Bijlage - Beleidskader maatschappelijke accommodaties gemeente Moerdijk

Beleidskader maatschappelijke accommodaties gemeente Moerdijk

Opdrachtgever Gemeente Moerdijk

Datum 23 oktober 2025

Referentienummer 2220431/20251023JW01

Auteur(s) Onno Damen, Joëlle Wijntjens, Sandra Kolen

│ Onderdeel van ICS Ruimteregie Groep BV

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

4.

Inleiding

4

1.1

Wat is een beleidskader maatschappelijke accommodaties

4

1.2

Reikwijdte maatschappelijke accommodaties

4

1.3

Omvang maatschappelijke accommodaties

6

Visie

7

2.1

Kenschets gemeente Moerdijk

7

2.2

De visie op maatschappelijke accommodaties

8

2.2.1

Bijdrage aan maatschappelijke doelen

8

2.2.2

Wanneer investeren in maatschappelijke accommodaties

9

Uitgangspunten voor beleid

10

3.1

Rolopvatting gemeente

10

3.2

Spreiding, kwantiteit en kwaliteit

10

3.3

Beheer, onderhoud en exploitatie

11

3.4

Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties

12

3.5

Financieel kader

12

3.5.1

Subsidiëring van vraagstukken die met accommodaties te maken hebben

13

3.5.2

Verduurzaming van gemeentelijke accommodaties

13

Beleidskaders en cluster specifieke uitgangspunten 4.1

Welzijn

14 14

4.1.1

Wettelijk kader

14

4.1.2

Beleidsuitgangspunten

14

4.1.3

Rolopvatting gemeente

15

4.1.4

Spreiding, kwantiteit en kwaliteit

15

4.1.5

Beheer, onderhoud en exploitatie

15

4.1.6

Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties

16

4.1.7

Financieel kader

16

4.2

Jeugd

17

4.2.1

Wettelijk kader

17

4.2.2

Beleidsuitgangspunten

17

4.2.3

Rolopvatting gemeente

18

4.2.4

Spreiding, kwantiteit en kwaliteit

19

De inhoud van deze uitgave is eigendom van ICS Adviseurs B.V. te Zwolle. Enkel de opdrachtgever waarmee ICS Adviseurs B.V. een overeenkomst is aangegaan, heeft een gebruiksrecht voor deze uitgave. De inhoud en omvang van dat gebruiksrecht zijn vastgelegd in de algemene voorwaarden van ICS Adviseurs B.V., gedeponeerd bij de Rechtbank Overijssel onder nummer 9/2021, dan wel in de overeenkomst zoals hiervoor bedoeld. Elk ander gebruik van deze uitgave, door opdrachtgever en of derden is uitgesloten, inhoudende dat niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, via internet, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van ICS Adviseurs B.V.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

4.2.5

Beheer, onderhoud en exploitatie

19

4.2.6

Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties

20

4.2.7

Financieel kader

20

4.3

Sport

21

4.3.1

Wettelijk kader

21

4.3.2

Beleidsuitgangspunten

21

4.3.3

Rolopvatting gemeente

23

4.3.4

Spreiding, kwantiteit en kwaliteit

23

4.3.5

Beheer, onderhoud en exploitatie

24

4.3.6

Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties

25

4.3.7

Financieel kader

25

4.4

Cultuur

26

4.4.1

Wettelijk kader

26

4.4.2

Beleidsuitgangspunten

26

4.4.3

Rolopvatting gemeente

27

4.4.4

Spreiding, kwantiteit en kwaliteit

28

4.4.5

Beheer, onderhoud en exploitatie

29

4.4.6

Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties

30

4.4.7

Financieel kader

30

4.5

Onderwijs

31

4.5.1

Wettelijk kader

31

4.5.2

Beleidsuitgangspunten

32

4.5.3

Rolopvatting gemeente

32

4.5.4

Spreiding, kwantiteit en kwaliteit

33

4.5.5

Beheer, onderhoud en exploitatie

33

4.5.6

Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties

33

4.5.7

Financieel kader

33

Bijlage 1: Geraadpleegde documenten

34

Bijlage 2: Maatschappelijke accommodaties in eigendom

35

2220431 | www.icsadviseurs.nl

1. Inleiding 1.1 Wat is een beleidskader maatschappelijke accommodaties Maatschappelijke accommodaties zijn de fysieke plekken (gebouwen en terreinen) waar maatschappelijke activiteiten op het gebied van welzijn, jeugd, sport, cultuur en onderwijs plaatsvinden. Denk hierbij aan gemeenschapshuizen, buiten- en binnensportaccommodaties en scholen. Maatschappelijke accommodaties zijn een middel én voorwaarde om bij te dragen aan de wettelijke zorgplicht of gemeentelijk beleid. Ze dragen daarmee bij aan het versterken van een sociale basis in de kernen. Dit beleidskader maatschappelijke accommodaties geeft richting aan het doelmatig huisvesten van maatschappelijke activiteiten. Het beleidskader geeft (toetsings-)kaders voor realisatie en instandhouding van maatschappelijke accommodaties, wijze van bekostiging en de rol van de gemeente hierin.

1.2 Reikwijdte maatschappelijke accommodaties Het beleidskader maatschappelijke accommodaties richt zich op functies die maatschappelijk relevant zijn en hoe deze te accommoderen binnen gebouwen en terreinen waar maatschappelijke activiteiten plaatsvinden. Kenmerken voor deze accommodaties zijn: ▪ ▪ ▪

De gemeente is geheel of gedeeltelijk eigenaar, of huurder, of heeft een overeenkomst met de eigenaar; en/of De exploitatie vindt geheel of gedeeltelijk plaats met publieke middelen; en/of De gebouwen en/of terreinen zijn voor iedereen (voor wie het bedoeld is) toegankelijk.

Het beleidskader bevat geen concrete maatregelen per accommodatie of beleidsveld. Deze nemen we - in een latere fase - op in een nog te ontwikkelen maatschappelijk accommodatieplan. Daarin kijken we per accommodatie/beleidsveld naar behoeften en wensen en bijbehorende maatregelen. Binnen het beleidskader onderscheiden we clusters en subclusters. Deze indeling is gebaseerd op de inhoudelijke doelstellingen van de gemeente waarbij we uitgaan van de functie van een accommodatie en niet om het gebouw zelf. Voor de meeste subclusters is beleid opgesteld. In bijlage 1 is een lijst opgenomen met geraadpleegde beleidsdocumenten. Voor een aantal subclusters is er nog geen beleid en voor een aantal staat het op de planning. Het kan ook zijn dat een subcluster te smal is voor een eigen beleid. Dan wordt het beleid opgenomen in dit beleidskader. Dit wordt per cluster aangegeven.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

4/36

De clusters die worden onderscheiden zijn: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Welzijn Jeugd Sport Cultuur Onderwijs

De indeling in clusters en subsclusters is als volgt:

Maatschappelijke accommodaties gemeente Moerdijk

Welzijn

Ontmoeting

Jeugd

Sport

Cultuur

Onderwijs

CJG

Zwemmen

Erfgoed + Monumenten

Kinderopvang

Jongerenwerk

Binnensport

Musea

Basisonderwijs

Spelen

Buitensport

Theater

Voortgezet onderwijs

Scouting

Bibliotheek

De accommodaties die buiten de vastgestelde clusters en subclusters vallen, worden binnen dit beleidskader niet betrokken. Voor deze accommodaties zijn geen wettelijke of beleidsmatige uitgangspunten van toepassing. In het nog op te stellen accommodatieplan wordt hiervan een overzicht opgenomen.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

5/36

1.3 Omvang maatschappelijke accommodaties De maatschappelijke accommodaties die de gemeente in eigendom heeft, huurt, of waarvoor een exploitatiebijdrage aan de eigenaar wordt verstrekt, zijn in onderstaand overzicht opgenomen. Dit overzicht geeft de omvang van de maatschappelijke accommodaties, ingedeeld naar functie.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

6/36

2. Visie 2.1 Kenschets gemeente Moerdijk De gemeente Moerdijk telde op 1 januari 2025 38.273 inwoners. De ambitie is om richting 2040 te groeien naar een gemeente met 40.000+ inwoners. Het vertrekpunt hierin zijn de bestaande kwaliteiten en verschillen in de gemeente (Omgevingsvisie Gemeente Moerdijk 2040, pagina 24). De gemeente bestaat uit 11 kernen met ieder een eigen karakter variërend van stedelijk tot historisch of agrarisch. Om deze reden is in de Omgevingsvisie gekozen voor een gebiedsgerichte aanpak en zijn zeven deelgebieden onderscheiden1. Het beleidskader maatschappelijke accommodaties heeft met name betrekking op de drie deelgebieden: ▪ ▪ ▪

Zevenbergen (verstedelijkingskern). Willemstad, Klundert en Fijnaart (voorzieningenkernen). Dorpse woonkernen.

In de verstedelijkingskern, Zevenbergen, wordt ingezet op een schaalsprong in woningen, voorzieningen en bereikbaarheid, waardoor de kern regionaal aan betekenis wint. De drie voorzieningenkernen, Willemstad, Klundert en Fijnaart, richten zich op het versterken van hun voorzieningenniveau, woningen en de bereikbaarheid. Dit gebeurt door compacte en vitale centra te ontwikkelen met geclusterde maatschappelijke en commerciële voorzieningen. De zeven dorpse woonkernen Heijningen, Helwijk, Langeweg, Moerdijk, Noordhoek, Standdaarbuiten en Zevenbergschen Hoek zijn goed verbonden met zowel de verstedelijkingskern als de voorzieningenkernen. Hier 1 De zeven deelgebieden zijn: 1) Zevenbergen (verstedelijkingskern), Willemstad, Klundert en Fijnaart (voorzieningenkern), dorpse woonkernen,

haven- en industrieterrein en omgeving, regionale bedrijventerreinen, lokale bedrijventerreinen en buitengebied.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

7/36

ligt de nadruk op een goede bereikbaarheid vanuit de dorpse woonkernen naar de andere vier kernen. Mobiliteit van en naar de dorpse woonkernen is laagdrempelig en voor iedereen toegankelijk. Daarnaast wordt ervoor gezorgd dat elke dorpse woonkern een ontmoetingsplek heeft die past bij de schaal van de kern. Voorzieningen in de dorpse woonkernen worden gesteund zolang inwoners ze gebruiken. Bijzonder is het rijke cultuurhistorische verleden, zoals de vestingsteden Willemstad en Klundert, de forten en de voormalige inundatiegebieden. Deze hebben een toeristische waarde. Op sociaal vlak kenmerkt de gemeente zich door een hoge betrokkenheid en saamhorigheidsgevoel binnen de kernen, maar in mindere mate tussen de kernen. Het verenigingsleven is er krachtig en het ‘ons-kent-ons’ gevoel leeft sterk binnen de kernen. In de Omgevingsvisie gemeente Moerdijk 2040 (hierna: Omgevingsvisie) is het volgende opgenomen: “De gemeente heeft relatief veel oude inwoners. De komende jaren zet de vergrijzing verder door. Tegelijkertijd vertrekken er veel jongeren uit de gemeente voor studie of werk.” Deze verschuiving in de bevolkingsopbouw zet de kwaliteit en continuïteit van voorzieningen en vrijwilligersorganisaties onder druk.

2.2 De visie op maatschappelijke accommodaties 2.2.1 Bijdrage aan maatschappelijke doelen De maatschappelijke accommodaties dragen bij aan de volgende doelen: Versterken van stadse én dorpse leefomgeving Maatschappelijke accommodaties zijn een belangrijk middel om activiteiten te huisvesten die medebepalend zijn om de leefbaarheid in de kernen en woonkernen in stand te houden en waar nodig te versterken. De activiteiten zijn gericht op welzijn, jeugd, sport, cultuur en onderwijs. De maatschappelijke accommodaties zijn passend bij de schaal en de behoefte van de betreffende kern. We streven naar een aantrekkelijke en levendige plek om te wonen, werken, ondernemen en recreëren. Een sterke sociale basis Een sterke sociale basis is één van de belangrijke ingrediënten om tot oplossingen te komen bij grote en kleine maatschappelijke vraagstukken en een voorwaarde voor succes voor alles wat we in het belang van de inwoners en op basis van onze wettelijke taken, (gaan) doen (uit: ‘De Moerdijkse ambitie voor de sociale basis, 2025’). Daarbij onderkennen we dat een sterke sociale infrastructuur, bestaande uit toegankelijke ontmoetingsplekken, activiteiten en initiatieven, van cruciaal belang is om inclusie te bevorderen en het onderlinge contact tussen inwoners te versterken. Zoals in de ambitie verwoord: “Om iets te betekenen voor elkaar, moet je elkaar eerst ontmoeten.

Om elkaar te ontmoeten zijn activiteiten, initiatieven en plekken nodig.” Deze ontmoetingen vormen de voedingsbodem voor een samenleving waarin iedereen zich gehoord, gezien en betrokken voelt. Door te investeren in fysieke én sociale ontmoetingsplekken draagt de gemeente bij aan levendige kernen en wijken, waar samenredzaamheid centraal staat. Deze samenredzaamheid versterkt de zelfredzaamheid uiteindelijk op een meer duurzame manier, dicht bij onze inwoners.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

8/36

2.2.2 Wanneer investeren in maatschappelijke accommodaties Per cluster en subcluster in dit beleidskader verschilt de route naar een gemeentelijke investering. In sommige gevallen neemt de gemeente, op basis van een wettelijke taak of beleidsdoelstelling, zelf het initiatief. In andere gevallen komen initiatieven vanuit organisaties of inwoners. De gemeente draagt uitsluitend (financieel) bij als het initiatief (of accommodatie) een maatschappelijke functie vervult. De maatschappelijke functie van accommodaties staat centraal.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

9/36

3. Uitgangspunten voor beleid Aan de hand van het huidige beleid, trends en ontwikkelingen zijn kaders en uitgangspunten opgesteld. De kaders zijn van invloed op het beleidskader en sluiten aan bij de visie en het toekomstbeeld. Dit zijn de algemene kaders die gelden voor alle clusters. Daarnaast gelden er uitgangspunten specifiek per cluster: welzijn, jeugd, sport, cultuur en onderwijs. Deze specifieke uitgangspunten zijn beschreven in hoofdstuk 4.

3.1 Rolopvatting gemeente Er zijn vier verschillende rollen te onderscheiden voor een gemeente bij maatschappelijk vastgoed: de vastgoed loze gemeente, de zuinige gemeente, de accommoderende gemeente en de ondernemende gemeente 2. Deze rollen lopen uiteen van een gemeente die geen maatschappelijk vastgoed in eigendom heeft en zich beperkt tot faciliteren en ondersteunen, tot een gemeente die actief initiatief neemt, investeert, ontwikkelt en ruimtelijke plannen opstelt. De algemene rolopvatting van de gemeente is te omschrijven als een accommoderende gemeente. De gemeente heeft een actieve rol bij het faciliteren en ondersteunen van maatschappelijke voorzieningen én doet dit samen met de samenleving. De gemeente opereert hoofdzakelijk vraaggestuurd. Over het algemeen vervult de gemeente bij initiatieven de rol van partner, niet die van regisseur. Afhankelijk van het cluster kan deze rol enigszins verschillen. Zo neem de gemeente in het cluster onderwijs bijvoorbeeld een actievere rol op zich bij de vorming van integrale kindcentra (IKC’s) en het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor scholen. De gemeente treedt vooral verbindend op en is faciliterend. Zij is geen trekker van een initiatief, maar doet dit samen met de initiatiefnemer. Dit is in lijn met het staande beleid vanuit de sociale basis die leidend is. Initiatieven komen van de organisaties/inwoners.

De gemeente draagt uitsluitend (financieel) bij als het initiatief (of accommodatie) een maatschappelijke functie vervult. De maatschappelijke functie van accommodaties staat centraal en is voorwaardelijk. Daarnaast wordt er gestreefd naar zelfredzaamheid. Een bijdrage vanuit de initiatiefnemers (financiële inbreng, zelfwerkzaamheid en dergelijke) is aan de orde, voordat de gemeente investeert.

3.2 Spreiding, kwantiteit en kwaliteit De huidige spreiding en kwantiteit van accommodaties is het vertrekpunt. De te accommoderen functies dienen beleidsondersteunend te zijn en komen voort uit de beleidsdoelstellingen. De bezettingsgraad van de accommodaties is optimaal waarbij multifunctionele inzetbaarheid essentieel en een noodzakelijk uitgangspunt is. In de Meerjaren beleidsbegroting 2025-2028 zijn in Programma 2, Thema Voorzieningen en accommodaties, de volgende doelstellingen opgenomen: ▪ ▪ ▪ ▪

We faciliteren accommodaties en voorzieningen op basis van behoefte, draagvlak, kwaliteit en maatwerk. We bieden accommodaties en voorzieningen aan op kansrijke en aantrekkelijke plekken waar duurzame en veilige instandhouding en exploitatie mogelijk is. Er is in de accommodaties een samenhangend, zoveel mogelijk geclusterd aanbod van onderwijs, sport, cultuur en ontmoeting. We stimuleren eigen verantwoordelijkheid van gebruikers voor instandhouding en exploitatie van sociaalmaatschappelijke voorzieningen.

Aanvullende punten voor nieuwe initiatieven zijn:

2 Het betreft veel voorkomende rollen waarin onderscheid gemaakt wordt. Bron: Leent, M. van. (2008). Waarom hebben gemeenten Vastgoed?

Real Estate Magazine, 2008/60 p. 19‐21.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

10/36

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Accommodaties zijn fysiek en mentaal toegankelijk3. Bij nieuw te realiseren accommodaties wordt bij de locatiekeuze rekening gehouden met: bereikbaarheid, spreiding, veilige verkeersroutes en parkeren. De bijdrage aan de maatschappelijke opgave en maatschappelijke haalbaarheid (de inhoud en het bereik/draagvlak). Accommodaties zijn toekomstbestendigheid en multifunctionaliteit. Het onderscheidend vermogen bestaat (is het aanvullend op het huidige aanbod). Er is aansluiting op demografie en de te verwachten demografische ontwikkeling. Er wordt rekening gehouden met leefbaarheid en/of is passend bij de omgeving (geluid, sociale controle, externe veiligheid, combineren water/groen en uitstraling directe omgeving). Er is inzicht in financiële effecten (beschikbaarheid locatie, verwervingskosten, realisatiekosten, tijdelijke huisvestingskosten). Er is reflectie op juridische effecten (mogelijke belemmeringen vanuit Omgevingsplan). Er is reflectie op haalbaarheid op welke termijn/tijd (realiseerbaarheid).

Iedere kern in de gemeente heeft een eigen karakter. Het beleidskader maatschappelijke accommodaties is niet bedoeld om alle kernen gelijk te maken, maar om hun eigen kwaliteiten te versterken. Dit draagt ook bij aan de aantrekkelijkheid van de woon-, leef- en werkomgeving in de gemeente. Per kern is er een passend aanbod aan accommodaties en voorzieningen4 in aansluiting op het onderscheiden in type kernen vanuit de Omgevingsvisie. Voor accommodaties en voorzieningen die op een hoger gebiedsniveau worden aangeboden, wordt de samenwerking tussen de kernen aangemoedigd.

3.3 Beheer, onderhoud en exploitatie Bij beheer, onderhoud en exploitatie ligt de algemene focus op: ▪

▪

Multifunctionaliteit: Accommodaties zijn multifunctioneel en kunnen door meerdere belanghebbenden gebruikt worden. Nieuwe initiatieven hebben als uitgangspunt dat multifunctioneel gebouwd wordt (ook vanuit verantwoorde inzet van maatschappelijke/publieke middelen). Voor bestaande accommodaties wordt gekeken naar het clusteren van functies en het effectief benutten van de gebouwen om leegstand te voorkomen. Bij nieuwe initiatieven wordt altijd onderzocht of er bestaande gebouwen, of ruimten in gebouwen benut kunnen worden voor de doelstellingen. De organisatie van de gemeente is gericht op het efficiënt beheren van de maatschappelijke accommodaties. De focus ligt op het creëren van gestandaardiseerde huur- en gebruiksovereenkomsten waarbij de gemeente in basis gelijke afspraken wil maken met de gebruikers van de accommodaties. De standaarden bieden een stabiele basis en een set aan afspraken. Er is ruimte voor maatwerk, ieder initiatief kent lokale aspecten, bijzonderheden of aspecten waar rekenschap en invulling aan gegeven moet worden.

De basis voor het beheer en onderhoud is als volgt (in lijn met de Vastgoednota en Beheerplan 2024-2028 gemeentelijk vastgoed): ▪ ▪ ▪ ▪

Eenmaal per 3 jaar wordt een conditiemeting volgens de NEN 2767 gedaan. De algemene doelstelling is dat de onderhoudsbehoeftige bouwkundige en installatietechnische elementen minimaal CNO 3 conform NEN 2767 mogen scoren. Naast de NEN 2767 inspectiemethodiek worden ook organisatiegerichte risico’s van gebreken ingeschat en meegenomen in de formulering van het gewenste onderhoudsniveau. Er vinden geen investeringen plaats in voorzieningen die gesloopt gaan worden of geen (maatschappelijke) invulling genieten of gaan genieten.

3 De norm, NEN 9120 ‘Prestatie-eisen voor toegankelijkheid en bruikbaarheid van gebouwen’, is op 3 februari 2025 gepubliceerd en kan worden

gehanteerd bij het beoordelen van de toegankelijkheid bij het ontwerp, de ontwikkeling, realisatie, renovatie, aanpassing, onderhoud en instandhouding van gebouwen. De norm is van toepassing op alle typen gebouwen en kan worden gebruikt bij zowel nieuwbouw als verbouw. Op dit moment is de NEN-norm nu nog een vrijwillige norm, in aanvulling op het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). 4 Dit beleidskader is een opmaat naar een accommodatieplan. Daarin wordt een concrete vertaling gemaakt naar het aantal accommodaties en voorzieningen in de kernen. In geval van monumenten en erfgoed is dit maatwerk.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

11/36

▪ ▪

De kernportefeuille wordt op basis van de Routekaart Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed verduurzaamd door de gemeente. De precieze verantwoordelijkheden omtrent beheer en onderhoud van de exploitant en gemeente zijn vastgelegd in de demarcatielijst die onderdeel is van de (huur)overeenkomst.

In de Vastgoednota en Beheerplan 2024-2028 gemeentelijk vastgoed zijn ook de diverse verantwoordelijkheden tussen exploitant en gemeente vastgelegd. Hier gaat het specifiek om gemeentelijk vastgoed. De exploitant is verantwoordelijk voor: Exploitant Exploiteren van het gebouw in lijn met de maatschappelijke doelstelling en naleving van de overeenkomsten en voorwaarden. Actieve (onder)verhuur aan gebruikers en aanspreekpunt voor gebruikers. Dagelijks beheer en huurdersonderhoud. Aandragen van een jaarverslag. Aanvragen vergunningen/organiseren evenementen

Gemeente Controle op naleving van overeenkomsten en voorwaarden. Verhuurdersonderhoud Verduurzaming van de kernportefeuille op basis van de routekaart. Verzekering en taxatie van de gebouwen

Daar waar geen exploitant is van gemeentelijk vastgoed, is de gemeente verantwoordelijk voor de exploitatie. Voor gebruikers van maatschappelijk vastgoed geldt dat de exploitant het aanspreekpunt is. Daarnaast is er de wens voor een vast aanspreekpunt (accountmanager) bij de gemeente waar mensen uit de samenleving terecht kunnen met ideeën of aanvragen die accommodaties en/of vastgoed en beheer en onderhoud raken. Deze contactpersoon is ook in te zetten voor het delen van kennis en ondersteunt het in contact brengen met de juiste personen/organisaties.

3.4 Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties De inhoudelijke programmering en invulling van activiteiten ligt bij de organisaties, gebruikers of verenigingen zelf. De gemeente faciliteert door het ter beschikking stellen van de accommodaties die zo veel mogelijk multifunctioneel inzetbaar zijn om ruimte te bieden aan een velerlei activiteiten voor maatschappelijke doelen. Gemeentelijke accommodaties zijn gericht op brede inzetbaarheid om zo de toekomstbestendigheid en toekomstwaarde te borgen.

3.5 Financieel kader Binnen de gemeente wordt financieel gestuurd op de accommodaties vanuit de kaders die voortkomen uit het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording), Wet Markt en Overheid, de financiële verordening Moerdijk (2024) en beheerplan 2024-2028 gemeentelijk vastgoed. In dit beleidskader gaan we uit van een scheiding tussen bijdragen in accommodaties en bijdragen uit beleidsvelden (directe subsidies voor activiteiten). Bij verhuur van gemeentelijke accommodaties wordt een kostprijsdekkende huur gehanteerd. Exploitanten van het maatschappelijk vastgoed zijn vaak niet in staat om de volledige huurprijs te betalen. Door middel van een bijdrage in de vorm van een exploitatiebijdrage wordt het voor exploitanten van maatschappelijk vastgoed mogelijk om de kostprijsdekkende huur te betalen. Vanaf 1 januari 2009 wordt in de gemeente een sociaal-culturele tarievenstructuur gehanteerd voor gemeenschapshuizen, MFA’s en binnensportaccommodaties. Deze tarievenstructuur houdt in dat verenigingen gemeentebreed dezelfde tarieven betalen voor het gebruik van de accommodaties.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

12/36

3.5.1 Subsidiëring van vraagstukken die met accommodaties te maken hebben Bijdragen aan accommodaties worden gedaan in de vorm van een exploitatiebijdrage. Deze bijdrage bedraagt maximaal 90% van de kostprijsdekkende huur. In het geval van (nieuwe) bijdragen aan accommodaties zullen deze altijd worden getoetst aan de financiële haalbaarheid voor de gemeente op basis van een financiële analyse.

3.5.2 Verduurzaming van gemeentelijke accommodaties De Gemeente volgt de duurzaamheidsdoelstellingen die voortkomen uit de Klimaatwet en het Klimaatakkoord. In de Routekaart Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed staat beschreven welke stappen worden genomen voor het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Hiervoor is het gemeentelijk vastgoed opgedeeld in vier categorieën: kernportefeuille, strategisch bezit, bijzonder bezit en dispositie/afstoot. In eerste instantie ligt de nadruk op het verduurzamen van het vastgoed in de kernportefeuille. Dit vastgoed heeft de volgende kenmerken: ▪ ▪ ▪ ▪

Het gebouw is 100% gemeentelijk eigendom Het gebouw is nog minimaal vijf jaar in gebruik Het gebouw wordt niet gesloopt of verkocht Het gebouw gebruikt gedurende het hele jaar energie om het binnenklimaat te regelen

De accommodaties van het cluster onderwijs vallen buiten de routekaart. De verduurzaming van deze gebouwen valt onder de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen, en de schoolgebouwen vallen dus onder de categorie strategisch bezit.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

13/36

4. Beleidskaders en cluster specifieke uitgangspunten 4.1 Welzijn Waar gaat het over Onder welzijn wordt verstaan de voorzieningen voor: ▪

Ontmoeting

De ontmoetingsfunctie die door de gemeenschapshuizen of als onderdeel van een multifunctionele accommodatie wordt vervuld, speelt een centrale rol en vormt een essentiële pijler voor de leefbaarheid van de kernen. Het gemeenschapshuis fungeert daarbij als een knooppunt van sociale samenhang, waarbij wordt aangesloten op de behoeften van de bewoners.

4.1.1 Wettelijk kader Voor ontmoeting is er geen wettelijke zorgplicht. Gemeenten vullen deze functie zelf in naar behoefte en vanuit haar beleidskeuzes. Het bevorderen van de sociale samenhang en het ondersteunen van de zelfredzaamheid van inwoners is wel een wettelijk taak (Wet Maatschappelijke Ondersteuning). Het gaat daarbij om de verplichting om de doelen na te streven waarbij er niet wordt genoemd op welke manier dit moet gebeuren. Hierin spelen onder andere gemeenschapshuizen een rol.

4.1.2 Beleidsuitgangspunten De notitie ‘Beleid gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen gemeente Moerdijk’ (mei 2023) is een overkoepelende visie die als basis dient voor het maken van heldere en transparante afspraken over de ontmoetingsfunctie in de kernen. Dit ondersteunt ook het beleidskader ‘De Moerdijkse ambitie voor de sociale basis: Samen doen, Samen redzaam en Samenspraak’ met als hoofdambitie: ‘In de gemeente Moerdijk is er een sterke sociale basis. Dat zorgt voor samenredzaamheid en levendige kernen en wijken. Daar kent men elkaar, is men er voor elkaar en respecteer men elkaar.’ De belangrijkste deelambities die de gemeente heeft zijn: ▪

▪ ▪

Ontmoeting en erbij horen (Samen doen): om iets te betekenen voor elkaar, moet je elkaar eerst ontmoeten. Om elkaar te ontmoeten zijn activiteiten, initiatieven en plekken nodig. Erbij horen verwijst naar inclusiviteit. Ondersteuning, steun en hulp (Samen redzaam): mensen helpen elkaar en steunen elkaar vanuit intrinsieke motivatie. In kleine en grote dingen. Eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie (Samenspraak): de sociale basis is van mensen en gemeenschappen zelf. Zij hebben dus invloed en zeggenschap: over hun eigen leven, over de initiatieven die ze ontplooien, over hun inzet in hun buurt en over hoe de (lokale) overheid zich hiertoe verhoudt.

Voor de gemeente vertaalt de sociale basis zich in zeven gedragsuitgangspunten voor haarzelf: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

De sociale basis is een voorwaarde voor succes. De sociale basis is er voor de inwoners, de gemeente helpt mee om deze sterker te maken als de inwoners dit willen. Ondersteunen van de sociale basis betekent vanuit de gemeenschap denken en doen. De sociale basis is niet overal hetzelfde en hoeft dat ook niet te zijn (maatwerk op basis van lokale behoeften). Activiteiten van de gemeente zijn in lijn met de sterkte van de sociale basis. De gemeente is zich continu bewust van haar rol en hoe deze effectief in te zetten. De sociale basis heeft een eigen tempo en is niet maakbaar.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

14/36

Ontmoeting (bijvoorbeeld in het gemeenschapshuis) vormt een knooppunt van sociale samenhang dat aansluit bij de behoefte van de bewoners (notitie ‘Beleid gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen gemeente Moerdijk’, pagina 17). De behoefte is een afspiegeling van de bewoners en kan verschillen per kern. Daarnaast speelt toegankelijkheid een grote rol. De accommodaties zijn zowel fysiek als financieel toegankelijk voor mensen met een beperking, voor anderstaligen en minder taalvaardige en digitaal vaardige inwoners en voor de nieuwkomers binnen een kern. Het maatschappelijk gebruik heeft betrekking op vijf functies. Deze zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

Verhuur aan bewoners, verenigingen en organisaties. Ontmoeten en gastheerschap (laagdrempelig). Activiteiten (en evenementen). Informatie en advies. Voorzieningen (huisvesten van maatschappelijke voorzieningen die de leefbaarheid versterken).

4.1.3 Rolopvatting gemeente Een gemeenschapshuis is een ontmoetingsfunctie waar verschillende doelen uit het sociaal domein samenkomen, zoals ontmoeting, het versterken van de sociale cohesie en het tegengaan van eenzaamheid. Daarom kiest de gemeente voor een eigenaarsrol of verhuurdersrol om zo sturing te kunnen geven. In aanvulling daarop neemt de gemeente ook een rol in het versterken van de rol van de vrijwilligers die gemeenschapshuizen exploiteren. De rol van vrijwilligers moet versterkt worden, ook met het oog om hen te behouden. De positie van het werken met vrijwilligers is kwetsbaar vanwege de continuïteit (lees: ze stoppen wel eens). Ook kan de gemeente een bijdrage leveren in het ondersteunen van gezamenlijke (beheer)ondersteuning, zoals schoonmaak. De gemeente monitort of gaat monitoren of de ontmoetingsfunctie en de rol van gemeenschapshuizen daarin voldoende wordt waargemaakt. Hierbij wordt ook een verband gelegd met het aantal en de spreiding van ontmoetingsfuncties in de gemeente, zoals gemeenschapshuizen.

4.1.4 Spreiding, kwantiteit en kwaliteit In elke kern van de gemeente Moerdijk bevindt zich één gemeenschapshuis. Het uitgangspunt is om dit aanbod te behouden. Uitgangspunten ten aanzien van spreiding zijn: ▪ ▪ ▪

De 11 gemeenschapsvoorzieningen blijven op dit moment behouden. Er is niet in elke kern hetzelfde aanbod. De focus ligt op kwalitatief goede gemeenschapsvoorzieningen die aansluiten op de behoeften van de inwoners. Het aanbod moet toekomstbestendig zijn, waarbij gekeken wordt naar demografische ontwikkelingen, de veranderende behoeften van inwoners, en het belang van vitale gemeenschappen.

De focus ligt op het versterken van kwalitatief goede gemeenschapsvoorzieningen, waarbij de voorzieningen aansluiten op de behoeften van de inwoners. Het is niet erg dat er verschillen zijn tussen de kernen – dit biedt juist ruimte voor keuze (breed aanbod in de gehele gemeente).

4.1.5 Beheer, onderhoud en exploitatie Het huidige eigendom van 5 van de 11 gemeenschapsvoorzieningen ligt bij de gemeente. De woningcorporatie Woonkwartier heeft 4 panden in eigendom en 2 panden zijn in eigendom van derden. Bij de accommodaties die in eigendom zijn van de gemeente Moerdijk wordt het onderhoud uitgevoerd door de gemeente. Hiervoor zijn MJOP’s opgesteld. Het dagelijks onderhoud5 is belegd bij de exploitant. Bij de accommodaties die niet in eigendom zijn van de gemeente is sprake van een vergelijkbare demarcatie tussen eigenaar en exploitant als het geval is bij de gemeentelijke accommodaties (hier is in beginsel geen rol voor de gemeente aan de orde).

5 Het gaat dan om onderhoud zoals het aandraaien van een deurklink of een lamp vervangen. Het betreft onderhoud dat zeer eenvoudig

direct uitgevoerd kan worden.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

15/36

De exploitatie van de gemeenschapsvoorzieningen is in 8 van de 11 gevallen in handen van een stichting/vereniging. Verder is sprake van twee ondernemers en één grotere marktpartij. De ambitie vanuit de gemeente is dat zij eigenaar wil zijn van de ontmoetingsfuncties (lees: gemeenschapshuizen). Bij nieuwe initiatieven of investeringen gaat dit het uitgangspunt zijn. Dat betekent ook dat de gemeente dan de rol van beheer en onderhoud gaat uitvoeren voor deze accommodaties. De exploitatie van de voorzieningen ligt bij de gemeenschap (‘lokaal gevoeld eigenaarschap’), ook in aansluiting bij het beleid ‘sociale basis’. Bij het exploiteren heeft de gemeente een ondersteunende rol (zie hierboven bij rolopvatting). NB: Hierboven is de lijn gekozen dat bij nieuwe initiatieven of investeringen in bestaande accommodaties de gemeente dan eigenaar gaat worden. Het is een politieke keuze om dat versneld te doen voor alle accommodaties door aankoop van de accommodaties die nu in eigendom zijn van de woningcorporatie of derden. Dit wordt nader uitgewerkt in een uitvoeringsplan.

4.1.6 Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties De maatschappelijke functie van de gemeenschapsvoorziening is vastgelegd in de overeenkomsten tussen de exploitant en de gemeente. Het uitgangspunt daarbij is dat de voorziening een ontmoetingsplek is voor inwoners en verenigingen. Commerciële activiteiten staan hierbij niet op de voorgrond, maar zijn aanvullend als dit mogelijk is op grond van de bestemming van het perceel (Omgevingsplan). Daarnaast is de exploitant verantwoordelijk voor de inhoudelijke invulling en programmering van de accommodaties. Dit betekent dat zij ervoor moet zorgen dat de gemeenschapshuizen worden gebruikt voor het beoogde doel en dat dit zo goed mogelijk wordt ingevuld.

4.1.7 Financieel kader De uitgangspunten die gehanteerd worden zijn: ▪ ▪

▪

▪

▪ ▪

▪

In geval van gemeentelijk eigendom draagt de gemeente (het merendeel) financieel bij in de oprichting (investeringskosten) en ontwikkeling van gemeenschapshuizen. De gemeentelijke accommodaties worden tegen kostprijs beschikbaar gesteld vanuit de Vastgoednota. Via een tegemoetkoming vanuit de gemeente worden deze vervolgens voor een beperkt huurbedrag beschikbaar gesteld aan de exploiterende organisatie. In de beleidsnotitie gemeenschapshuizen is opgenomen dat het beperkte huurbedrag voortkomt uit de stelregel dat er voor gemeenschapshuizen sprake is van een 90% huurcompensatie. Verder is er geen sprake van een exploitatiebijdrage voor de gemeenschapshuisfunctie (tenzij deze functie onderdeel is van een aanbesteding van een grotere multifunctionele accommodatie). De gemeente draagt de kosten voor het onderhoud en de overige eigenaarslasten (op basis van een vooraf bepaalde demarcatielijst). De exploitant genereert inkomsten uit verhuur en horeca en draagt de exploitatiekosten zoals energie, dagelijks onderhoud en personeel. De accommodaties die in eigendom zijn van derden worden door de gemeente gehuurd van de eigenaar en voor een beperkt huurbedrag beschikbaar gesteld aan de exploiterende organisatie.

De gemeente heeft in principe geen verdere kosten aan deze accommodaties aangezien de eigenaar verantwoordelijk is voor het groot onderhoud en de overige eigenaarskosten voor zijn rekening neemt (deze kosten zijn verdisconteerd in de huurprijs). De gemeente bepaalt de sociaal culturele huurtarieven die exploitanten moeten hanteren bij de verhuur. Als de continuïteit van de exploitatie van een gemeenschapshuis om financiële redenen (bijvoorbeeld door meerjarige exploitatietekorten) wordt bedreigd verstrekt de gemeente Moerdijk in het uiterste geval een (aanvullende) financiële bijdrage. Indien sprake is van exploitatieoverschotten kunnen de exploitanten deze zelf aanwenden voor een uitgebreidere invulling van hun maatschappelijke taak of als reservering. Huurders en gebruikers van de gemeenschapshuizen ontvangen als zij daarvoor in aanmerking komen passende subsidie voor hun activiteiten.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

16/36

4.2 Jeugd Waar gaat het over Onder jeugd wordt verstaan de voorzieningen voor: ▪ ▪ ▪ ▪

Centrum Jeugd en Gezin (CJG) Jongerenwerk Scouting Spelen

We vinden het belangrijk dat er over de gehele gemeente voldoende, veilige en toegankelijke voorzieningen zijn voor jeugdigen, waar zij elkaar kunnen ontmoeten, zich kunnen ontwikkelen en actief kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven.

4.2.1 Wettelijk kader De gemeente Moerdijk is verantwoordelijk voor de uitvoering van de wettelijke taken op het gebied van jeugdgezondheidszorg en jeugdhulp. Beide taken worden uitgevoerd vanuit het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), dat fungeert als centrale uitvalsbasis. Vanuit het CJG worden inwoners ondersteund bij de opvoeding, gezondheid en ontwikkeling van jeugdigen. De jeugdgezondheidszorg wordt aangeboden via de consultatiebureaus en op scholen. Het preventieve jeugdbeleid krijgt onder andere vorm via het jongerenwerk.

4.2.2 Beleidsuitgangspunten Centrum voor Jeugd en Gezin Om de wettelijke taken duurzaam te kunnen blijven uitvoeren voor degenen die ondersteuning echt nodig hebben, is investeren in (preventief) jeugdbeleid essentieel. Hiervoor zet de gemeente een breed scala aan programma’s en interventies in. De gemeente neemt deel aan de aanpak ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’(OKO). Deze aanpak is gebaseerd op een succesvol IJslands preventiemodel en is bedoeld voor gemeenten om jongeren gelukkiger en gezonder op te laten groeien en te voorkomen dat zij gaan drinken, roken of drugs gebruiken. OKO werkt aan een positieve, gezonde en veilige leefomgeving voor jongeren. Daarnaast is het hebben en vormen van Stevige Lokale Teams (SLT) één van de 10 opgaven uit de Hervormingsagenda Jeugd (2023-2028)6 en is ook een belangrijke pijler in het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming7. De uitwerking van SLT en OKO kan in de toekomst gevolgen hebben voor de benodigde voorzieningen jeugd. Jongerenwerk Het jongerenwerk in Moerdijk ondersteunt jongeren in hun ontwikkeling en richt zich op preventie, talentontwikkeling en het versterken van sociale verbindingen. Jongerenwerkers zijn zichtbaar aanwezig in hun eigen jongerencentrum (Zevenbergen), in de wijken, op scholen/MFA’s, bij verenigingen en online.

Ze werken samen met partners zoals sport- en cultuurorganisaties, scholen, het CJG en zorginstanties. Daarmee levert het jongerenwerk een bijdrage aan het realiseren van een positieve en veilige leefomgeving en sluit het aan bij de ambities van het jeugdbeleid en de aanpak OKO.

6 Deze landelijke agenda heeft als doel knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken. Een ander doel is het jeugdzorgstelsel financieel

houdbaar maken voor de toekomst. 7 Het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming is een gezamenlijk programma van de ministeries van J&V en VWS samen met de VNG. Met het Toekomstscenario wordt het huidige stelsel van kind- en gezinsbescherming en de aanpak huislijk geweld verbeterd. Het is gericht op gezinnen met kinderen en ook op volwassenen zonder kinderen, voor wie sociale veiligheid een thema is.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

17/36

Scouting De scouting draagt bij aan de ontwikkeling van jeugdige inwoners en biedt een toegankelijke ontmoetings- en ontwikkelplek. Dit is met name waardevol voor kinderen en jongeren die hun plek niet gemakkelijk vinden binnen andere verenigingen, zodat ook zij actief kunnen deelnemen aan sociale en educatieve activiteiten. Spelen Het Speelruimteplan 2017-2027 beschrijft de visie over speelvoorzieningen in de gemeente Moerdijk, die door de gemeente zijn/worden gerealiseerd. Speelplekken zijn ontmoetingsplekken van waaruit de buitenruimte verder wordt gebruikt. De (gefaseerde) herinrichting van de speelvoorzieningen vindt plaats op basis van de behoefte van gebruikers. Het betrekken van gebruikers is een manier om medeverantwoordelijkheid te realiseren. Speelvoorzieningen zijn voor iedereen, jong en oud. Naast openbare speelplekken zijn er in de gemeente drie speeltuinverenigingen met een accommodatie: ▪ ▪ ▪

Speeltuinvereniging Kindervreugd met speeltuin Helwijk. Speeltuin Westerkwartier (Klundert). Kinderspeeltuin Zevenbergschen Hoek.

4.2.3 Rolopvatting gemeente Centrum voor Jeugd en Gezin De gemeente Moerdijk is verantwoordelijk voor de uitvoering van alle jeugdhulp en jeugdgezondheidszorg. Deze taken worden uitgevoerd door het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Moerdijk. De gemeente heeft daarbij een faciliterende rol. Het CJG heeft zijn uitvalsbasis in het gemeentehuis, maar de jongerenwerkers en jeugdprofessionals zijn ook actief en zichtbaar in de kernen, onder andere op scholen. De jeugdgezondheidszorg wordt uitgevoerd via de consultatiebureaus voor 0–4-jarigen en ambulant op scholen voor 4–18-jarigen. Momenteel zijn er binnen de gemeente twee consultatiebureaus: in Fijnaart en in Zevenbergen. De huisvestingskosten maken onderdeel uit van de financiering van de jeugdgezondheidszorg. Jongerenwerk Jongerenwerk krijgt subsidie voor de uitvoering van activiteiten en maakt gebruik van huisvesting van de gemeente. De gemeente is daarmee faciliterend in de huisvestingsbehoefte van jongerenwerk. Dit betekent niet dat jongerenwerk in gemeentelijke accommodaties gehuisvest moet zijn, de mogelijkheid bestaat ook andere huisvesting te kiezen als dit beter aansluit bij de (beleids)doelstellingen. Het jongerenwerk in de gemeente Moerdijk wordt onder andere ingevuld door (bron: www.meermoerdijk.nl/jongerenwerk): ▪

▪ ▪ ▪

▪ ▪

Steunpunt VO: het Markland College Zevenbergen, GGZ, GGD, Novadic-Kentron en het jongerenwerk van Moerdijk zijn een steunpunt gestart in het schoolgebouw van het Markland College Zevenbergen. Hier kunnen leerlingen met allerlei vragen terecht. Jongerenwerk NOOD nummer: hier kunnen jongeren mee appen of bellen als ze iemand willen spreken. Tune: dit is een ontmoetingsplek in de kern Zevenbergen voor jongeren van 12-18 jaar. Digital Talent Center (DTC): dit is de plek (in Tune) voor jongeren die verder willen gaan dan alleen een potje gamen met vrienden. Jongeren die hun vaardigheden willen verbeteren of nieuwe dingen leren kunnen hier terecht. Bijvoorbeeld voor gamen, creatief bezig zijn, programmeren en leren streamen. Online jongerenwerk: ook online zijn de jongerenwerkers van de gemeente te vinden in een gamesetting. Kinder- en jongerenwerk: de jongerenwerkers organiseren diverse activiteiten in de gemeente, bijvoorbeeld op scholen en bij (sport)verenigingen. Dit vindt plaats in de pauzes, naschools, in de avonduren en vakanties.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

18/36

Scouting De scouting levert een bijdrage aan de jeugdontwikkeling, sociale cohesie en de invulling van vrije tijd. De gemeente onderkent deze maatschappelijke waarde en vervult hierin een faciliterende rol. Niet alle scoutinggebouwen zijn in eigendom van de gemeente. De verantwoordelijkheid ligt primair bij de verenigingen zelf. Waar nodig ondersteunt de gemeente bij het beschikbaar stellen of geschikt maken van accommodaties, met behoud van de eigenstandige positie van scouting als initiatief vanuit de samenleving. Spelen De gemeente vervult een beperkte faciliterende rol bij speeltuinverenigingen, met uitzondering van Zevenbergschen Hoek waar de gemeente geen rol heeft. In Helwijk is deze rol verbonden aan het gemeenschapshuis, terwijl in Klundert de gemeente de ontmoetingsfunctie van de buurt erkent en daarom de faciliterende rol handhaaft. Bij nieuwe initiatieven wordt maatwerk toegepast, waarbij de gemeentelijke ondersteuning beperkt blijft.

4.2.4 Spreiding, kwantiteit en kwaliteit Centrum voor Jeugd en Gezin en jongerenwerk De huidige spreiding voldoet. Als er behoefte is aan uitbreiding dan wordt er altijd eerst gekeken naar een koppeling met een bestaande maatschappelijk accommodatie. Op deze manier wordt ingezet op koppelkansen en worden bestaande maatschappelijke accommodaties beter benut. Voor het CJG is wel permanente aandacht nodig voor de toegankelijkheid en laagdrempeligheid, ook door de spreiding van de voorziening. Nu ligt deze centraal in de gemeente en dat voldoet. Echter, in de toekomst kan dat veranderen door bijvoorbeeld wijkgericht werken of vanwege de ontwikkeling van Stevige Lokale Teams (SLT). De spreiding van de consultatiebureaus in Zevenbergen en Fijnaart voldoet ook. De jongerenwerkers, jeugdprofessionals en jeugdgezondheidszorg zijn daarnaast ook ambulant vindbaar op scholen. Voor jongeren ontmoetingsplekken (JOP) gaat het vaak om een container of aantal bankjes bij elkaar. Deze worden geplaatst indien er een initiatief komt vanuit de samenleving en er in de kern geen andere oplossing passend is. De ervaring leert dat een gemeenschapshuis of een vereniging niet aansluit bij de behoefte van jongeren en vanuit daar ontstaat de vraag naar een JOP. Scouting Binnen de gemeente is de huidige spreiding van scoutingverenigingen passend en er is geen behoefte aan uitbreiding.

Scouting wordt beschouwd als een initiatief vanuit de samenleving. De gemeente onderkent de maatschappelijke waarde van scouting en is bereid dit te faciliteren waar mogelijk, maar neemt geen actieve rol in de sturing op spreiding, kwaliteit of kwantiteit van scoutingvoorzieningen. Spelen De huidige spreiding van speeltuinverenigingen is ontstaan vanuit lokale initiatieven en is passend. De gemeente stuurt hier niet actief op, maar wordt beschouwd als een initiatief vanuit de samenleving. Bij nieuwe initiatieven wordt gekeken in hoeverre deze een aanvulling vormen op het bestaande aanbod.

4.2.5 Beheer, onderhoud en exploitatie De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer, onderhoud en de exploitatie van het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Voor het Jongerencentrum zijn beheer en exploitatie uitbesteed aan MeerMoerdijk. De consultatiebureaus worden gefinancierd vanuit de jeugdgezondheidszorg. Voor scouting- en speeltuinverenigingen ligt de verantwoordelijkheid voor beheer, onderhoud en exploitatie bij de verenigingen zelf.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

19/36

4.2.6 Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties De accommodaties voor CJG, jongerenwerk, scouting en speeltuinverenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor de inhoudelijke invulling mits zij voldoen aan de doelen.

4.2.7 Financieel kader Centrum voor Jeugd en Gezin De gemeente draagt financieel bij in huisvestingsbehoefte. Jongerenwerk Wij zijn verhuurder en faciliteren de ruimte voor het jongerencentrum. MeerMoerdijk doet de exploitatie. Verder wordt gebruik gemaakt van gemeenschapshuizen/MFC's die we ook faciliteren, huur voor activiteiten is verschuldigd aan de exploitant. Daarnaast plaatst de gemeente vraaggestuurd JOP’s. Dit kan zijn in het geval van een initiatief vanuit de samenleving of als door de jongerenwerker een behoefte voor een JOP wordt vastgesteld. Scouting Gezien de bijdrage van de scouting aan (preventief) jeugdbeleid faciliteren we in de huisvesting van scouting. Activiteiten van de scouting passen vaak niet binnen de reguliere setting van een gemeenschapshuis of MFC. Daarom wordt onderzocht in hoeverre de accommodaties voor scouting ook voor andere doeleinden gebruikt kunnen worden. Dit vanuit het oogpunt van efficiënt gebruik van maatschappelijke accommodaties. Spelen Het gebouw van de speeltuin in Klundert is in eigendom van de gemeente. Het gebouw van de speeltuin in Helwijk maakt onderdeel uit van het gemeenschapshuis. Het gebouw van de speeltuin in Zevenbergschen Hoek is in het verleden door de gemeente gefaciliteerd, maar is inmiddels eigendom van de stichting. De huidige situatie rondom deze speeltuinen wordt gehandhaafd.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

20/36

4.3 Sport Waar gaat het over Onder sport wordt verstaan de voorzieningen voor: ▪ ▪ ▪

Binnensport Buitensport Zwemmen

We vinden het belangrijk dat er een toekomstbestendig, goed gespreid netwerk van sportaccommodaties en voorzieningen is om zowel gezondheids-, sport- en beweegdoelen als maatschappelijke doelen in de gemeente te realiseren en bij te dragen aan een prettige woon- en leefomgeving (Gemeente Moerdijk, beleidskader toekomstbestendige buitensportaccommodaties, 2025).

4.3.1 Wettelijk kader De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht in het faciliteren van bewegingsonderwijs. Dit is vastgelegd in de Wet op het primair onderwijs (WPO), Wet op expertisecentra (WEC) en de Wet op het voortgezet onderwijs 2020 (WVO). De Wet publieke gezondheid (artikel 2.2d) legt daarnaast de verantwoordelijkheid bij gemeenten om bij te dragen aan preventieprogramma’s, waaronder gezondheidsbevordering. Vanuit dit kader stimuleert de gemeente sport en bewegen als middel om zowel fysieke als mentale gezondheid te versterken. Sportaccommodaties zijn daarmee een middel om bij te dragen. Verder biedt de gemeentewet geen wettelijk kader voor sport. De gemeente voelt zich wel verantwoordelijk en geeft dit vorm in haar beleid.

4.3.2 Beleidsuitgangspunten In de Meerjaren beleidsbegroting 2025-2028 komt sport terug in de programma's: ▪ ▪

Programma 2: Wonen en leven in Moerdijk, thema Voorzieningen en accommodaties Programma 4: Ondersteuning voor mensen die het nodig hebben, thema Preventie en meedoen

Gemeente Moerdijk zet in op ‘meedoen’ en preventie. Een actieve deelname aan de samenleving, zoals door sportdeelname, levert een belangrijke bijdrage aan een goede mentale en fysieke gezondheid, het hebben van sociale contacten, persoonlijke (talent)ontwikkeling en identiteit en zinvolle vrijetijdsbesteding. In programma 4 is dit verwerkt in de volgende doelen: ▪ ▪ ▪ ▪

Jeugd en jongeren groeien op in een veilige omgeving waarin zij zich zo optimaal mogelijk kunnen ontwikkelen en kunnen meedoen. Er is divers en betaalbaar sport-, cultuur- en ander vrijetijdsaanbod, ook voor meer kwetsbare doelgroepen. Verminderen mentale klachten, zoals eenzaamheid en depressie via inzetten van sport en cultuur. Inzet van sport of cultuur bij de jeugd om groepsdynamische processen te doorbreken, zoals bij pesten in de klas.

De uitgangspunten voor sportstimulering zijn verder uitgewerkt in: Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Moerdijk Het GALA omvat een verzameling programma’s en ketenaanpakken op het gebied van sport, preventie en gezondheid. Binnen Moerdijk ligt de uitvoering GALA bij een divers aantal uitvoerings-/samenwerkingspartners. Onderdeel van GALA is het Sportakkoord Moerdijk waarvan de uitvoering ligt bij MeerMoerdijk8. Sport is hierbij 8 MeerMoerdijk is de organisatie waarin buurtsportcoaches, cultuurcoaches en jongerenwerkers zijn ondergebracht. De buurtsportcoaches

richten zich op het stimuleren van sport en beweging bij jeugd, ouderen (inclusief groepen Meer Bewegen voor Ouderen) en mensen met een beperking.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

21/36

geïntegreerd met andere GALA-projecten, zoals Valpreventie en Welzijn op Recept, om zo een brede bijdrage te leveren aan de gezondheid en participatie van inwoners. Uniek Sporten Naast GALA is de gemeente aangesloten bij het Uniek Sporten-loket, een regionaal samenwerkingsverband dat mensen met een beperking ondersteunt en faciliteert bij deelname aan sportactiviteiten. Binnensport De gemeente faciliteert primair binnensportaccommodaties ten behoeve van het bewegingsonderwijs. Aanvullend kunnen sportverenigingen en andere maatschappelijke of vrijwilligersorganisaties hiervan gebruikmaken. De beleidslijn is gericht op voldoende, functionele, efficiënte en toekomstbestendige binnensportaccommodaties. Multifunctioneel gebruik is hierbij leidend om onderwijs-, maatschappelijke- en sportdoelstellingen te realiseren. Buitensport In mei 2025 heeft de raad het beleidskader toekomstbestendige buitensportaccommodaties vastgesteld. Buitensport is voor de gemeente belangrijk omdat het bijdraagt aan gezondheid, participatie, sociale samenhang en een prettige woon- en leefomgeving. Het beleidskader heeft als doel een toekomstbestendig, goed gespreid netwerk van buitensportaccommodaties te realiseren dat aansluit bij de behoeften van inwoners en maatschappelijke doelen ondersteunt, waaronder: ▪ ▪ ▪

Sportstimulering van de verschillende doelgroepen in de samenleving en hun motorische en algehele ontwikkeling. Specifieke aandacht voor jeugd (talentontwikkeling), ouderen (een leven lang in beweging) en mensen met een beperking (inclusie). Participatie en zelfredzaamheid van de inwoners van gemeente Moerdijk.

Bovendien geeft het kader duidelijkheid over wat tot een accommodatie behoort en wanneer de gemeente faciliteert. Buitensport in de openbare ruimte Als er een inwonersinitiatief is dat aansluit bij beleidsdoelen dan kan de gemeente hierin faciliteren. Zwemmen Zwemmen is geen doel op zich, maar draagt bij aan maatschappelijke doelstellingen. Voor de gemeente zijn er meerdere belangen verbonden aan zwemmen en zwembaden. Deze zijn beschreven in de Visie op zwemmen in de gemeente Moerdijk (2015) en luiden als volgt: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Zwemonderwijs/veiligheid Recreatie Maatschappelijke/ontmoetingsfunctie Gezondheidsbevordering/therapeutisch zwemmen Duurzaamheid

Voor zwemonderwijs/veiligheid en recreatie wordt de rol van de gemeente steeds kleiner. Ouders zijn verantwoordelijk voor zwemdiploma’s; de gemeente borgt bereikbaarheid en ondersteunt waar nodig via het Jeugdsportfonds. Voor recreatief zwemmen geldt dat het aanbod beschikbaar moet zijn, waarbij de kosten primair bij de gebruiker liggen. Bij de ontmoetingsfunctie en gezondheidsbevordering wordt de taak van de gemeente in de toekomst groter. Zwembaden leveren een bijdrage aan sociale structuur, leefbaarheid en een gezonde leefstijl, met name voor mensen met een beperking of chronische aandoening. De gemeente ziet het als haar taak dit te faciliteren.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

22/36

Ten aanzien van duurzaamheid geldt dat bij nieuwbouw, onderhoud en beheer van zwembaden steeds meer eisen worden gesteld. De gemeente streeft naar toekomstbestendige, energiezuinige en duurzame accommodaties. Op basis van bovenstaande punten is de conclusie uit de Visie op zwemmen: Bij het uitwerken van mogelijke toekomstscenario’s voor de zwembaden in de gemeente Moerdijk moet met drie aspecten rekening worden gehouden. 1.

2. 3.

Er is in de gemeente Moerdijk de mogelijkheid om te zwemmen (zwemles, recreatief zwemmen en doelgroepzwemmen) binnen een afstand van maximaal 10 kilometer voor 90% van de inwoners, verder heeft de gemeente hiervoor geen verantwoordelijkheid. Waar een bestaande zwemvoorziening als ontmoetingsplaats bijdraagt aan de leefbaarheid wordt per kern de functie van de voorziening in relatie tot de kosten afgewogen. De gemeente wil een voorbeeldfunctie vervullen als het gaat om duurzaamheid en zal gemeentelijke zwemvoorzieningen in de toekomst toetsen aan duurzame criteria.

De gemeenteraad heeft in december 2023 besloten drie zwembaden te verduurzamen (Ons Bad, De Bosselaar en De Oester) en nieuwbouw te realiseren voor De Niervaert.

4.3.3 Rolopvatting gemeente Voor de gemeente Moerdijk is sport een belangrijk middel om bij te dragen aan gezondheid, participatie en sociale basis. Daarnaast draagt een goed aanbod van sportvoorzieningen bij aan een prettige woon- en leefomgeving. Binnen- en buitensport Daarom neemt de gemeente de volgende rol op zich in het beleidskader maatschappelijke accommodaties: ▪

De gemeente wil eigenaar zijn van zowel binnen- als buitensportaccommodaties. Voor binnensportaccommodaties geldt dit vanwege de wettelijke verplichting voor bewegingsonderwijs. Voor buitensportaccommodaties geldt dit voor de basissportvoorzieningen, om strategische grip te houden en sport te ondersteunen. Investeringen in basissportvoorzieningen (essentiële basisvoorzieningen) vinden alleen plaats op gemeentelijke gronden. Bij de niet basissportvoorzieningen is de wijze van faciliteren maatwerk.

Zie nadere toelichting paragraaf 5.4.5 financieel kader. Zwemmen De gemeente heeft recent (2023) besloten tot nieuwbouw van zwembad Niervaert. De andere drie zwembaden De Oester, De Bosselaar en Ons Bad worden verduurzaamd (met een scope van 25 jaar) en de exploitatieovereenkomsten worden verlengd met 10 jaar. Voor de nieuwbouw van De Niervaert en De Bosselaar ligt het eigendom bij de gemeente. Voor de andere zwembaden, De Oester en Ons Bad, is het eigendom afgestoten, maar de gemeente blijft betrokken bij de exploitatie9.

4.3.4 Spreiding, kwantiteit en kwaliteit Binnensport Voor de binnensportvoorzieningen vormt het bewegingsonderwijs de basis voor de spreiding van voorzieningen. In kernen waar de onderwijsfunctie vervalt, moet bij instandhouding van het gebouw eerst een functiewijziging plaatsvinden voordat de gemeente investeert.

9 De gemeente verstrekt een exploitatiebijdrage aan de vrijwilligersorganisatie die eigenaar zijn van het zwembad.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

23/36

De gemeente heeft een inventarislijst vastgesteld voor het bewegingsonderwijs (primair en voortgezet onderwijs). Verenigingen kunnen daar ook gebruik van maken. Als de vereniging aanvullende behoeften heeft, dan is dat voor eigen rekening van de vereniging. Hetzelfde geldt voor ruimte voor opslag materiaal/bergingen. De omvang van een binnensportvoorziening wordt bepaald door de behoefte aan bewegingsonderwijs en de behoefte van sportverenigingen. Daar waar overcapaciteit bij binnensportvoorzieningen beschikbaar is, volgens de richtlijnen van NOC*NSF, kan deze worden ingezet om knelpunten op andere accommodaties op te lossen. Er wordt niet zomaar uitbreiding gerealiseerd. In de verstedelijkings- en voorzieningenkernen, met uitzondering van Willemstad, is een sporthal aanwezig. In de overige kernen volstaat een gymzaal. Buitensport Voor de sportstimulering is het van belang dat inwoners beschikken over toegankelijke en bereikbare buitensportaccommodaties. De huidige spreiding van voorzieningen is in lijn met de omgevingsvisie en het aantal voorzieningen per kern. Voor de spreiding van voorzieningen wordt onderscheid gemaakt tussen voorzieningen op kernniveau en gemeentelijk niveau. Voor toegankelijkheid van voorzieningen geldt dat nieuwe buitensportaccommodaties voldoen aan de Richtlijnen Toegankelijkheid Buitensportaccommodaties en de ITS-normeringen.

Voor bestaande sportaccommodaties geldt dat zij redelijkerwijs zo veel mogelijk moeten voldoen aan de Richtlijnen Toegankelijkheid Buitensportaccommodaties en de ITS-normeringen. De verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor de verduurzaming van hun eigen gebouw. De gemeente biedt daarbij wel ondersteuning door middel van deskundigheid (intern en extern). Zwemmen Er zijn vier zwembaden in de gemeente Moerdijk (los van commerciële zwembaden): De Niervaert (Klundert), De Oester (Fijnaart), De Bosselaar (Zevenbergen) en Ons Bad (Willemstad). Bij de Bosselaar blijft voorlopig de exploitatie in handen van de marktpartij. Algemeen De gemeentelijke sportvoorzieningen moeten blijven voldoen aan de minimale eisen van de sportbonden en NOC*NSF. Voor zwembaden geldt dat het keurmerk Veilig & Schoon moeten hebben. De kwaliteit van de sportparken moet voldoen aan de CROW-kwaliteit B, met uitzondering van de sportvelden, en de veiligheidseffectrapportage (VER).

4.3.5 Beheer, onderhoud en exploitatie Binnensport De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer, onderhoud en de exploitatie van de gymzalen. Momenteel zijn er nog enkele binnensportaccommodaties in eigendom van derden. Deze worden vervangen, waarna de gemeente het eigendom overneemt. Het beheer, onderhoud en de exploitatie van de sporthallen wordt momenteel uitbesteed aan een marktpartij. In het accommodatieplan wordt onderzocht of deze werkwijze wordt voortgezet en welke alternatieve scenario’s mogelijk zijn. Buitensport De gemeente is verantwoordelijk voor investeringen, renovaties en onderhoud van basisvoorzieningen. In overleg met de gebruikers zijn bepaalde eenvoudige (dagelijkse) beheer- en onderhoudstaken van basissportvoorzieningen overgedragen aan de gebruikers, omwille van de doelmatigheid. Deze taken zullen worden vastgelegd in een bruikleen- en onderhoudsovereenkomst.

2220431 | www.icsadviseurs.nl

24/36

Zwemmen Bij de zwembaden die deel uitmaken van een multifunctioneel centrum zijn beheer, onderhoud en exploitatie uitbesteed aan een marktpartij (vooralsnog inclusief De Bosselaar). Daarnaast zijn er twee zwembaden in eigendom van een vrijwilligersorganisatie, waarvoor de gemeente een exploitatiebijdrage verstrekt.

4.3.6 Programmering en inhoudelijke invulling accommodaties Accommodaties moeten invulling geven aan de gemeentelijk beleidsdoelen en passen bij de behoefte in de kernen of gemeente. Echter betekent dit wel dat de gebruiker (vereniging, huurder) in eerste instantie verantwoordelijk is voor de invulling die past bij deze doelstellingen. Als doelstellingen wijzigen, opvattingen over het gebruik van locaties wijzigen, heeft het zoeken naar een passende invulling voor de betreffende accommodaties de prioriteit. We gaan uit van functioneel gebruik met een passende bezetting, wanneer dit niet aan de behoefte voldoet moet gezocht worden naar passende oplossingen.