrijetijdseconomie is hier meer informatie over te vinden, in bijlage 5.5 is input van het Programma Vrijetijdseconomie verwerkt (leefstijlen en Persona’s). De inwoner van Willemstad. Gebruikt de vesting, naast wonen, op verschillende manieren: een wandeling, drankje/ontmoeten of boodschappen. De grootste ‘leefstijlen’ in Willemstad zijn Plezierzoekers (sociaal/ gezelligheid), Verbindingszoekers (natuur, knus, cultuur verkennen) en Stijlzoekers (luxe en actief) (Leefstijlvinder). De recreant uit de regio. Ze komen bijvoorbeeld op de elektrische fiets naar de vesting om te genieten van de gezellige sfeer en de verhalen over het verleden. De regio Moerdijk en Willemstad wordt ook bezocht door motorrijders. Deze bezoekers blijven maar kort in de vesting, bijvoorbeeld alleen om even te lunchen. De recreant van verder weg (dagjesbezoeker). Deze bezoeker overnacht niet in Willemstad of de regio, maar bezoekt de vesting enkel voor een dag (met de auto). Sommige bezoekers verblijven wél in Willemstad of omgeving.

Deze toerist bezoekt bijvoorbeeld een dag Willemstad, maar is ook in Oudenbosch, Bergen op Zoom en bijvoorbeeld de Biesbosch te vinden. Soms komen ze ook met de camper.

Centrumvisie Willemstad

Willemstad is één van de locaties waar riviercruiseschepen aanmeren. De riviercruisetoerist is vaak van Duitse of Amerikaanse afkomst (ouder, maar steeds vaker ook jonger). Willemstad is vaak een korte tussenstop op de route, waar het schip maar 1,5 tot 2 uur aangemeerd blijft liggen (soms komen ze per bus vanuit een ander vestingstadje en verblijven ze langer). Deze doelgroep heeft vooral tijd voor een korte wandeling door de vesting, en kleine bestedingen in Willemstad. Er wordt meestal gegeten en geslapen op het schip. Tot slot heeft Willemstad een aantal havens, die veel passanten aantrekken. De schipper is daarom de laatste doelgroep voor Willemstad. Ze maken een rondje door de vesting en brengen een bezoek aan het Mauritshuis en een horeca zaak. Globale verhouding van bezoekers aan Willemstad, waarbij de inwoner de belangrijkste groep is en de regio-recreant ook echt uit de directe regio komt.

Inwoner kern/ gemeente

Zie voor meer informatie de bezoekersmonitor (2023).

Recreant regio Toerist 22

WILLEMSTAD IN BEELD: WAT ALS WE NIETS DOEN?

De vesting is het kloppend hart van Willemstad en neemt een bijzondere positie in binnen de gemeente. De historische charme maakt de vesting tot een unieke bestemming voor bezoekers. Zij zullen nu en in de toekomst blijven komen. Toerisme en leefbaarheid vormen hier een symbiose. Elkaar versterkend, maar soms ook wringend. We zien wel dat de functie van de vesting verandert. Het straatbeeld verschuift met winkels die verdwijnen, horeca die groeit en wonen dat toeneemt. Dat brengt nieuwe dynamiek, maar ook druk op het voorzieningenniveau en de beschikbare ruimte in de vesting. Ondernemers profiteren nog onvoldoende van elkaars kracht, waardoor de samenhang en levendigheid onder druk komen te staan. Bezoek van buitenaf is nodig voor de instandhouding van deze voorzieningen. Ook zijn de historische charmes, het erfgoed en het verhaal van Willemstad onvoldoende bekend bij het grote publiek en worden deze beperkt uitgenut. Willemstad zet daardoor de aantrekkingskracht, die het zou kunnen hebben, beperkt in. Tegelijkertijd worden de bezoekersstromen onvoldoende gereguleerd en wordt er overlast en drukte in het verkeer ervaren op piekmomenten, dit brengt uitdagingen voor bereikbaarheid en parkeren.

Een plek waar karakter en aantrekkingskracht hand in hand gaan. Wanneer er op verschillende vlakken niet wordt geïnvesteerd in de vesting zal het aantal sluitende ondernemingen toenemen en verliest de vesting haar functie én levendigheid. Stilzitten is geen optie. We gaan samen op zoek naar die balans, zodat Willemstad vitaal en aantrekkelijk blijft. Op basis van deze inzichten zien we drie kernopgaven voor de vesting, die nauw met elkaar verbonden zijn. Werken aan één opgave beïnvloedt de andere en samen vormen ze de bouwstenen voor een vestingstad met karakter en aantrekkingskracht. Op de volgende pagina gaan we hier verder op in.

Inwoner kern/ gemeente

Deze ontwikkelingen laten zien dat Willemstad op zoek moet naar een andere balans. Een vestingstad waar het fijn wonen is, waar bezoekers graag blijven komen maar toerisme (de ‘kwaliteitstoerist’) vooral dienend is.

Centrumvisie Willemstad

23

WILLEMSTAD IN BEELD: WAT ALS WE NIETS DOEN?

1. Hoe versterken we het voorzieningenaanbod in Willemstad zó dat ondernemers zich graag vestigen en bewoners én bezoekers hier graag verblijven? Een aantrekkelijk aanbod aan voorzieningen is van belang voor zowel (nieuwe) inwoners als bezoekers. Winkels maken plaats voor woningen, waardoor het aanbod versnipperd raakt. Dit leidt tot kortere, doelgerichte bezoeken en zet de toekomstbestendigheid van voorzieningen op het spel. De supermarkt speelt een sleutelrol als trekker voor de vesting, maar het voortbestaan staat onder druk. Tegelijkertijd laat de horeca zien waar Willemstad sterk in is. Hoe richten we het (voorzieningen-)aanbod zo in dat het aansluit bij de behoeften van zowel inwoners als bezoeker? Een aantrekkelijk aanbod en veel beweging trekken nieuwe ondernemers aan. Die ondernemers zorgen op hun beurt voor meer levendigheid en bezoek. Kortom, hoe creëren we een opgaande spiraal waarin voorzieningen elkaar versterken, ondernemers zich graag vestigen en Willemstad zich ontwikkelt tot een vitale vestingstad?

Inwoner kern/ gemeente 3. Hoe maken we de vesting toegankelijk maar aantrekkelijk voor

2. Hoe maken we cultuur en erfgoed beleefbaar in Willemstad? Cultuur en erfgoed geven identiteit aan een plek. Een heldere identiteit die beleefbaar wordt, helpt om onderscheidend te zijn en zo een aantrekkelijke plek te creëren voor inwoners, bedrijven en bezoekers. Willemstad bruist van historie en erfgoed, maar nut dit onvoldoende uit. Er zijn kansen om de verblijfsduur te verlengen, door cultuur en erfgoed méér beleefbaar te maken. Inzetten op deze kwaliteiten vormt een drijvende kracht voor economische en maatschappelijke ontwikkeling. Van nieuwe functies voor erfgoedlocaties of historische panden tot culturele broedplaatsen en beleefbare loop- en fietsroutes, en evenementen.

wandelaar, fietser én auto? Om een aantrekkelijke, graag bezochte plek te creëren is een goede bereikbaarheid voor verschillend vervoer van cruciaal belang. Hier horen goede routestructuren bij voor auto, fietser en wandelaar, maar ook voldoende parkeervoorzieningen. Hiervoor moeten keuzes worden gemaakt. Is in een aantrekkelijke en veilige vesting de auto nog welkom? En hoe kunnen fietsers en wandelaars veilig naar en door de vesting rijden? Kan de vesting veilig en aantrekkelijk blijven, voor de inwoner én de toerist?

Centrumvisie Willemstad

24

3

Toekomstperspectief Willemstad

In dit hoofdstuk werken we het gewenste toekomstperspectief voor Willemstad uit. Dit is gebaseerd op alle voorgaande bouwstenen, input vanuit de kopgroep, brede bijeenkomst

(centrumconferentie) en gesprekken die zijn gevoerd.

25

TOEKOMSTPERSPECTIEF WILLEMSTAD Met drie strategielijnen concretiseren we de ambitie en zorgen we ervoor dat we werk kunnen maken van de kernopgaven.

DE AMBITIE: De vesting van Willemstad in 2040…

Een economisch vitale vesting met passende voorzieningen

… is dé plek waar het voor inwoners én bezoekers goed vertoeven is, en waar ondernemers en verenigingen graag ondernemen! Bewoners wonen en ontmoeten elkaar in een historische omgeving die met zorg wordt behouden en benut. Vertier en voorzieningen maken het een sfeervolle en levendige vesting. Bezoekers ervaren de vesting niet als decor, maar als geheel waar DNA, dagelijks leven en gastvrijheid vanzelf samenkomen. De vesting blijft een herkenbare gemeenschap: klein van schaal, maar groot in karakter.

Een levendige vestingstad waar identiteit beleefbaar is Een gastvrije en toegankelijke vesting

Inwoner Het toekomstperspectief voor Willemstad kern/ is ontstaan op basis van een balans tussen gemeenteverschillende denkrichtingen (bijlage 5.6). Van een denkrichting waarin de inwoner centraal staat tot een denkrichting waarin de bezoeker centraal staat en Willemstad als toeristisch hart wordt gezien.

Centrumvisie Willemstad

26

FOCUS IN HET AANTREKKEN VAN BEZOEKERS

De ambitie richt zich op zowel inwoners als bezoekers. De gebruikersgroepen zijn divers: ze gaan van inwoners, tot diverse recreanten en toeristen. Bezoekers van buiten zijn welkom, maar moeten goed gefaciliteerd worden om overlast voor inwoners te beperken en gastvrijheid naar iedereen te vergroten. Dit geldt voor bezoekers met bijvoorbeeld de auto of motor, campertoeristen en jachthavenbezoekers.

DE AMBITIE:

De vesting van Willemstad in 2040…

Inzet op naamsbekendheid Het huidige recreatieaanbod sluit in potentie goed aan bij de wensen van Verbinding- en Inzichtzoekers. Interesses van deze groepen liggen in musea, monumenten en natuurgebieden. Toch komen deze groepen nog weinig naar de gemeente Moerdijk. Het aantrekken van deze bezoekers is kansrijk.

… is waar? dé plek waar het voor inwoners én bezoekers goed vertoeven is, endeze waar Wie komt Om doelgroepen te bereiken, is extra inzet op naamsbekendheid In ondernemers de vesting is plek iedereen. We werken aan een aantrekkelijk nodig, ook buiten de regio. Door een combinatie van inzet op drie envoor verenigingen graag ondernemen! Bewoners wonen en ontmoeten verblijfsklimaat inwoners én bezoekers. De Voorstraat, Benedenkade strategielijnen en marketing en communicatie gericht op deze leefstijlen elkaar in een voor historische omgeving die met zorg wordt behouden en benut. Vertier en envoorzieningen het Mauritshuismaken zijn bij uitstek de locaties binnen de vesting die juist creëer je een opwaartse spiraal, wat positief uitpakt voor inwoner én het een sfeervolle en levendige vesting. Bezoekers ervaren de zijn gericht op de bezoeker. Maar ook het Havenfront vormt een bezoeker. Meer bezoekers zorgen niet alleen voor een levendig toeristisch vesting niet als decor, maar als geheel waar DNA, dagelijks leven en gastvrijheid vanzelf belangrijke start voor bezoeker. vraagt een actieve inzet op drie klein van klimaat, maar ook voor meer draagvlak voor voorzieningen zoals winkels samenkomen. De de vesting blijftDit een herkenbare gemeenschap: schaal, maar strategielijnen. Op de volgende pagina’s worden de strategielijnen verder en horeca. groot in karakter. toegelicht.

Willemstad: potentie en kansen Willemstad heeft veel te bieden voor verschillende doelgroepen. De leefstijlen van de inwoners sluiten aan bij het brede aanbod: Horeca en waterrecreatie voor de Plezierzoeker Natuur en cultuur voor de Verbindingszoeker Door meer aandacht te geven aan cultuur en erfgoed kan ook de Inzichtzoeker worden aangetrokken. Deze groep wordt vaak gezien als de ‘kwaliteitstoerist’, die extra waarde toevoegt aan het toeristisch profiel van de stad.

Centrumvisie Willemstad

Inwoner kern/ gemeente

27

EEN EEN ECONOMISCH VITALE VESTING MET PASSENDE VOORZIENINGEN Wat willen we bereiken? Een economisch vitale vesting met passende voorzieningen voor inwoners én toeristen.

DE AMBITIE:

De vesting van Willemstad in 2040…

Behoud en versterking van het commerciële aanbod Het winkelaanbod in Willemstad is een van de functies die bijdragen aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de vesting. Daarom is het van belang om de commerciële structuur in de breedste zin van het woord, met name in de Voorstraat, te behouden en waar mogelijk te versterken. Een divers en kwalitatief aanbod draagt bij aan een aantrekkelijk centrum voor bewoners en bezoekers.

Hoe gaan we dat doen? We versterken de economische vitaliteit door: • Ruimte te behouden voor centrumfuncties, • Samenwerking ondernemers te stimuleren, … is dé plektussen waar het voor inwoners én bezoekers goed vertoeven is, en waar • ondernemers En toerisme gericht in te zetten als drijvende kracht achter het lokale zetten in op aanbod dat aansluit bij de schaal en het karakter van en verenigingen graag ondernemen! Bewoners wonen en We ontmoeten aanbod. Willemstad. We bieden ruimte aan goede initiatieven van ondernemers, elkaar in een historische omgeving die met zorg wordt behouden en benut. Vertier en zoals vernieuwde concepten of aanbod dat er nog niet zit. Daarbij voorzieningen maken het een sfeervolle en levendige vesting. Bezoekers ervaren de Dit betekent concreet: stimuleren we functiemenging, zoals winkels die worden gecombineerd vesting niet als decor, maar als geheel waar DNA, dagelijks leven en gastvrijheid vanzelf met ateliers, ambachtelijke werkplaatsen, kleinschalige horeca en culturele samenkomen. De vesting blijft een herkenbare gemeenschap: klein van schaal, Inzetten op clusteren voor meer synergie en combinatiebezoek functiesmaar zoals exposities. Deze verbreding van functies past bij het huidige groot in karakter. Ook in een kleine kern als Willemstad is het belangrijk om functies bestemmingsplan.

Deze mengvormen zorgen voor een levendig strategisch te clusteren. We willen dat Willemstad een aantrekkelijke plek straatbeeld, versterken de beleving van het centrum en bieden ruimte aan blijft met voorzieningen voor iedereen. Daarom zetten we in op het vestigen creativiteit en ondernemerschap. Ze dragen bij aan een aantrekkelijk van diverse functies, maar wel op de juiste locaties binnen het centrum. Zo vestingcentrum voor een breed publiek. Inwoner zal de Voorstraat, Benedenkade (en ook Koepelkerk, richting het Mauritshuis) een verblijfsgebied worden waar de inwoner, maar ook zeker de kern/ bezoeker tijd door brengt. In dit verblijfsgebied is ruimte voor een mix van gemeente detailhandel, horeca en ambacht/diensten. De bezoeker is cruciaal voor het economisch klimaat. Dit krachtige verblijfsgebied draagt bij aan een levendig en goed functionerend hart van de vesting én een aantrekkelijk vestigingsklimaat waar ondernemers kunnen ondernemen. We stimuleren het vestigen van ondernemingen in het verblijfsgebied maar sluiten ondernemingen op andere locaties in de vesting zeker niet uit.

Centrumvisie Willemstad

28

EEN EEN ECONOMISCH VITALE VESTING MET PASSENDE VOORZIENINGEN Supermarkt als motor van voorzieningen De supermarkt vervult een centrale rol in het behoud van de verschillende voorzieningen binnen de vesting. Zij speelt namelijk een belangrijke rol in de levendigheid en het sociale weefsel van Willemstad. Zeker voor ouderen en mensen zonder auto is nabijheid van basisvoorzieningen cruciaal. We zorgen daarom voor goede bereikbaarheid en faciliteren het boodschappenbezoek met voldoende parkeergelegenheid voor fiets en auto in de nabijheid van de supermarkt en versspeciaalzaken.

vesting. Gemeente zal dan faciliteren door samen met de zittende supermarkt deze mogelijkheden te verkennen en mee te denken in onder andere het verkeersvraagstuk. Daarnaast zal dan overwogen moeten worden of een kleine (city-)supermarkt of verswinkel binnen de vesting behouden kan blijven, ter ondersteuning van bijvoorbeeld jachthaventoeristen en (oudere) inwoners binnen de vesting.

Het is van groot belang om de positieve spiraal in te zetten. Overige ondernemers kunnen meeprofiteren van de vele bezoeken aan de supermarkt. Daarom is het van belang om allereerst te investeren in een krachtige supermarkt binnen de vesting (met potentieel uitbreiding op de huidige locatie). Inwoners moeten voldoende reden blijven houden om voor diverse bezoekredenen de vesting te blijven bezoeken. Tegelijkertijd is de vesting letterlijk ‘tussen muren’ gebouwd, zo ook de supermarkt. Dit kan op termijn een belemmering vormen. Potentieel meer bezoekers en inwoners (met de komst van een vakantiepark en de wijkuitbreiding), bieden kansen maar ook uitdagingen in groeimogelijkheden, parkeren en verkeer. Een juiste bereikbaarheid en beperkte (verkeers-)overlast zijn van groot belang voor een goed functionerende supermarkt.

Inwoner kern/ gemeente

Pas wanneer de positieve spiraal heeft geleid tot een krachtig (commercieel) aanbod en levendig verblijfsgebied, kunnen mogelijkheden worden verkend voor eventuele verplaatsing van de supermarkt buiten de

Centrumvisie Willemstad

29

EEN EEN ECONOMISCH VITALE VESTING MET PASSENDE VOORZIENINGEN Supermarkten als motor van bezoekersstromen Supermarkten hebben een uitgesproken publiekstrekkende werking en spelen een belangrijke rol in het functioneren van kleine centra. Waar veel andere voorzieningen afhankelijk zijn van incidenteel bezoek, zorgt de supermarkt voor een continue stroom van mensen. Een moderne fullservice-supermarkt trekt al snel zo’n 10.000 bezoekers per week. Dit aantal zal in een kleine kern als Willemstad iets lager liggen, maar het creëert alsnog een belangrijke bezoekersstroom. Dit volume geeft niet alleen bestaansrecht aan de supermarkt zelf, maar is ook van belang voor andere voorzieningen. Met name de dagelijkse speciaalzaken, zoals de bakker, slager en drogist, profiteren direct van deze aanloop doordat boodschappen vaak worden gecombineerd. Versterking van het woon- en leefklimaat De betekenis van de supermarkt reikt echter verder dan alleen de economische synergie. De aanwezigheid van een supermarkt draagt in hoge mate bij aan het woon- en leefklimaat. Voor bewoners fungeert de supermarkt als een laagdrempelige basisvoorziening dicht bij huis. Dat is ook van belang voor ouderen of inwoners zonder auto, die daarmee zelfstandig hun dagelijkse boodschappen kunnen doen. Ook de toeristen (bijvoorbeeld de jachthaventoerist) profiteren van de supermarkt.

Een sociale ontmoetingsplek Daarnaast heeft de supermarkt een duidelijke sociale functie. Het is een vanzelfsprekende ontmoetingsplek waar inwoners elkaar tegenkomen, een praatje maken en deel uitmaken van de dagelijkse dynamiek van het dorp. Dit versterkt het gemeenschapsgevoel en maakt dat de supermarkt, naast haar economische rol, ook een maatschappelijke rol heeft.

Centrumvisie Willemstad

Essentiële randvoorwaarden voor combinatiebezoek Combinatiebezoek tussen een supermarkt en andere (dagelijkse) voorzieningen is sterk afhankelijk van een aantal randvoorwaarden. Afstand en zichtbaarheid tussen de supermarkt en omliggende winkels bepalen in belangrijke mate of bezoekers hun boodschappen daadwerkelijk combineren met andere aankopen. Een zeer bepalende factor is de fysieke afstand tussen de supermarkt en andere winkels in het centrum. Uit onderzoek blijkt dat bij een onderlinge afstand van circa 40 meter tot de eerste vijf winkels het aandeel klanten dat na een supermarktbezoek ook een andere winkel bezoekt, ongeveer 60% bedraagt. Wanneer de afstand toeneemt, daalt het combinatiebezoek sterk. Ook in Willemstad is er nu slechts beperkt sprake van een samenhangend/doorlopend centrum. Om een positieve spiraal voor de vesting te creëren is het van groot belang dat de supermarkt voorlopig binnen de vesting blijft om de economie én levendigheid op gang te krijgen.

SUPERMARKT

Inwoner kern/ gemeente

40 meter → 60% combinatiebezoek

80 meter → 42% combinatiebezoek >150 meter → 0% combinatiebezoek

goede zichtrelatie essentieel (!)

Bron: onderzoek DTNP

30

EEN EEN ECONOMISCH VITALE VESTING MET PASSENDE VOORZIENINGEN Voorstraat: terughoudend met transformatie De Voorstraat vervult een belangrijke rol binnen het centrum van Willemstad en kent een historisch waardevolle structuur. Juist hier hanteren we (voor in ieder geval een bepaalde periode) een terughoudend transformatiebeleid in de plint. Het behoud van actieve winkel- en publieksfuncties (zoals horeca, ateliers of B&B’s) staat voorop. Hiermee proberen we zittend aanbod zoveel mogelijk te behouden en te versterken. Hier hebben zowel gemeente als pandeigenaren een rol in. Voldoende bezoekersstromen zijn essentieel om het centrum vitaal te houden en ondernemers te ondersteunen.

Samen investeren in een sterke ondernemersclub We willen samen met de centrummanager verder investeren in een verenigde en krachtige ondernemersclub. Door samenwerking en bundeling van krachten kunnen ondernemers beter inspelen op kansen en uitdagingen in het centrumgebied. Dit versterkt de economische vitaliteit en het vestigingsklimaat. Daarnaast hebben zij een rol in de uitvoering van het gewenste profiel van Willemstad en krijgen ze ruimte om initiatieven op te pakken. Proeven en ontmoeten via horeca De horeca speelt een belangrijke rol in het ontmoeten en beleven van Willemstad. We stimuleren een gevarieerd aanbod, met een duidelijke clustering aan de Benedenkade voor avondhoreca. De Voorstraat biedt ruimte voor kleinschalige horeca (lunch, ijs, koffie). Ook onderzoeken we mogelijkheden voor proeven en ontmoeten in historische panden. Daarbij willen we afwijken van het huidige Omgevingsplan als het gaat om aantal panden: er is tot op heden maar een vast aantal horeca/hotelpanden in Willemstad (momenteel 14, er zijn 2 B&B panden). Flexibiliteit wat betreft invulling/locatie van in ieder geval de horeca/hotelpanden is van sterk

Centrumvisie Willemstad

belang voor ondernemerschap. De visie biedt een beleidskader om af te kunnen wijken van het Omgevingsplan, dit vraagt tevens om een aanpassing in de actualisatie van het plan. We omarmen initiatieven vanuit ondernemers maar bekijken ook kritisch of het aanbod past bij het profiel en genoeg diversiteit in het aanbod brengt. Hier brengen we kaders voor aan.

Toerisme als economische motor We willen in Willemstad een voorzieningenaanbod dat aantrekkelijk is voor zowel inwoners als bezoekers. De bezoeker kan de recreant uit de regio zijn, maar ook de toerist van verder weg of vanuit riviercruisetoerisme. Qua voorzieningen zetten we in op de (kwaliteits-)bezoekers.

Toerisme is en blijft essentieel voor de economie van Willemstad, merken lokale ondernemers op. Meer bezoekers zijn nodig om horeca en winkels te laten bestaan en floreren. We zetten ons in op voorzieningen primair Inwoner gericht op bezoekers, maar inwoners profiteren mee. Denk aan voorbeelden zoalskern/ watersport, boutiquewinkels en ambachten, die zorgen voor een groter draagvlak en daarmee de grootste kans op gemeente behoud van voorzieningen. Hoe meer diverse voorzieningen, hoe meer combinatiebezoeken en een langere verblijfsduur binnen de vesting. Zo zorgt een economische sterke vesting voor een leefbare vesting.

31

EEN EEN ECONOMISCH VITALE VESTING MET PASSENDE VOORZIENINGEN Wat zien we in andere (vesting-)steden?

Vintagewinkel in Woudrichem met beperkte, flexibele openingstijden. Zeer divers aanbod (food, beauty en kleding) voor inwoner én bezoeker. Bron: Visit Brabant

Topdesign, luxury, lifestyle trends, gastronomie & interieurontwerp inspiratie. Je vindt de (ontwerp) studio's, stores, horeca allemaal onder één dak: in Het Arsenaal in Naarden. Bron: Arsenaal Naarden Bij ‘t Doosje van Lobs in de Brielle worden de chococreaties ter plekke gemaakt. Tegenover deze zaak zit een horecazaak: Choco-cafee. Hier kun je alle chocolade en 8 soorten chocolademelk proeven! Bron: Beleef Brielle//Briels Nieuwsland

Centrumvisie Willemstad

Inwoner kern/ gemeente

Bakkertje Deeg, dé nostalgische bakker uit het Brabantse Heusden. Innovatie, ambacht en beleving gaan hand in hand, rijkelijk overgoten met een nostalgische saus. Bron: Visit Brabant

32

EEN GEBIEDSTHEMA’S IN BEELD Deze kaart is een verbeelding van de visie en haar uitgangspunten. Bij uitwerking van de verschillende punten (en acties) kan de kaart er anders uit komen te zien.

Inwoner kern/ gemeente Verblijfsgebied met gemixte voorzieningen, waaronder winkels, horeca en ambacht Contour: terughoudend in transformeren naar wonen in de plint

Centrumvisie Willemstad

Lange termijn: Potentie supermarkt buiten de vesting overwegen

33

EEN EEN LEVENDIGE VESTING WAAR IDENTITEIT BELEEFBAAR IS Wat willen we bereiken? Een levendige vestingstad die haar identiteit laat zien en voelen. Hoe gaan we dat doen? We versterken de levendigheid en identiteit: • De sense of place als fundament te gebruiken in naamsbekendheid • Door de uitstraling en beleving te vergroten (zichtbaarheid) • Het openstellen van historische panden Dit betekent concreet: Unieke identiteit is uitgangspunt voor ontwikkeling De hang naar authenticiteit binnen de samenleving neemt toe. Bezoekers, maar ook inwoners, zoeken naar ‘echte’ en betekenisvolle ervaringen en belevingen. De unieke identiteit van Willemstad, ook wel de ‘sense of place’, vormt het uitgangspunt voor verdere ontwikkeling. Verhalen over het ontstaan van de vesting en historische figuren zoals Willem van Oranje en Napoleon geven de stad karakter en bestaanswaarde. Deze verhalen worden niet alleen binnen de stad verteld, maar ook daarbuiten, als onderdeel van de Zuiderwaterlinie. Naast historische verhalen worden ook hedendaagse elementen belicht, zoals de Volkeraksluizen, het grootste en drukst bevaren binnenvaartsluizencomplex van Europa. Willemstad zit vol met verhalen waar we trots op zijn en die verteld moeten worden, dit vraagt om extra inzet op gerichte naamsbekendheid, ook buiten de regio.

Mauritshuis

Inwoner kern/ gemeente

Volkeraksluizen (bron: Rijkswaterstaat)

Centrumvisie Willemstad

34

EEN EEN LEVENDIGE VESTING WAAR IDENTITEIT BELEEFBAAR IS Versterken van uitstraling en beleving Om de beleving van de vestingstad te versterken, wordt ingezet op het verbeteren van de zichtbaarheid van gebouwen en de openbare ruimte (waaronder groen erfgoed zoals singels, bomen en wallen). Met stadsroutes en bustochtjes maakt Willemstad al een goede stap. We gaan nog sterker inzetten op het plaatsen van informatieborden, het aanleggen van betekenisvolle loop- en fietsroutes in en rondom de vestingwerken, en het organiseren van evenementen die de geschiedenis tot leven brengen. Ook het versterken van de beleving van de verschillende bastions speelt daarin een belangrijke rol (zie plannen voor Bastion Groningen op rechter afbeelding). De gemeente speelt hierin een belangrijke rol, zodat deze initiatieven goed van de grond komen en bijdragen aan het verhaal van Willemstad, als magneet voor bezoekers. Openstellen van historische panden Een belangrijk onderdeel van de beleefbare identiteit is het toegankelijk maken van historische panden voor een breder publiek. Dit is nu namelijk beperkt aan de orde. Door deze vaker open te stellen voor publiek, worden ze niet alleen van buiten maar ook van binnen beleefbaar. Dit vergroot de ‘gebruikswaarde’ voor zowel inwoners als bezoekers.

Historische panden krijgen zo een functie als ontmoetingsplek, horecagelegenheid of creatieve broedplaats of werkplek/atelier interessant voor inwoner én bezoeker. Dit maakt Willemstad aantrekkelijker als bestemming en zorgt ervoor dat bezoekers langer verblijven en in potentie meer geld besteden in de vesting.

Centrumvisie Willemstad

Het doel van het project is het leefbaar en beleefbaar maken van Bastion Groningen en het omliggende gebied en bezoekers langer vasthouden. Bastion Groningen is onderdeel van de vestingwerken van Willemstad. In de Visie op de Verdedigingswerken staat dat de gemeente de verdedigingswerken verder wil ontwikkelen en versterken. Daarnaast wordt er onderzocht of er een verbinding mogelijk is tussen de vestiging en de Oostdijk, langs de Oostbeer.

Schets Bastion Groningen (bron: gemeente Moerdijk)

Inwoner kern/ gemeente

35

EEN EEN LEVENDIGE VESTING WAAR IDENTITEIT BELEEFBAAR IS De waarde van cultuur en erfgoed: waarom kiezen we hiervoor? Cultuur en erfgoed staan in verbinding met urgente ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. Zo ontstaan plekken met meerwaarde: sterker, menselijker en gedragen door de gemeenschap met ruimte voor identiteit, verbeelding en nieuwe vormen van samen leven. Het draagt bij aan sociale samenhang en ontwikkeling. Als cultuur en erfgoed in hun kracht worden gezet, brengt het mensen bij elkaar, met het verleden én met de toekomst. Ook geeft het trots. Daarnaast heeft het economische meerwaarde doordat het extra bezoekersstromen trekt en daarmee meer economische bestedingen en werkgelegenheid. Door het verhaal spreekt het veelal de bezoekers met leefstijlen Verbinding- en Inzichtzoekers aan. Deze kwaliteitstoerist draagt dan ook bij aan de leefbaarheid, trots en behoud van (immaterieel) erfgoed.

Cultuur en erfgoed hebben gebruikswaarde: er zit directe beleving in de manier van het gebruik. Of het nu een museum, theater of event is.

Cultuur en erfgoed hebben sociale waarde: het heeft het vermogen om gemeenschappen te verbinden en leefbaarheid te vergroten.

Inwoner kern/ Waarde van gemeente cultuur en

erfgoed in een centrum Cultuur en erfgoed hebben bestaanswaarde: mensen kennen emotionele en culturele betekenis toe en hebben een gevoel van trots.

Centrumvisie Willemstad

Cultuur en erfgoed hebben economische waarde: het draagt bij aan werkgelegenheid, toerisme, productiviteit en lokale economie.

36

EEN EEN LEVENDIGE VESTING WAAR IDENTITEIT BELEEFBAAR IS Wat zien we in andere (vesting-)steden?

Nieuwpoort: ontdek de vesting met een spel: Met diverse spellen (via een app) loop je al puzzelend door Nieuwpoort aan de hand van diverse filmpjes. Je ontdekt allerlei interessante weetjes over de vestingstad. Spelenderwijs komt het hele gezin het verhaal van Nieuwpoort te weten.

Bron: Vestingstad Nieuwpoort

In Gorinchem staat het voormalige Stadhuis uit 1860. Het statige gebouw uit 1860 is tot de dag van vandaag nog te herkennen aan historische details die uitstekend bewaard zijn gebleven. Nu huisvest het diverse functies: Het Gorcums Museum, de VVV, kunstuitleen, museumcafé en restaurant Eet- & Drinkerij 't Oude Stadthuys.

Bron: Mooi Gorinchem

Beesel staat bekend als het Drakendörp. Dit is een verwijzing naar het Draaksteken dat al sinds 1736 wordt georganiseerd. De draak is letterlijk en figuurlijk overal in het dorp terug te vinden.

Bron: Gemeente Beesel

Inwoner kern/ gemeente

‘Een lichtspektakels waarin geschiedenis, verbeelding en magie samenkomen’ Een mooi voorbeeld van een evenement in Den Bosch waarin door middel van lichtprojecties de geschiedenis van de plek tot leven is gekomen.

Bron: Bossche Beeldenstorm

Centrumvisie Willemstad

37

EEN GEBIEDSTHEMA’S IN BEELD Deze kaart is een verbeelding van de visie en haar uitgangspunten. Bij uitwerking van de verschillende punten (en acties) kan de kaart er anders uit komen te zien.

Potentiële fiets- en wandelverbinding Entree wandelaars (grotere route)

Herkenningspunt cultuur en erfgoed (beleefbaar punt) Historie wandeling vesting ‘Mauritsbeeldmerk’

Inwoner kern/ gemeente

Verblijfsgebied met gemixte voorzieningen, waaronder winkels, horeca en ambacht

Centrumvisie Willemstad

38

EEN EEN GASTVRIJE EN TOEGANKELIJKE VESTING Wat willen we bereiken? Een gastvrije en toegankelijke vesting voor iedereen. Hoe gaan we dat doen? We versterken de toegankelijkheid en gevoel van gastvrijheid door: • Bezoekersstromen beter te sturen met goede parkeervoorzieningen en een gastvrij welkom • Wandelaar en fietser optimaal te faciliteren • Openbare ruimte gastvrij in te steken en toe te werken naar (deels) autovrij verblijfsgebied. Gastvrijheid vraagt om keuzes Willemstad wil een gastvrije vestingstad zijn: een plek waar bewoners, bezoekers en ondernemers zich welkom voelen en kunnen genieten van de unieke sfeer tussen wallen en water. Gastvrijheid betekent echter niet dat alles mogelijk is. Keuzes maken is noodzakelijk. Om de vesting leefbaar, veilig en karakteristiek te houden, maken we bewuste keuzes in mobiliteit en ruimtegebruik. We zetten in op een goede bereikbaarheid en makkelijk parkeren voor meerdere mobiliteitsvormen. Dit zijn essentiële randvoorwaarden voor een gastvrije vestingstad. Meer bezoek is gewenst voor levendigheid en het behoud van voorzieningen. Tegelijkertijd vraagt dit om een goede sturing van het verkeer.