Getekende begroting 2026-2029
Tekst van het document
huisvestingsmogelijkheden voor internationale werknemers. • Voor nieuwvestigers op het havenindustriegebied Moerdijk is geluidsruimte een belemmerende factor. • Het ontbreken van organisatiegraad van ondernemers op onze bedrijventerreinen is een risico voor het behalen van grote opgaven en de doelstellingen zoals op het gebied van verduurzaming en circulaire economie. • De bereikbaarheid van onze gemeente en ons havenen industrieterrein staat de komende jaren onder druk door werkzaamheden aan onder andere rijkswegen. • Het uitblijven van duidelijkheid over grote opgaven zoals stikstofproblematiek, circulaire economie, duurzaamheid etc. vanuit de Rijksoverheid.
Prestaties • Werkprogramma buitengebied • Programma (transitie) buitengebied • Opwaardering fietsroute Breda-Prinsenbeek-Zevenbergen- (haven) Moerdijk en vice versa samen met PNB • Opwaardering buslijn tussen Zevenbergen en Breda en vice versa naar HOV verbinding • Vaststellen mobiliteitsprogramma
2026
2027
2028
2029
51
Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk
Gemeente Moerdijk
Thema Veiligheid Ambitie
Nieuwe ontwikkelingen
We willen criminaliteit en overlast in de verschillende kernen tegengaan en daarnaast de veiligheid van en voor inwoners versterken. We willen een extra slag maken op het gebied van fysieke veiligheid en ondermijnende criminaliteit, waarbij we de regierol van en de positie in het veiligheidsnetwerk van de gemeente versterken.
Wet aanpak woonoverlast De wet aanpak woonoverlast geeft gemeenten meer bevoegdheden om woonoverlast aan te pakken. In 2025 zijn de werkprocessen hiervoor ingericht en vanaf 2026 wordt deze wet actief toegepast binnen de gemeente.
Strategisch doel • We bestrijden integraal sociale en fysieke veiligheidsrisico’s en georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit.
Effectindicatoren • Aantal uitgevoerde actiedagen • Aantal uitgevoerde adhoc controles • Aantal meldingen/ signalen via diverse kanalen • Aantal casussen sociale veiligheid • Inzet bevoegdheden/ opgelegde maatregelen Opiumwet en Wet aanpak woonoverlast • Uitgevoerde aanbevelingen Port of Moerdijk veiliger
Persoonsgerichte aanpak Complexe overlast- en veiligheidszaken pakken we integraal op met partners zoals politie, woningcorporaties en jeugd- en zorginstanties. In het veiligheidsoverleg stemmen we maatregelen af zodat inwoners waar nodig snel en gecoördineerd geholpen kunnen worden. Dit voorkomt escalatie en versterkt rust, vertrouwen en samenhang in de wijk. Weerbaarheid Verschillende oorzaken zoals klimaatverandering en militaire dreiging vragen om een toename in weerbaarheid en veerkracht van inwoners en ondernemers. De gemeente Moerdijk zet in op het vergroten van deze weerbaarheid in samenwerking met de interne organisatie en externe partners zoals
52
Gemeente Moerdijk
Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk
de veiligheidsregio, inwoners en maatschappelijke organisaties. De focus hierbij ligt op fysieke, digitale en sociale weerbaarheid van inwoners, ondernemers en de interne organisatie. In 2026 organiseren we trainingen en informatiebijeenkomsten voor de inwoners van de gemeente Moerdijk voor om het veiligheidsgevoel in de samenleving te vergroten. Port Of Moerdijk nog Veiliger In 2025 is het beleidsprogramma “Port of Moerdijk nog Veiliger” vastgesteld. Dit programma loopt door tot 2030 en is erop gericht om de veiligheid binnen het haven- en industrieterrein en logistiek park te vergroten. In 2026 wordt een start gemaakt met de uitvoering van dit programma, dit wordt integraal met de betrokken partners opgepakt. Informatieknooppunt In 2025 is er een start gemaakt met het gestructureerd verzamelen van data aan de hand van uitgevoerde controles, signalen en waarnemingen. Deze data worden nu op verschillende plaatsen geregistreerd of bewaard en kunnen nog niet goed aan elkaar gekoppeld worden. In 2026 wordt uitgezocht op welke manier er gegevens aan elkaar gekoppeld kunnen worden en welke gegevens (organisatiebreed) er gebruikt en uitgewisseld mogen worden.
Regionale samenwerking Verschillende nieuwe ontwikkelingen worden regionaal opgepakt, vaak in werkgroepen. Op deze manier stemmen we beleid en uitvoering op elkaar af en door zaken gezamenlijk op te pakken kunnen we de capaciteit op meerdere onderdelen inzetten. In 2026 worden verschillende nieuwe zaken regionaal opgepakt zoals de regionale aanbesteding flexibel cameratoezicht en de Wet Persoonsgerichte Aanpak Radicalisering en Terroristische Activiteiten (Wet PARTA).
Risico’s • Een aantal zaken worden regionaal opgepakt door middel van deelname in werkgroepen. Als deze werkgroepen, om verschillende redenen, niet goed functioneren dan bestaat het risico op onvoldoende of niet presteren in 2026. • Voor verschillende taken en prestaties zijn we afhankelijk van externe partners zoals de veiligheidsregio en politie. Als de capaciteit ontbreekt bij deze partners kunnen niet alle prestaties uitgevoerd worden.
Prestaties • Inzet op awareness • Uitvoering geven aan “Port of Moerdijk nog Veiliger” • 10 actiedagen op aanpak ondermijning • Presentatie voor de gemeenteraad over de vormen van ondermijning en de kwetsbare rol van de gemeenteraad daarbij • Oriëntatie informatieknooppunt • Digitale en fysieke campagne in samenwerking met M. (Meld Misdaad Anoniem) in het kader van de meldingsbereidheid • Actief inzetten Wet aanpak woonoverlast • 100 adhoc controles naar aanleiding van meldingen, signalen of eigen bevindingen • Verkenning op regionale samenwerking op het gebied van jeugdcriminaliteit en mogelijk een jeugdconvenant • Weerbaarheid burgers en ondernemers vergroten, opstellen plan van aanpak
2026
2027
2028
2029
53
Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk
Lasten en baten 2026 bedragen x € 1.000
Lasten: € 8.020
Baten: € 4.688
Gemeente Moerdijk
54
Gemeente Moerdijk
Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk
Overzicht taakvelden Begroting 2025 Onderdeel (bedragen x € 1.000)
Lasten 2025
Begroting 2026
Baten 2025
Saldo 2025
2. Verkeer, vervoer en waterstaat
415
-231
2.3 Recreatieve havens
185
2.4 Economische havens en waterwegen
229
3. Economie 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
Lasten 2026
Meerjarenbegroting
Baten 2026
Saldo 2026
282
Saldo 2028 577
Saldo 2029
184
408
-251
-205
-20
179
-205
-26
-28
-29
-29
-26
203
229
-46
183
310
606
599
2.839
-281
2.557
2.189
-302
1.887
1.850
1.851
1.641
1.735
-
1.735
1.196
-
1.196
1.008
1.012
1.006
410
-
410
361
-
361
515
512
308
213
-33
180
156
-33
123
122
121
121
3.4 Economische promotie
480
-248
232
476
-270
206
206
206
206
5. Sport, cultuur en recreatie
1.103
-20
1.084
978
-17
961
1.021
1.016
1.011
5.4 Musea
157
Saldo 2027
570
39
-
39
40
-
40
40
40
40
5.5 Cultureelerfgoed
1.065
-20
1.045
938
-17
921
980
976
970
6. Sociaal domein
68
-5
63
43
-5
38
38
38
38
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
18
-5
13
20
-5
15
15
15
15
6.5 Arbeidsparticipatie
50
-
50
24
-
24
24
24
24
8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
11.712
-13.642
-1.930
4.402
-4.113
289
397
480
462
8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerr)
11.712
-13.642
-1.930
4.402
-4.113
289
397
480
462
Saldo baten en lasten
16.137
-14.179
1.958
8.020
-4.688
3.332
3.588
3.962
3.722
0.10 Mutaties reserves
755
-1.011
-255
153
-219
-66
-197
-395
-195
16.892
-15.190
1.703
8.173
-4.907
3.266
3.392
3.567
3.527
Resultaat na bestemming
55
Gemeente Moerdijk
Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk
Analyse Programma 3
Baten en Lasten Programma 3
Rekening
Begroting
Begroting
Meerjarenbegroting
(Cijfers x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Totaal Lasten
4.576
16.137
8.020
27.964
16.277
15.073
Totaal Baten
-6.657
-14.179
-4.688
-24.376
-12.315
-11.351
Resultaat voor bestemming
-2.081
1.958
3.332
3.588
3.962
3.722
Storting in reserves
6.927
755
153
23
23
23
Onttrekking aan reserves
-3.539
-1.011
-219
-219
-418
-218
Resultaat na bestemming
1.307
1.703
3.266
3.392
3.567
3.527
Verschil t.o.v. 2025
1.563
Samenvatting verschillen t.o.v. 2025
Het verschil op programma 3 tussen het begrote resultaat (na bestemming) in 2026 ten opzichte van 2025 bedraagt € 1,6 miljoen nadelig. Ten opzichte van de totale lasten binnen dit programma is dat een afwijking van 10%. Ten opzichte van 2025 zijn de totale lasten binnen dit programma met ca. € 8,2 miljoen gedaald terwijl de opbrengsten met ca. € 9 miljoen zijn gedaald. Verder wordt per saldo ca. € 0,2 miljoen minder uit de reserves onttrokken. De grote fluctuatie in de jaarlijkse lasten en baten binnen dit programma kunnen verklaard worden doordat de grondexploitaties binnen dit programma worden verantwoord. De grondexploitaties hebben per definitie een dynamisch karakter, waarbij de jaarlijkse baten (o.a. grondverkopen) en lasten (o.a. bouw-en woonrijp maken) per jaar sterk kunnen fluctueren.
Nadere toelichting verschillen In onderstaand overzicht is een toelichting opgenomen van de belangrijkste verschillen, waarbij: - In de kolom V/N is aangegeven of het een voordeel of een nadeel betreft; - In de kolom % de relatieve afwijking ten opzichte van de omvang van het betreffende budget in 2025 is weergegeven. Onderwerp Economische ontwikkeling
Bedrag (x € 1.000)
%
V/N
Toelichting
-485
-46%
V
De lasten vallen in 2026 lager uit doordat in 2025 nog incidentele budgetten beschikbaar zijn gesteld t.b.v. Powerport (€ 289.000 V) en stedelijke regio's (€ 242.000 V)
56
Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk
Onderwerp
Gemeente Moerdijk
Bedrag (x € 1.000)
%
V/N
Toelichting
Grondverwering
-165
-64%
V
In 2025 is er extra incidenteel budget toegekend voor strategische grondaankopen (€ 190.000 V). Daartegenover zijn er teruglopende huuropbrengsten ( € 25.000 N).
Kosten toerekening primair proces
-210
-14%
V
De loonkosten en andere indirecte kosten van de primaire afdelingen worden op basis van de verwachte urenbesteding toegerekend aan de diverse programma's en taakvelden van de gemeente. Per saldo heeft deze verdeling geen invloed op het begrotingsresultaat. Aan programma 3 worden ten opzichte van 2025 minder primaire kosten toegerekend.
Cultureel erfgoed
-122
-12%
V
Allereerst vallen de kapitaallasten in 2026 lager uit (€ 62.000 V). Dit is een combinatie van lagere afschrijvingen en lagere rente. Voor het component rente wordt dit veroorzaakt door een lagere renteomslag, 2,5% voor 2026 t.o.v. 2,7% in 2025, die toegerekend wordt aan investeringen. Daarnaast is conform het in de kadernota (raadsvergadering 3 juli 2025) benoemde actiepunt om richting het opstellen van de begroting 2026-2029 een reële(re) inschatting van het verwachte jaar van afronden van investeringen te hanteren. Dit heeft tot gevolg dat de afschrijvingslasten van een aantal investeringen in een later jaar zijn geraamd. Daarnaast is een voordeel ontstaan m.b.t. de wettelijk verplichte toerekening van directe personeelskosten aan investeringen. Doordat ambtelijke uren aan investeringen worden toegerekend, levert dit in het betreffende jaar een voordeel op met daartegenover op termijn hogere kapitaallasten (die voortkomen uit hogere investeringen). De ramingen zijn op basis van de actuele investeringsverwachtingen geactualiseerd. Vooral in 2026 valt de verwachte urentoerekening m.b.t. Fort Sabina hoger uit, wat een voordelig effect heeft (€ 44.000 V)
Mutatie reserves
189
25%
N
Reservemutaties hebben een incidenteel karakter en kunnen per jaar dan ook verschillen. Zo is in 2025 een storting van € 636.000 begroot in de reserve Bovenwijks op basis van de verwachte bijdrage vanuit ontwikkelaars t.b.v. deze reserve. Daarnaast is in 2025 een ontrekking van € 340.000 begroot uit de reserve strategische verwerving i.v.m. kosten grondverwervingen. Verder is bij de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2024 besloten om ten behoeve van de voortgang van een aantal overlopende zaken vanuit 2024 naar 2025 diverse budgetten opnieuw beschikbaar te stellen. Binnen programma 3 betreft dit € 419.000, wat voornamelijk betrekking heeft op uitgaven m.b.t. Powerport (€ 289.000) en de stedelijke regio's (€ 90.000). Voor een volledig overzicht van de incidentele reservemutaties die in de begroting 2026 zijn verwerkt wordt verwezen naar het overzicht incidentele baten en lasten. Daarnaast zijn de structurele reservemutaties terug te vinden in de bijlage. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het muteren van reserves een raadsbevoegdheid is. Aan alle reservemutaties ligt dan ook ten alle tijde een raadsbesluit ten grondslag.
Grond exploitaties
2.495
23%
N
De grondexploitaties hebben een dynamisch karakter waarbij ontwikelingen binnen de grondexploitaties forse effect kunnen hebben in de vorm van bijv. tussentijdse winstneming of het bijstellen van de benodigde verliesvoorzieningen. De jaarlijkse baten en lasten kunnen dan ook flink fluctueren. Dit is dan ook de reden dat deze baten en lasten als incidenteel worden aangemerkt. Hierbij moet worden opgemerkt dat het resultaat van de grondexploitaties in een bepaald jaar niet altijd een accuraat beeld geeft van de totale winstgevendheid van een grondexploitatie over de volledige looptijd. Tussentijdse winstnemingen hebben bijvoorbeeld een effect op het huidige jaar maar dat hoeft niet te betekenen dat de totale resultaten daarmee ook direct wijzigen. Voor een nader inzicht in de totale (verwachte) resultaten per grondexploitatie wordt daarom verwezen naar de paragraaf grondbeleid. Diverse kleinere verschillen (< € 50.000).
Overig
-139
-
V
Totaal
1.563
10%
N
Verbonden Partijen Aan de realisatie van de doelstellingen “Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk” leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Havenschap Moerdijk • Werkvoorzieningsschap West Noord-Brabant (WVS-groep) • Werkplein Hart van West-Brabant • BV REWIN West-Brabant • NV Havenbedrijf Moerdijk Voor een gedetailleerd overzicht verwijzen wij naar de paragraaf ‘Verbonden Partijen’.
57
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Gemeente Moerdijk
Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben Ambitie Gemeente Moerdijk staat voor goede, betaalbare en beschikbare zorg en ondersteuning voor de kinderen, jongeren, volwassenen en senioren die het écht nodig hebben. Soms is dat een duwtje in de rug, soms intensieve hulp. Wij bieden onze inwoners hulp op de leefgebieden opvoeden en opgroeien, onderwijs, gezondheid, veiligheid, dagelijks leven, financiën, wonen, mobiliteit en sociale participatie. Gemeente Moerdijk wil een inclusieve gemeente zijn waar iedereen meedoet, ongeacht culturele achtergrond, gender, leeftijd of beperkingen. Het vertrekpunt bij onze ondersteuning is altijd ‘licht waar mogelijk, zwaar waar nodig'. Lichte hulp is niet zo ingrijpend voor mensen, het normale leven gaat zoveel mogelijk gewoon door en de kosten voor deze ondersteuning zijn geringer. De gespecialiseerde ondersteuning voor mensen die dat echt nodig hebben, moeten we kunnen blijven leveren en kunnen blijven betalen. Deze is gericht op het individu, maar om deze ondersteuning duurzaam te kunnen borgen is het nodig om ook aandacht te hebben voor het netwerk rondom het individu en de ondersteuning meer te verschuiven van zelfredzaamheid naar samenredzaamheid.
Programmatische aanpak Sociaal Domein De uitgangspunten, inzichten en kansen, zoals geformuleerd in de scan Mens & Maatschappij krijgen invulling via een programmatische aanpak. Hierbij is een aantal opgaven benoemd, die in samenhang met elkaar uitgewerkt worden. Deze zijn ingegeven door landelijke ontwikkelingen en lokale vraagstukken. Voorbeelden van deze opgaven zijn de vorming van Stevige Lokale teams, implementatie van OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving), Toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming. We richten ons op een leefomgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien in een veilige en kansrijke omgeving en waar inwoners en betrokken informele en formele
samenwerkingspartners hun eigen verantwoordelijkheid nemen om zelfredzaam en samenredzaam te zijn en te blijven. We maken hierbij een beweging van individuele naar collectieve preventie en zetten in op het versterken van de sociale basis. Deze versterking wordt niet opgelegd door de gemeente, maar samen met en door de inwoners. Een wijkgerichte aanpak, dicht bij de inwoners zelf georganiseerd en zo normaal mogelijk. We faciliteren de versterking van de sociale basis hetgeen bijdraagt aan wijken waar men naar elkaar omziet en iedereen mee mag doen. In 2026 zetten we de structurele implementatie van het inclusiebeleid voort, met als doel een gemeente waarin iedereen mee kan doen, ongeacht achtergrond, leeftijd, gender of beperking. We investeren de beschikbare middelen in een werkgroep die inclusie borgt in onze organisatie en uitvoering. De focus ligt op blijvende bewustwording, procesoptimalisatie en verbetering van toegankelijkheid. Hiermee dragen we met ons inclusiviteitbeleid bij aan het versterken we de sociale basis in alle kernen van Moerdijk.
Programmatische aanpak Nieuwkomers Eind 2025 is het programmaplan Nieuwkomers met strategische lange termijndoelen opgesteld, deze zijn verder uitgewerkt in richtinggevende doelen. Drie pijlers vormen de basis van het programmaplan: functionele integratie, normatieve integratie en emotionele integratie. Deze programmatische aanpak draagt bij aan het realiseren van de ambitie zoals opgenomen in het bestuursakkoord: "Arbeidsmigranten, vluchtelingen (Oekraïners) en statushouders zien wij als nieuwe inwoners van Moerdijk. We willen deze doelgroepen behouden en ervoor zorgen dat ze zich welkom voelen en een vast onderdeel van onze samenleving gaan uitmaken”. Uitgangspunten van de programmatische aanpak zijn leren, samen en actiegericht. De werkwijze is gericht op het versterken van de bestaande infrastructuur en de samenwerking met partners om zo de integratie van nieuwkomers te stimuleren. De gemeente is eigenaar,
58
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
versterker en verbinder. Vanuit het programma wordt in 2026 met de interne en externe betrokkenen een werkagenda opgesteld die wordt opgebouwd uit drie actielijnen: functioneel, emotioneel en normatief. De uitwerking van het programmaplan is bepalend voor de structurele en incidentele middelen die de komende jaren nodig zijn – zowel qua personele inzet als voor de uitvoering van projecten en initiatieven die bijdragen aan het realiseren van de programmadoelstellingen. Over het programmaplan vindt in het vierde kwartaal van 2025 separate besluitvorming plaats in de Raad. Ook in de periode 2026 en 2027 is er een programmamanager nieuwkomers die de uitvoering van het programma in goede banen kan leiden. Doel is om de opgaven per 2028 terug te plaatsen in de lijn.
Ontwikkelingen Nieuwkomers De richtlijn tijdelijke bescherming Oekraïense ontheemden is verlengd tot 4 maart 2027. De verwachting is dat na die periode de RTB niet nogmaals verlengd wordt en dat er een andere oplossing moet komen voor het verblijf van Oekraïense ontheemden in Nederland. Die oplossing wordt in Europees verband gezocht. Als dit niet mogelijk blijkt zal Nederland een Nationale terugval optie moeten ontwikkelen. 2026 zal in het teken staan van het voorbereiden van de verandering van de status van de Oekraïense ontheemden en wat dit op alle leefgebieden met zich meebrengt: wonen, werk en vangnet, onderwijs en integratie, zorg. Onduidelijkheid over hun definitieve status gecombineerd met het voortduren van de oorlog zorgt voor steeds meer psychische problemen bij Oekraïense ontheemden. Het bieden van passende psychologische zorg is een speerpunt in 2026. Hoe de wettelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders zich in 2026 en verder gaat ontwikkelen is onduidelijk. Vanaf het moment van huisvesten in de gemeente start de inburgeringsplicht. Moerdijk moet zo’n 80 tot 100 statushouders per jaar huisvesten. De minister heeft vanuit het hoofdlijnenakkoord van het (demissionaire) kabinet de opdracht meegekregen om de situatie van statushouders ten aanzien van andere woningzoekenden te normaliseren.
Daarvoor is een wetsvoorstel aan de Raad van State aangeboden wat gemeenten verbiedt om statushouders met voorrang te huisvesten enkel op grond dat zij statushouder zijn. Op andere urgentiegronden, zoals medische urgentie, zou voorrang verlenen nog wel mogelijk blijven. Bij de behandeling van een ander wetsvoorstel, de Wet
Gemeente Moerdijk
versterking Regie Volkshuisvesting, is het amendement Mooiman aangenomen wat gemeenten verbiedt om vreemdelingen, waaronder statushouders, urgentie te geven op welke grond dan ook. Over dit wetsvoorstel en bijbehorend amendement moet nog het debat met de Eerste Kamer gevoerd worden. De minister gaat daarom ook verder met de voorbereiding van het eigen wetsvoorstel voor het verbod op voorrang, dat uitgaat van een stapsgewijze normalisering van de positie van statushouders ten opzichte van andere woningzoekenden. Ook doet de minister een oproep aan gemeenten om alternatieven voor huisvesting van statushouders te ontwikkelen met name gericht op onzelfstandige huisvesting. Door de vele onduidelijkheden is te verwachten dat de inzet voor het huisvesten van statushouders in 2026 niet alleen gericht zal zijn op het uitvoeren van de bestaande wettelijke taakstelling maar ook op het voorbereiden en implementeren van (mogelijke) nieuwe wetgeving en alternatieven voor (onzelfstandige) huisvesting. Wijzigingen in de wettelijke verplichting om statushouders te huisvesten werken ook door in de uitvoering van de Wet Inburgering 2021.
De gemeente Moerdijk neemt actief deel aan een regionale themagerichte aanpak arbeidsmigratie onder begeleiding van de VNG, om de huisvesting van arbeidsmigranten qua aantallen, ligging, kwaliteit en de keten daaromheen (met uitzendbureaus, huisvesters en bedrijven) inzichtelijk te krijgen. De aanpak draagt bij aan het verbeteren van de leefbaarheid in woonwijken, het beter in beeld krijgen van huisvestingssituaties en het mogelijk maken van samenwerking met regionale en landelijke partners. Daarnaast helpt deze aanpak om kwetsbare groepen arbeidsmigranten beter in beeld te krijgen, zodat signalen van uitbuiting, overbewoning of ongezonde woon- en werkomstandigheden tijdig kunnen worden opgepakt. Dit sluit aan bij onze bredere inzet om inwoners in kwetsbare posities, ongeacht herkomst, passende ondersteuning te bieden en te zorgen voor een veilige, menswaardige leef- en werkomgeving. In aansluiting hierop wordt in 2026 de huidige integrale aanpak arbeidsmigratie uit 2020 geactualiseerd. Dit leidt tot een vernieuwd beleidskader waarin ambities, randvoorwaarden en verantwoordelijkheden rondom huisvesting, registratie, toezicht en samenwerking opnieuw worden vastgelegd. Ook de bijbehorende uitvoeringsdocumenten en werkprocessen worden hierin meegenomen, zodat beleid en uitvoering beter op elkaar aansluiten en inspelen op de actuele situatie.
59
Gemeente Moerdijk
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Ontwikkelingen algemeen
De ontwikkelingen Powerport
Financiële middelen en arbeidskrapte in de hele sector zijn de komende jaren belemmerende factoren. We zullen middelen anders moeten inzetten, extra mensen en middelen zijn steeds minder voor handen. Ook efficiënter werken in de toekomst is nadrukkelijk aan de orde.
Het Bol-besluit brengt op korte termijn veel onzekerheid voor bewoners en ondernemers met zich mee. Daarom is een rechtvaardige en menselijke aanpak nodig. Inwoners van het gebied, het havenbedrijf, industrie en de agrarische sector krijgen een rol in het participatieproces. Een strategische uitbreiding alleen kan als de brede welvaart en leefbaarheid gelijktijdig, geloofwaardig en structureel versterkt worden. De aanpak en activiteiten om dit te realiseren de komende jaren moeten nader uitgewerkt worden.
Deze ontwikkeling kan ervoor zorgen dat er druk komt te staan op het investeren in preventie, terwijl dit juist nodig is om hoge kosten in de toekomst te dempen. We zien dit momenteel al terug binnen de regionale samenwerking, waarbij gemeenten noodgedwongen minder investeren in preventie.
Prestaties nieuwkomers • Realisatie van de in het programmaplan nieuwkomers opgenomen strategische en richtinggevende doelen. • Er is een werkgeversaanpak nieuwkomers geformuleerd, gericht op beter benutten van het arbeidspotentieel van nieuwkomers en het stimuleren en ondersteunen van werkgevers. • De transitie van crisisgerichte aanpak naar duurzame aanpak voor de opvang van Oekraïense ontheemden wordt voortgezet. • Er is inzicht in de behoefte aan op mentale gezondheidszorg voor Oekraïense ontheemden (trauma, verslaving, psychische nood) en op basis daarvan wordt passende psychologische zorg geboden. • De verbinding van de COA locatie (AZC Zevenbergen) met de lokale samenleving (onderwijs, sport, cultuur, welzijn, (vrijwilligers)werk etc) krijgt vorm. • Er wordt onderzocht of er, binnen de dan geldende wettelijke kaders, meer mogelijkheden zijn voor alternatieve huisvestingsvormen voor statushouders, naast de huisvestingsvormen die we nu al bieden. • De Wet Inburgering 2021 is geëvalueerd door Werkplein en De6 gemeenten. • De integrale aanpak arbeidsmigratie is geactualiseerd. • Goede initiatieven voor de huisvesting van arbeidsmigranten worden gefaciliteerd.
2026
2027
2028
2029
60
Gemeente Moerdijk
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Thema Meedoen en preventie Ambitie Gemeente Moerdijk zet in op ‘meedoen’ en preventie. Moerdijkers doen zoveel mogelijk mee aan de samenleving. Meedoen is gericht op sociale participatie en samenredzaamheid. Een actieve deelname aan de samenleving levert een belangrijke bijdrage aan een goede mentale en fysieke gezondheid, het hebben van sociale contacten, persoonlijke (talent)ontwikkeling en identiteit en zinvolle vrijetijdsbesteding. Moerdijkers kunnen ook rekenen op een stevige gemeenschappelijke sociale basis, ofwel een netwerk bestaande uit het geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen (de institutionele sociale basis). In de gemeente Moerdijk is er een sterke sociale basis. Dat zorgt voor samenredzaamheid en levendige kernen en wijken. Daar kent men elkaar, is men er voor elkaar en respecteert men elkaar.”
Meedoen is voor een sterke sociale basis belangrijk en heeft tevens een preventieve werking op andere leefgebieden, zoals Gezondheid en Opvoeden en Opgroeien. Preventie is noodzakelijk om de gespecialiseerde hulp en ondersteuning te kunnen blijven bieden en heeft dan ook onze prioriteit. Het is zaak waar lichte hulp kan, ook lichte hulp te bieden. Preventie is tweeledig. Enerzijds gaat het over het voorkomen (van erger). Anderzijds gaat het om het bevorderen van kansen zodat een inwoner zo veel mogelijk op eigen kracht kan voorzien in de bestaanscondities. Om de druk op zorg en ondersteuning te verminderen én een gezonde generatie per 2040 te realiseren, geven we vorm aan afgesproken activiteiten in West-Brabant op het gebied van IZA (Integraal Zorgakkoord) en binnen het lokaal plan van aanpak GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) ‘positief gezond Moerdijk'. Voor de
Achtergrond: hoe kun je kijken naar de sociale basis?
Bron: Movisie, Gespreksmodel Sociale Basis
Persoonlijke sociale basis
Gemeenschappelijke sociale basis
individuele ondersteuning mantelzorger
Institutionele sociale basis gemeenschappen ‘sociaal weefsel’ vrijwilligers plekken
plekken bewonersinitiatieven verenigingen
loket accommodatie professional & methoden
sociaal werk organisatie financiering
financiering met ‘opdracht’
beleid en financiering gemeente
Persoonlijke sociale basis
61
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
uitvoering hiervan ontvangen we Rijksmiddelen. Vanuit de Specifieke Uitkering GALA ontvangen we middelen voor enerzijds sport, bewegen en cultuur en anderzijds gezondheid en sociale basis tot en met 2026.
Strategisch doel Meedoen • Jeugd en jongeren groeien op in een veilige en kansrijke omgeving waarin zij zich zo optimaal mogelijk kunnen ontwikkelen en kunnen meedoen. • De volwassenen zijn zoveel mogelijk zelfredzaam en kunnen participeren in de samenleving. • Er is divers en betaalbaar sport-, cultuur- en ander vrijetijdsaanbod, ook voor meer kwetsbare doelgroepen. • Ondersteunen van de sociale basis, om zo het meedoen mogelijk te maken. Preventie • Met samenwerkingspartners een beweging maken van zorg naar gezondheid en preventie. • Versterken van de sociale basis; naast bevorderen van zelfredzaamheid op individueel niveau ook gericht zijn op samenredzaamheid binnen een gemeenschap. • Verminderen mentale klachten, zoals eenzaamheid en depressie, door middel van het inzetten van sport en cultuur. • Inzet van sport of cultuur bij de jeugd om groepsdynamische processen te doorbreken, zoals bij pestgedrag.
Effectindicatoren • Subsidietarieven van de basissubsidie voor 2027 zijn op gelijkwaardig niveau in vergelijking met 2013 • Het (voorlopige) percentage 1,68% voortijdig schoolverlaters (jongeren zonder startkwalificatie schooljaar 2023-2024) is verlaagd.
Nieuwe ontwikkelingen Gezond Actief Leven Akkoord (GALA)/ Integraal Zorg Akkoord (IZA)/ Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), incl. Sportakkoord en ketenaanpakken In het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is landelijk vastgelegd hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd. In 2026 gaan we, net als in 2025, verder met de uitvoering van het Moerdijkse plan van aanpak ‘Positief Gezond in Moerdijk’ aan de hand van een uitvoeringsagenda. Dit
Gemeente Moerdijk
doen we in samenhang met de regionale uitvoering in van het Integraal Zorgakkoord (IZA). Binnen het IZA zijn twee geldstromen: enerzijds transformatiegelden die door het zorgkantoor worden beheerd en alleen met bestuurlijke instemming van alle partijen kan worden ingezet. Daarnaast zijn er vanuit IZA regiomiddelen beschikbaar, hiervan is gemeente Breda mandaat houdende IZA-gemeente voor de regio WestBrabant. Het onderhandelaarsakkoord voor het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) is ondertekend. Het AZWA betreft een aanvullend akkoord op het IZA. De afspraken uit IZA blijven dus bestaan en worden met de nieuwe afspraken versterkt en aangevuld. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) loopt tot en met 2026. In het GALA is afgesproken dat een aantal onderdelen structureel gefinancierd wordt, zoals inzet op gezondheidsachterstanden en valpreventie. Deze onderdelen worden geborgd in het AZWA. De definitieve inhoudelijke en financiële ontwikkelingen vanuit het Rijk zullen mede bepalen hoe we na 2026 verder kunnen gaan. Continuering in een lokaal beleidsplan gezondheid wordt hierin als optie ook overwogen. Waar we op grond van de landelijke akkoorden IZA (Integraal Zorgakkoord) en GALA tot en met 2026 invulling geven aan diverse gezondheidsthema’s is lokale voortzetting van preventief gezondheidsbeleid noodzakelijk om de vraag naar hulp & ondersteuning te matigen.
Het gaat hier o.a. om het stimuleren van een gezonde leefstijl, mantelzorgondersteuning, inzetten op valpreventie en zorgdragen voor een kansrijke start in de eerste 1000 dagen van een kind. Voor deze laatste twee onderdelen zijn structureel middelen opgenomen in de Rijksbegroting, er is echter nog geen duidelijkheid over verdeling van deze middelen naar gemeenten, bovendien worden de lokale GALA middelen voor alle thema’s met 10% gekort in 2026. Voor een volledige voortzetting van de GALA en IZA aanpak zullen mogelijk ook middelen uit het Gemeentefonds vanaf 2027 nodig zijn, afhankelijk van de definitieve uitwerking van het AZWA. Deze korting op de lokale GALA middelen heeft ook consequenties voor de uitvoering van de vastgestelde ‘Moerdijkse ambitie voor de sociale basis’ na 2026.
62
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Ook het hiermee samenhangende uitvoeringsprogramma Sportakkoord Moerdijk 2023-2026 loopt als onderdeel van GALA af eind 2026. Hierin staan de volgende thema's centraal: • Samen-werken • Sport en bewegen voor iedereen • Duurzame Sportinfrastructuur • Hebben en houden van vitale sportaanbieders • Veilig en gezond Inhoudelijke en financiële ontwikkelingen vanuit het Rijk zullen mede bepalen hoe we na 2026 verder kunnen gaan. Daarnaast gaan we dit huidige uitvoeringprogramma evalueren en samen met sportaanbieders en maatschappelijke partners het vervolg bepalen. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en preventief jeugdbeleid Het preventief jeugdbeleid geïnspireerd op het IJslands model is opgenomen in het bestuursakkoord. Vanaf 2025 zijn we gestart met het 4-jarig implementatietraject Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Tijdens het implementatietraject krijgt de gemeente ondersteuning van het Trimbos-Instituut. In 2026, na de dialoogfase, stelt de gemeente samen met ouders en lokale partners de eerste OKO-meerjaren agenda op. Met de implementatie van OKO maken we een start met preventief jeugdbeleid. Hiermee dragen we bij aan een kansrijke omgeving waarin de kinderen en jeugd van de gemeente Moerdijk gelukkig en gezond kunnen opgroeien. Met het 4-jarig implementatietraject waarin elke 2 jaar een cyclus (met o.a.
een monitoring, terugkoppeling & dialoog, beleidsvorming en uitvoering) wordt doorlopen, wordt duurzaam gewerkt aan een positieve, gezonde en veilige leefomgeving voor jongeren. Wijkgerichte aanpak De gemeente wil samen met de ketenpartners naar een andere wijze van samenwerken in de wijken, met focus op gezond leven en preventie. In dit kader is in 2025 is de haalbaarheid van 2 pilot(locatie)s voor het wijkgericht onderzocht. Na positieve besluitvorming over locaties en activiteiten zal in 2026 worden gestart met de uitrol. Toezicht Wet kinderopvang Vanaf 2026 zal het toezicht in de kinderopvang worden uitgevoerd als basistaak door GGD West-Brabant. Toezichthouders van de GGD West-Brabant toetsen de
Gemeente Moerdijk
kinderopvanglocaties jaarlijks op de wettelijk gestelde kwaliteitseisen. Dit doen zij momenteel als plusproduct in opdracht van de gemeente. De diverse producten voor de Wet kinderopvang (Wko) worden met ingang van 2026 gefinancierd vanuit de gemeentelijke bijdrage waarbij een taakstelling wordt opgenomen van € 110.000. Er worden met gemeenten afspraken over de bandbreedte van het basispakket gemaakt en wanneer er aanvullende dienstverlening op nacalculatie ingekocht kan worden. Dit onderdeel neemt GGD West-Brabant mee in de verkenning naar herijking basistaken. Samenwerking GGD West-Brabant en Hart van Brabant GGD West-Brabant en GGD Hart van Brabant zijn in een verkenningsfase aan de slag om de samenwerking tussen beide GGD-organisaties te versterken. Het is nu nog niet duidelijk hoe deze samenwerking zich verder gaat ontwikkelen en in hoeverre dat gevolgen gaat hebben voor onze huidige gemeenschappelijke regeling met GGD West-Brabant. Aanvulling Wet publieke gezondheid Als onderdeel van de Wet publieke gezondheid, wordt medio 2025 de Wet integrale suïcidepreventie van kracht. Gemeenten krijgen hiermee een nieuwe wettelijke taak als het gaat om suïcidepreventie. Hiervoor komen ook structurele middelen beschikbaar, het is echter momenteel nog onduidelijk in welke vorm dat zal zijn.
De VNG pleit voor een verdubbeling van het budget om de volledige onderbouwde en effectieve aanpak uit te kunnen voeren. Als er geen verhoging van het budget komt, zal dit leiden tot een beperkter lokaal ambitieniveau. Regionaal wordt een actieplan suïcidepreventie opgesteld. Gezondheidsonderzoek Regelmatig zijn er bezorgde inwoners/dorpsraden die zich bij de gemeente melden omdat ze bezorgd zijn over hun leefomgeving. Door de ontwikkelingen zoals Logistiek Park Moerdijk (LPM) en Powerport zullen er nog meer zorgen komen omtrent de gezondheid van onze inwoner. Daarom gaan we het gezondheidsonderzoek (periodiek) herhalen in 2026 en laat de gemeente zien haar maatschappelijke verantwoordelijkheid voor de gezondheid van de inwoners serieus te nemen. De periodieke verkenningen leveren een structureel meerjarig inzicht in de gezondheidsstatus van inwoners, de beïnvloedende factoren en de mogelijke effecten van beleidskeuzes (o.a. op het gebied van duurzaamheid, omgevingsvisie, havenbeleid en gezondheidspreventie) op de gezondheid.
63
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Wetsvoorstel Vrij en Veilig Onderwijs Naar verwachting treedt de wet in werking per 1 augustus 2026, oftewel het schooljaar 2026/2027. De wet bevat meerdere onderdelen rond drie thema's: goed zicht op (on)veiligheid, ondersteuning en begeleiding, en evaluatie. Deze wet beoogt de sociale veiligheid op scholen te versterken door het verplicht stellen van uitgebreidere monitoren onder leerlingen en personeel, het registreren en melden van veiligheidsincidenten, en het aanstellen van interne én externe vertrouwenspersonen en een veiligheidscoördinator. Op dit moment hebben de meeste scholen al interne vertrouwenspersonen en anti-pestcoördinatoren. De veiligheidscoördinator zal de verantwoordelijkheid dragen voor de uitvoering en evaluatie van het veiligheidsbeleid, en daarnaast ook voor de taken die eerst bij de antipestcoördinator hoorden. Veel van deze nieuwe verantwoordelijkheden liggen bij de schoolbesturen en scholen zelf. Er wordt geen extra rijksbudget toegekend aan deze nieuwe wettelijke verplichtingen, wat kan leiden tot hogere kosten voor de schoolbesturen. Het is belangrijk om de samenwerking met partners te stimuleren, zodat eventuele signalen uit de monitoren vertaald kunnen worden naar preventieve aanpak. De gegevens uit de monitoren kunnen ook bijdragen aan de wijkgerichte aanpak. De samenwerking tussen de gemeente en scholen blijft van belang.
Beleid Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het ontwikkelen en uitvoeren van een lokaal VVE-beleid. Dit beleid moet lokaal worden afgestemd met de schoolbesturen en de kinderopvangorganisaties. VVE is een belangrijk instrument om ontwikkel- en (taal)achterstanden bij jonge kinderen vroegtijdig te signaleren en gericht aan te pakken. Het draagt bij aan gelijke onderwijskansen en een soepele overgang naar de basisschool. De gemeente heeft hierin een wettelijke regierol, onder andere op het gebied van toeleiding, samenwerking, kwaliteit en monitoring. De Inspectie van het Onderwijs ziet toe op de uitvoering van het VVE-beleid en kijkt daarbij nadrukkelijk naar de rol van de gemeente. Een goed VVE-beleid helpt om deze verantwoordelijkheden te structureren en te onderbouwen. Ook is de toezichthoudende rol van de GGD uitgebreid met het toezicht op de Voorschoolse Educatie. Op dit moment beschikt onze gemeente nog niet over vastgesteld VVE-beleid. In 2025 wordt hierin een eerste
Gemeente Moerdijk
inhoudelijke slag gemaakt. Samen met VVE-aanbieders starten we met het opstellen van een borgingsdocument, waarin onder andere afspraken worden vastgelegd over warme overdracht, samenwerking, kwaliteitseisen en de doorgaande ontwikkellijn van peuter naar kleuter. Hoewel zo'n document normaalgesproken voortvloeit uit bestaand beleid, wordt er nu voor gekozen om dit gelijktijdig vorm te geven. Deze werkwijze zorgt voor een sterke verbinding tussen beleidskaders en de uitvoering, en draagt bij aan een breed gedragen en uitvoerbaar VVEbeleid dat voldoet aan de eisen die de Inspectie daaraan stelt. Inflatiecorrectie basissubsidie Vrijwilligersorganisaties De tarieven van de basissubsidie zijn sinds 2013 nagenoeg ongewijzigd. De basissubsidie is een vorm van waardering voor het bestaan van het verenigingsleven. Door inflatie is de verhouding van waardering in de afgelopen 12 jaar gedaald. In 2026 wordt eraan gewerkt om deze waardering voor het subsidiejaar 2027 weer op pijl te hebben. Doorontwikkeling Regionaal Bureau Leren WestBrabant (RBL) Het wetsvoorstel “Van school naar duurzaam werk” is juli 2025 aangenomen door 2e en 1e Kamer. De wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen datum, de verwachting is met ingang van 1 januari 2026.
Daarmee krijgen scholen, Doorstroompunten (voorheen RMC) en gemeenten (verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet) meer mogelijkheden om jongeren tot 27 jaar (in plaats van nu tot 23 jaar) te ondersteunen bij de overgang van school naar werk en het behoud van werk. Het Rijk zal daartoe meer middelen (specifieke uitkering) beschikbaar stellen. Er zijn vijf deelnemende gemeenten die de doorstroomcoaches die deze jongeren begeleiden hebben uitbesteed aan het RBL. De uitbreiding van de doelgroep vergt nieuwe competenties en meer formatie van de doorstroomcoach. Wijziging bibliotheekwet (wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen) Zoals het er nu uitziet is vanaf 2027 de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) aangepast. Iedere inwoner moet dan binnen een redelijke afstand toegang hebben tot een volwaardige openbare bibliotheek. Het Rijk stelt hiervoor in 2026 extra middelen beschikbaar van ca. € 112.000 per jaar. Vanaf 2027 – als de wet daadwerkelijk van kracht is – voegt het Rijk dit bedrag structureel toe aan de uitkering Gemeentefonds.
64
Gemeente Moerdijk
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
De bibliotheekvoorziening in Moerdijk voldoet al aan bovengenoemde zorgplicht, zodat er nauwelijks aanpassingen worden verwacht. Daar staat tegenover dat de Bibliotheek West-Brabant te kampen heeft met financiële krapte. Samen met de bibliotheek willen wij de extra middelen van het Rijk zodanig inzetten dat de huidige dienstverlening in stand blijft. Volwassenfonds Sport & Cultuur Momenteel is een pilot van 2 jaar in voorbereiding voor een Volwassenfonds Sport en Cultuur. Deze kan bekostigd worden vanuit bestaande middelen. Op grond van een evaluatie kan een keuze gemaakt worden om dit structureel aan te bieden. Inwoners met een kleine beurs kunnen een aanvraag indienen en een bijdrage krijgen om te gaan sporten en/of deel te nemen aan cultuur. Een soortgelijk initiatief draait al enige jaren voor kinderen en biedt hun de kans om te participeren in sport en cultuur.
Randvoorwaarden • Vanaf 2027 is er aanvullend € 100.000,- nodig om de tarieven van de basissubsidie te corrigeren. • De aanvragers van de basissubsidie staan achter de wijzigingen.
Risico’s • Het wijzigen van de tarieven vraagt een zorgvuldige benadering. In de basissubsidie zitten nu staffels en plussen. Een enkelvoudige aanpassing van de tarieven zou zorgen voor onevenredige stijging voor de ene aanvrager in verhouding met de ander. Als er geen gelijkwaardige verhoging is voor alle aanvragers kan er weerstand ontstaan. • Om alle verenigingen gelijkwaardig te waarderen is de basissubsidie een openeind regeling. De daadwerkelijke kosten kunnen hoger (maar ook lager) uitpakken dan begroot.
Prestaties • Opstellen nieuwe nadere regels met inflatiecorrectie basissubsidie • Inflatiecorrectie tarieven basissubsidie doorgevoerd • De functie en de formatie doorstroomcoach van het RBL is aangepast aan de nieuwe doelgroep tot 27 jaar. • Evaluatie uitvoering Sportakkoord • Opstellen meerjaren agenda OKO • Opstellen VVE Beleid
2026
2027
2028
2029
65
Gemeente Moerdijk
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Thema Lichte ondersteuning waar mogelijk Ambitie Inwoners die onze ondersteuning nodig hebben, bieden we een passend aanbod dat bij voorkeur zo licht en zo snel mogelijk wordt ingezet. Lichte hulp wordt gestimuleerd en zorg en welzijn gaan hierbij hand in hand. Lichte hulp is alle niet-geïndiceerde ondersteuning en zorg die door de gemeente wordt geboden. Eigen kracht en het eigen, gewone leven zijn het continue streven. Voorbeelden hiervan zijn de buurtkamers als niet-geïndiceerde dagbesteding en het inlooppunt voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid. Lichte ondersteuning is gericht op zelfredzaamheid, waarbij inwoners (18+) zelf de weg (weer) weten te vinden naar hulp en ondersteuning, wanneer zij niet zelf kunnen voldoen in een of meerdere van de bestaanscondities inkomen, wonen, activiteiten, relaties of gezondheid.
Strategisch doel • Inwoners weten de weg naar de lichte ondersteuning te vinden en samenwerkingspartners hanteren ook de visie ‘lichte ondersteuning waar mogelijk’. Zorg en welzijn werken nauw samen. Signalen worden vroegtijdig opgepakt om tijdig te kunnen anticiperen, bijsturen en waar nodig ondersteunen. • Verstevigen van samenredzaamheid via o.a het faciliteren van mantelzorgers en vrijwilligers, zodat zij zorg en ondersteuning kunnen blijven geven
Nieuwe ontwikkelingen Wet Versterking Regie volkshuisvesting. Het opstellen van een visie op wonen en zorg, als onderdeel van het volkshuisvestingsprogramma (en daarmee samenhangend de huisvestingsverordening) en het WMO-beleidsplan, is een nieuwe taak voor gemeenten die voortvloeit uit het wetsvoorstel versterking regie op de volkshuisvesting. Op 3 juli 2025 is de Wet versterking regie op de volkshuisvesting door
Prestaties • Opstellen lokale aanpak dakloosheid • Lokaal uitvoeringsplan Laaggeletterdheid
de Tweede Kamer aangenomen, inclusief meerdere amendementen. Wanneer het wetsvoorstel in de Eerste Kamer behandeld wordt en wanneer (onderdelen van) de wet in werking treedt (treden), is op dit moment nog niet bekend. De demissionair Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft advies gevraagd aan de Raad van State o.a. over de consequenties van een aantal aangenomen amendementen. Dit kan uiteindelijk ook gevolgen hebben voor de inhoud en planning van het volkshuisvestingsprogramma en de huisvestingsverordening. In de visie op wonen en zorg gaat het om het borgen van een goede aansluiting tussen wonen, zorg en welzijn, waarbij uitgangspunt is dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en ondersteuning wordt geboden aan aandachtsgroepen en urgentiegroepen. Zie hiervoor ook Programma 2, Thema Wonen. De Ethos-telling gaf een realistisch beeld van de dak- en thuislozen in gemeente Moerdijk. Daklozen zijn nu een urgentiegroep in de (concept) wet Versterking regie volkshuisvesting. Er is een regionaal plan dak- en thuisloosheid opgesteld. We stellen in 2026 een lokale aanpak dak- en thuisloosheid op. Laaggeletterdheid In 2025 is gestart met een nieuw gezamenlijk regionaal plan voor de aanpak van laaggeletterdheid. In 2026 volgt op basis daarvan de opstelling van een nieuw lokaal uitvoeringsplan. De regie is in handen van de gemeente Breda.
Zij ontvangen de WEB gelden en verdelen deze onder de andere gemeenten.
Randvoorwaarden • Een goede samenwerking met en tussen de informele en professionele partners.
Risico's • Onvoldoende personele capaciteit in de hele zorg- en ondersteuningssector.
2026
2027
2028
2029
66
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Gemeente Moerdijk
Thema Gespecialiseerde, individuele hulp waar nodig Ambitie Iedere inwoner in de gemeente Moerdijk heeft de mogelijkheid tot een bestaanszeker leven, het zelf kunnen voorzien in de bestaanscondities inkomen, wonen, activiteiten, relaties of gezondheid. We ondersteunen onze inwoners waar nodig met individuele gespecialiseerde niet-vrij toegankelijke hulp als eigen kracht, eigen verantwoordelijkheid en inzet van het sociaal netwerk niet voldoende zijn. Het is onze ambitie om deze hulp en ondersteuning beschikbaar en betaalbaar te houden. Daarvoor zijn we kritisch op de inzet van hulp en normeren en normaliseren zoveel als mogelijk.
Strategisch doel • Stevige lokale teams met voldoende kennis en expertise over jeugd- en gezinshulp, en in goede verbinding met huisartsen, het onderwijs en andere lokale voorzieningen en partners, verlenen toegang tot hoog complexe, gespecialiseerde jeugdhulp en bieden zelf hulp bij de meest voorkomende vragen. Zowel individueel, groepsgericht als preventief. • Kinderen en volwassenen wordt betere en passende hulp en ondersteuning geboden, zodat er een duurzaam veilige thuissituatie ontstaat en er geen inwoners tussen wal en schip vallen. Ze voelen zich beter gezien en gehoord, waardoor er minder juridische maatregelen nodig zijn. • Jongeren en hun ouders hebben regie over hun eigen leven en lossen zoveel mogelijk zelf en samen met hun netwerk op. • We verzachten waar mogelijk de negatieve effecten van armoede of verbetering van inkomenspositie. We zetten in op voorkomen, aanpakken en duurzaam oplossen van schulden en bieden nazorg om herhaling te voorkomen.
Effectindicatoren • Het aantal huisartsverwijzingen naar gespecialiseerde zorg is verder afgenomen. Het CJG is primaire verwijzer naar jeugdhulp, huisarts verwijst alleen naar enkelvoudige jeugdhulp (bijvoorbeeld diagnostiek). • De doorlooptijden voor jeugdhulp vallen binnen de vastgestelde termijn van 8 weken • De inzet van specialistische jeugdhulp is aanvullend
op de vrij toegankelijke hulp en de hulp door de jeugdprofessionals. Overlap neemt af. Met het GRIP dashboard is inzicht in deze cijfers.
Nieuwe ontwikkelingen Inkomensafhankelijke bijdrage WMO Vanwege de val van het kabinet is de doorvoering van een inkomensafhankelijke bijdrage voor WMO voorzieningen vooralsnog controversieel verklaard. Onduidelijk is wanneer een nieuw kabinet hierover een besluit neemt. Bij doorvoering is een aanpassing van onze lokale verordening nodig, met daaraan gekoppeld benodigde wijzigingen in de werkprocessen en een communicatietraject naar WMO-cliënten. In financieel opzicht is met de doorvoering al wel rekening gehouden met als ingangsdatum 2027. Visie toezicht WMO D9 In 2026 start de voorbereiding om het toezicht op de WMO te organiseren voor de periode vanaf 2027. Dit vindt plaats in regionaal verband, D9. Uitstroom Beschermd Wonen, verschuiving doelgroepen. De definitie van Beschermd Wonen is aangescherpt, passend bij de definitie, zoals opgenomen in de wet. Dit betekent dat alleen cliënten met een ondersteuningsvraag voor zowel 24-uurs bereikbaarheid als beschikbaarheid nog vallen onder Beschermd Wonen. Cliënten die enkel 24-uurs bereikbaarheid nodig hebben, vallen voortaan onder de lokale (ambulante) Wmo. Deze beleidswijziging heeft directe gevolgen voor de verdeling van financiële middelen voor Beschermd Wonen binnen de regio. 2026 is een overgangsjaar om de overheveling van cliënten te realiseren.
De financiële middelen van cliënten die overgaan van Beschermd Wonen naar de Wmo worden in 2026 eenmalig overgeheveld. Gedurende 2026 en 2027 monitoren we de structurele impact op de begroting. Participatiewet in balans Met de nieuwe Participatiewet in balans (2026) wordt een belangrijke eerste stap gezet om de wet beter te laten aansluiten op de leefwereld van de inwoners. Dit is een grote opgave. Het wetsvoorstel heeft als doel de Participatiewet te vereenvoudigen en verbeteren en hierbij meer uit te gaan van vertrouwen en maatwerk. Het
67
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
streven is dat meer mensen sneller aan het werk kunnen gaan of, als werk nog niet lukt, mensen op een andere manier kunnen meedoen in de maatschappij. Dat is goed voor henzelf, de samenleving en het draagvlak voor de bijstand. De beoogde fasegewijze inwerkingtreding is uitgesteld tot 1 januari 2026. Gemeenten en uitvoeringsorganisaties hebben voldoende tijd nodig voor de implementatie. Ketensamenwerking Werkplein, WVS, ISD Mede in relatie tot de nieuwe Participatiewet is een intensivering van de samenwerking tussen uitvoeringsorganisaties WVS, Werkplein en ISD Brabantse Wal ingezet. Eén van de opgaven binnen deze samenwerking is de vorming van een eigen integrale toegang, in samenwerking met de Stevige Lokale Teams. WVS toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf D9 Sinds de invoering van de huidige Participatiewet (2015) is er geen nieuwe instroom meer in de sociale werkvoorziening. De gemeenten zijn aan zet voor toekomstbestendige ontwikkelbedrijven. Deze richten zich op het aan het werk helpen en houden van mensen met een arbeidsbeperking, die niet direct bij reguliere
Gemeente Moerdijk
werkgevers aan het werk kunnen. Daarnaast begeleiden zij ook steeds meer mensen uit deze groep naar reguliere banen. Dat vraagt van de sociaal ontwikkelbedrijven dat zij hun bedrijfsvoering hierop aanpassen en toekomstbestendig maken. Het Rijk heeft hiervoor impulsbudget beschikbaar gesteld. Bereik armoederegelingen We constateren dat er een veelheid aan armoederegelingen is, die elkaar deels overlappen en waarbij het bereik divers is. De diversiteit aan regelingen vraagt veel aandacht en dus capaciteit. Bovendien zijn deze regelingen niet altijd even bekend bij en toegankelijk voor inwoners. Los van eventueel landelijk beleid om verschillen tussen gemeenten hierin weg te nemen, beogen we met de inzet van het Werkplein op de Voorzieningenwijzer het bereik van de lokale armoederegelingen te vergroten. We gaan meer aandacht besteden aan het vergroten van het bereik voor onderbelichte groepen binnen de doelgroep minima, zoals werkende armen, ZZP-ers en 65-plussers. Ook zetten we de samenwerking met Arriva voort voor gratis OV reizen in de streek/regio voor minima via de Meedoenregeling van het Werkplein.
68
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Verstevigen netwerk van partners Armoede Door het organiseren van een jaarlijkse bijeenkomst met partners op Armoede willen we meer inwoners bereiken. We beogen dat door het bundelen van de krachten binnen het netwerk en het uitwisselen van informatie, delen van individuele expertise en kennis van partners. Dit moet leiden tot het beter leren kennen én bereiken van onze doelgroep. Beleidsplan Schuldhulpverlening 2026-2029 Het nieuwe beleidsplan is een hoofdlijnendocument dat zich richt op de basisdienstverlening schuldhulpverlening. Er is een landelijke afspraak, die vastlegt wat elke gemeente minimaal moet bieden aan inwoners met schulden. Het doel is om gelijke, toegankelijke en effectieve hulp te garanderen – ongeacht waar iemand woont. De landelijke standaard bestaat uit 20 onderdelen, die gemeenten moeten volgen in hun schuldhulpverlening. De belangrijkste kenmerken: • Toegankelijk en laagdrempelig • Vroegsignalering • Persoonlijke begeleiding • Saneringskrediet • Nazorg • Samenwerking in de keten. Hiermee worden de volgende effecten beoogd: • Gelijke kansen ongeacht waar iemand woont • Herstel versnellen; korte trajecten (bv. aflossen in 18 maanden) • Problematische schulden verminderen; doel is halvering in Nederland vóór 2030 • Meer vertrouwen in schuldhulpverlening opbouwen.
De komende periode ligt de nadruk meer dan ooit op preventie/vroegsignalering en het bereiken van inwoners die te maken hebben met financiële vragen en schulden. Er wordt specifieke aandacht gegeven aan de doelgroepen jongeren, ondernemers en laaggeletterde inwoners. Ontwikkeling SLT Een Stevig Lokaal Team is toegankelijk en stevig verankerd in de leefwereld van kinderen en volwassen. Ze bieden zelf jeugdhulp en ondersteuning, maar halen ook andere hulp op maat erbij. De landelijke Hervormingsagenda jeugd vraagt dat we met ingang van januari 2028 stevige lokale teams vormen die zelf hulp bieden. Daarbij krijgen de lokale
Gemeente Moerdijk
teams de komende jaren ook een grotere rol bij het begeleiden en bijstaan van gezinnen en huishoudens die te maken hebben met onveiligheid (oa. Huiselijk geweld en kindermishandeling), zoals geschetst in het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. De leidraad ‘werken aan veiligheid’ van VNG vormt hierbij het kader. Aan de hand van de zelfscan Werken aan Veiligheid van het sociaal domein Moerdijk (uitgevoerd in 2024) is in beeld gebracht welke activiteiten er nog nodig zijn om te kunnen werken volgens deze leidraad. Vaak is ouderproblematiek de oorzaak en de jeugdhulpvraag een symptoom. De bredere triage methode en systeemgerichte aanpak helpen om de kern van het probleem in beeld te brengen en gezinnen op die wijze effectievere hulp te bieden, rekening houdend met alle factoren in het gezin. Toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming Het toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming geeft mede invulling aan de inrichting en verantwoordelijkheden van Stevige Lokale Teams. Daarnaast geeft het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, samen met de Leidraad Werken aan Veiligheid, duidelijk aan op welke wijze professionals met veiligheid om moeten gaan. Oprichten uitvoeringsorganisatie Jeugd met GR Op grond van de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg, worden gemeenten verplicht om voor jeugdhulp samen te werken binnen een Jeugdregio.
Deze samenwerking moet geformaliseerd worden in een gemeenschappelijke regeling. Onder de GR jeugd wordt gestart met het ontwikkelingen van een uitvoeringsorganisatie voor de toegangsprofessionals jeugd. De negen samenwerkende gemeenten zien deze vorm van quasi-inbesteden als de meest wenselijk organisatievorm om meer grip en sturing te krijgen op de professionals en de toegang. Zie ook Programma 5. Regiovisie Jeugd 2026-2029 Met ingang van 2026 wordt een nieuwe Regiovisie Jeugd aan de Gemeenteraad aangeboden. De Regiovisie zal het uitgangspunt vormen voor de doorontwikkeling van de jeugdzorg. Handhavingsbeleid Kinderopvang Binnen het regionale overleg Wet kinderopvang (Wko) is het initiatief genomen om te komen tot een regionaal handhavingsbeleid voor de kinderopvang. Dit beleid
69
Gemeente Moerdijk
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
wordt ontwikkeld in samenwerking met de gemeenten binnen de regio, GGD West-Brabant en de VNG. Het doel is om te komen tot een meer eenduidige en effectieve aanpak van toezicht en handhaving binnen de kinderopvang. Een gezamenlijk beleid bevordert niet alleen de consistentie en kwaliteit van toezicht in de regio, maar draagt ook bij aan een efficiëntere uitvoering en kennisdeling tussen gemeenten. Het regionale kader zal richtinggevend zijn, met voldoende ruimte voor een vertaling naar de behoeften in onze gemeente. Het versterken van de kwaliteit en veiligheid van de kinderopvang is en blijft een prioriteit. Met dit regionale handhavingsbeleid wordt een belangrijke stap gezet in het borgen van structurele kwaliteitsverbetering binnen onze gemeente.
Risico’s • Toename van Wmo cliënten met meervoudige complexe problematiek waardoor casus en procesregie steeds vaker noodzakelijk is. • Personele capaciteit bij gemeente, zorgaanbieders, partners en veiligheidsketen. • Afnemend vertrouwen in de overheid. • Onzekerheid doorvoering wetgeving vanwege vorming nieuw kabinet na verkiezingen. Bijvoorbeeld de inkomen en vermogensafhankelijke bijdrage. • Wachtlijsten bij specialistische zorg leggen druk op de doorlooptijden bij de toegang.
Randvoorwaarden • Goede samenwerking tussen de samenwerkende gemeenten in D9, De6 en Gemeenschappelijke Regelingen. • Commitment op interne samenwerking vanuit de verschillende teams/domeinen.
Prestaties • Beleidsplan WMO • Er is een nieuwe adviesraad sociaal domein opgezet • Vergroten bereik armoederegelingen via inzet Voorzieningenwijzer • Beleidsplan Schuldhulpverlening 2026-2029 • Regiovisie Jeugd 2026-2029
2026
2027
2028
2029
70
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Lasten en baten 2026 bedragen x € 1.000
Lasten: € 66.799
Baten: € 18.654
Gemeente Moerdijk
71
Gemeente Moerdijk
Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben
Overzicht taakvelden Begroting 2025 Onderdeel (bedragen x € 1.000) 4. Onderwijs
Lasten 2025
Begroting 2026
Baten 2025
Saldo 2025
3.664
-1.292
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
3.664
-1.292
5. Sport, cultuur en recreatie
2.619
-308
5.1 Sportbeleid en activering
Lasten 2026
2.371
Meerjarenbegroting
Baten 2026
Saldo 2026
Saldo 2027
2.342
Saldo 2028
2.300
Saldo 2029
3.587
-1.245
2.299
2.307
2.371
3.587
-1.245
2.342
2.300
2.299
2.307
2.311
2.877
-281
2.596
2.592
2.592
2.595
1.004
-248
756
996
-221
775
772
771
773
5.3 Cultuurpresentatie, prod., particip.
630
-23
608
691
-23
668
667
667
668
5.6 Media
985
-37
948
1.190
-37
1.153
1.153
1.153
1.153
6. Sociaal domein
54.543
-18.181
36.363
57.988
-16.970
41.018
40.717
40.221
40.467
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
9.184
-7.771
1.413
8.909
-5.950
2.959
2.709
2.505
2.533
6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo
529
-
529
593
-
593
583
583
583
6.22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen jeugd
1.825
-
1.825
2.412
-
2.412
2.376
2.375
2.375
6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen integraal
1.235
-
1.235
787
-
787
704
704
720
6.3 Inkomensregelingen
15.167
-10.126
5.041
16.294
-10.720
5.574
5.564
5.562
5.564
6.4 WSW en beschut werk
2.716
-
2.716
3.164
-
3.164
3.022
2.943
2.920
6.5 Arbeidsparticipatie
776
-
776
774
-
774
785
796
811
6.60 Hulpmiddelen en diensten (Wmo)