Bijlage, aangepaste Integrale aanpak arbeidsmigratie
Tekst van het document
INTEGRALE AANPAK ARBEIDSMIGRATIE GEMEENTE MOERDIJK
Vastgesteld 24 september 2020 1ste aanpassing 210420221
1 Aangepaste beleidskeuzen huisvesting short- en mid stay - 4.6.3 - 4.6.9 - 4.7.2:
Tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten is een logiesvoorziening voor een aaneengesloten verblijf van maximaal vier jaar. Afhankelijk van de locatie kunnen verschillende vergunningprocedures worden gevolgd. Vanuit de gemeente is een vergunning voor 20 jaar veelal denkbaar.
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ............................................................................................................................................8
2.
Arbeidsmigranten in Moerdijk...........................................................................................................9 2.1 2.1.1
Toename arbeidsmigratie: ...................................................................................................9
2.1.2
Cijfers arbeidsmigranten Moerdijk .......................................................................................9
2.1.3
Relatie in regio...................................................................................................................10
2.2
Ontwikkelingen Oost-Europa .............................................................................................11
2.2.2
Automatisering en robotisering ..........................................................................................11
2.2.3
Corona ...............................................................................................................................11 Integrale aanpak arbeidsmigranten Moerdijk.........................................................................11
Arbeidsmigratie vanuit Economisch perspectief.............................................................................12 3.1
Huidige situatie ......................................................................................................................12
3.2
LPM: ......................................................................................................................................13
3.2.1
Werkgelegenheid LPM: .....................................................................................................13
3.2.2
Regionale verantwoordelijkheid huisvesting arbeidsmigranten LPM.................................13
3.2.3
Bijdrage kernen LPM .........................................................................................................13
3.3
Rol werkgevers en uitzenders: ..............................................................................................14
3.4
Robotisering – automatisering ...............................................................................................14
3.5
Regionale afstemming bedrijventerreinen .............................................................................14
3.5.1
Beoordelingsaspecten regionale meerwaarde: .................................................................14
3.5.2
Wat willen we regionaal regelen bij vestiging van bedrijven:.............................................15
3.6
4.
Ontwikkelingen arbeidsmigratie.............................................................................................11
2.2.1
2.3 3.
Huidige situatie ........................................................................................................................9
Gemeentelijk beleid ...............................................................................................................15
3.6.1
Economische beleidsdoelen Moerdijk uit beleidsbegroting 2020: .....................................15
3.6.2
Huidig beleid gemeente vanuit economisch perspectief:...................................................15
3.6.3
Wat willen we lokaal regelen bij vestiging van bedrijven: ..................................................16
3.6.4
Beleidskeuzes economisch perspectief.............................................................................16
Arbeidsmigranten vanuit Volkshuisvestelijk perspectief.................................................................17 4.1
Huidige situatie huisvesting Moerdijk.....................................................................................17
4.2
Ontwikkeling ..........................................................................................................................17
4.3
Regio .....................................................................................................................................18
4.3.1
Taakstelling regio...............................................................................................................18
4.3.2
Afstemming corporaties .....................................................................................................18
4.3.3
Beleidskeuzes Regionale afstemming huisvesting:...........................................................18
4.4
Gemeentelijk beleid ...............................................................................................................18
4.4.1
Volkshuisvestelijke beleidsdoelen Moerdijk uit beleidsbegroting 2020:.............................18
4.4.2
Huidig gemeentelijk beleid huisvesting arbeidsmigranten .................................................19
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 2
4.4.3 4.5
Soorten huisvesting short, mid en long stay ..........................................................................19
4.6
Short stay:..............................................................................................................................20
4.6.1
Exploitatievergunning ........................................................................................................20
4.6.2
Grootschalige short stay: ...................................................................................................21
4.6.3
Beleidskeuzes grootschalige huisvesting short stay..........................................................22
4.6.4
Short stay op campings en in recreatiewoningen ..............................................................22
4.6.5
Short stay in pensions .......................................................................................................23
4.6.6
Short stay in kamergewijze verhuur na transformatie panden...........................................23
4.6.7
Short stay in kamergewijze verhuur woningen ..................................................................23
4.6.8
Short stay buitengebied: ....................................................................................................23
4.6.9
Beleidskeuzes kleinschalige huisvesting short stay ..........................................................24
4.7
5.
Midstay en long stay ..............................................................................................................25
4.7.1
Mid-stay: Arbeidsmigranten die blijven 1 tot 3 jaar ...........................................................25
4.7.2
Beleidskeuzes huisvesting mid stay .................................................................................26
4.7.3
Long-stay: Permanente arbeidsmigrant (jaar rond): ..........................................................26
4.7.4
Beleidskeuzes huisvesting long stay ..............................................................................27
Arbeidsmigratie vanuit Sociaal-maatschappelijk perspectief .........................................................27 5.1
Arbeidsmigranten...................................................................................................................27
5.1.1
Integratie en participatie ....................................................................................................27
5.1.2
Zelfredzaamheid arbeidsmigranten - informatievoorziening..............................................27
5.1.3
Opleidingsmogelijkheden – taalles ....................................................................................28
5.1.4
Registratie..........................................................................................................................28
5.1.5
Afspraken rol werkgevers ..................................................................................................28
5.1.6
Voorkomen misstanden huisvesting en arbeidsuitbuiting:.................................................28
5.1.7
Beslisboom sociaal-maatschappelijk arbeidsmigranten ....................................................29
5.1.8
Beleidskeuzes sociaal maatschappelijk arbeidsmigranten................................................29
5.2
6.
Wat willen we als gemeente voor de huisvesting van arbeidsmigranten...........................19
Draagvlak inwoners ...............................................................................................................30
5.2.1
Communicatie - beeldvorming ...........................................................................................30
5.2.2
Leefbaarheid kleine kernen ...............................................................................................30
5.2.3
Veiligheid ...........................................................................................................................30
5.2.4
Beslisboom sociaal-maatschappelijk inwoners:.................................................................31
5.2.5
Beleidskeuzes sociaal maatschappelijk draagvlak inwoners.............................................31
Financieel .......................................................................................................................................32 6.1
Inkomsten huisvesting arbeidsmigranten ..............................................................................32
6.1.1
Financiële mogelijkheden bij nieuwe huisvestingsinitiatieven arbeidsmigranten:..............32
6.1.2
Financiële consequenties bij huisvesting arbeidsmigranten:.............................................32
6.2
Benodigde financiële middelen uitwerking beleid arbeidsmigranten .....................................32
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 3
6.3 6.3.1 7.
8.
Beroep op sociale voorzieningen...........................................................................................33 Financiële beleidskeuzes...................................................................................................33
Vervolgtraject integraal beleid arbeidsmigratie .............................................................................33 7.1
Klankbordgroep arbeidsmigratie............................................................................................33
7.2
Algemene bijeenkomst arbeidsmigratie.................................................................................33
Samenvatting integrale aanpak arbeidsmigratie Moerdijk 2020.....................................................34 8.1 8.1.1 8.2
Economisch perspectief arbeidsmigratie ...............................................................................34 Beleidskeuzes economisch perspectief.............................................................................34 Volkshuisvestelijk perspectief arbeidsmigratie ......................................................................34
8.2.1
Beleidskeuzes Regionale afstemming huisvesting:...........................................................35
8.2.2
Beleidskeuzes grootschalige huisvesting short stay..........................................................35
8.2.3
Beleidskeuzes kleinschalige huisvesting short stay ..........................................................35
8.2.4
Beleidskeuzes huisvesting mid stay .................................................................................36
8.2.5
Beleidskeuzes huisvesting long stay ..............................................................................36
8.3
Sociaal maatschappelijk perspectief arbeidsmigratie ............................................................36
8.3.1
Beleidskeuzes sociaal maatschappelijk arbeidsmigranten................................................37
8.3.2
Beleidskeuzes sociaal maatschappelijk draagvlak inwoners.............................................37
8.4 8.4.1 8.5 8.5.1
Financieel ..............................................................................................................................37 Financiële beleidskeuzes...................................................................................................38 Vervolgtraject integraal beleid arbeidsmigratie.....................................................................38 Vervolgtraject integraal beleid arbeidsmigratie..................................................................38
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 4
1. Inleiding Arbeidsmigranten vormen een belangrijke schakel voor de economische en financiële vitaliteit van de gemeente en regio. In o.a. de agrarische sector en de logistiek wordt gebruik gemaakt van de inzet van arbeidsmigranten. Het thema arbeidsmigratie is een steeds prominenter thema, niet alleen in de gemeente Moerdijk, maar ook in de regio West-Brabant, op provinciaal en op landelijk niveau. Arbeidsmigranten werken en wonen al jaren in Moerdijk, maar de laatste jaren is er sprake van een verdere toename. Deze groei brengt nieuwe vraagstukken zoals “hoe evenwicht te houden tussen economische belangen, ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en de druk op de huizenmarkt”, “hoe deze mensen te huisvesten”, “hoe te zorgen voor een goede integratie en participatie” en “hoe te zorgen dat de sociale cohesie in onze kernen blijft bestaan”. In de beleidsbegroting 2020 is dan ook de doelstelling vastgelegd om voor Moerdijk een integrale aanpak arbeidsmigratie op te stellen. Relevante beleidsdoelen uit deze beleidsbegroting hierbij zijn: • voldoende en goed gekwalificeerd personeel voor nieuwe en bestaande bedrijven • nieuwe inwoners aantrekken om onze kernen vitaal te houden. In deze integrale aanpak arbeidsmigratie Moerdijk wordt de basis gelegd voor het op te stellen integrale beleid op arbeidsmigratie vanuit economisch, volkshuisvestelijk en sociaal - maatschappelijk perspectief.
Voor al deze drie sporen geldt dat we willen inzetten op kwaliteit. Arbeidsmigratie is een structureel vraagstuk. Het individu is er misschien tijdelijk, maar bedrijven zijn structureel afhankelijk van arbeidsmigranten. Arbeidsmigratie is dus structureel. In het beleid moet rekening gehouden worden met de permanente aard van de maatregelen. Uitgangspunt: “Permanente tijdelijkheid”, dus structurele oplossingen nodig. Het is van belang om een eenduidige definitie te hanteren wie we bedoelen met “arbeidsmigrant”. Voorgesteld wordt aan te sluiten op de definitie die de provincie Noord-Brabant hanteert: Definitie Arbeidsmigranten: • Buitenlandse werknemers (niet in Nederland geboren en/of niet de Nederlandse nationaliteit) • die géén kennismigrant zijn (vastgesteld op basis van inkomen; onder de 30 jaar is de ondergrens 18,66 euro per uur en boven de 30 jaar 25,45 euro per uur); • en vanaf 2004 in Nederland werken en/of wonen (dit jaartal hangt samen met de relatief recente uitbreiding van de EU met landen uit Midden en Oost Europa en de daarmee gepaard gaande vrij verkeer van personen). Definitie PON – provincie Noord-Brabant “Arbeidsmigratie in cijfers januari 2020”
In de integrale aanpak is uitgangspunt om “regionaal af te stemmen wat regionaal kan en lokaal vast te leggen wat lokaal moet”.
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 5
2. Arbeidsmigranten in Moerdijk 2.1
Huidige situatie
Arbeidsmigranten in Moerdijk zijn voornamelijk werkzaam in de logistiek en distributie, alsook in de agrarische sector. 2.1.1 Toename arbeidsmigratie: Voor de provincie Noord-Brabant komt de totale bevolkingstoename vooral door de buitenlandse migratie. Het buitenlands migratiesaldo is vorig jaar uitgekomen op +15.500, een niveau dat – gemeten vanaf 1950 – niet eerder zo hoog lag.
In de afgelopen jaren is ook in Moerdijk de groei van de bevolking alleen veroorzaakt door de migratie. In 2018 was het saldo van de buitenlandse migratie + 77 personen.
Bevolkingsontwikkeling Moerdijk, 2015-2018 bevolking per 1-1
Natuurlijke aanwas
migratie saldo totaal
migratie binnen land
migratie buiten land
2015
36.816
-42
-9
-13
4
-54
36.762
2016
36.762
-14
194
193
1
182
36.944
2017
36.944
-49
70
58
12
23
36.967
2018 36.967 Bron: CBS Statline
-46
42
-35
77
-4
36.963
totale groei
bevolking per 31-12
2.1.2 Cijfers arbeidsmigranten Moerdijk In Moerdijk is in 2008 de beleidsnotitie huisvesting arbeidsmigranten vastgesteld. Hierin werd gesteld dat “De groep arbeidsmigranten die werkt in de gemeente Moerdijk, behoorlijk groter is dan de gehuisveste arbeiders, door haar regionale uitstraling en het gebrek aan adequate huisvestingsvormen binnen de gemeente.” Ook op dit moment blijkt dat het aantal arbeidsmigranten dat in onze gemeente werkt aanmerkelijk groter is dan het aantal arbeidsmigranten dat in onze gemeente woont. Dit beeld wordt bevestigd in het kwantitatieve onderzoek naar arbeidsmigratie in Brabant, uitgevoerd door Het PON/Telos in opdracht van de provincie Noord-Brabant. (jan. 2020)
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 6
Uit het PON onderzoek kan een beeld worden verkregen over de arbeidsmigranten die in onze gemeente wonen en werken (Bijlage 1). Nationaliteiten zijn met name Pools (31%) en Roemeens (25%). Het percentage Roemeense arbeidsmigranten is aanmerkelijk hoger dan gemiddeld in de provincie. Ruim 50% is ouder dan 35 jaar. Het overgrote deel (78%) heeft een laag uurloon. Ca. 40% werkt via uitzendbureaus, 29% in agrarische sector. Ca. 35% van de arbeidsmigranten die in Moerdijk wonen, woont en werkt in Moerdijk. Afgezet tegen het gemiddelde in de provincie zijn hierin duidelijke verschillen te zien (in rood). Demografische kenmerken arbeidsmigranten werkzaam bij een in Moerdijk gevestigde werkgever Poolse Roemeense Hongaarse Letse Bulgaarse
Moerdijk 714 31% 578 25% 120 5% 109 5% 108 5%
Provincie 45% 10% 3% 3% 2%
< 19 jaar 20 - 24 jaar 25 - 29 jaar 30 - 34 jaar > 35 jaar
Inkomen Laag uurloon (< €12) Middelhoog uurloon (tussen €12 en €17) Hoog uurloon (tussen €17 en minimum uurloon kennismigrant)
Moerdijk Provincie 4% 4% 14% 15% 15% 19% 15% 20% 52% 42%
Moerdijk Provincie Aantal Man Vrouw Gehuwd/geregistr
Moerdijk Provincie 78% 67% 17% 23% 6% 10%
Type Moerdijk Provincie arbeidsverband Vast 41% 27% Bepaalde duur 59% 73%
2288 61% 39% 13%
62% 38% 19%
Demografische kenmerken arbeidsmigranten ingeschreven in Moerdijk Ingeschreven arbeidsmigranten (Basisregistratie Personen) Moerdijk Provincie Aantal ingeschreven arbeidsmigranten in Moerdijk 497 (info PON uit 2018 - eigen info 2019 ca. 600 personen) Aantal ingeschreven arbeidsmigranten die wonen en werken 172 in Moerdijk t.o.v. totaal aantal ingezeten arbeidsmigranten in Moerdijk 35% 46%
Ingeschreven 0 - 6 maanden 6 maanden -3 jaar 3 - 6 jaar 6 - 15 jaar
Moerdijk Provincie 5% 31% 34% 30%
12% 37% 25% 25%
2.1.3 Relatie in regio Op basis van dit PON onderzoek kan een vergelijking worden gemaakt met de regio. Gemiddeld in de regio West-Brabant-West is ten opzichte van het aantal inwoners 4,4% werkzaam als arbeidsmigrant en 2,1% woonachtig als arbeidsmigrant. Afgezet tegen het aantal inwoners per gemeente blijkt in Moerdijk het grootste verschil tussen het percentage arbeidsmigranten die in de gemeente werkt (6,2%) met het percentage die er woont (1,3%).
% arbeidsmigranten tov inwoners 7,0% 6,0% 5,0% 4,0% 3,0% 2,0% 1,0% 0,0%
Noord-Brabant
West-Brabant West
% werkzaam tov inwoners
Moerdijk
% woonachtig tov inwoners
info provincie/PON 2020
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 7
2.2
Ontwikkelingen arbeidsmigratie
2.2.1 Ontwikkelingen Oost-Europa De werkloosheid in Oost-Europa daalt hard. In 2018 gingen de lonen in Polen en Roemenië met respectievelijk 6% en 30% omhoog. Daarnaast moet Nederland concurreren met landen als Duitsland en Denemarken. De verwachting is dat het in de toekomst steeds moeilijker zal worden om voldoende arbeidsmigranten uit OostEuropa te halen. Bedrijven geven aan dat goed werkgeverschap en kwalitatief goede huisvesting steeds belangrijker is om aan voldoende personeel te komen. 2.2.2 Automatisering en robotisering Automatisering en robotisering zijn belangrijke ontwikkelingen waarmee rekening gehouden moet worden. Tot op heden blijven de meeste robots in de testfase hangen en is de inzet van arbeidsmigranten goedkoper dan het investeren in robots. In de logistiek wordt verwacht dat digitalisering en automatisering de beroepen binnen de sector enorm gaan veranderen, maar dat dit nog wel een aantal jaren zal duren. In de agrofood sector wordt technologie steeds meer ingezet, maar zal de technische vooruitgang per gewas verschillen. 2 Het is waarschijnlijk dat over een aantal jaar een deel van het werk door robots wordt overgenomen. Tegelijkertijd zal door automatisering de vraag naar middelbaar en hoger opgeleide arbeidskrachten toenemen.
Uit een enquête onder arbeidsmigranten blijkt dat 44% momenteel werk verricht dat op een lager niveau is dan de opleiding die ze hebben genoten3. 2.2.3 Corona Door de Coronacrisis is het werk in een aantal sectoren grotendeels stil komen te liggen en neemt het aantal banen snel af. In andere sectoren, zoals in distributiecentra van bijvoorbeeld medische bedrijven en bezorgbedrijven, is er juist weer een enorme vraag naar mensen. Arbeidsmigranten die hun werk verliezen, verliezen vaak ook hun woning en zorgverzekering. Social distancing is voor arbeidsmigranten, die vaak met meerdere mensen op een kamer slapen, heel lastig. Vanwege de schaarste is het voor de uitzendbureaus lastig om per woning minder arbeidsmigranten onder te brengen. Vanwege Corona blijven arbeidsmigranten ook meer in hun eigen land. Wat de gevolgen van de Coronacrisis zijn voor arbeidsmigratie is nog lastig in te schatten.
2.3
Integrale aanpak arbeidsmigranten Moerdijk
Arbeidsmigranten zijn nodig voor de logistiek/distributie en de agrarische sector in Moerdijk. In deze integrale aanpak arbeidsmigratie wordt arbeidsmigratie inzichtelijk gemaakt voor Moerdijk vanuit economisch perspectief, volkshuisvestelijk perspectief en sociaal-maatschappelijk perspectief. Economisch perspectief: Hoe kunnen we de “goede” bedrijven faciliteren? Volkshuisvestelijk perspectief: Hoe kunnen we goede huisvesting borgen? Sociaal-Maatschappelijk perspectief: Hoe kunnen we registratie, integratie, participatie en educatie op een goede manier regelen?
Wise-up Consultancy, 2019, Internationale werknemers in de toekomstige arbeidsmarkt van Regio West-Brabant: Arbeidsmarktanalyse. 3 Enquête gehouden in Steenbergen 2019 2
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 8
3. Arbeidsmigratie vanuit Economisch perspectief De Brabantse economie, en zeker ook de economie in West-Brabant, groeit hard. Het aantal vacatures is hoog en de werkloosheid daalt. West-Brabant profiteert van de gunstige ligging langs een aantal belangrijke transportassen en dit vertaalt zich in een sterke groei van grootschalige logistiek. Maar ook sectoren als industrie, zakelijke dienstverlening en toerisme floreren. De gemeente Moerdijk heeft als beleidsdoel aangegeven dat het een aantrekkelijk vestigingsklimaat wil hebben voor bedrijven met voldoende en goed gekwalificeerd personeel. Arbeidsmigranten zijn hier een belangrijke factor in. “Een bedrijf dat zich vestigt, bepaalt het aantal en type arbeidsmigranten.” Gezien de schaarste op de arbeidsmarkt (ook internationaal), worden de secundaire arbeidsvoorwaarden hierbij steeds belangrijker. Oftewel, goed werkgeverschap en een goed huisvestingsaanbod vormt een randvoorwaarde om goed personeel aan te kunnen trekken. Vraag is hoe we als gemeente en regio de “goede” bedrijven kunnen aantrekken die hier op in willen zetten.
3.1
Huidige situatie
De gemeente Moerdijk heeft door het Industrieterrein Moerdijk van oudsher te maken met arbeidsmigranten. In 2013 telde de gemeente Moerdijk 20.600 arbeidsplaatsen. Na een daling is het aantal arbeidsplaatsen in 2018 toegenomen naar 21.500 arbeidsplaatsen.
2013 2014 2015 2016 2017 2018
Arbeidsplaatsen Moerdijk 20.600 20.100 20.300 19.400 19.800 21.500
Werkloosheid Moerdijk 840 880 830 790 670 520
Bron: CBS Regionale kerncijfers Nederland
De toename van werkgelegenheid is gunstig voor onze inwoners. We zien het aantal mensen in de WW teruglopen van 840 in 2013 naar 520 in 2018. Met een aantal bedrijven in Moerdijk zijn afspraken gemaakt over de inzet van mensen die een uitkering ontvangen. Op die manier kunnen zij werkervaring opdoen en mogelijk doorstromen naar een vaste baan. Veel bedrijven krijgen niet alle vacatures ingevuld met personeel uit de regio en zijn afhankelijk van de inzet van arbeidsmigranten. Ook in de toekomst zijn arbeidsmigranten hard nodig om bedrijven draaiend te kunnen houden. De omvang van de werkzame bevolking tussen 20-65 jaar zal ook in Moerdijk de komende jaren afnemen door de ontgroening en vergrijzing. 35,0 30,0 0-14 jaar
25,0
15-29 jaar
20,0
30-54 jaar
15,0
55-64 jaar 65-74 jaar
5,0
75+
0,0
2017 2020 2023 2026 2029 2032 2035 2038
10,0
Tabel Leeftijdsspecifieke bevolkingsontwikkelingen Moerdijk 2017-2040 (%) Bron: Provinciale bevolkingsprognose 2017
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 9
De vraag naar arbeid zal deels afnemen door ontwikkelingen op het gebied van digitalisering, robotisering en automatisering, maar de verwachting is dat ook in de toekomt de inzet van arbeidskrachten van buiten Nederland noodzakelijk blijft. Dit betekent dat er bij uitbreiding of nieuwvestiging van bedrijven rekening mee gehouden moet worden dat hier arbeidsmigranten komen te werken. Door de provincie is onderzoek gedaan naar arbeidsmigratie in de provincie. Aangegeven wordt dat 2.300 arbeidsmigranten rechtstreeks in dienst zijn bij een in Moerdijk gevestigde werkgever. Hiernaast is een groot aantal arbeidsmigranten in dienst bij een uitzendbureau, waarbij door de provincie ingeschat wordt dat dit in verhouding 50%-50% is. In totaal zouden conform deze inschatting op dit moment 4.600 arbeidsmigranten in de gemeente Moerdijk werkzaam zijn. Rechtstreeks in dienst bij werkgever in Moerdijk Schatting in dienst via uitzendbureau in Moerdijk Schatting totaal werkzame arbeidsmigranten in Moerdijk
2300 2300 4600
Bron: onderzoek PON jan. 2020 en inschatting provincie
3.2
LPM:
In samenspraak met provincie, regio en gemeente ontwikkelt het Havenbedrijf het Logistieke Park Moerdijk (LPM). Goedkeuring van het Provinciaal Inpassingsplan LPM (PIP) dat deze ontwikkeling mogelijk moet maken, ligt momenteel voor bij RvS. Uitspraak wordt deze zomer verwacht. Een van de doelstellingen van het LPM is de stimulering van de regionale economie en de werkgelegenheid. De regio West-Brabant heeft van oudsher een bovengemiddeld groot aandeel laagopgeleiden in de beroepsbevolking. Het LPM biedt 1450 tot 1950 directe banen voor laagopgeleiden. De logistieke sector is ook de meest kansrijke sector voor laagopgeleiden om duurzaam werk te vinden. Uit: prognose cijfers AT Osborne 2019: 3.2.1 Werkgelegenheid LPM: Uit: prognose cijfers AT Osborne 2019 en Stec rapport sociaal economische effecten LPM 2014 Het oppervlak van het LPM bedraagt 142,5 ha. Het gemiddelde aantal arbeidsplaatsen in de logistieke sector, mede toegespitst op de sub sector ‘value added logistics4/value addes services5’ bedraagt 25 tot 30 per ha. De beoogde bedrijvigheid op het LPM zal voor een wezenlijk deel bestaan uit operationeel werk (in distributiecentra), dus veel banen voor laagopgeleiden. Prognose Stec is 40-45%. Directe werkgelegenheid 3.600 tot 4.350 arbeidsplaatsen, waarvan 1.450 tot 1.950 voor lager opgeleiden.
Indirecte werkgelegenheid 1.300 tot 1.800 arbeidsplaatsen (geen specificering naar lager opgeleiden). Prognose aantal arbeidsplaatsen: ca. 3.600 – 4.350 Prognose Stec 42,5% laagopgeleiden: ca. 1.700 Schatting 60% arbeidsmigrant: ca. 1.000 3.2.2 Regionale verantwoordelijkheid huisvesting arbeidsmigranten LPM De provincie erkent het belang van LPM en heeft aangegeven dat in de gemeente Moerdijk de komende jaren extra woningen mogen worden gerealiseerd om te voorzien in de behoefte aan extra woonruimte vanwege de verwachte extra werkgelegenheid als gevolg van de ontwikkeling van het LPM. Gezien het gemeenteoverstijgende belang van LPM ziet de gemeente Moerdijk ook een regionale verantwoordelijkheid in de te huisvesten arbeidsmigranten en wil hierover afspraken maken met de regio. 3.2.3 Bijdrage kernen LPM Door Stec wordt de bijdrage van het LPM geschat op €320 tot €410 mln. Hiermee heeft LPM een positief effect op de aantrekkelijkheid van de regio en draagt het bij aan behoud van de voorzieningen in de regio. Het additioneel bestedingseffect voor Moerdijk wordt op €2 tot €3 miljoen per jaar geraamd. LPM zal hiermee een bijdrage leveren aan behoud van het voorzieningenniveau (oa. winkels) in Moerdijk en daarmee aan het woon-, leef-, en werkklimaat.
Value added logistics: waarde toevoegen aan een product door een fysieke handeling of een bijkomende dienst uit te voeren, zoals ompakken of repareren. 5 Value addes services: waarde toevoegen aan een product door een service uit te voeren, zoals call centers of financiële diensten 4
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 10
3.3
Rol werkgevers en uitzenders:
De daadwerkelijke werkgevers cq. de inlenende bedrijven zijn verantwoordelijk voor de toename van arbeidsmigranten en hebben een zorgplicht ten aanzien van hun werknemers. Veel arbeidsmigranten worden aangesteld op uitzendbasis, zodat de uitzendorganisaties formeel de wettelijke werkgeversrol hebben. Het vraagt een gedeelde verantwoordelijkheid en “goed werkgeverschap” van zowel de kant van de inlenende werkgever als van de uitzendorganisatie.
3.4
Robotisering – automatisering
Robotisering & automatisering draagt het bij aan het oplossen van een arbeidsmarktvraagstuk en het hiermee samenhangende vraagstuk rondom (huisvesting) arbeidsmigranten. Er is op dit moment al sprake van een groot tekort aan huisvestingsplekken. De Regionale Economische Ambitie (Economic Board West Brabant, gedragen door 17 gemeenteraden, onderwijsveld en VNO-NCW) benoemt de urgentie om tot vernieuwing en innovatie te komen. Focus op digitalisering, automatisering en robotisering leidt tot nieuwe business modellen en een ander type werkgelegenheid waar West Brabant op langer termijn van kan profiteren.
3.5
Regionale afstemming bedrijventerreinen
Eind 2019 zijn in regionaal verband afspraken gemaakt over de omgang met huisvestingsvraagstukken op bedrijventerreinen in West-Brabant. Deze afspraken liggen dit voorjaar bij alle gemeenten voor ter vaststelling. Afgesproken is om bij verzoeken tot vestiging of uitbreiding van logistieke spelers te toetsen op regionale meerwaarde. De uitkomst van de toetsing geeft handvat om, voor zo ver dit binnen de sturingsmogelijkheden van de gemeente ligt, vestiging of uitbreiding actief te faciliteren dan wel te ontmoedigen. Voor de beoordeling hiervan zijn criteria vastgelegd die betrekking hebben op de regionale gebondenheid en op de maatschappelijke en economische meerwaarde. 3.5.1
Beoordelingsaspecten regionale meerwaarde:
Regionale gebondenheid • Uitbreiding of verplaatsing van lokaal/ regionaal bedrijf. • Logistieke operatie die ge- of verbonden is met een regionaal gevestigd productiebedrijf of hoofdkantoor. • Samenwerking met regionale kennisinstelling (ROC West-Brabant, NLDA of BUAS) of deelname in regionale innovatieprojecten. • West Brabantse toeleveranciers, afnemers/innovatiepartners. • Gebruik van regionale haven, spoor, buis, binnenvaart.
Maatschappelijke en economische meerwaarde • Bedrijf betreft VAL-VAS logistiek of ketenregie. • Bedrijf zet stevig in op robotisering/ innovatie/ automatisering. • Er is een gezonde balans tussen inzet (boven)regionaal personeel en inzet arbeidsmigranten. • Er is bereidheid om samenwerking met werkplein en onderwijsinstellingen in relatie tot arbeidsmarkt- & onderwijsprojecten, participatie en inburgering concreet vorm te geven. • Bedrijf levert bijdrage aan klimaatopgave – energietransitie (bijvoorbeeld in de vorm van circulair bouwen, BREEAMcertificering, zon-op-dak, etc.). • Bedrijf levert bijdrage aan modal shift (van weg naar water, buis, spoor). • Bedrijf levert een bijdrage aan (sociale) innovatieprojecten in de regio.
Uit: Regionale afspraken bedrijventerreinen West-Brabant 2019-2023, Stec groep
Specifiek voor arbeidsmigranten is regionaal afgesproken dat bij nieuwvestiging en uitbreiding de benodigde inzet van arbeidsmigranten en realisatie van voldoende kwalitatieve huisvesting voor arbeidsmigranten vooraf besproken moet worden. Hierbij geldt de SNF norm als uitgangspunt.
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 11
Regionale afspraken bedrijventerreinen inzake arbeidshuisvesting:
6.1 We constateren dat de (tijdelijke) huisvesting van arbeidsmigranten al een probleem is bij de bestaande bedrijven en in de bestaande context. Het hebben van voldoende huisvesting behoeft aandacht. We achten het minimaal nodig dat de huidige situatie (aantal arbeidsmigranten) op lokaal en regionaal niveau in beeld wordt gebracht en iedere gemeente haar verantwoordelijkheid neemt. 6.2 Bij bedrijven die zich melden bij een gemeente (nieuwvestiging en uitbreiding), inventariseert de gemeente of gebruik wordt gemaakt van arbeidsmigranten en hoe huisvesting geregeld zal worden. 6.3 De realisatie (en locatiekeuze) van voldoende huisvesting is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het bedrijf, de huisvester en de gemeente, en waar relevant de regio. We zetten in op kwaliteit, wat betekent dat de voorziening een SNFkeurmerk heeft en er altijd sprake is van een beheersplan. 6.4 We monitoren de ontwikkelingen rondom de Wet arbeidsmarkt in balans omdat dit mogelijk effect gaat hebben op een langer verblijf van arbeidsmigranten. 6.5 Samen met bedrijven blijven we de mogelijkheden benutten om een brug te leggen tussen arbeid en inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit vanuit het social return principe. En om het al beschikbare arbeidspotentieel in de gemeente/regio zo goed mogelijk te benutten. Uit: Regionale afspraken bedrijventerreinen West-Brabant 2019-2023, Stec groep
• •
• • •
3.5.2 Wat willen we regionaal regelen bij vestiging van bedrijven: Vaststellen van de concept regionale afspraken bedrijventerreinen waarin een werkwijze is opgenomen over omgang vestigingskandidaten die gebruik maken van arbeidsmigranten (gepland in mei 2020). Nader onderzoek en kennisdeling over sturingsmogelijkheden: de gemaakte regionale afspraken over het actief faciliteren of ontmoedigen bij vestiging of uitbreiding zijn maar zeer beperkt afdwingbaar. Gemeenten zijn immers vaak geen grondeigenaar en de wet stelt dat bouwaanvragen alleen op ruimtelijke gronden mogen worden afgewezen. Bij aanvragen om een omgevingsvergunning die niet passen in het bestemmingsplan is het al dan niet voldoen aan de regionale afspraken dan ook geen weigeringsgrond. Om deze reden is het wenselijk om op regionaal niveau ervaring en kennis op te doen over het benutten van publieke en private sturingsmogelijkheden. Zowel richting het bedrijf als richting de huisvester van arbeidsmigranten. Inzetten op programma’s voor (om)scholing/ bijscholing van arbeidsmigranten, zodat zij ook iets kunnen betekenen voor arbeidsmarktvraag in de toekomst. Rapport RWB Wise up: daling en mogelijk verschuiving te zien: van ongeschoold, naar (technisch) geschoold personeel.
Financieringsarrangementen voor bedrijven die willen investeren in robotisering/ automatisering/ innovatie (Rewin en PNB/BOM) Bouwen aan infrastructuur in de regio voor automatiserings- en digitaliseringsvraagstukken (EBWB, Rewin, RWB wise up)
3.6
Gemeentelijk beleid
In de beleidsbegroting 2020 staan economische beleidsdoelen beschreven die uitgangspunt zijn voor het op te stellen beleid in Moerdijk. • • • •
3.6.1 Economische beleidsdoelen Moerdijk uit beleidsbegroting 2020: We hebben een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven We benutten de economische kracht van het Haven- en Industrieterrein ten behoeve van een vitaal en duurzaam Moerdijk We positioneren en profileren Moerdijk als aantrekkelijke gemeente voor wonen, werken en recreatie om jonge gezinnen aan te trekken Er is voldoende en goed gekwalificeerd personeel voor nieuwe en bestaande bedrijven
3.6.2 Huidig beleid gemeente vanuit economisch perspectief: Op dit moment gelden geen specifieke richtlijnen ten aanzien van vestiging van bedrijven met veel arbeidsmigranten. Er zijn geen afspraken met het Havenbedrijf Moerdijk over de werkwijze in geval van vestiging van bedrijven met specifieke arbeidsmarktopgave. Met betrekking tot het LPM is afgesproken dat sprake is van een duurzaam en innovatief profiel. Dit is niet nader geconcretiseerd.
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 12
3.6.3 Wat willen we lokaal regelen bij vestiging van bedrijven: De gemeente wil de regionale afspraken bedrijventerreinen waar mogelijk lokaal toepassen. Afspraken hierover moeten vooraf bij de uitgifte van het bedrijventerrein worden vastgelegd. De meeste gronden worden echter uitgegeven door het Havenbedrijf. Zij zijn formeel niet gebonden aan de in RWB verband gemaakte afspraken. Om te verkennen of het Havenbedrijf in dezelfde lijn wil handelen, zal hierover op bestuurlijk niveau in gesprek worden gegaan. Zoals eerder benoemd zijn de regionale bedrijventerrein afspraken geen weigeringsgrond voor aanvragen omgevingsvergunning. De regionale afspraken kunnen wel gebruikt worden om met de vestigingskandidaten in gesprek te gaan en hen te bewegen in lijn met de gemaakte afspraken te handelen. •
• • •
Uitgangspunt is om de regionale afspraken bedrijventerreinen waar mogelijk lokaal toe te passen en alleen vestiging/uitbreiding van logistieke bedrijven te faciliteren indien er sprake is van regionale meerwaarde, een innovatief profiel (robotisering/ automatisering) en het bedrijf verantwoordelijkheid neemt voor de oplossing van de huisvestingsopgave voor eventuele arbeidsmigranten. Met Havenbedrijf in gesprek of zij in lijn met de regionale afspraken willen handelen bij de beoordeling van vestigingsverzoeken en de uitgifte van gronden. Huisvestingsverzoeken voor vestiging op LPM bespreken in “Commissie vestiging XL” (provincie, Havenbedrijf, BOM, Rewin, gemeente) waarbij de regionale afspraken bedrijventerreinen als leidraad worden gehanteerd. Bij een aanvraag om een omgevingsvergunning de aanvraag toetsen op de regionale afspraken bedrijventerreinen en met initiatiefnemer het gesprek hierover aangaan.
Op economisch gebied is het dus met name van belang om regionaal afspraken te maken, onderzoek uit te zetten en opleidingsmogelijkheden en infrastructuur te ontwikkelen. Voor Moerdijk geldt dat we hierbij de regionale afspraken bedrijventerreinen waar mogelijk ook lokaal willen toepassen.
3.6.4 1.
2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Beleidskeuzes economisch perspectief
Uitgangspunt om de regionale afspraken bedrijventerreinen waar mogelijk lokaal toe te passen en alleen vestiging/uitbreiding van logistieke bedrijven te faciliteren indien er sprake is van regionale meerwaarde, een innovatief profiel (robotisering/ automatisering) en het bedrijf verantwoordelijkheid neemt voor de oplossing van de huisvestingsopgave voor eventuele arbeidsmigranten Met Havenbedrijf in gesprek of zij in lijn met de regionale afspraken willen handelen bij de beoordeling van vestigingsverzoeken en de uitgifte van gronden Huisvestingsverzoeken voor vestiging op LPM bespreken in “Commissie vestiging XL” (provincie, Havenbedrijf, BOM, Rewin, gemeente) waarbij de regionale afspraken bedrijventerreinen als leidraad worden gehanteerd. Convenant met (grote) bedrijven met afspraken over gebruik maken van gecertificeerde huisvesters en uitzendbureaus, in- en uitschrijving, de rol van werkgevers op het gebied van taal, participatie en informatievoorziening aan arbeidsmigranten etc. Regionaal nader onderzoek naar publieke en private sturingsmogelijkheden Regionaal opzetten Opleidingsmogelijkheden arbeidsmigranten t.b.v.
duurzame inzetbaarheid (RWB, Regionaal Werkbedrijf) Regionaal bouwen aan infrastructuur in de regio voor automatiserings- en digitaliseringsvraagstukken (EBWB, Rewin, RWB Wise up) Bij een aanvraag om een omgevingsvergunning de aanvraag toetsen op de regionale afspraken bedrijventerreinen en met initiatiefnemer het gesprek hierover aangaan.
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 13
4. Arbeidsmigranten vanuit Volkshuisvestelijk perspectief De verantwoordelijkheid voor het creëren van voldoende maatschappelijk verantwoorde huisvesting ligt primair bij de werkgevers danwel de uitzendbureaus. De gemeente heeft een faciliterende en verbindende rol. Projectontwikkelaars en huisvesters kunnen initiatieven ontwikkelen indien er een relatie is met de huisvesting voor arbeidsmigranten van lokale bedrijven.
4.1 Huidige situatie huisvesting Moerdijk De formele woonmogelijkheden voor arbeidsmigranten in Moerdijk zijn beperkt. Vergunning is verleend voor 541 plaatsen: • Hotel Port of Moerdijk (141 plaatsen) • Agrarische bedrijfswoningen en units (300 plaatsen) • Pensions (100 plaatsen) Daarnaast is bekend dat arbeidsmigranten gehuisvest worden op campings, bij agrariërs in caravans en in een aantal woonhuizen in de kernen. (Zie bijlage 2) Er zijn short stay locaties bekend voor 659 arbeidsmigranten, waarvan dus 541 formele woonmogelijkheden in de gemeente Moerdijk. Er staan 582 arbeidsmigranten ingeschreven in het bevolkingsregister. Onderzoek van Companen geeft als indicatie dat het werkelijke aantal in de gemeente woonachtige arbeidsmigranten ca. 2 maal hoger is, zodat naar schatting ca. 1.200 arbeidsmigranten wonen in onze gemeente. Formele woonmogelijkheden BRP (april 2019) VTH (april 2019), short stay locaties
541 582 659
Onderzoek Companen (2016) leert factor 2
1.200
Bron: gemeente Moerdijk
Er wonen in Moerdijk minder arbeidsmigranten dan gemiddeld in de provincie. In verhouding tot het aantal arbeidsplaatsen wonen in Moerdijk 5,6% arbeidsmigranten tegen 8,3% gemiddeld in de provincie. Afgezet tegen het aantal inwoners wonen in Moerdijk 3,2% arbeidsmigranten tegen 4,2% gemiddeld. Moerdijk aantal arbeids t.o.v. arbeids migranten plaatsen
Noord-Brabant t.o.v. inwoners
21.500
37.000
aantal arbeids migranten
t.o.v. arbeids plaatsen
t.o.v. inwoners
1.303.900
2.545.000
Ingeschreven BRP
600
2,8%
1,6%
54.000
4,1%
2,1%
inschatting totaal
1.200
5,6%
3,2%
108.000
8,3%
4,2%
In verhouding tot de 4.600 arbeidsmigranten die naar schatting in onze gemeente werken, zijn de huisvestingsmogelijkheden erg beperkt. Moerdijk heeft dus nog een flinke opgave in de huisvesting van arbeidsmigranten. Lokale bedrijven willen hun werknemers liefst binnen de gemeente huisvesten om lange reistijden te voorkomen. Als gemeente vinden we het belangrijk dat in Moerdijk arbeidsmigranten worden gehuisvest die hier ook werken. Tegelijkertijd moet als kanttekening worden geplaatst dat arbeidsmigranten vrij zijn om te werken en wonen waar zij willen.
4.2 Ontwikkeling Zoals toegelicht in 2.1.1 is de groei van het inwoneraantal voor het grootste deel door de toename van arbeidsmigranten. De nieuwe bevolkings- en woningbehoefteprognose van de provincie wordt in mei verwacht. De verwachting is dat in alle gemeenten de behoefte naar boven wordt bijgesteld door deze hogere instroom van arbeidsmigranten, zodat voor deze arbeidsmigranten ook daadwerkelijk extra huisvestingsmogelijkheden moeten worden gerealiseerd.
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 14
4.3 Regio 4.3.1 Taakstelling regio In 2012/2013 is door bureau Gerrichhauzen en Partners de “QuickScan Arbeidsmigranten Regio West-Brabant” opgesteld. Per gemeente is hierin een taakstelling afgesproken. Dit was voor Moerdijk 420 goede huisvestingsplaatsen voor arbeidsmigranten. Deze taakstelling is behaald. Gesteld kan worden dat sinds 2013 de arbeidsmigratie fors is toegenomen dus dat de taakstelling naar boven moet worden bijgesteld. Hier zijn geen concrete aantallen voor vastgelegd. Wel is op basis van deze Quick scan regionaal de algemene stelling afgesproken dat “iedere gemeente de opgave heeft om zorg te dragen voor voldoende goede huisvesting voor het aantal arbeidsmigranten dat werkzaam is in de gemeente. Bij werkgelegenheidsprojecten met bovenlokaal belang (zoals AFC Nieuw Prinsenland en Logistiek Park Moerdijk) kunnen nadere afspraken worden gemaakt over de huisvesting van arbeidsmigranten in meer gemeenten.” 4.3.2 Afstemming corporaties Corporaties zijn in meerdere gemeenten actief en het is gewenst met de betreffende gemeenten cq. sub regio een gezamenlijke visie te bepalen op de rol van de corporaties inzake de huisvesting van arbeidsmigranten en partnerships hierin te vormen bij de aansturing en het afstemmen van prestatieafspraken.
4.3.3 1. 2. 3. 4. 5.
Beleidskeuzes Regionale afstemming huisvesting: Convenant huisvesting arbeidsmigranten met huisvesters en uitzendbureaus met afspraken over certificering huisvesters en uitzendbureaus, kwaliteitsnormen, registratie, informatievoorziening etc. Regionaal afspraken maken over de huisvesting van arbeidsmigranten van de regionale bedrijfslocatie LPM Met subregio West gezamenlijke visie bepalen op rol corporaties inzake huisvesting arbeidsmigranten. Met Halderberge, Steenbergen en Moerdijk (Woonkwartier als zelfde corporatie) partnerships vormen bij aansturing/ prestatie afspraken. Kennisdeling over sturingsmogelijkheden: publiek en privaat.
4.4 Gemeentelijk beleid In de beleidsbegroting 2020 staan beleidsdoelen beschreven die uitgangspunt zijn voor het op te stellen beleid in Moerdijk. 4.4.1 Volkshuisvestelijke beleidsdoelen Moerdijk uit beleidsbegroting 2020: Om het aantal inwoners in onze gemeente te vergroten of op z’n minst op peil te houden zijn de volgende beleidsdoelen geformuleerd: “Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk”: • We proberen huidige bewoners te behouden en nieuwe inwoners te trekken • Het aantal en soort woningen in onze gemeente past bij de samenstelling van onze bevolking
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 15
4.4.2
Huidig gemeentelijk beleid huisvesting arbeidsmigranten
4.4.3 Wat willen we als gemeente voor de huisvesting van arbeidsmigranten Conform de regionale afspraak is het de ambitie in Moerdijk om het aantal arbeidsmigranten dat in de gemeente woont en het aantal arbeidsmigranten dat in de gemeente werkt meer in balans met elkaar te brengen. Dat betekent dat er meer mogelijkheden moeten komen voor het huisvesten van arbeidsmigranten. Op deze manier wil Moerdijk haar verantwoordelijkheid nemen en de arbeidsmigranten verwelkomen. De arbeidsmigranten zijn van essentieel belang voor de economische groei binnen de gemeente. Uitgangspunt is dat goede huisvesting goed personeel aantrekt. Hoe beter de kwaliteit, hoe sterker de lokale verbondenheid en continuïteit. Gekozen wordt dan ook voor een hoge kwaliteit huisvesting in Moerdijk. Een aantal gemeenten heeft in het beleid opgenomen dat maximaal 10% van de bevolking arbeidsmigrant mag zijn. Dit zou voor gemeente Moerdijk ca. 3.700 arbeidsmigranten zijn. Dit is niet te handhaven en een loze beleidsstelling. Deze stelling wordt dan ook niet overgenomen.
4.5 Soorten huisvesting short, mid en long stay De arbeidsmigranten verblijven voor kortere of langere periode in Nederland. De personen die voor kortere tijd in Nederland verblijven, stellen geen hoge eisen aan de huisvesting. Zij wenden zich niet tot de reguliere woningmarkt. Er zijn ook arbeidsmigranten die zich permanent vestigen in normale woningen en alle vormen hiertussen. Alle vormen arbeidsmigranten zijn aanwezig binnen elke gemeente. Er wordt een indeling gemaakt naar : Short stay: Mid stay: Long stay:
tijdelijke (tot 1 jaar) 1 – 3 jaar permanente (jaarrond)
logiesvorm; gedeelde voorzieningen tussenvormen normale woningen
geen integratie wel integratie
Het is belangrijk een gevarieerd aanbod te creëren, afgestemd op de behoeften van de verschillende arbeidsmigranten. Het is belangrijk dat huisvesting voor arbeidsmigranten maatschappelijk verantwoord is. Dit betekent dat we willen zorgen voor een breed spectrum aan soorten huisvesting verspreid over meerdere locaties, afgestemd op de behoeften van arbeidsmigranten. Het is van belang om als gemeente hiervoor verantwoorde kaders vast te stellen. Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 16
4.6 Short stay: Onder short stay wordt verstaan het tijdelijk huisvesten van arbeidsmigranten (tot 1 jaar). Arbeidsmigranten in de short stay komen voor korte termijn met als doel geld te verdienen. Deze groep zoekt goedkope huisvesting en vindt gedeelde voorzieningen geen probleem. Integratie wordt niet gezocht. Short stay gebeurt vaak in gewone woningen verspreid in de wijken, in pensions, op campings of geconcentreerd op grotere locaties. Geconcentreerd op grotere locaties is positief voor de beheersbaarheid en er worden geen woningen onttrokken. Spreiden in de wijken is positief voor integratie/participatie, maar gaat ten koste van de gewone woningvoorraad en is lastig te beheersen. Geen regie kent alleen nadelen.
Short stay integratie/participatie beheersbaarheid toezicht/handhaving veiligheid/registratie onttrekken woningen
Concentreren grootschalig + + + +
Spreiden kleinschalig
geen regie
+ -
-
Short stay vindt plaats in grootschalige huisvestingscomplexen, op campings- en in recreatiewoningen, in hotel/pensions en als kamerverhuur in gewone woningen of getransformeerde panden. In de agrarische sector vindt ook short stay plaats. Deze worden apart beschreven. 4.6.1 Exploitatievergunning Naast de reguliere vergunningen voor de realisatie, dient voor de exploitatie van de short stay huisvesting ook een vergunning aangevraagd te worden. Met deze exploitatievergunning wordt wildgroei van huisvestingslocaties/plekken voorkomen en het adequate beheer geregeld. In een exploitatievergunning worden afspraken vastgelegd over beheer, communicatie, kwaliteitsnormen, registratie, onderhoud etc. Over de exploitatievergunning kan pas worden beslist als de locatie planologisch is geregeld. Alle aanvragen voor een exploitatievergunning dienen een zogenaamde Bibob-toets te krijgen. De Bibob-toets volgt uit de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (wet Bibob). Bij de toets wordt de integriteit van houders en/of aanvragers nagegaan. Concreet betekent dit dat de achtergronden en eventuele strafbare feiten van een aanvrager getoetst worden.
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 17
4.6.2 Grootschalige short stay: Complexen voor grootschalige huisvesting van arbeidsmigranten voor de short stay worden vaak gerealiseerd als tijdelijke voorziening voor 10-15 jaar. Het zijn veelal complexen met logiesvoorzieningen, dus niet volledig zelfstandige huisvesting met gemeenschappelijke voorzieningen voor wassen, ontspanning ed. en zijn bedoeld voor kort verblijf. De verantwoordelijkheid van de huisvesting van (met name short stay) arbeidsmigranten ligt in eerste instantie bij de werkgever. De gemeente is verantwoordelijk voor het stellen van de beleidskaders. Op dit moment is er in Moerdijk 1 grootschalige short stay locatie, te weten Hotel Port of Moerdijk met 141 plaatsen. Er is grote behoefte aan extra huisvestingsmogelijkheden voor de short stay. Geconcentreerd op grotere locaties is positief voor de beheersbaarheid en er worden geen woningen onttrokken. Het is dan ook belangrijk dat door de gemeente hiervoor beleid wordt opgesteld. Beleidskeuzes dienen gemaakt te worden voor de ontwikkeling van grootschalige short stay huisvesting: • Gaan we als gemeente een inventarisatie maken van mogelijke locaties voor het realiseren van een grootschalige short stay huisvesting danwel een afwegingskader met bijvoorbeeld minimale afstandsnormen opstellen. Hierbij is tevens de keuze of locaties dichtbij de werkplek op bedrijventerrein worden meegenomen.
Voorgesteld wordt om als gemeente de inventarisatie te gaan opstellen waarbij locaties op bedrijventerreinen worden meegenomen indien de veiligheid geborgd is. Het zal niet op bedrijventerrein Moerdijk kunnen, maar wellicht wel op bedrijventerreinen in Zwanengat of Klundert. • Gaan we vooraf een maximum aantal arbeidsmigranten bepalen danwel het aantal arbeidsmigranten op een locatie afhankelijk stellen van de locatie. Er zijn gemeenten die vooraf een maximum aantal plaatsen hebben opgenomen (bijv. Waalwijk max. 400), maar dit maximum wordt met name bepaald door omgevingsfactoren zoals bereikbaarheid, parkeernormen, gebouw, aanvaardbaar woon- en leefklimaat, geen belemmeringen voor omliggende bedrijven etc. Voorgesteld wordt vooraf niet een maximum aantal te bepalen. • Door de gemeente zullen voorwaarden voor realisatie, exploitatie en beheer worden opgesteld. Hierbij kan worden gedacht aan voorwaarden voor een aanvaardbaar woon- en leefklimaat, geen belemmeringen voor (ontwikkeling van) omliggende (agrarische) bedrijven, afstandsnormen tussen locaties, een minimale kwaliteitsnorm zoals SNF norm met eventueel extra eisen, parkeergelegenheid, een communicatieplan, een exploitatievergunning met afspraken over een goede registratie, huishoudelijk reglement in de taal van de bewoners, het regelen van beheer en toezicht met een aanspreekbare beheerder etc.
Bekeken zal worden of er een register wordt opgesteld van huisvesters die huisvesting mogen realiseren/exploiteren in de gemeente. Hiermee kunnen malafide bedrijven worden geweerd. Uitgangspunt hierbij is het spreiden van locaties en van huisvesters. Tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten is een logiesvoorziening voor een aaneengesloten verblijf van maximaal vier jaar. Afhankelijk van de locatie kunnen verschillende vergunningprocedures worden gevolgd. Vanuit de gemeente is een vergunning voor 20 jaar veelal denkbaar. Toelichting wijziging beleidskeuze vergunningtermijn 20 jaar: We willen als gemeente kwalitatief goede huisvesting. Voor initiatiefnemers dient realisatie financieel ook mogelijk te zijn. Een terugverdientijd van 10 jaar is beperkt. Bovendien is de verwachting dat over 10 jaar nog steeds flinke behoefte zal zijn aan goede huisvesting voor arbeidsmigranten. Een vergunning termijn van 20 jaar lijkt in de meeste situaties realistisch en wenselijk. Eveneens kunnen er situaties zijn dat er een mogelijkheid is om een permanente herbestemming van het perceel te verlenen. Hiermee zal voorzichtig worden omgegaan omdat niet in te schatten is hoe de behoefte aan arbeidsmigranten de komende jaren zal ontwikkelen. Er kunnen wellicht locaties mogelijk zijn waar dit een optie kan zijn.
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 18
Wijziging beleidskeuze verblijfsduur maximaal 4 jaar: Uitgangspunt is dat we arbeidsmigranten willen binden aan onze gemeente. Betekent dat we moeten zorgen dat arbeidsmigranten ook kunnen doorstromen. Indien we vasthouden aan een maximale termijn van 1 jaar is dat niet mogelijk. In de verordening huisvesting arbeidsmigranten is vastgesteld op 16-12-2021 dat huisvesting voor tijdelijk verblijf is toegestaan met een maximum van 4 jaar. Er wordt gekozen om een termijn van 4 jaar te hanteren, omdat het binnen deze periode mogelijk moet zijn voor arbeidsmigranten om een reguliere woning te kunnen huren danwel kopen. De gemiddelde inschrijfduur van verhuringen in Moerdijk in 2019 binnen alle reactiemodellen samen was 4,2 jaar. Een termijn van max. 4 jaar lijkt dan ook realistisch dat arbeidsmigranten gemiddeld een reguliere huurwoning kunnen bemachtigen. Zoals opgenomen in het afwegingskader passendheid omgeving is het de bedoeling dat in de complexen minimaal 20% als zelfstandige huisvesting gerealiseerd wordt. Arbeidsmigranten die dat willen, zullen veelal binnen een huisvestingsvoorziening kunnen doorstromen van een onzelfstandige naar een zelfstandige huisvesting.
4.6.3
Beleidskeuzes grootschalige huisvesting short stay
1.
De gemeente gaat een inventarisatie maken van mogelijke locaties voor het realiseren van een grootschalige short stay huisvesting. Hierbij worden met name locaties op bedrijventerreinen meegenomen, indien veiligheid geborgd is. 2. Bij verzoeken voor nieuwe grootschalige huisvesting gaan we medewerking en het maximaal aantal arbeidsmigranten afstemmen op de locatie (bereikbaarheid, parkeren, woon- en leefklimaat, belemmeringen ontwikkelingen omliggende bedrijven etc.) (Opstellen afwegingskader passendheid omgeving) 3. Door de gemeente worden voorwaarden voor realisatie, exploitatie en beheer opgesteld. Voor exploitatie zal een vergunning moeten worden aangevraagd. Bekeken zal worden of er een register wordt opgesteld van huisvesters. Uitgangspunt is het spreiden van locaties en van huisvesters. De woningen, inclusief de mid stay, worden evenwichtig verdeeld over de verschillende kernen, zodanig dat er sprake is van balans tussen het aantal de nieuwkomers en het aantal huidige aantal inwoners van de kernen. 4. Tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten is een logiesvoorziening voor een aaneengesloten verblijf van maximaal vier jaar. Afhankelijk van de locatie kunnen verschillende vergunningprocedures worden gevolgd. Vanuit de gemeente is een vergunning voor 20 jaar veelal denkbaar.
4.6.4 Short stay op campings en in recreatiewoningen In de Beleidsvisie arbeidsmigranten 2008 was short stay van arbeidsmigranten op campings toegestaan. In het bestemmingsplan buitengebied 2018 is dit expliciet niet meer toegestaan. Er zijn een aantal campings waar arbeidsmigranten wonen. Aangegeven kan worden dat structurele bewoning op campings niet gewenst is. Het verblijf van arbeidsmigranten op een camping schaadt het toeristisch recreatief karakter. Er wordt geen nieuwe huisvesting van arbeidsmigranten op campings toegestaan zoals vastgesteld in het vigerend bestemmingsplan Buitengebied. De bestaande huisvesting van arbeidsmigranten op basis van de oude beleidsvisie arbeidsmigranten 2008 op de campings Bovensluis in Willemstad en Waterweelde en Lochtenburg in Moerdijk, worden in principe gedoogd zolang onvoldoende huisvestingsmogelijkheden beschikbaar zijn. Voorwaarde hierbij is dat de huisvesting voldoet aan voorwaarden die zullen worden opgesteld, aansluitend bij de voorwaarden voor de grootschalige short stay complexen qua passendheid bij de omgeving en voorwaarden voor realisatie, exploitatie en beheer. Indien voldaan wordt aan deze voorwaarden kunnen tijdelijke gedoogverklaringen worden opgesteld.
) Verzoeken voor het geheel omzetten van een camping naar een huisvestingslocatie voor arbeidsmigranten zullen volgens de gebruikelijke RO procedure in behandeling worden genomen. Hierbij wordt rekening gehouden met het op te stellen afwegingskader grootschalige huisvesting.
Integrale aanpak Arbeidsmigratie Moerdijk, 1ste aanpassing 2022
Pagina 19
4.6.5 Short stay in pensions Er zijn een aantal pensions in de gemeente Moerdijk waar arbeidsmigranten gehuisvest worden. Deze pensions zijn verspreid over de gemeente gelegen in de kernen Klundert, Moerdijk, Willemstad en Zevenbergen. Pensions zijn in principe bij uitstek geschikt voor de short stay huisvesting van arbeidsmigranten. Er worden dan ook mogelijkheden geboden om nieuwe pensions te realiseren op vrijkomende bedrijfslocaties in de kernen. Op deze locaties kan worden bekeken of een permanente wijziging van de bestemming ten behoeve van maatschappelijk verantwoorde huisvesting van arbeidsmigranten mogelijk is. Dit sluit aan bij het uitgangspunt van zuinig ruimtegebruik en draagt bij aan de planologische hergebruiksmogelijkheden van vrijkomende locaties. Hiervoor zullen normen worden opgesteld, die aansluiten bij de op te stellen normen voor de grootschalige huisvesting short stay qua passendheid bij de omgeving en voorwaarden voor realisatie, exploitatie en beheer. Indien voldaan wordt aan deze voorwaarden kan de benodigde omgevingsvergunning danwel herziening van het bestemmingsplan worden aangevraagd. 4.6.6 Short stay in kamergewijze verhuur na transformatie panden Short stay met kamergewijze verhuur in bijzondere panden kan een goede mogelijkheid zijn om arbeidsmigranten te huisvesten. Dit zal per aanvraag bekeken worden en is maatwerk.