Getekende begroting 2026-2029

Gemeente Moerdijk

projectontwikkelaars. Het gedurende de uitvoering aanpassen van de planning kent risico's zowel voor de uitvoering zelf (meerkosten of uitstel) alsook voor de inwoners (verminderd vertrouwen in nakomen planningen gemeente) Fysieke ruimte De toenemende ruimtedruk gaat gepaard met het risico dat er minder fysieke ruimte overblijft voor het treffen van verkeersmaatregelen. In algemene zin geldt dat de ruimte druk in Moerdijk vraagt om scherpe keuzes rondom grote opgaven, hiervoor loopt o.a. het Powerport proces. Positionering in de regio Goede positionering is belangrijk om goede afspraken met provincie en/of Rijk te kunnen maken en geeft betere mogelijkheden om aanvullende financiële middelen te genereren.

Prestaties • Uitvoering mobiliteitsprogramma • Afschalen N285, inclusief brug over de Roode Vaart met inlaatvoorziening • Wegonderhoud en verkeersmaatregelen worden aan elkaar gekoppeld door middel van risicoanalyses verkeersveiligheid • Vaststellen mobiliteitsprogramma (inclusief bereikbaarheidsplan en verkeersveiligheidsplan) • Willemstad, diverse aanpassingen aan de wegen rondom de Ruigenhilpolder • Reconstructie Oude Heijningsedijk • Reconstructie Oudendijk/Kreekdijk/Weeldijk • Reconstructie Noordhoek • Bredere laadvisie: Meer integraal (aanvullende modaliteiten naast de auto) en dieper ingaan op innovaties binnen elektrisch laden

2026

2027

2028

2029

28

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Veilige buurt Ambitie De tijden veranderen en zo ook de opgaven welke direct impact hebben op onze leefomgeving. Bij de inrichting van de openbare ruimte is straks nu. De openbare ruimte die nu wordt aangelegd gaat zo lang mee, dat deze nu zou moeten voldoen aan de ambities en opgaven die we willen behalen over 20 of 30 jaar, of later. Maatschappelijke opgaven als klimaatverandering, biodiversiteit, circulariteit, chemievrij beheer, energietransitie en gezondheid vragen ruimte en een vooruitziende blik op het functioneren van de openbare ruimte als geheel. Zowel in de kernen alsook in het buitengebied. Met het Programma Fysieke Leefomgeving als basis starten we met het nog meer integraal benaderen van onze beheeropgave, binnen de kaders en mogelijkheden die er qua capaciteit en middelen zijn. Het doel is om in de komende jaren van integraal beheer naar ontwikkelend beheer over te gaan. Een wijze van beheer waarbij niet alleen wordt uitgegaan van instandhouding, maar ook de toekomst wordt meegenomen.

Strategisch doel • We hebben veilige kernen met een sterke sociale structuur. • De buurt is goed ingericht, schoon, heel en veilig. • Het integrale beheer Openbare Ruimte is zichtbaar voor bewoners.

Effectindicatoren • Tevredenheid inwoners openbare ruimte op basis van bewonerspeiling • Tevredenheid over afhandeling van meldingen • Aantal meldingen openbare ruimte • Het areaal dat op het vastgesteld kwaliteitsniveau ligt

Nieuwe ontwikkelingen In 2025 is het programma Fysieke Leefomgeving vastgesteld. Vanuit deze basis gaan we de komende jaren bouwen aan het op toekomstgerichte wijze beheren van onze openbare ruimte. Het komende jaar zal dit met name invloed hebben op de volgende assets:

Openbaar groen Het openbaar groen draagt niet alleen bij aan een mooie aankleding van onze openbare ruimte, maar vervult en kan functies vervullen die bijdragen aan onze gezondheid, leefbaarheid, vasthouden van water, aanpassing aan het veranderende klimaat en het versterken van de biodiversiteit. Het veranderende klimaat heeft niet alleen grote effecten op de noodzaak tot het vergroenen van onze leefomgeving, maar zeker ook op het bestaande groen, bomen en beplantingen moeten zich aanpassen en veranderingen naar chemievrij beheer worden in de loop der jaren meer en meer zichtbaar. Aanpassingen in soorten en wijze van aanplant moeten gedaan worden om ook voor onze toekomst de meerwaarde van een groene omgeving te kunnen beleven en benutten. Met name ons boomareaal staat onder druk. Dit is af te leiden uit de steeds hoger worden aantallen die vervangen moeten worden door natuurlijke uitval, maar ook door aanpassingen en/ of werkzaamheden in de openbare ruimte. Met het vervangingsbudget Bomen (bestaand) (495.000,- p./j.) gaan we hier gefaseerd invulling aan geven. Hiermee bouwen we aan een robuust bomenareaal bestand tegen omgevingsfactoren. Riolering en Wegbeheer Wegen en riolering hebben – net zoals in bijna geheel Nederland – te maken met een aanzienlijke voorraad uitgesteld werk. Deze voorraad komt boven op de reguliere vervangingsopgave.

Naast financiële middelen is er voldoende personele capaciteit nodig om deze opgaven uit te voeren. Ook moeten we gerichte keuzes maken hoe we de energietransitie plaats geven in de opgave. In 2026 gaan we ons richten op het vormgeven van de voorraad en richting geven aan de opgave. Oppervlaktewater De gemeente heeft tal van watergangen met daarbij beschoeiingen en duikers binnen het grondgebied liggen. Om deze op de juiste wijze en met de juiste afspraken te kunnen beheren wordt in 2026 ingezet op het op orde brengen van deze zogenaamde asset. Hierbij wordt inzichtelijk gemaakt welke arealen er zijn, waar de verantwoordelijkheid ligt en hoe we hiermee om willen gaan. Ook maakt het baggeren hier onderdeel van uit.

29

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Randvoorwaarden Om grip te houden op uitvoering van onze ambitieuze uitvoeringsagenda is het van belang om onze organisatie en beheerprogramma's daarop in te richten. Beheerbudgetten op orde Om te kunnen voldoen aan het gewenst kwaliteitsniveau dienen het te beheren areaal, het niveau waaraan voldaan worden en de beschikbare budgetten in evenwicht te zijn. Dit vergt keuzes, maar zeker ook het beschikbaar stellen van budgetten. Dit dient in orde te zijn alvorens er nieuwe ambities worden vastgesteld. Daarnaast is het noodzaak om bij de vaststelling van ambities de benodigde budgetten gelijktijdig beschikbaar te stellen. Zowel voor aanleg als beheer.

Gemeente Moerdijk

Programmamanager De overgang naar meer integraal werken vergt een andere kijk op beheren, meer aandacht dient gegeven te worden aan kennis vanuit data en inzicht in toekomstige ontwikkelingen. Dit vergt een andere rol van onze beheerders en sturing om processen af te stemmen. De rol van een programmamanager is met name noodzakelijk om deze laatste taak vorm te geven. Op deze wijze ontstaat er ruimte voor de beheerders om de veranderen rol aan te kunnen pakken en overzicht in het complexe netwerk van alle stakeholders die in de openbare ruimte werken.

30

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Risico’s Krapte arbeidsmarkt We zien net als voorgaande jaren een risico op personele bezetting. Voor zowel medewerkers in eigen dienst als inhuur is het moeilijk om nieuwe mensen aan te trekken met passende competenties. Ook onze aannemers krijgen ook steeds vaker te maken met krapte op de arbeidsmarkt. Bij te grote krapte lopen we een risico op stagnatie van werken, hetgeen effect heeft op financiën en/of kwaliteit op zowel het gebied van woningbouw als onderhoud en renovatie. Effecten klimaatveranderingen beheer openbare ruimte We zien de effecten van de klimaatveranderingen steeds meer terug in het beheer van de openbare ruimte en worden voor het eerste geconfronteerd met de financiële gevolgen Bijvoorbeeld, de door verdroging opgetreden verzakkingsschade aan wegen op kleidijken. Met als gevolg dat veel kapitaalintensiever onderhoud nodig is dan was voorzien. Nieuwe aanplant van groen verdroogt eerder soms nog voordat het is aangeslagen en ook het bestaande groen heeft het moeilijk. Met name bomen zijn eerder vatbaar voor aantastingen, droogteschade

Gemeente Moerdijk

of laten blad vallen. De maatregelen die we nemen om de effecten te voorkomen, zoals bijvoorbeeld de klimaat adaptieve maatregelen staan in programma 1. De ontwikkelingen en gevolgen van klimaatveranderingen staan in programma 2.

Energietransitie De drukte in de ondergrond neemt toe. Naast reguliere onderhouds-en renovatiewerkzaamheden van bovengrondse infrastructuur, vindt veel van de energietransitie onder de grond plaats. De komende jaren zal bijvoorbeeld een groot deel van het elektriciteitsnet worden verzwaard en worden glasvezelnetwerken aangebracht. Verhardingen worden daarom regelmatig opengebroken, vaak meerdere keren achter elkaar. Hoewel coördinatie en toezicht in toenemende mate plaatsvindt om uitvoering af te stemmen en toenemende werkzaamheden in goede banen te leiden, is het risico op versnelde afschrijving van de openbare ruimte (degeneratie) nadrukkelijk aan de orde.

Prestaties • Klimaatbestendige inrichting De Wieken Standdaarbuiten • Predikherenstraat, Vijverstraat, Dr Poelsstraat Standdaarbuiten • Uitvoering werken die zijn opgenomen in de paragraaf kapitaalgoederen; • Urgente gevallen van essentaksterfte (ETS) zijn aangepakt en data is op orde, diverse locaties waar bomen met ETS staan zijn gefaseerd aangepakt op basis van nieuwe data vanuit inspectie. • Uitvoering beheerplan Waterbouwkundige objecten 2024-2028 inclusief onderhoud stadshaven Willemstad • Uitvoering is gegeven aan de plannen vanuit eerste vastgestelde vergroeningsplannen • Actualiseren beheerplan civiele kunstwerken 2025-2030 • Doorontwikkeling programma Fysieke Leefomgeving

2026

2027

2028

2029

31

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Accommodaties en voorzieningen Ambitie

Nieuwe ontwikkelingen

Maatschappelijke voorzieningen en accommodaties dragen als centrale ontmoetingsplaatsen bij aan de gemeenschapszin. Goede bereikbaarheid, multifunctioneel gebruik en een goede kwaliteit staan daarbij centraal.

Wetsvoorstel doelmatige aanpak onderwijshuisvesting Het doel is dat gemeenten en schoolbesturen komen tot een meer afgestemde planmatige en doelmatige aanpak van nieuwbouw, beheer en onderhoud van schoolgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs. De verwachte ingangsdatum is 1 januari 2026. De gemeente wordt verplicht om elke vier jaar het Integraal Huisvesting Plan (IHP) vast te stellen met de nieuwbouw- en renovatieplannen voor schoolgebouwen voor de eerste 4 jaar en met een doorkijk naar de 12 jaren erna. Afstemming moet plaatsvinden met de schoolbesturen omdat zij verplicht worden een meerjaren onderhoudsplanning te maken van de schoolgebouwen, waar zij verantwoordelijk voor zijn.

Op grond van het beleidskader Gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen (2023) streven we naar een (toekomstig) optimaal gebruik met een exploitatie die in balans is. Waar mogelijk combineren we nieuwbouw van scholen en gymaccommodaties met andere maatschappelijke voorzieningen. We zijn trots op de meer landelijke kwaliteiten van de kleinere kernen en we kijken met realisme naar de voorzieningen in deze kleinere kernen. We blijven de voorzieningen in de kleine kernen steunen als inwoners ze gebruiken. Dit conform de ambitie voor de sociale basis op de deelambitie Meedoen. We durven ook zaken te veranderen als het gebruik te ver terugloopt of kosten onevenredig oplopen. Met deze manier van kijken voorkomen we dat ontwikkelingen ons verrassen, bijvoorbeeld ten aanzien van kleine scholen. We zien het bouwen van woningen niet als een oplossing voor verdwijnende voorzieningen.

Strategisch doel • We faciliteren accommodaties en voorzieningen op basis van behoefte, draagvlak, kwaliteit en maatwerk. • We bieden accommodaties en voorzieningen aan op kansrijke en aantrekkelijke plekken waar duurzame en veilige instandhouding en exploitatie mogelijk is. • Er is in de accommodaties een samenhangend, zoveel mogelijk geclusterd aanbod van onderwijs, sport, cultuur en ontmoeting. • We stimuleren eigen verantwoordelijkheid van gebruikers voor instandhouding en exploitatie van sociaal-maatschappelijke voorzieningen.

Beleidskader Maatschappelijk accommodatiebeleid In dit beleidskader wordt voor de beleidsterreinen onderwijs, welzijn, jeugd, sport en cultuur vastgelegd welke rol en positie we als gemeente innemen als het gaat om huisvesting van deze activiteiten, hoe we spreiding hiervan zien en wat dit betekent voor onderhoud, exploitatie en beheer. Vaststelling van dit beleidskader is voorzien in december 2025. In 2026 werken we aan een verdere uitwerking hiervan in de vorm van een accommodatieplan.

Risico’s Oplopende gebruikskosten Hoewel bij accommodaties aan de voorkant een exploitatiedoorrekening wordt gemaakt kan de animo om accommodaties te gebruiken worden beïnvloed door stijgende gebruikerskosten. Bijvoorbeeld als gevolg van toenemende personeelskosten of nieuwe wet- en regelgeving . Wijziging bij inwoners qua gebruikersvoorkeuren Bij de ontwikkeling van accommodaties is altijd enig spanningsveld tussen de vraag in het nu of de behoefte op lange termijn. In combinatie met voorgaand risico is dit een financieel risico dat deels bij de gemeente kan neerslaan wanneer sprake is van gemeentelijk eigendom, contractuele- of wettelijke verplichtingen.

32

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Prestaties • Raadsvoorstel besluitvorming Integraal Huisvesting Plan (IHP) onderwijshuisvesting o.a. vervangende nieuwbouw of renovatie van basisscholen ‘t Kompas in Heijningen, De Toren en De Boemerang in Zevenbergen en De Klaverhoek in Moerdijk. • Raadsvoorstel wijziging verordening voorzieningen huisvesting onderwijs n.a.v. beleid vastgesteld door raad in IHP. • Verduurzaming zwembaden (besluitvorming over en uitvoeren van maatregelen) • Uitwerken beleidskader maatschappelijke accommodaties in accommodatieplan • Project Gymaccommodaties Zevenbergen: - Fase 1: Oplevering sporthal aan Vaandelweg - Fase 2: Realisatie nieuwbouw gymzaal bij basisschool de Regenboog • Nieuwbouw De Niervaert: - Raadsbesluit ontwerp en budget, voorbereiden realisatie - Realisatie nieuwbouw De Niervaert • Scholenontwikkeling Klundert: - Raadsbesluit haalbaarheid IKC op voorkeurslocatie - Raadsbesluit vaststelling omgevingsplan - Aanbesteding en start realisatie • Scholenontwikkeling Fijnaart • MFA Willemstad MFA Willemstad: VO ontwerp is gereed, eind '25 wordt gewerkt aan het DO. Verwachting is dat dit eind Q1 - Q2 in de raad behandeld kan worden voor een kredietaanvraag. Ook het omgevingsplan zal eind 2027 richting de gemeenteraad komen. • Brandweerkazerne Willemstad

Gemeente Moerdijk

2026

2027

2028

2029

33

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Lasten en baten 2026 bedragen x € 1.000

Lasten: € 39.321

Baten: € 4.717

Gemeente Moerdijk

34

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Overzicht taakvelden

Begroting 2025 Onderdeel (bedragen x € 1.000) 0. Bestuur en ondersteuning 0.3 Beheer overige gebouw. en grond.

Lasten 2025

Begroting 2026

Baten 2025

814

Saldo 2025 -82

Lasten 2026

732

Meerjarenbegroting

Baten 2026

1.141

Saldo 2026

-82

Saldo 2027

1.059

Saldo 2028

1.055

Saldo 2029

1.056

1.056

814

-82

732

1.141

-82

1.059

1.055

1.056

1.056

1. Veiligheid

6.408

-409

5.999

6.138

-316

5.822

5.795

5.785

5.746

1.1 Crisisbeheersing en brandweer

3.756

-16

3.740

3.381

-20

3.361

3.341

3.336

3.330

1.2 Openbare orde en veiligheid

2.652

-393

2.259

2.757

-296

2.461

2.454

2.449

2.416

2. Verkeer, vervoer en waterstaat

12.755

-781

11.974

12.366

-731

11.635

13.514

14.640

15.108

2.1 Verkeer en vervoer

12.402

-771

11.630

12.096

-723

11.373

13.202

14.312

14.790

2.2 Parkeren

322

-9

313

239

-8

231

280

297

288

2.5 Openbaar vervoer

31

-

31

32

-

32

31

31

31

3. Economie

12

-

12

12

-

12

12

12

12

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

12

-

12

12

-

12

12

12

12

4. Onderwijs

2.073

-12

2.061

1.796

-12

1.784

1.853

1.808

1.757

4.2 Onderwijshuisvesting

2.062

-7

2.055

1.785

-7

1.778

1.846

1.801

1.750

11

-5

6

12

-5

7

7

7

7

5. Sport, cultuur en recreatie

9.391

-192

9.200

9.762

-207

9.555

10.148

10.553

10.507

5.2 Sportaccommodaties

3.566

-175

3.391

3.844

-196

3.648

4.126

4.376

4.394

8

-

8

9

-

9

9

9

9

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

5.3 Cultuurpresentatie, prod., particip. 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recrea

5.817

-17

5.800

5.909

-11

5.899

6.014

6.169

6.104

6. Sociaal domein

2.052

-367

1.685

2.257

-414

1.843

2.137

2.156

2.149

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

2.052

-367

1.685

2.257

-414

1.843

2.137

2.156

2.149

655

-191

464

821

-253

568

507

493

471

7. Volksgezondheid en milieu 7.4 Milieubeheer

29

-

29

22

-

22

22

22

22

7.5 Begraafplaatsen en crematoria

626

-191

435

799

-253

546

485

471

449

4.989

-2.508

2.481

5.027

-2.701

2.326

1.826

2.290

2.292

8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 8.1 Ruimte en leefomgeving

959

-50

909

995

-50

945

917

940

975

8.3 Wonen en bouwen

4.030

-2.458

1.572

4.032

-2.651

1.381

909

1.349

1.317

Saldo baten en lasten

39.149

-4.541

34.608

39.321

-4.717

34.604

36.848

38.793

39.098

0.10 Mutaties reserves

2.520

-2.790

-270

2.518

-1.727

790

157

-429

-376

Resultaat na bestemming

41.669

-7.331

34.338

41.839

-6.445

35.395

37.005

38.364

38.723

35

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Analyse Programma 2

Baten en Lasten Programma 2

Rekening

Begroting

Begroting

Meerjarenbegroting

(Cijfers x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Totaal Lasten

36.293

39.149

39.321

2028 42.988

2029 42.925

43.236

Totaal Baten

-5.376

-4.541

-4.717

-6.140

-4.132

-4.138

Resultaat voor bestemming

30.917

34.608

34.604

36.848

38.793

39.098

Storting in reserves

27.592

2.520

2.518

2.000

1.550

1.550

Onttrekking aan reserves

-28.488

-2.790

-1.727

-1.843

-1.979

-1.926

Resultaat na bestemming

30.021

34.338

35.395

37.005

38.364

38.723

Verschil t.o.v. 2025

1.057

Samenvatting verschillen t.o.v. 2025

Het verschil op programma 2 tussen het begrote resultaat (na bestemming) in 2026 ten opzichte van 2025 bedraagt ca. € 1 miljoen nadelig. Ten opzichte van de totale lasten binnen dit programma is dat een afwijking van ca. 3%. Ten opzichte van 2025 zijn de totale lasten binnen dit programma met ca. € 0,2 miljoen gestegen en de opbrengsten met ca. € 0,2 miljoen gestegen. Verder wordt er per saldo ca. € 1 miljoen minder uit de reserves onttrokken. Ten opzichte van 2025 wordt er minder uit de reserve onttrokken omdat in dat jaar diverse incidentele uitgaven uit de reserves worden gedekt.

36

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Nadere toelichting verschillen In onderstaand overzicht is een toelichting opgenomen van de belangrijkste verschillen, waarbij: - In de kolom V/N is aangegeven of het een voordeel of een nadeel betreft; - In de kolom % de relatieve afwijking ten opzichte van de omvang van het betreffende budget in 2025 is weergegeven. Onderwerp

Bedrag (x € 1.000)

%

V/N

Toelichting

Verkeer en vervoer

-674

-6%

V

Binnen dit omvangrijke taakveld hebben doen zich ten opzichte van 2025 diverse mutaties voor. Allereerst vallen de kapitaallasten in 2026 lager uit (€ 416.000 V). Dit is een combinatie van lagere afschrijvingen en lagere rente. Voor het component rente wordt dit veroorzaakt door een lagere renteomslag, 2,5% voor 2026 t.o.v. 2,7% in 2025, die toegerekend wordt aan investeringen. Daarnaast is het in de kadernota 2026-2029 geformuleerde actiepunt gehanteerd om richting het opstellen van de begroting 2026-2029 een reële(re) inschatting van het verwachte jaar van afronden van investeringen te hanteren. Dit heeft tot gevolg dat de afschrijvingslasten van een aantal investeringen in een later jaar zijn geraamd. Daarnaast is een voordeel ontstaan m.b.t. de wettelijk verplichte toerekening van directe personeelskosten aan investeringen. Doordat ambtelijke uren aan investeringen worden toegerekend, levert dit in het betreffende jaar een voordeel op met daartegenover op termijn hogere kapitaallasten (die voortkomen uit hogere investeringen). De ramingen zijn op basis van de actuele investeringsverwachtingen geactualiseerd.Vooral in 2026 valt de verwachte urentoerekening m.b.t. wegbeheer en groenbeheer hoger uit, wat een voordelig effect heeft (220.000 V). Verder vallen de lasten ten opzichte van 2025 lager uit doordat in 2025 diverse incidentele budgetten beschikbaar zijn gesteld t.b.v.

de mobiliteitsvisie (€ 125.000 V) en verkeersveiligheid (€ 100.000 V).Ook de lasten t.b.v. de openbare verlichting vallen lager uit ( € 85.000 V). Daartegenover stijgen de kosten van onderhoud van wegbeheer (€ 109.000 N). Dit is voornamelijk het gevolg van de indexering van de onderhoudsbudgetten conform de CROW indexering.

Crisisbeheersing en brandweer

-374

-10%

V

Vanuit de jaarrekening 2024 is een incidenteel budget opnieuw beschikbaar gesteld voor 2025 m.b.t. arbo aanpassingen van kazernes (€ 517.000 V). Daartegenover staan extra kosten voor de tijdelike huisvesting brandweerkazerne Willemstad ( € 60.000 N). De deelnemersbijdrage aan de GR VRMWB stijgt ten opzichte van 2025 (€ 41.000 N). De hogere deelnemersbijdrage is conform de begroting 2026 van de VRMWB, die (samen met de begrotingen van de andere verbonden partijen) in de commissievergadering van 20 mei 2025 en de raadsvergadering van 28 mei 2025 is behandeld.

Onderwijshuisvesting

-250

-13%

V

De tijdeljke huisvesting van basisschool De Hoeksteen zal medio 2026 eindigen, hierdoor nemen de kosten van de huurvergoeding in 2026 af (€ 185.000 V). Daarentegen zijn er in 2026 nog wel kosten voor bouwrijpmaken (€ 27.000 N). Verder vallen de kapitaallasten in 2026 lager uit (€ 99.000 V). Dit is een combinatie van lagere afschrijvingen en lagere rente. Voor het component rente wordt dit veroorzaakt door een lagere renteomslag, 2,5% voor 2026 t.o.v. 2,7% in 2025, die toegerekend wordt aan investeringen. Daarnaast is het in de kadernota 2026-2029 geformuleerde actiepunt gehanteerd om richting het opstellen van de begroting 2026-2029 een reële(re) inschatting van het verwachte jaar van afronden van investeringen te hanteren. Dit heeft tot gevolg dat de afschrijvingslasten van een aantal investeringen in een later jaar zijn geraamd.

Wonen en bouwen

-86

-7%

V

De lasten vallen in 2026 lager uit doordat in 2025 nog incidentele budgetten beschikbaar zijn gesteld t.b.v. het project bolwerk Klundert (€ 46.000 V) en onderhoud Carillon Klundert (€ 22.000 V).

Parkeren

-54

-54%

V

Binnen parkeren vallen de kapitaallasten in 2026 lager uit (€ 54.000 V). Dit is een combinatie van lagere afschrijvingen en lagere rente. Voor het component rente wordt dit veroorzaakt door een lagere renteomslag, 2,5% voor 2026 t.o.v. 2,7% in 2025, die toegerekend wordt aan investeringen. Daarnaast is het in de kadernota 2026-2029 geformuleerde actiepunt gehanteerd om richting het opstellen van de begroting 2026-2029 een reële(re) inschatting van het verwachte jaar van afronden van investeringen te hanteren. Dit heeft tot gevolg dat de afschrijvingslasten van een aantal investeringen in een later jaar zijn geraamd.

Ruimtelijke ordening

70

38%

N

De uitgaven stijgen doordat er onder de omgevingswet op diverse onderdelen nieuwe beleid gemaakt moet worden, hiervoor is extra advisering nodig door OMWB.

Sportaccommodaties

241

7%

N

I.v.m. de voortgang van de investeringen in de sporthal Zevenbergen worden hier vanaf 2026 rentelasten aan toe gerekend conform de wettelijk voorgeschreven omslagrente.

37

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Kostentoerekening primair proces

972

10%

N

De loonkosten en andere indirecte kosten van de primaire afdelingen worden op basis van de verwachte urenbesteding toegerekend aan de diverse programma's en taakvelden van de gemeente. Per saldo heeft deze verdeling geen invloed op het begrotingsresultaat. Aan programma 2 worden ten opzichte van 2025 meer primaire kosten toegerekend.

Mutatie reserves

1.061

42%

N

Reservemutaties hebben een incidenteel karakter en kunnen per jaar dan ook verschillen. In 2026 wordt per saldo minder uit de reserves onttrokken. In 2025 is onder andere een eenmalige onttrekking van € 535.000 begroot voor noodzakelijke aanpassingen conform de arbeidsomstandighedenwet en groot onderhoud van branweerkazernes. Ook is er een eenmalige onttrekking van € 73.000 begroot voor de uitwerking van verduurzamings- en exploitatieplannen van zwembaden. Daarnaast is bij de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2024 besloten om ten behoeve van de voortgang van een aantal overlopende zaken vanuit 2024 naar 2025 diverse budgetten opnieuw beschikbaar te stellen. Binnen programma 2 betreft dit € 327.000, wat voornamelijk betrekking heeft op uitgaven m.b.t. de mobiliiteitsvisie (€ 125.000) en verkeersveiligheid (€ 100.000). Tot slot wordt uit de reserve onderwijshuisvesting € 99.000 minder onttrokken als gevolg van lagere kapitaallasten. Voor een volledig overzicht van de incidentele reservemutaties die in de begroting 2026 zijn verwerkt wordt verwezen naar het overzicht incidentele baten en lasten. Daarnaast zijn de structurele reservemutaties terug te vinden in de bijlage. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het muteren van reserves een raadsbevoegdheid is. Aan alle reservemutaties ligt dan ook ten alle tijde een raadsbesluit ten grondslag.

Overig

151

-

N

Diverse kleinere verschillen (< € 50.000).

Totaal

1.057

3%

N

Verbonden Partijen Aan de realisatie van de doelstellingen “Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk” leveren de volgende verbonden partijen en bijdrage: • Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant Voor een gedetailleerd overzicht verwijzen wij naar de paragraaf ‘Verbonden Partijen’.

38

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk Onze gemeente heeft een sterke economische functie van regionale en nationale betekenis. Hierdoor ontstaat zowel werkgelegenheid voor onze eigen inwoners als voor de regio. De economische doorontwikkeling biedt kansen voor een inclusieve en duurzame arbeidsmarkt en het aantrekken van nieuwe inwoners om de leefbaarheid te versterken en onze voorzieningen op peil te houden. De economische positie van de gemeente wordt verder uitgebouwd door economische kansen te benutten. Daarbij streven we naar een beter evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op mens en omgeving. We kijken naar wat economische ontwikkelingen kunnen bijdragen aan het realiseren van doelstellingen ten aanzien van duurzaamheid, klimaat, leefbaarheid en bereikbaarheid. West-Brabant presenteert zich als circulaire, innovatieve en plantaardige regio. Dat biedt ook kansen voor de ondernemers en gebruikers in het buitengebied. Door te kijken naar ondernemerskansen en verbrede landbouw in de balans tussen natuur, agrarisch en recreatief gebruik. De komende jaren werken we actief aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied. We kunnen de economische kracht van het haven- en industrieterrein waar mogelijk koppelen aan andere lokale en regionale opgaven in de stedelijke regio’s.

Er liggen kansen om de spin-off vanuit de industrie richting lokale bedrijvigheid te vergroten. De aanwezigheid van de zeehaven van Moerdijk en ons uitgestrekte buitengebied met agrarische bebouwing en recreatieterreinen hebben helaas een aantrekkingskracht op de georganiseerde criminaliteit. Dit kan ondermijnende effecten hebben op onze samenleving.

39

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Haven- en industrieterrein Ambitie

Effectindicatoren

In de Havenstrategie Moerdijk 2030 is de gezamenlijke ambitie van gemeente, provincie en het Havenbedrijf Moerdijk omschreven: het Havenen Industrieterrein Moerdijk is hét knooppunt in de Vlaams-Nederlandse Delta op gebied van duurzame logistiek en procesindustrie, waarbij people, planet en profit met elkaar in balans zijn. De huidige havenstrategie geeft onvoldoende houvast bij de nieuwe opgaven op gebied van de verzwaring van het elektriciteitsnet, de transitie naar een circulaire economie en de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Herijking komt aan de orde in verlengde van de Ontwerptafel Powerport en de actualisering van de bedrijfsstrategie van het Havenbedrijf. Totdat er andere afspraken zijn gemaakt blijft de Havenstrategie 2030 leidend, in combinatie met de afspraken die we met het rijk en de provincie hebben gemaakt hebben tijdens het Bestuurlijke Overleg Leefomgeving van juni 2025 (zie hierna onder Nieuwe Ontwikkelingen) en onze eigen doelstellingen op thema haven zoals geformuleerd in de Omgevingsvisie: • We zetten in op het verduurzamen van het Haven en Industrieterrein Moerdijk. • We hanteren een meerwaarde benadering. Hiermee borgen we dat iedere ontwikkeling aantoonbaar meerwaarde oplevert op het gebied van duurzaamheid, klimaat, bereikbaarheid en leefbaarheid voor de omgeving en inwoners en/of de bruikbaarheid en verbetering van het omliggende landschap.

• Er dient een goede balans te zijn tussen de werkgelegenheid en de beschikbare werknemers inclusief daarbij behorende huisvesting. • De positiebepaling zoals opgenomen in de omgevingsvisie vormt de leidraad voor handelen. • We willen met rijk en provincie tot afspraken komen over een toekomstbestendige ontwikkelperspectief Powerport Moerdijk, waarbij leefbaarheid en brede welvaart zijn geborgd.

• Goederenoverslag (in TEU) en % stijging/daling • Scheepvaart/overslag • Aantal treinen en % stijging/daling • Ontwikkeling werkgelegenheid • Strategische monitor Havenstrategie Moerdijk 2030 • Uitgegeven industrieterrein in hectares • Verkregen rijksbijdragen Powerport voor capaciteit en gebiedsinvesteringen

Strategisch doel • Het Haven- en Industrieterrein ontwikkelt zich toekomstbestendig en in balans met haar omgeving (People, Planet, Profit). We benutten de economische kracht door ruimtelijk-economische ontwikkelingen bij te laten dragen aan onze doelstellingen op gebied van klimaat, duurzaamheid en leefbaarheid.

Nieuwe ontwikkelingen Op 11 juni 2025 is door Rijk, Provincie en de powerport gemeenten het zogenaamde BOL- en scope-besluit over Powerport genomen. Met dit besluit wordt erkend dat het haven- en industriecluster van Moerdijk van nationaal belang is met een zeer strategische positie op het energie- en transportnetwerk en voor de energie-intensieve industrie. En dat groei van het cluster onafwendbaar is om de strategische autonomie te versterken, concurrerend te blijven en duurzamer te worden. De ruimtevraag past echter niet binnen de bestaande (milieu)ruimte van het haven- en industrieterrein van Moerdijk. Daarom is besloten om – naast maximale inzet op inbreiding en herstructurering - het haven- en industriecluster van Moerdijk en het Amercentrale-terrein in Geertruidenberg strategisch uit te breiden. Daarbij is vastgesteld dat de uitbreiding de leefbaarheid op de lange termijn onder druk zet en dat dit op korte termijn veel onzekerheid voor bewoners en ondernemers met zich meebrengt. Daarom is een rechtvaardige en menselijke aanpak nodig. In ieder geval wordt dit jaar de indexering op de Moerdijkregeling weer ingevoerd. Rijk en Regio hebben daarnaast als randvoorwaarde vastgesteld dat een strategische uitbreiding alleen kan als de brede welvaart en leefbaarheid gelijktijdig, geloofwaardig en structureel versterkt worden.

Met het BOL-besluit komt de Powerportopgave in een volgende fase. Deze zal (nog) maatschappelijker, impactrijker en intensiever gaan worden. Dit vraagt om grote verantwoordelijkheid en zorgvuldigheid naar onze inwoners en bedrijven en – daartoe – stapsgewijs extra inspanningen van gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie.

40

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

In de periode september-november van dit jaar bespreken Rijk en regio met inwoners, agrariërs, industrie en havenbedrijf onder welke randvoorwaarden en condities een strategische uitbreiding verder vorm kan krijgen. Zowel inwoners als agrariërs zullen daarbij door de samenwerkende overheden vanuit de Ontwerptafel ondersteund worden om goed te kunnen participeren. In deze fase wordt gekeken naar het toekomstig profiel van het haven- en industriegebied, verdichting op bestaand terrein en naar de uitbreidingsrichting. Intussen blijven we energieprojecten zoals POM zowel qua planning als inhoud synchroniseren met de Ontwerptafel. Deze sporen zijn erop gericht om – gevoed door het participatieproces – in december van dit jaar een nieuwe integrale afweging en besluit te nemen met hierin de opdracht om integraal gebiedsprogramma te gaan opstellen, inclusief randvoorwaarden en keuze over uitbreidingsrichting. De keuze van en uitbreidingsrichting zal direct impact hebben op de ondersteuningsbehoefte en maatregelen die inwoners en agrariërs toekomstbestendig perspectief moeten bieden. Daarover gaan we met hen in gesprek. Het begrotingsjaar 2026 zal in belangrijke mate in het teken staan van het opstellen van dit gebiedsprogramma inclusief het bepalen van de benodigde investeringen voor brede welvaart.

Randvoorwaarden Basisvoorwaarde voor de Powerportopgave is behoud van en blijvend investeren in vertrouwen van raad, inwoners, agrariërs en industrie om samen het goede te doen. Dit vraagt tijd, capaciteit, transparantie en elkaars behoefte horen en hierop leveren. Om van hieruit als relatief kleine gemeente wendbaar en pro-actief te kunnen samenwerken met Rijk en provincie en onze lokale belangen effectief te agenderen en te beinvloeden is in onze gemeente voldoende expertise, capaciteit en (werk)budget nodig. Zowel de fase tot het nieuwe interbestuurlijke besluit (eind 2025) als de uitwerking in een gebiedsprogramma (2026 e.v.) vergt dit een versterking van de huidige projectorganisatie naar een programmaorganisatie en vraagt dit om (nieuwe) meerjarige beskostingsafspraken met Rijk en provincie om de benodigde capaciteit, plankosten

Gemeente Moerdijk

en investeringsbudgetten te kunnen borgen. De (onderhandelings)gesprekken hierover worden thans gevoerd. De insteek is en blijft daarbij dat de meerkosten die de gemeente lokaal moet maken vanwege de nationale opgave Powerport, gezamenlijk gedragen worden. Het Powerport proces is vanwege haar (omgevings)dynamiek helaas lastig te voorspellen, ook qua te maken kosten of benodigd (extra) personeel. Moerdijk heeft sinds enkele jaren tijdelijk werkbudget en tijdelijke formatie vrijgemaakt. Als gevolg van het in juni genomen BOL-besluit over het zoekgebied in de gemeente Moerdijk voor de nationale opgave Powerport, is de verwachting dat het in de kadernota opgenomen budget van € 300.000 voor 2026 niet toereikend zal zijn. Wij voorzien dat er rekening moet worden gehouden met versterking van een effectieve programmatische aanpak van de Powerport-opgave met expertise, aansturing- advies en uitvoeringscapaciteit en (werk)budget ten behoeve van: • Projectleiding en uitvoering van de Moerdijkregeling • Uitvoering en (strategische) advisering grondzaken • Omgevingsmanagement • Programmamanagement incl. financiën en control • Strategievorming en deelname Ontwerptafel • Inhoudelijke advisering op o.a. RO, milieu, buitengebied, sociaal domein, wonen, economie en mobiliteit • Planologie, VVTH, interventies openbare ruimte t.b.v.

energie infrastructuurprojecten • Ondersteuning van dorps/gebiedstafels • Sociaal-maatschappelijke ondersteuning inwoners De komende maanden zal een geactualiseerd meerjarenbeeld en een programmaplan worden uitgewerkt en voorgelegd aan de gemeenteraad inclusief de werking van de dan gemaakte bekostigingsafspraken met Rijk en Provincie. Hierbij wordt conform eerdere raadsbesluiten ingezet op het uitgangspunt dat de kosten in beginsel voor rekening van het Rijk en/of provincie zullen komen.

41

Gemeente Moerdijk

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Risico’s Voor het Havenbedrijf Moerdijk, waarvan de gemeente 50% aandeelhouder is, vormt de geopolitieke onrust een risico. Zowel in positieve als negatieve zin kan de markt snel omslaan, wat mogelijk financiële (o.a. concurrerend en verdienvermogen) of maatschappelijke gevolgen (o.a. werkgelegenheid) heeft. Een aanzienlijk risico voor gemeente Moerdijk blijft de hoge urgentie bij diverse ministeries om sommige knelpunten snel en solitair aan te pakken. Daarmee kan incrementele druk ontstaan vanuit afzonderlijke energieprojecten in plaats van zorgvuldige, integrale ruimtelijke afweging vanuit de powerport ontwerptafel. Een meer generiek - en tegengesteld - risico is de onzekerheid die de Tweedekamerverkiezingen 2025 en daaropvolgende kabinetsformatie met zich meebrengen. Nog meer dan bij andere vraagstukken of gemeenten

geldt dat sluimerende onzekerheid rond Rijksbeleid of uitblijvende besluitvorming het vertrouwen in de - lokale overheid vermindert of leidt tot ongewenste economische dynamiek (zoals uitblijvende bedrijfsinvesteringen). Wat voorgaand risico op solitair (en daarmee voor Moerdijk suboptimaal) handelen versterkt. Wanneer er gelijktijdig aan de ruimtelijke besluiten (w.o. voorkeursrichting) geen uitzicht is op substantiële, structurele investeringen in de brede welvaart, wordt de gemeente Moerdijk en haar inwoners en bedrijven wel met de lasten van Poweport geconfronteerd maar staan daar geen verbeteringen tegenover. Voorts bestaat de mogelijkheid dat de samenwerkende overheden niet tot overeenstemming over bekostiging van benodigde capaciteit en budgetten komen.

Prestaties • Pva gebiedsprogramma Powerport • Start gebiedsprogramma Powerport incl. energieprojecten • Afspraken over structurele ondersteuning financieel Rijk-Regio-gemeente • Vaststelling gebiedsprogramma Powerport • Implementatie gebiedsprogramma Powerport • Uitvoering planologische inpassing Powerport projecten ogv Omgevingswet incl. VVTH

2026

2027

2028

2029

42

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Vitale centra Ambitie We hebben ‘vitale centra’ in de kernen Zevenbergen, Fijnaart, Klundert en Willemstad, voor (toekomstige) inwoners van de gemeente Moerdijk en voor bezoekers (recreatief en zakelijk). De omliggende kleinere kernen hebben baat bij dit bereikbare voorzieningenaanbod, waarmee vitale centra een impuls geven aan de leefbaarheid van Moerdijk als geheel.

Strategisch doel • Zevenbergen, Fijnaart, Klundert en Willemstad hebben een bereikbaar, compact winkelhart dat uitnodigt als ontmoetingsplaats, met een aantrekkelijk aanbod van detailhandel, horeca, culturele en recreatieve functies en evenementen.

Effectindicatoren • Ontwikkeling leegstand (in verkooppunten en m2 winkelverkoopvloeroppervlak (wvo)) per vitaal centrumgebied. • Ontwikkeling aantal commerciële verkooppunten (detailhandel, horeca en dienstverlening) per vitaal centrumgebied. • Ontwikkeling omvang commercieel aanbod (detailhandel, horeca en dienstverlening) in m2 wvo per vitaal centrumgebied. • Meer bezoekers. • Langere verblijfsduur bezoekers. • Meer bestedingen. • Meer koopkrachtbinding. • Verhogen waardering inwoners. • Verhoging waardering ondernemers.

Nieuwe ontwikkelingen Doorontwikkeling centrum Zevenbergen Het opstellen van het uitvoeringsprogramma: alle opgehaalde input bundelen en programmaonderdelen benoemen, een (getoetste) schets van de toekomstvisie geven en het benoemen en prioriteren van (realistisch geplande) projecten, in samenhang met de lopende trajecten in Zevenbergen. Het uitvoeringsprogramma is tijdens een slotbijeenkomst gepresenteerd aan stakeholders.

Vervolg centrumontwikkeling Fijnaart De opgaven in het centrum van Fijnaart worden steeds concreter. Naast de supermarktontwikkeling zijn er nieuwe inzichten en nieuwe ontwikkelingen zoals de waterbergingsopgave en wordt gezocht naar een locatie voor de inpassing van een brouwerij, en woningen. Voor de openbare ruimte zijn er verschillende ideeën hoe om te gaan met parkeren en ontsluiting. Allereerst is er eerst samen intern met de verschillende vakdisciplines van de gemeente aan de hand van 2 workshops nieuwe inzichten verkregen en ontwikkelingen op basis van de centrumvisie en het uitvoeringsprogramma in beeld gebracht. Op basis daarvan bepalen we de scope van de centrumontwikkeling van Fijnaart. Vaststelling centrumvisie Willemstad De vaststelling van centrumvisie Willemstad wordt beoogd in Q1 2026 met daarbij een doorkijk naar de verschillende acties in het centrum van Willemstad.

Randvoorwaarden Deze ambitie vergt een focus op de genoemde vier kernen, met aandacht voor behoud van bestaande voorzieningen in de kleinere kernen. Het realiseren van vitaliteit vraagt om betrokkenheid van ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners. Daarnaast is het een duidelijke richting dat de huidige financiële afspraken worden verlengd voor de nieuwe bestuursperiode.

Risico’s Vanuit Vitale Centra worden diverse ingrepen beoogd waarvoor ook investeringen door marktpartijen nodig zullen zijn. Het is zaak om partijen te verbinden aan onze doelen en te bezien tot welke afspraken voor het realiseren van projecten gekomen kan worden.

43

Gemeente Moerdijk

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Prestaties - Oplevering herinrichting openbare ruimte centrum Klundert (fase 2 centrumplan) - Definitie deelprojecten centrumvisie Fijnaart - Realisatie deelprojecten centrumvisie Fijnaart - Uitwerking en realisatie herinrichting Bastion Groningen en Oostbeerverbinding - Aanpak Stadhuis Klundert - Definitie deelprojecten centrum Klundert

2026

2027

2028

2029

44

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Toerisme Ambitie We willen de toeristische potentie van onze kernen benutten om meer bezoekers aan te trekken en hen meer van onze gemeente laten zien. We willen dat het ontwikkelen van onze toeristische potentie positieve spin-off genereert voor lokale ondernemers en meerwaarde toevoegt aan het gebied. We vinden het belangrijk dat ook onze eigen inwoners profijt hebben van een breder aanbod van toeristische voorzieningen en dat de toeristische ontwikkelingen bijdragen aan de brede welvaart van Moerdijk in zijn geheel.

Strategisch doel • Het gemeentelijk aandeel in het toeristisch product Moerdijk is en blijft op orde. • We benutten de toeristische potentie van het gebied op basis van de thema's en doelstellingen die in het programma toerisme zijn opgenomen. • Ondernemers versterken en dragen bij aan de doorontwikkeling van het toeristisch product Moerdijk. • We brengen samen met ondernemers het toeristisch product Moerdijk op een effectieve en inspirerende manier onder de aandacht van inwoners en bezoekers.

Effectindicatoren • Aantal passagiers vaarverbindingen • Aantal bezoekers Mauritshuis • Aantal bezoekers website • Resultaten marketingcampagne Visit Moerdijk

Nieuwe ontwikkelingen Programma toerisme In 2025 is het programma toerisme vastgesteld. Hierin zijn ambities en doelstellingen op verschillende thema's binnen het toeristisch werkveld opgenomen. We focussen op doorontwikkeling van het toeristisch product aan de hand van dit programma en het uitvoeringsprogramma dat hierbij hoort. Hier ligt onze prioriteit. Regionale samenwerking Naast het lokale programma toerisme zijn ook regionaal ambities en doelstellingen vastgesteld.

Dit omdat bezoekers veelal over gemeentegrenzen heen kijken en meer een gebied bezoeken, maar ook omdat we meerwaarde voor het gebied creëren als we ontwikkelingen, kansen en uitdagingen op een grotere schaal bekijken en (op)pakken. Er kan hierbij onder andere gedacht worden aan een samenwerking binnen West-Brabant en op thema de samenwerking binnen de Zuiderwaterlinie en de Stelling van Willemstad. Transitie buitengebied De agrarische sector (verbrede landbouw, nieuwe verdienmodellen) heeft veel potentie om een bijdrage aan het toeristisch product te leveren. Op deze manier kan de transitie van het buitengebied de beleving van het buitengebied versterken.

Randvoorwaarden Er moet sprake zijn van een gebalanceerde toeristische ontwikkeling in relatie tot het wonen in een kern. Toerisme moet bijdragen aan de brede welvaart van Moerdijk. In het bijzonder voor Willemstad verdient dit de aandacht.

Risico’s Bij het door ontwikkelen van het toeristisch product Moerdijk versterken we de verbinding met lokale en regionale partners. Hierdoor zijn we nog steeds zelf aan zet, maar stellen we ons ook afhankelijker op naar derden. Dit kan versterkend werken voor de sector, maar brengt ook risico met zich mee. Door samenwerkingen te intensiveren zijn we ook meer afhankelijk van onze partners in realisatie, planning en financiën. Een voorbeeld van deze afhankelijkheid is het operationeel hebben en houden van onze waterverbindingen. Noodzakelijke werkzaamheden binnen onze vestingsteden kunnen ervoor zorgen dat bezoekersstromen naar ons toeristisch hart tijdelijk afnemen of voor hinder zorgen. Dit kan leiden tot een mindere beleving en de actualisatie van bebording vertragen.

45

Gemeente Moerdijk

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Prestaties • Uitvoering geven aan het programma toerisme • Toeristisch bebordingsplan Klundert fase 1 is gerealiseerd • Toeristisch bebordingsplan Klundert fase 2 is gerealiseerd • Toekomstbestendige invulling voor Fort de Hel is gerealiseerd • Invulling geven aan toeristisch informatiepunt Stadhuis Klundert • Samenhang Stelling van Willemstad versterken • Regionaal project Regioboost samen met ondernemers uitvoeren • Uitvoeren toeristische monitor

2026

2027

2028

2029

46

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Arbeidsmarkt Ambitie We willen bijdragen aan een gezonde en duurzame arbeidsmarkt met voldoende en goed geschoold personeel voor ons bedrijfsleven, inclusief de agrarische sector. In samenwerking met ondernemers, onderwijsinstellingen en overheden bouwen we aan een sterke, wendbare arbeidsmarkt, gericht op maatschappelijke transities zoals verduurzaming, digitalisering en de circulaire economie.

Strategisch doel • Er is voldoende en goed gekwalificeerd personeel voor nieuwe en bestaande bedrijven.

Effectindicatoren • Aantal openstaande vacatures • Arbeidsparticipatie in Moerdijk • Werkloosheidspercentage Moerdijk

Nieuwe ontwikkelingen Kijkend naar de effectindicatoren: • Eind Q2 2024 stonden er 16.680 vacatures open in West‑Brabant Regio in Beeld 2024-2025 West-Brabant • Relatie met 2026: dit grote aantal openstaande vacatures onderstreept de noodzaak van doelgerichte match- en scholingsprogramma’s zoals leerpaden en kennishubs/hybride leeromgevingen. • In 2024 lag de arbeidsparticipatie in Moerdijk op 74,5% – iets boven het regionale en landelijke gemiddelde (~73–74%) 4. Regionale arbeidsmarkt | CBS • Relatie met 2026: ondernemers, onderwijs en overheid kan deze stevige basis benutten door focus op het begeleiden van mensen naar werk in samenwerking met het Regionaal Werkcentrum, inclusief jongeren, arbeidsmigranten en omscholers. • Het werkloosheidspercentage daalde van 2,9% (2023) naar 2,8% (2024) www.werk.nl • Relatie met 2026: arbeidsmarkt projecten versterken deze dalende trend door gerichte begeleiding, matchingsactiviteiten en opleidingsinitiatieven. NXT Moerdijk: van project naar programma Sinds de start in 2023 is NXT Moerdijk uitgegroeid tot een katalysator van samenwerking op het haven- en

industrieterrein Moerdijk (HIM). Meer dan 40 bedrijven, diverse onderwijsinstellingen en publieke partners werken hier samen aan scholing, talentontwikkeling en innovatie. De realisatie van de gezamenlijke activiteitenagenda toont de praktische kracht van deze samenwerking. De maatschappelijke opgaven op HIM – zoals arbeidsmarktkrapte, energietransitie en de toekomst van de chemiesector – vragen nu om een programmatische opschaling van NXT Moerdijk. In de periode 2025–2026 zetten we daarom in op zowel korte termijnacties (zoals loopbaanoriëntatie en leertrajecten) als lange termijninvesteringen (kennisinfrastructuur, hybride leeromgevingen en skillsontwikkeling). Via een bestendige programma aanpak 2025-2026 stimuleren we: • Structurele samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid; • De vorming van een regionale kennishub / hybride leeromgeving op HIM; • Aansluiting op relevante regionale, provinciale en Europese subsidieprogramma’s, waarbij de Provincie Noord-Brabant ook een bijdrage beoogt van € 70.000 in 2025-2026; • De positionering van Moerdijk als ontwikkelregio voor duurzaam werk. Aansluiting bij regionale initiatieven Een voorbeeld van de aansluiting bij regionale initiatieven is de intensivering van de samenwerking met het Regionaal Werkcentrum West-Brabant en de Human Capital Agenda nieuwe economie.

Binnen een van de programmalijnen van het Regionaal Werkcentrum is de inzet op duurzame inzetbaarheid op bedrijventerreinen. Dit biedt een unieke kans ondernemers, onderwijs en overheid om de regionale impact te vergroten. Door de afstemming van sectorale ontwikkelpaden en innovatieve leeromgevingen ontstaat er een natuurlijke aansluiting op de ambitie voor een hybride leeromgeving/ campus. Moerdijk kan hiermee een voorbeeldregio worden waar werk, leren en ontwikkelen hand in hand gaan op een locatie. Subsidiestrategie Door cofinanciering met bedrijven (in de vorm van tijd en opleidingen) en een beoogde bijdrage van € 70.000 vanuit

47

Gemeente Moerdijk

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

de Provincie Noord-Brabant wordt de gemeentelijke investering versterkt en wordt publieke en private betrokkenheid gemaximaliseerd. Dit benutten we als vliegwiel voor andere subsidies, zoals de SLIM-regeling en het Just Transition Fund (JTF). De aanvraag voor aanvullende subsidies vraagt organisatiekracht en een inhoudelijk en samenhangend verhaal. Een goed voorbereide aanvraag met brede betrokkenheid verhoogt de kans op succes én zorgt voor versnelling van duurzame arbeidsmarktontwikkelingen in de regio. Hier wordt in 2025 en 2026 verder op ingezet in de vorm van passende subsidieaanvragen.

Risico’s • Aanhoudende druk op bedrijven door personeelstekorten en verduurzamingsopgaven kan de betrokkenheid van werkgevers beperken. • Zonder programmatische borging dreigt versnippering van opgebouwde samenwerkingen na 2026. • De slagingskans van subsidieaanvragen hangt sterk af van regionale samenwerking aansluiting bij de beleidsagenda’s van hogere overheden en de concrete vraagstelling vanuit het bedrijfsleven en betrokkenheid/ bereidheid van onderwijsinstellingen. • Huisvestingsmogelijkheden voor (internationale) werknemers.

Randvoorwaarden • Onderwijsinstellingen en bedrijven blijven bereid flexibel in te spelen op gezamenlijke leer- en ontwikkelbehoeften. • Structurele betrokkenheid van ondernemers, onderwijs en overheid is vereist voor duurzame en wendbare arbeidsmarkt. • De beschikbaarheid van regionale cofinanciering en subsidies (zoals SLIM en JTF) bepaalt in sterke mate het groeipotentieel van de arbeidsmarkt. • Er dient een goede balans te zijn tussen de werkgelegenheid en de beschikbare werknemers inclusief daarbij behorende huisvesting.

Prestaties • Doorontwikkeling van de bestaande NXT Moerdijk-app: we verkennen de haalbaarheid voor uitbreiding van de app van een oriënterend hulpmiddel voor loopbaanvragen naar een hybride leeromgeving/online campus waar werkenden en studenten kunnen leren en ontwikkelen. • Lancering sectorgerichte leerpaden: er worden nieuwe leertrajecten gestart die inspelen op sectorale behoeften, zoals het ontwikkelen van taal, maar ook opleidingen in de sectoren procestechniek/chemie en logistiek. • Structurele loopbaanoriëntatie activiteiten: in samenwerking met onderwijsinstellingen en ondernemers worden vanaf 2026-2027 jaarlijks terugkerende oriëntatiedagen, bedrijfsbezoeken en workshops georganiseerd. • Uitbouw van het netwerk naar een hybride leeromgeving/campus van NXT Moerdijk: we bouwen uit als verbindend platform waar kennisontwikkeling, innovatie en doelgroep benadering samenkomen. • Voorbereiding subsidie aanvraag 2026-2029: we stellen gezamenlijk met bedrijven en publieke partners een sterke subsidie aanvraag op, inclusief een sluitende cofinanciering.

2026

2027

2028

2029

48

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Vestigingsklimaat Ambitie Een aantrekkelijk vestigingsklimaat is van groot belang om onze bovenregionale economische positie te behouden en te versterken en in te zetten ter verbetering van de leefbaarheid in Moerdijk. We bieden goede ondernemersdienstverlening (online en offline) waarbij we gericht verbinden op het realiseren van economische en maatschappelijke meerwaarde. In het bijzonder zijn er ambities voor het vestigingsklimaat op bedrijventerreinen en in het buitengebied, Bedrijventerreinen Een belangrijk fundament om in de toekomst te kunnen beschikken over waardevolle en duurzame bedrijventerreinen, is het opstellen van een actuele visie en werkagenda voor de Moerdijkse bedrijventerreinen. De laatste vastgestelde visie op de lokale bedrijventerreinen dateert uit 2010. Deze visie gaf een doorkijk tot 2020, waardoor actualisatie gewenst is. De afgelopen 15 jaar is de economie en arbeidsmarkt – maar bijvoorbeeld ook de kijk op ontwikkelingen zoals circulariteit, energie en klimaatadaptatie – immers sterk veranderd. De ambitie: een visie die past bij onze Moerdijkse bedrijventerreinen, aansluit bij de vraagstukken van nu en adaptief is. We zetten in deze visie de algemene koers richting 2040 uit en belichten diverse accenten per bedrijventerrein. Immers, elk bedrijventerrein heeft eigen accenten en opgaven.

Concreet geeft deze visie richting aan de beoogde koers voor op onze bedrijventerreinen. Daarbij hebben we aandacht voor de uitwerking en acties op diverse thematieken. Welke kansen en knelpunten zijn er per terrein en hoe kunnen we deze verzilveren of wegnemen. Buitengebied De ruimtedruk op het omvangrijke buitengebied van Moerdijk neemt nog steeds toe. De energie-, voedsel- en grondstoffentransities, landelijke en provinciale regels vroegen en vragen om een antwoord. Met daarnaast opgaven als de autonome veranderingen binnen de agrarische sector, de klimaatopgaven en uitdagingen en ambities wat betreft mobiliteit, wonen en recreatie. De powerportopgave landt grotendeels in het buitengebied. Hoe kunnen we nieuwe kansen creëren om het buitengebied optimaal te gebruiken en te beleven met behoud van het landelijk, agrarisch karakter? Daarbij wordt gekeken naar ondernemerskansen en verbrede

landbouw in de balans tussen natuur, agrarisch en recreatief gebruik van het buitengebied. De komende jaren werken we daarom actief aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied. Daarmee ondersteunen we ook de regionale ambities om te groeien naar een circulair, innovatief en plantaardig WestBrabant.

Strategisch doel • We faciliteren ondernemers in aansluiting op hun behoeften en stimuleren het realiseren van economische en maatschappelijke meerwaarde en samenwerking tussen ondernemers onderling. • We zoeken een goede balans tussen het type werkgelegenheid en het aanbod van beschikbare werknemers inclusief daarbij behorende huisvesting en aantrekkelijke leefomgeving. Bedrijventerreinen • We beschikken over schone, veilige en duurzame bedrijventerreinen met voldoende ruimte voor ontwikkeling. • Onze bedrijventerreinen zijn goed en op een duurzame wijze te bereiken voor zowel het personenvervoer (fiets, deelmobiliteit, OV en auto) als het goederenvervoer (spoor, buis, water en weg). Buitengebied • We faciliteren agrarisch ondernemers in aansluiting hun behoeften en stimuleren en ondersteunen hen in de transitie van het landelijk gebied; • We zoeken naar een balans tussen natuur, agrarisch en recreatief gebruik van het buitengebied met behoud van het agrarische, landelijke karakter. • We benutten ondernemerskansen binnen de transitie en stimuleren de realisatie van maatschappelijke en economische meerwaarde; • We stimuleren samenwerking van de sector met de lokale overheid en binnen regionale samenwerkingsverbanden; • We geven samen met de sector invulling in de regionale ambities rond de plantbased economie.

49

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Effectindicatoren • Ontwikkelingen aantal bedrijfsvestigingen • Engagement rate versus benchmark (online betrokkenheid van volgers t.o.v. gemiddeld bij gemeenten) social: doorlikken op links social media • Ontwikkeling van het aantal volgers Facebook – LinkedIn-gemeente • Ontwikkeling online bereik van de doelgroep lokale ondernemers • Reizigersaantallen OV havengebied Moerdijk

Nieuwe ontwikkelingen Verbetering van OV en fietsnetwerken in West-Brabant én Moerdijk Sinds juli 2025 is het busvervoer in West-Brabant aanzienlijk uitgebreid dankzij de nieuwe concessie van vervoersbedrijf Arriva. Dit zal resulteren in meer dan 10% extra busvervoer in de regio, wat niet enkel de bereikbaarheid, maar ook de leefbaarheid en toegang tot voorzieningen zal verbeteren, ook in onze gemeente. Een belangrijk onderdeel van deze uitbreiding voor onze gemeente is een nieuwe, dedicated buslijn van station Lage Zwaluwe naar LPM en het havengebied. Dit hele gebied is daardoor ontsloten door het openbaar vervoer, wat zowel werknemers als bedrijven ten goede komt. Daarnaast zetten we als gemeente, samen met de regio en provincie, in op een opwaardering van de reguliere busverbinding tussen Zevenbergen en Breda (en vice versa) naar een Hoogwaardige OV verbinding (HOV). Daarbij spelen we in op een opschaling in frequentie, grotere bussen en een zo direct mogelijke verbinding. Ook willen we als gemeente inspelen op een betere bereikbaarheid van woon-werklocaties op het havengebied en LPM per fiets. Het bestaande fietstracé tussen Breda-Zevenbergen wordt doorgetrokken tot het havengebied en dorp Moerdijk. Vanuit de provincie krijgen we hiervoor cofinanciering van ca. €3,5 mln.

Vaststellen mobiliteitsprogramma Het mobiliteitsprogramma wordt een document dat op diverse niveaus enerzijds richting geeft aan en anderzijds leidend is voor de te maken keuzes op verkeer(s) (veiligheid), bereikbaarheid en mobiliteit. Het document geeft op strategisch niveau een doorkijk naar waar we willen staan als gemeente op verkeer, bereikbaarheid en mobiliteit in 2040-2050 en vooral waarom. Hierbij heeft het een sterke connectie met ons vestigingsklimaat. Op tactisch niveau wordt voornamelijk ingegaan op hoe we daar als gemeente willen komen. Op operationeel

Gemeente Moerdijk

niveau volgt uiteindelijk vooral wat er nodig is om hiertoe te komen. Dit zullen vaak uitvoeringsprogramma's c.q. projecten zijn in de openbare ruimte, voortvloeiend uit het mobiliteitsprogramma. Opstellen programma lokale bedrijventerreinen In 2025 is de visie op de lokale bedrijventerreinen vastgesteld door de gemeenteraad van Moerdijk. In deze visie is voor de bedrijventerreinen (met uitzondering van het Haven- en industriegebied en het Logistiek Park) een duidelijke stip op de horizon gezet voor de lokale bedrijventerreinen in 2040. Op diverse thema’s zoals beter benutten/intensiveren, verduurzaming, bereikbaarheid en veiligheid is per terrein een koers uitgezet. We gaan nu deze koers op de lokale bedrijventerreinen graag concretiseren. Dit programma staat niet op zichzelf, het heeft onder meer sterke raakvlakken met het Programma aanpak ‘vitale centra’. Werkprogramma buitengebied De beoogde transitie van het landelijk gebied, het toekomstbestendig maken, kan alleen worden bereikt als opgaven in samenhang opgepakt worden en elkaar (kunnen) versterken. Niet alleen fysieke opgaven maar ook stappen in de manier van werken: in de geest van de Omgevingswet én in contact met de omgeving. Met de veelheid aan ambities voor het landelijk gebied is de transitie van dat gebied een complexe opgave.

De ambities voor het buitengebied worden in 2026 vertaald naar een werkprogramma buitengebied. Het werkprogramma vormt de opmaat naar een programma (transitie) buitengebied en voorziet in een aanpak om in de komende jaren de complexe puzzel voor het landelijk gebied duurzaam te leggen en handelingsperspectieven te bieden. Hiermee krijgt het landelijk gebied een volwaardige plek binnen de gemeente Moerdijk. Dit naast de (bestaande) programma’s vitale centra, bedrijventerreinen en toerisme.

Randvoorwaarden Een aantrekkelijk vestigingsklimaat creëren we niet alleen. Dit is het product van samenwerking met het bedrijfsleven, onderwijs, inwoners en regionale partners. Hieronder zijn een aantal randvoorwaarden voor een goed en toekomstbestendig vestigingsklimaat opgenomen: • Goede bereikbaarheid • Goed functionerende arbeidsmarkt waar vraag en aanbod op elkaar aansluiten • Organisatiegraad van ondernemers

50

Gemeente Moerdijk

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

• Goede positionering in de regio is belangrijk om goede afspraken met provincie en/of Rijk te kunnen maken en geeft betere mogelijkheden op cofinanciering • Aanwezigheid van voldoende voorzieningen voor (internationale) werknemers, zoals bijvoorbeeld passende huisvesting

Risico’s Voor veel randvoorwaarden zijn ook risico’s te benoemen en hieronder gaan we vooral in op de risico’s waar we als Moerdijk minder invloed op hebben of extra aandacht voor vragen: • De schaarste op het elektriciteitsnet en de stikstofproblematiek vormen een belemmering voor de nieuwvestiging van bedrijven en de doorontwikkeling en verduurzaming van zittende bedrijven. • Schaarste aan lokale werknemers en aan