Eindrapportage Uitvoering Participatiewet Moerdijk

Wij zijn er daarom geen voorstander van om de samenwerking in het WSP over de gehele arbeidsmarktregio (naast de zes gemeenten uit het Hart van West-Brabant nog acht andere gemeenten) te trekken.

Vervolgprocedure Zodra de Rekenkamer het definitieve rapport heeft aangeboden aan de raad, en duidelijk is welke aanbevelingen overgenomen zijn door de gemeenteraad, zullen wij – in samenspraak met de gemeenteraad - verdere invulling geven aan de aanbevelingen.

- 39 -

Monitoring aanbevelingen Wij nemen dit rekenkameronderzoek op in de lijst van uit te voeren nazorgonderzoeken (door het team Concerncontrol). Bij een nazorgonderzoek wordt bezien in hoeverre de door de gemeenteraad overgenomen aanbevelingen zijn uitgevoerd en of dit de gewenste effecten heeft opgeleverd. De resultaten zullen aan de raad worden gerapporteerd. Op deze wijze houden zowel college als raad zicht op de stand van zaken van de uitvoering van de verbeterpunten uit een rekenkameronderzoek.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Moerdijk, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

ir. J.C. Slagboom

J.P.M. Klijs

- 40 -

8.

Nawoord

De Rekenkamer heeft met belangstelling kennisgenomen van de bestuurlijk reactie van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Moerdijk op het rapport over de uitvoering van de participatiewet in hun gemeente. Het is goed om te horen dat het college zich in grote lijnen kan herkennen in het beeld dat we in dit rapport hebben geschetst. We begrijpen dat het college van mening is dat de sterke punten van de uitvoering die in het rapport worden gesignaleerd, in het hoofdstuk met conclusies en aanbevelingen onderbelicht zijn gebleven. Het belang van een Rekenkamerrapport is niet zozeer gelegen in het geven van een oordeel over het verleden, maar vooral in het schetsen van mogelijkheden voor verbetering. De conclusies en aanbevelingen van de Rekenkamer moeten in dat licht worden bezien: het aangeven van de mogelijkheden voor verbetering, ook waar de uitvoering in algemene zin de toets der kritiek best kan doorstaan. Het college stelt terecht dat de Rekenkamer in de rapportage constateert dat regionale samenwerking schaalvoordelen biedt die de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de uitvoering bevorderen. De Rekenkamer heeft echter de ogen niet willen sluiten voor nadelen die aan die samenwerking verbonden kunnen zijn.

Voorbeelden daarvan zijn mogelijk verlies van couleur locale in de uitvoering, minder beschikbaarheid van gemeente-specifieke informatie en een lastiger positie van de gemeenteraden bij de uitvoering van hun kaderstellende en controlerende taken. De kopjes in de tekst signaleren steeds dit spanningsveld. Zij zijn bedoeld als prikkel voor de lezer om de balans te zoeken en zeker niet om die balans te verstoren. De opmerkingen die het college maakt over de mismatch op de arbeidsmarkt kunnen wij volgen. In economenjargon is sprake van een mismatch op de arbeidsmarkt wanneer de kwaliteiten van werkzoekende niet aansluiten op de kwalificaties die werkgevers vragen. Die mismatch is de laatste jaren toegenomen doordat bijstandsontvangers die op kleine afstand van de arbeidsmarkt stonden zijn uitgestroomd (door de gunstige economie én de inspanningen van Werkplein), terwijl veel mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt zijn ingestroomd. Daarop heeft de gemeente inderdaad geen invloed. De bijstandsontvangers in de C-categorie staan op grote afstand van de arbeidsmarkt. In deze categorie vinden we mensen voor wie die afstand niet meer te overbruggen is, maar ook mensen die met veel ondersteuning de weg terug naar de arbeidsmarkt zouden kunnen vinden, of die met blijvende ondersteuning aan de slag zouden kunnen.

Met de opmerking dat voor een deel van deze mensen de afstand tot de arbeidsmarkt te overbruggen is, heeft de Rekenkamer niet bedoeld te zeggen dat die afstand door alle mensen uit de C-categorie te overbruggen is. Het college merkt op dat de doelgroep die een beroep doet op de Participatiewet zo ver van de arbeidsmarkt staat dat die afstand niet meer te overbruggen is door het volgen van een opleiding. Om misverstanden te voorkomen merkt de Rekenkamer op dat dit niet voor alle bijstandsontvangers geldt en dat opleiding alleen niet altijd voldoende is. Een deel van de bijstandsontvangers kan – als de economische conjunctuur meewerkt – door een meer of minder intensief re-integratietraject naar de arbeidsmarkt worden toe geleid.

- 41 -

Bijlage 1. Aandachtspunten gemeenteraad Moerdijk Verspreid in de tekst hebben we aandacht besteed aan de aandachtspunten die ons door de gemeenteraad van Moerdijk zijn meegegeven. Hieronder geven wij in tabelvorm zeer beknopt de antwoorden weer op deze vragen, voor zover die vragen in het kader van ons onderzoek beantwoord konden worden. 1. Samenwerking tussen uitvoering Participatiewet en uitvoering WMO en Jeugdzorg.

2. Hoe effectief is de re-integratie, hoelang duren trajecten? 3. Wat is de administratieve last. Is terugdringen mogelijk?

4. Wat te doen met degenen die lang gebruik maken van de bijstand?

5. Wat is de relatie tussen het marktaanbod werkgelegenheid en het geformuleerde beleid?

6. Hoe kom je tot een substantiële beperking van de instroom?

7. Hoe verloopt de arbeidsparticipatie / integratie van statushouders en met name vrouwen? 8. Wat is de verhouding tussen de inzet van het leerplein en het maatschappelijk effect?

9. Wat is het financiële effect?

- 42 -

De samenwerking is niet optimaal. Dat is de keerzijde van een effectieve organisatie van de uitvoering Participatiewet. Zie par. 4.4. “Aansluiting sociaal domein is aandachtspunt”. Werkplein scoort redelijk tot goed op uitstroom. Zie hoofdstuk 5..De lengte van traject is afhankelijk van maatwerk. Het Rijk legt burgers een informatieverplichting op ten behoeve van de rechtmatigheid. De gemeente heeft hier geen grip op. Werkplein besteedt niet alleen aandacht aan mensen die arbeidsfit zijn, maar ook aan mensen die heel ver van de arbeidsmarkt staan. De aard van deze aandacht is maatwerk. Zie hoofdstuk 4. Als met het marktaanbod de vraag naar arbeid wordt bedoeld, dan dragen de korte lijntjes tussen bemiddeling en arbeidstoeleiding bij aan het matchen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Zie hoofdstuk 4. Kort geformuleerd: goede informatie over rechten en plichten, snelle diagnose en zo mogelijk directe arbeidsbemiddeling. Wij hebben geen onderzoek gedaan naar specifieke subgroepen. Analyse van maatschappelijke effecten vergt een uitgebreide analyse van financiële en maatschappelijke kosten en baten van interventies. Die analyse viel buiten het bestek van ons onderzoek. Succesvolle arbeidstoeleiding (van nuggers) bespaart de gemeente een

10. Hoe staat het met het leren kennen van de partners? Hoe is de samenwerking vormgegeven? Wie heeft de regievoering?

11. Hoelang duurt de pilot in Rucphen, Roosendaal en Halderberge nog en wat kan men hiervan leren? 12. Er gaat veel aandacht (waaruit bestaat deze?) naar mensen die bekend zijn bij de gemeente, maar hoe gaat men om met de onbekende doelgroep? Hoe mensen bereiken die zich niet melden? Wie is dan regievoerder? 13. Wat is de meerwaarde van de regionale aanpak?

14. Wat zijn de sturingsmogelijkheden voor de Raad?

15. Is er aandacht voor de deskundigheid en bereikbaarheid van ambtenaren?

16. Is er nazorg voor mensen die werk hebben gevonden? 17. is er aandacht voor 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur bij gezinnen met kinderen die langdurig van de bijstand afhankelijk zijn?

18. In beeld brengen van de jongerenstroom vanuit het speciaal onderwijs van 2015 tot heden? Hoe gaat het nu met deze jongeren? 19. Wat is de relatie effectiviteit – investering / kostenplaatje bij moeilijke Cgroep?

- 43 -

uitkering. Het financiële effect is afhankelijk van de kans dat betrokkene zelf een baan had kunnen vinden en van de kans dat betrokkene na enige tijd terugvalt in de uitkering. Werkplein voert de regie over trajecten ten behoeve van arbeidsparticipatie en maatschappelijke participatie. In het onderzoek komt naar voren dat de samenwerking met de belangrijkste partners, UWV en WVS, goed verloopt. Wij hebben niet specifiek onderzoek verricht naar deze pilot. Mensen die recht hebben op een uitkering en/of ondersteuning bij reintegratie weten (al dan niet met hulp van kennissen of instanties) Werkplein doorgaans te vinden. De regie van Werkplein begint op de dag van melding. De uitvoering van de Participatiewet kent belangrijke schaalvoordelen, waardoor een grote organisatie vaak beter ondersteuning kan geven aan de zeer diverse doelgroep. Intergemeentelijke samenwerking beperkt de sturingsmogelijkheden van de afzonderlijke gemeenteraden. Zie hoofdstuk 3. De deskundigheid en bereikbaarheid van medewerkers van Werkplein vergt aandacht en krijgt aandacht. Zie hoofdstuk 4. Er is niet voor alle mensen die werk vinden nazorg voorzien. Deze gezinnen ontvangen een uitkering van Werkplein. Het zwaartepunt van zorg en ondersteuning ligt bij andere onderdelen van het sociale domein. Daar ligt dan ook de regie. Wij hebben geen onderzoek gedaan naar specifieke doelgroepen.

Kosten en baten van aandacht en betrokkenheid bij burgers die ver af staan van arbeidsmarkt en maatschappij zijn moeilijk meetbaar.

20. In hoeverre is de uitvoering voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt doeltreffend en in hoeverre is de uitvoeringsorganisatie toekomstbestendig ingericht?

21. Hoe ontwikkelt de doelgroep zich in Moerdijk en welke factoren zijn hiervoor bepalend?

22. Welke succesfactoren gelden en worden deze voldoende benut? Welke belemmeringen zijn er voor het behalen van de beleidsdoelen en worden deze voldoende opgeheven?

- 44 -

Wij hebben deze vraag niet specifiek onderzocht. Het begrip doeltreffendheid legt een relatie tussen doel en resultaat van beleid en uitvoering. Juist bij de C-groep zijn doelen vaak individueel. Dat maakt het moeilijk om algemene uitspraken te doen over de doeltreffendheid. Hier ligt een belangrijke uitdaging. De (tot voor kort) gunstige arbeidsmarkt heeft veel mensen uit de A-categorie helpen uitstromen. De instroom in de bijstand komt vooral van mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Daardoor is de gemiddelde afstand tot de arbeidsmarkt sterk toegenomen. De coronacrisis leidt tot een toestroom van werkfitte mensen die vaak een sectorswitch moeten maken om weer aan de slag te komen. Veranderende omstandigheden vragen veel van het aanpassingsvermogen van uitvoeringsorganisaties. Succesfactoren en belemmeringen veranderen al naar gelang van de economische omstandigheden. Het belangrijkste vermogen voor werkenden, werkzoekenden en uitvoeringsorganisaties is aanpassingsvermogen.

Bijlage 2: Literatuurlijst -

-

Contourennota Participatiewet, juli 2014, opgesteld door de zes gemeenten in het Hart van WestBrabant gezamenlijk. Jaarplannen Werkplein Hart van West-Brabant, 2016-2020. Jaarrekeningen Werkplein Hart van West-Brabant 2016-2019. Speerpunten uitvoeringsbeleid re-integratie 2015-2016. Kader voor beleid nuggers. Beleidsplan Werkplein Hart van West-Brabant 2015-2016, Toekomstbestendig bouwen. Doorontwikkeling Werkplein Hart van West-Brabant, Plan van Aanpak, 2015. Plan van aanpak ‘Maatschappelijk participeren in het Hart van West-Brabant’, 2016. Plan van Aanpak ‘Inrichting effectieve werkgeversdienstverlening, afspraken voor verbinding MDT’s en WVS-groep’, 2015. Aanloop-DVO Werkplein. DVO Werkplein 2016-2017. DVO Werkplein HvWB 2018 Werkprogramma 2018. Besluit tot het treffen van een Gemeenschappelijke regeling Intergemeentelijke Sociale Dienst Werkplein Hart van West-Brabant en het instellen van een openbaar lichaam Werkplein Hart van WestBrabant. Re-integratieverordening Participatiewet Moerdijk. Maatregelen- en handhavingsverordening Moerdijk. Verordening tegenprestatie Moerdijk. Bestuursrapportages Werkplein. Werkplein, Maandrapportages gemeente Moerdijk. Sociaal en Cultureel Planbureau, Eindevaluatie van de Participatiewet, 2019.

- 45 -

Bijlage 3: Arbeidsmarktstrategieën

Bron; Fit or unfit: theorie en praktijk van re-integratie, C.C.A.M. Sol e.a, 2014.

- 46 -