Bijlage 6 - P24-115 activiteitenplan Koekoek II - Definitief v.2

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk.

Januari 2024 P24-115 / W2503 Auteur: F. Konings NWC Advies 078-6213921 info@nwcadvies.nl www.nwcadvies.nl

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk Opdrachtgever:

Gemeente Moerdijk

Uitvoering:

NWC Advies

Veldwerk:

J.L. Balfoort, B. Beijnenveld, E. van den Dekker, A. Haan, C. Huibers – v.d. Velde, D.J. de Jong, E. van der Keur, J. Klute, F. Konings, R. Konings, R. Majoor, J.J. de la Mar, C. Mouthaan, T. Salomons.

Samenstelling:

F. Konings

Foto’s:

NWC Advies

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk [Samenst.: Konings. F.] [Foto’s: NWC Advies]. Met lit. opg., Dordrecht: Strix/ NWC. Trefw.: Omgevingswet, activiteitenplan, bedrijventerrein Koekoek II, Zevenbergen Noord, Moerdijk

P24-115/ W2503

Niets uit deze uitgave mag openbaar worden gemaakt of verveelvoudigd, door middel van; druk, fotokopie, microfilm of op enige andere wijze, zonder toestemming van de uitgever of de opdrachtgever.

Dordrecht, december 2024

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Inhoud 1 Inleiding

5

2 Projectbeschrijving

9

2.1 Naam van project en adresgegevens 2.2 Gebiedsbeschrijving 2.3 Doel en omschrijving project 2.4 Beschermde gebieden 2.5 Deskundige betrokken bij het project

3 Voorgenomen planning

13

4 Methode en resultaten onderzoek

15

4.1 Methode quickscan bezoek 4.2 Resultaten quickscan bezoek 4.3 Methode aanvullend onderzoek 4.4 Resultaten aanvullend onderzoek

5 Effectenstudie en overtreding verbodsbepalingen

27

5.1 Effecten vleermuizen 5.2 Effecten vogels met vaste verblijfplaatsen 5.2 Overtreding verbodsbepalingen 5.3 Gunstige staat van instandhouding 5.4 Wettelijk belang Europese Habitatrichtlijnsoorten

6 Mitigerende werkzaamheden

39

6.1 Werken in de minst kwetsbare periode 6.2 Inschakelen van een deskundige 6.3 Opstellen ecologisch werkprotocol

7 Alternatieven en zorgvuldig handelen 7.1 Alternatieven 7.2 Zorgvuldig handelen

Referenties

Bijlagen

41

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

1. Inleiding Er zijn plannen om een nieuw bedrijventerrein te Zevenbergen Noord, De Koekoek II, te ontwikkelen. Het gaat om een locatie van ongeveer 10 hectare groot welke grotendeels bestaat uit landbouwgrond en een aantal woningen. Ten westen van dit plangebied ligt al een ander bedrijventerrein, De Koekoek I. De ontwikkeling van de Koekoek II gaat leiden tot de sloop van de woning te Achterdijk 10, in het plangebied. De woning wordt gesloopt en de grond wordt betrokken bij de ontwikkeling van De Koekoek II. In het kader van de Omgevingswet dient bij dergelijke ruimtelijke ingrepen en bestemmingsplanprocedures onderzoek gedaan te worden naar de aanwezige natuurwaarden en dient een beoordeling gemaakt te worden van eventuele negatieve effecten van de plannen op deze waarden. Uit eerder aanvullend flora- en faunaonderzoek, uitgevoerd door het Natuur-Wetenschappelijk Centrum (NWC) (De la Mar, 2023, rapp. P23-064), blijkt dat het plangebied als vliegroute en foerageergebied voor vleermuizen fungeert. Deze soorten wordt, evenals zijn functionele leefomgeving (inclusief verblijfplaatsen), streng beschermd. Als gevolg van de voorgenomen plannen zal de vliegroute onderbroken worden en het foerageergebied verkleind worden, hetgeen tot overtreding van verbodsbepalingen uit de Omgevingswet leidt. Ook zijn er nesten van vogels met vaste verblijfplaatsen aangetroffen in het gebied.

Als gevolg van de voorgenomen plannen zullen er bomen gekapt worden waar nesten in zitten. Om overtreding te voorkomen, dient bij ruimtelijke ontwikkelingen een omgevingsvergunning aangevraagd te worden en dienen maatregelen genomen te worden om de nadelige effecten zoveel mogelijk te voorkomen en/of te beperken. Een omgevingsvergunning kan worden verleend wanneer; • •

er geen andere bevredigende oplossing bestaat; er sprake is van dwingende reden van groot openbaar belang o Volksgezondheid of de openbare veiligheid; o Veiligheid van het luchtverkeer; o Ter voorkoming van belangrijke schade aan gewassen, vee, bomen, visserij of wateren; o

Ter bescherming van flora of fauna;

o

Voor onderzoek of onderwijs, het uitzetten of herinvoeren van soorten; of voor de daarmee samenhangende teelt;

o

Om het vangen, het onder zich hebben of elke andere wijze van verstandig gebruik van bepaalde vogels in kleine hoeveelheden selectief en onder strikt gecontroleerde omstandigheden toe te staan;

•

er geen afbreuk wordt gedaan aan de gunstige staat van instandhouding van de soort.

5

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

De Gemeente Moerdijk heeft het NWC gevraagd om het bij de aan te vragen omgevingsvergunning behorende activiteitenplan ten aanzien van vleermuizen op te stellen en de Omgevingsvergunning in te dienen. Het gaat hierbij om de soorten de Gewone dwergvleermuis en de Ruige dwergvleermuis.

6

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

2. Projectbeschrijving 2.1 Naam en adresgegevens project Naam: Realisatie bedrijventerrein de Koekoek II te Moerdijk Adresgegevens: Het plangebied gelegen aan de Achterdijk te Zevenbergen Noord, maar bevat nog geen adressen.

2.2 Gebiedsbeschrijving Het plangebied is gelegen te Zevenbergen Noord (Noord-Brabant) en omvat ongeveer 10 hectare. Het grootste deel van het plangebied is landbouwgrond, waarnaast vier woningen met tuinen bestaan (figuur 1). Twee woningen bevinden zich aan de Achterdijk (huisnummers 10 en 12) en twee woningen bevinden zich aan de Langeweg (huisnummers 7 en 5A). Het plangebied grenst ten westen aan het huidige industriegebied De Koekoek I. Het terrein bestaat voor ongeveer 80% uit landbouwgrond en 20% particuliere woningen. Het gebied om de woningen heen omvat ongeveer 4,3 hectare grond en bevat diverse volwassen bomen en stukken struweel van tussen de 1 en 3 meter hoog. Aan de westzijde van het plangebied, langs de woningen, loop een sloot die nu de woningen van bedrijventerrein De Koekoek I scheidt (figuur 2).

7

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 1: Ligging van het plangebied ten opzichte van de omgeving.

8

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 2: Ingetekend de volwassen bomen (groen), het aanwezige struweel (oranje/geel) en de watergang die de woningen van het bedrijventerrein De Koekoek I scheidt (blauw), binnen het plangebied.

2.3 Doel en omschrijving van het project In het plangebied zijn er plannen om een nieuw industrieterrein te realiseren genaamd Koekoek II. Voor de realisatie zullen er delen van de watergang en groenstructuren verdwijnen, maar worden er ook nieuwe watergangen en groenstructuren gerealiseerd binnen het plangebied (figuur 3 en 4). Voor de aanleg van het industrieterrein dient de woning aan Achterdijk 10 gesloopt te worden. De overige woningen binnen het plangebied zullen behouden blijven. Om de resterende woningen zal een groene buffer gerealiseerd worden. Aan de noordzijde van het plangebied zal er een groene buffer bestaande uit water en groenstructuur tussen de woningen aan de Achterdijk en het industrieterrein komen. Aan de oostzijde zal het plangebied aansluiten op de toekomstige noordelijke rondweg om Zevenbergen.

9

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 3: De voorgenomen plannen, ingetekend. Het volledige plangebied zal worden gebruikt voor de ontwikkeling van het nieuwe bedrijventerrein De Koekoek II (oranje). De woning aan de Achterdijk nr. 10 zal verdwijnen (rood) en er wordt een toegangsweg gerealiseerd vanaf de Campagneweg (blauw). De bomen rondom en ten noorden van de woning (rood/geel diamant) zullen worden gekapt t.b.v. het project.

Figuur 4: Nieuw ontwerp n.a.v. de aangepaste plannen.

10

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

2.4 Beschermde gebieden Het plangebied ligt op ongeveer 11 kilometer afstand van Natura 2000-gebied ‘Biesbosch’ en 8 kilometer van Natura 2000-gebied “Hollands Diep” (figuur 5). Vanwege de grootschalige voorgenomen plannen worden er mogelijk significant nadelige effecten verwacht op de habitattypen en instandhoudingsdoelstellingen van deze Natura 2000gebieden als gevolg van verstoring door geluid, licht en andere storingsfactoren. Ondanks de afstand tot de N2000-gebieden wordt een AERIUS-berekening aangeraden. Het plangebied bevindt zich niet binnen het Natuurnetwerk Nederland (NNN) (figuur 6). Echter is binnen de provincie Noord-Brabant externe werking op NNN-gebieden van kracht en is een toetsing aan de wet- en regelgeving noodzakelijk. Dit kan door middel van een “Nee, tenzij-toets”.

Figuur 5: Ligging van het plangebied (oranje) ten opzichte van Natura 2000-gebied ‘Hollands Diep (blauw).

11

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 6: Ligging van het plangebied (oranje) ten opzichte van de NNN-gebieden (groen).

2.5 Deskundige betrokken bij project De Gemeente Moerdijk wordt bij de Vergunningsaanvraag begeleid door het NWC. Dit ecologisch adviesbureau bestaat sinds 1986 en heeft in de loop der jaren veel ervaring opgedaan met onder andere ecologisch onderzoek, toetsingen aan de natuurwetgeving en het aanvragen van ontheffingen en is aangesloten bij het NGB. De werknemers zijn specialisten op het gebied van verschillende soortgroepen en hebben, aanvullend op eerdere opleidingen, cursussen gevolgd om hun ecologische kennis te vergroten en op peil te houden.

12

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

3. Voorgenomen planning Er zijn plannen om de werkzaamheden te starten in 2027. Vanaf dat moment zal dan ook de sloop van Achterdijk 10 in Zevenbergen en de kap van de aanwezige groen plaatsvinden. De plannen zijn om vanaf juli 2027 de bedrijven te faciliteren van een kavel. De definitieve planning zal nog worden aangedragen bij het doen van een vergunningaanvraag.

13

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

14

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

4. Methode en resultaten onderzoek Hieronder worden de methodes en resultaten van de eerder uitgevoerde quickscan en aanvullend onderzoek besproken die in het plangebied Koekoek II zijn uitgevoerd.

4.1 Methode quickscan bezoek In januari 2023 is er door Tritium Advies in het kader van Wet Natuurbescherming een quick scan flora en fauna uitgevoerd (Tritium Advies, 2023). Dit onderzoek is uitgevoerd op 18 januari 2023. Toen was het 0⁰C, licht bewolkt en had de wind een kracht van 1 Bft. Tijdens de quickscan is er een bezoek aan het plangebied gebracht waarbij zoveel mogelijk informatie verzameld is over de aan- of afwezigheid van beschermde soorten. Hierbij zijn waarnemingen, zowel visueel als auditief, en sporenonderzoek cruciaal. Er is gekeken naar de aanwezigheid van vraat-, loop- en veegsporen, nesten, holen, uitwerpselen, prooi- resten en haren. Daarnaast is op basis van terreinkenmerken beoordeeld of het plangebied geschikt is voor de in de regio voorkomende beschermde soorten.

4.2 Resultaten quickscan bezoek Vleermuizen De volgende soorten komen in de omgeving van het plangebied voor: -

Gewone dwergvleermuis (Pipistrellus pipistrellus)

-

Laatvlieger (Eptesicus serotinus)

-

Meervleermuis (Myotis dasycneme)

-

Rosse vleermuis (Nyctalus noctula)

-

Ruige dwergvleermuis (Pipistrellus nathusii)

-

Watervleermuis (Myotis daubentoni)

De bebouwing in het plangebied is geschikt als verblijfplaats voor vleermuizen. De bomen in het plangebied bevatten geen holtes die geschikt zijn als verblijfplaats voor vleermuizen. Het plangebied zou gebruikt kunnen worden als foerageergebied voor vleermuizen. De bomenrij langs de Achterdijk in het noorden van het plangebied kan als essentiële vliegroute voor vleermuizen functioneren. Hierdoor is aanvullend onderzoek naar vleermuizen noodzakelijk en uitgevoerd.

15

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Vogels Tijdens het veldbezoek zijn de volgende soorten binnen of in de directe omgeving van het plangebied waargenomen: Ekster (Pica pica), Fazant (Phasianus colchicus), Houtduif (Columba palumbus), Huismus (Passer domesticus), Kauw (Corvus monedula), Koolmees (Parus major), Merel (Turdus merula) en Vink (Fringilla coelebs). Binnen het plangebied zijn er verschillende nesten aangetroffen. Tabel 2: Resultaten vogels van de quickscan Vogelsoort of soortgroep

Beschrijving van de sporen

Locatie van de sporen

Kraaiachtige (foto A en D)

Twee nesten

De Langeweg 7

Houtduif (foto B en C)

Drie nesten

De Langeweg 7

Kraaiachtige (foto E)

Een nest

Achterdijk 10

16

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

17

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Het plangebied is geschikt als foerageergebied voor akkervogels, roofvogels, struweelvogels, tuinvogels en watervogels. Het is echter geen essentieel foerageergebied voor de voorkomende soorten, doordat er in de buurt van het plangebied voldoende alternatief foerageergebied aanwezig is. Binnen het plangebied zijn er nesten waargenomen die door de Buizerd (Buteo buteo) gebruikt kunnen worden. Hierdoor dient er aanvullend onderzoek gedaan te worden naar de Buizerd. De bebouwing binnen het plangebied is geschikt voor Steenuil (Athene noctua), Kerkuil (Tyto alba), Huismus (Passer domesticus) en Gierzwaluw (Apus apus). Aanvullend onderzoek naar deze soorten is noodzakelijk. Grondgebonden zoogdieren De volgende beschermde soorten komen in de omgeving van het plangebied voor: -

Bever (Castor fiber)

-

Bunzing (Mustela putorius)

-

Eekhoorn (Sciurus vulgaris)

-

Steenmarter (Martes foina)

Het plangebied bevat elementen die geschikt zijn voor de Bunzing en de Steenmarter. Aanvullend onderzoek voor deze soorten is noodzakelijk. Amfibieën, Reptielen en vissen In de omgeving van het plangebied komen geen beschermde amfibieën en reptielen voor. Voor deze soorten geldt enkel de zorgplicht. Binnen het plangebied is er oppervlaktewater aanwezig dat geschikt is voor de modderkruiper. Tijdens de werkzaamheden gaat er mogelijk leefgebied van de modderkruiper verloren. Hierdoor dient er aanvullend onderzoek naar de modderkruiper gedaan te worden. Ongewervelden Er worden tijdens de werkzaamheden geen negatieve effecten verwacht met betrekking tot ongewervelde fauna. Flora Er worden tijdens de werkzaamheden geen negatieve effecten verwacht met betrekking tot flora 18

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

4.3 Methode aanvullend onderzoek NWC Advies heeft in het kader van de Omgevingswet met de resultaten van de quickscan van Tritium aanvullend onderzoek uitgevoerd naar diverse soorten. Hierbij is er gewerkt volgens kennisdocumenten en inventarisatieprotocollen (vleermuisprotocol 2021 & soorteninventarisatieprotocollen Netwerk Groen Bureaus). Tabel 3: Datums en veldgegevens van de uitgevoerd veldbezoeken.

Datum

Start

Eind

T °C

Wind (BFT)

Bewolking

Soort

11-4-2023

15:45

17:00

13

4

3/8

Vogels

21-4-2023

09:30

11:10

10

3

3/8

Vogels

2-5-2023

19:45

22:45

8

1

0/8

Vogels

10-5-2023

07:00

08:30

13

1

8/8

Vogels

31-5-2023

21:00

00:15

17

4

3/8

Vogels & Vleermuizen

28-6-2023

21:00

00:30

18

2

8/8

Vogels & Vleermuizen

10-7-2023

20:30

22:30

22

1

1/8

Vogels & Zoogdieren

13-7-2023

02:30

05:30

13

2

0/8

Vleermuizen

26-7-2023

09:45

16:15

22

3

2/8

Vissen & Zoogdieren

24-8-2023

20:45

00:00

18

2

5/8

Vleermuizen

20-9-2023

19:45

22:15

19

2

2/8

Vleermuizen

Vleermuizen Alle vleermuissoorten worden sinds 2024 beschermd door de Omgevingswet (Ow) (bijlage 2). De vleermuisinventarisaties zijn uitgevoerd op 31 mei, 28 juni, 13 juli, 24 augustus en 20 september, 2023 (tabel 3). Deze veldbezoeken zijn zo ingepland dat deze binnen de aangewezen periodes vielen, conform Vleermuisprotocol 2021. De vleermuisinventarisatie is uitgevoerd door gedurende de avond met meerdere werknemers een route te lopen met batdetectors door het plangebied heen, om zo zoveel mogelijk dekking te creëren (figuur 7). Er zijn voldoende werknemers ingezet om te allen tijde 75% van het gebied waar te nemen. Er is gebruikgemaakt van batloggers (Anabat Scout) met opneemfunctie. Alle data wordt opgeslagen in de database van NWC. Bij onzekerheden is naderhand d.m.v. deze opnames gecontroleerd of de waarnemingen juist zijn genoteerd. Ieder bezoek duurde volgens het Vleermuisprotocol 2021 minimaal twee uur.

19

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 7: Plangebied met daarin opgenomen de looproutes die gelopen zijn tijdens de verschillende vleermuisbezoeken (zwart).

Grondgebonden zoogdieren Tijdens de veldbezoeken is beoordeeld of het plangebied geschikt leefgebied vormt voor strikt beschermde grondgebonden zoogdieren. Naast geschiktheid als leefgebied en de aanwezigheid van functionele leefomgeving, is gelet op het voorkomen van sporen van deze soorten (holen, geurmerken, vraatsporen, uitwerpselen en loopsporen). Tijdens dit aanvullend onderzoek op grondgebonden zoogdieren zijn op 28 juni 2023 vijf wildcamera’s geplaatst in het plangebied (figuur 8). Op 24 augustus 2023 zijn de camera’s uit het veld verwijderd. Deze wildcamera’s hebben in de perioden 28-6-2023 t/m 24-82023 opnames gemaakt. De opnames zijn opgeslagen in de database van NWCAdvies. Tijdens het wisselen van de geheugenkaartjes van de camera’s is er ook gelet op sporen en individuen in het plangebied.

20

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 8: Locaties van de geplaatste wildcamera’s binnen het plangebied.

Vogels met vaste verblijfplaats Vogels met een vaste verblijfplaats worden jaarrond beschermd door de Omgevingswet. Dit geldt ook voor hun functionele leefomgeving. Voorbeelden van deze soorten zijn de Huismus (Passer domesticus), de Gierzwaluw (Apus apus), de Buizerd (Buteo buteo) en de Sperwer (Accipiter nisus). Op 11 april, 21 april, 2 mei, 10 mei, 31 mei, 28 juni en 10 juli, 2023 zijn er veldbezoeken uitgevoerd om te inventariseren op Steenuil, Kerkuil, Huismus, Gierzwaluw en Buizerd (tabel 3). Hierbij is d.m.v. zicht en gebruik van verrekijkers gedurende minimaal een uur lang naar deze soorten en sporen hiervan gezocht binnen het plangebied, waarbij gekeken is naar aanwezige individuen en nestindicaties. Er is geluisterd naar de roep van deze soorten en gekeken of er nestmateriaal verzameld werd. Ook gaten, losse dakpannen en zonnepanelen zijn in de gaten gehouden. De inventarisaties zijn op dezelfde wijze uitgevoerd als de vleermuisinventarisaties, door routes te lopen en een bedekking van 75% te behalen (figuur 7). Vissen Op 26 juli 2023 is er een aquatische bemonstering uitgevoerd in de sloot langs het plangebied (figuur 9). Hierbij is gebruik gemaakt van een standaard aquatisch net van 21

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

RAVON. Over een lengte van 25 meter zijn er elke 5 meter monsters genomen. Het net is met een snelle steekbeweging het water ingebracht, waarna deze omhoog en teruggehaald is. Vangsten zijn gedetermineerd vanuit het net en waar nodig is er een cuvet gebruikt. Gevangen organismen zijn vervolgens teruggeplaatst in het water op de plek waar deze gevangen zijn.

Figuur 9: Locaties van de bevissingen rondom het plangebied.

4.4 Resultaten aanvullend onderzoek Vleermuizen Tijdens de vijf gerichte veldbezoeken naar vleermuizen zijn er in totaal vier vleermuissoorten waargenomen; de Gewone dwergvleermuis (Pipistrellus pipistrellus), de Laatvlieger (Eptesicus serotinus), de Rosse vleermuis (Nyctalus noctula) en de Ruige dwergvleermuis (Pipistrellus nathusii) (tabel 4 & figuur 10). Tijdens iedere telling is minstens één gewone dwergvleermuis jagend waargenomen binnen het plangebied, en is daarmee de algemeenste soort op de locatie. Hoewel het plangebied dus een regelmatig gebruikt foerageergebied voor de Gewone dwergvleermuis vormt, bevindt zich rondom het plangebied veelal dezelfde soort vegetatie en bebouwing. Dit betekent dat het foerageergebied niet als essentieel foerageergebied dient. De Gewone dwergvleermuis is een cultuurvolger die veel in bebouwde omgeving voorkomt, 22

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

en een verspreiding over heel Nederland kent. Net als alle vleermuizen in Nederland, is de Gewone dwergvleermuis een beschermde soort. De Ruige dwergvleermuis in bijna elke bezoek in het plangebied waargenomen. Hierbij is deze soort zowel foeragerend als passerend waargenomen. De waarnemingen van de Laatvlieger en Rosse vleermuis betroffen alleen passerende individuen. Mogelijk gebruiken deze soorten de bomenrij langs het plangebied als vliegroute. Er is tijdens de inventarisaties twee verblijfplaats van de Gewone dwergvleermuis vastgesteld. Deze worden tijdens de werkzaamheden echter niet aangetast of verstoord. Tabel 4: Datums van de uitgevoerde inventarisaties behorende tot het aanvullend onderzoek Datum Waargenomen Aantallen en gedrag soorten Enkele (≥6) individuen foeragerend binnen het plangebied. vleermuis Enkele (≥2) individuen passerend binnen het plangebied. Uitvliegend individu bij huisnr. 5A. Ruige dwergvleerEen individu foeragerend binnen het plangebied muis waargenomen. vleermuis 2023 2023

vleermuis

Ruige dwergvleermuis Gewone dwergvleermuis Ruige dwergvleermuis Gewone dwergvleermuis

Rosse vleermuis Ruige dwergvleermuis

Laatvlieger

Enkele (≥7) individuen foeragerend binnen het plangebied. Enkele (≥10) individuen passerend binnen het plangebied. Enkele (≥7) individuen foeragerend binnen het plangebied. Enkele (≥3) individuen passerend binnen het plangebied. Invliegend individu bij huisnr. 7. Enkele (≥3) individuen foeragerend binnen het plangebied. Een individu passerend binnen het plangebied. Een individu foeragerend binnen het plangebied. Enkele (≥4) individuen passerend binnen het plangebied. Een individu foeragerend binnen het plangebied. Enkele (≥11) individuen foeragerend binnen het plangebied. Enkele (≥4) individuen passerend binnen het plangebied. Uitvliegend individu bij huisnr. 5A. Enkele (≥2) individuen passerend binnen het plangebied. Enkele (≥2) individuen foeragerend binnen het plangebied. Enkele (≥7) individuen passerend binnen het plangebied. Een individu passerend binnen het plangebied.

23

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 10: Vleermuiswaarnemingen tijdens de periode 31-5-2023 t/m 20-9-2023. Waargenomen zijn de Gewone dwergvleermuis (Pipistrellus pipistrellus) (groen), Ruige dwergvleermuis (Pipistrellus nathusii) (geel), Laatvlieger (Eptesicus serotinus) (rood) en Rosse vleermuis (Nyctalus noctula) (blauw).

Vogels met een vaste verblijfplaats Tijdens de veldbezoeken op 11 april, 21 april, 2 mei, 10 mei, 31 mei, 28 juni en 10 juli, 2023, zijn een aantal waarnemingen gedaan. Gedurende deze veldbezoeken zijn de volgende soorten op zicht waargenomen; Ekster (Pica pica) (op nest), Uil spec. (Strigiformes spec.), IJsvogel (Alcedo atthis), Zwarte kraai (Corvus corone) (op nest) (figuur 11). Ook zijn er op het moment van inventarisatie een aantal lege nesten waargenomen. Naast de waarnemingen op zicht zijn er een aantal waarnemingen op gehoord gedaan. Op geluid zijn de volgende soorten geïnventariseerd; Tjiftjaf (Phylloscopus collybita), Ekster, Kauw (Corvus monedula), Zwarte kraai, Cetti’s zanger (Cettia cetti), Kool- mees (Parus major), Putter (Carduelis carduelis) en Aalscholver (Phalacrocorax carbo). Deze waarnemingen zijn gedaan bij De Langeweg 7 (figuur 12).

24

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 11: Vogelwaarnemingen ter plekke.

Figuur 12: Soorten vogels waargenomen d.m.v. zang, bij De Langeweg 7.

25

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Grondgebonden zoogdieren Tijdens de perioden 28-6-2023 t/m 24-8-2023 zijn door de wildcamera’s opnames gemaakt van de Huiskat (Felis silvestris catus), Huisspitsmuis (Crocidura russula), Bruine rat (Rattus norvegicus), Rosse woelmuis (Myodes glareolus), Egel (Erinaceus euro- paeus) en Bosmuis (Apodemus sylvaticus). Buiten de camerabeelden zijn er geen waarnemingen ter plaatse gedaan van grondgebonden zoogdieren. Vissen

Tijdens het veldbezoek op 26 juli 2023 is er op de 3 locaties gevist naar aquatische fauna. Op deze locaties zijn de Driedoornige stekelbaars (Gasterosteus aculeatus), de Tiendoornige stekelbaars (Pungitius pungitius) en de Amerikaanse rivierkreeft (Procambarus clarkii) gevangen (figuur 13).

Figuur 13: Locaties van de visvangsten tijdens het veldbezoek met gevangen soorten.

26

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

5.

Effectenstudie en overtreding verbodsbepalingen

5.1 Effecten vleermuizen Het deel van het plangebied waar de vier woningen staan wordt door vleermuizen voornamelijk gebruikt als foerageergebied. Het foerageergebied van de vleermuizen hier bestaat uit de volwassen bomen en het struweel hieromheen. De bomenrij langs de Achterdijk vormt een essentiële vliegroute voor vleermuizen (figuur 14). Bij het kappen van de bomen op het erf van Achterdijk 10 en het verwijderen van het struweel hier verdwijnt het foerageergebied van de vleermuizen. Er worden dan ook significant negatieve effecten verwacht op deze soortgroep door de voorgenomen werkzaamheden.

Figuur 14: Het foerageergebied, bestaande uit volwassen bomen (groen) en struweel (oranje/rood). In het noorden is de essentiële vliegroute weergegeven (rood).

Uit het onderzoek blijkt dat het plangebied door twee soorten vleermuizen gebruikt wordt om te foerageren, en zijn er nog drie soorten vleermuizen overvliegend waargenomen. Om het plangebied heen bevindt zich veelal hetzelfde type gebied als in het plangebied, zowel qua vegetatie als qua bebouwing. Bij de realisatie van het bedrijventerrein zal er daardoor essentieel foerageergebied of vliegroute aangetast of verstoord worden. 27

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Als gevolg van de voorgenomen plannen zullen voor de vleermuizen de volgende nadelige effecten optreden: •

Ongeschikt raken van het foerageergebied

Tijdens de geplande werkzaamheden kan verstoring van de vleermuizen optreden door bijvoorbeeld geluiden en trillingen die veroorzaakt worden door de werkzaamheden. Vleermuizen zijn gevoelig voor geluiden en trillingen. Enkele effecten die hierdoor op kunnen treden zijn; • • • •

ontwijkgedrag en verlaten van verblijfplaatsen; mogelijke (tijdelijke en/of permanente) gehoorbeschadiging; het wijzigen van het activiteitspatroon wat o.a. effect heeft op de vetreserves; communicatieproblemen (zowel in de verblijfplaats als in de nabijheid, maar ook tijdens foerageren en migreren).

Een en ander is soort specifiek en o.a. afhankelijk van het (foerageer)gedrag en de frequenties waarop de dieren hun sonar uitstoten. De dieren hebben fysieke mechanismen om harde, laagfrequente, geluiden en trillingen zoals die ontstaan bij het elektrisch zagen en het gebruik van een pneumatische boor of een sloophamer in de directe nabijheid van een verblijfplaats buiten te sluiten en zo hun gehoor te beschermen. Echter, als deze geluiden en trillingen plotseling optreden, kunnen de dieren dit mechanisme niet op tijd aansturen waardoor deze alsnog tot stress en gehoorbeschadiging kunnen leiden. Tabel 5: Effecten op de vleermuizen per fase

Fase werkzaamheden Kap van groen binnen het plangebied.

Nadelige effecten Vernietiging functionele leefomgeving en verstoren individuen.

5.2 Effecten vogels met vaste verblijfplaatsen Binnen het plangebied zijn een aantal nesten aangetroffen en is vastgesteld dat er minimaal twee in gebruik waren op het moment van inventariseren (Ekster en Zwarte kraai). Het plangebied vervuld geen essentiële functie voor de Uil. Deze is enkel éénmaal waargenomen, neerstrijkend in een boom binnen het plangebied. Tijdens geen enkel ander inventarisatiemoment zijn er verder nog waarnemingen gedaan van uilen. Bij de kap van de bomen worden de nesten van de Ekster en Zwarte kraai verwoest. Vogels met een vaste verblijfplaats kunnen vervolgens geen gebruik meer maken van deze locatie. Eksters en Zwarte kraaien behoren tot de categorie “honkvast maar voldoende flexibel”. Dat houdt in dat, mits er buiten het broedseizoen wordt gewerkt, en geen nadelige effecten worden verwacht op deze soortgroep. 28

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

5.3 Overtreding verbodsbepalingen Als gevolg van de voorgenomen plannen zal er foerageergebied en een vliegroute van e vleermuizen vernietigd worden. Ook is het mogelijk dat hierbij dieren verstoord worden. Hieruit volg dat, wanneer er geen maatregelen genomen worden, artikel 5.1, lid 2 uit de Omgevingswet (OW) en artikel 11.46 (Europese habitatrichtlijn) uit de Bal (Besluit activiteiten leefomgeving) (tekstvak 1) overtreden zal worden bij realisatie van de voorgenomen plannen. Vanwege deze overtreding wordt, middels onderhavig activiteitenplan, voorafgaand aan de uitvoering van de geplande werkzaamheden een ontheffing aangevraagd. In dit activiteitenplan worden de maatregelen beschreven die genomen zullen worden om de nadelige effecten op de vleermuizen zoveel mogelijk te voorkomen en/of te beperken.

Tekstvak 1: Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)

Afdeling 11.2 Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) § 11.2.3, Artikel 11.46 (aanwijzing vergunningplichtige gevallen soorten habitatrichtlijn: schadelijke handelingen) Het verbod, bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, aanhef en onder g, van de wet, om zonder omgevingsvergunning een flora- en fauna-activiteit te verrichten, geldt voor: a. Het in hun natuurlijk verspreidingsgebied opzettelijk doden of opzettelijk vangen van in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV, onder a, bij de habitatrichtlijn, bijlage II bij het verdrag van Bern of bijlage I bij het verdrag van Bonn; b. Het opzettelijk verstoren van dieren als bedoeld onder a; c. Het in de natuur opzettelijk vernielen of rapen van eieren van dieren als bedoeld onder a; d. Het beschadigen of vernielen van de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld onder a; en e. Het opzettelijk plukken en verzamelen, afsnijden, ontwortelen of vernielen van planten van soorten, genoemd in bijlage IV, onder b, bij de habitatrichtlijn of bijlage I bij het verdrag van Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied.

5.4 Gunstige staat van instandhouding Om de effecten te kunnen bepalen van de geplande werkzaamheden, moet gekeken worden naar de gunstige staat van instandhouding van de soorten op lokaal niveau en naar de landelijke staat van instandhouding van de soort. De staat van instandhouding wordt als gunstig beschouwd wanneer:

29

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

•

Uit populatiedynamische gegevens blijkt dat de soort nog steeds een levensvatbaar component is van de natuurlijke habitat waarin de soort voorkomt en dat vermoedelijk op lange termijn zal blijven.

•

Het natuurlijke verspreidingsgebied van de soort niet kleiner wordt of binnen afzienbare tijd lijkt te zullen worden.

•

Er een voldoende groot habitat bestaat en waarschijnlijk zal blijven bestaan om de populatie van de soort op lange termijn in stand te houden.

Vleermuizen Gewone dwergvleermuis Volgens het kennisdocument van de Gewone dwergvleermuis, dat is opgesteld door BIJ12, wordt de Gewone dwergvleermuis nagenoeg overal in Nederland aangetroffen waar geschikte bebouwing aanwezig is (figuur 15). De hoogste dichtheden komen voor in wat oudere bebouwing met spouwmuren en open stootvoegen. Er is daarbij een duidelijke relatie tussen bewoning van mensen en het voorkomen van de Gewone dwergvleermuis. Het natuurlijke verspreidingsgebied in Zevenbergen van de Gewone dwergvleermuis zal niet kleiner worden door de voorgenomen plannen waarmee de populatie in stand gehouden kan worden (figuur 16). Doordat de omgeving van het plangebied er ongeveer hetzelfde eruitziet zal er weinig foerageergebied verloren gaan. Ook zal het plangebied ingericht worden met lanen die in de toekomst gebruikt kunnen worden als vliegroute waar nu geen bomen aanwezig zijn. Hierdoor zal de lokale verspreiding van de gewone dwergvleermuis niet afnemen.

30

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 15: Altlasblokken met aanwezigheid Gewone dwergvleermuis tussen 2020 en 2025 (NDFFVerspreidingsatlas.nl)

31

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 16: Waarnemingen 2020-2025 van de Gewone dwergvleermuis in de omgeving van Zevenbergen (waarnemingen.nl).

32

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Ruige dwergvleermuis Volgens het kennisdocument van de Ruige dwergvleermuis, dat is opgesteld door BIJ12, komt de Ruige dwergvleermuis in grote delen van het land voor (figuur 18). De soort wordt hierbij vaker in de kustgebieden en langs rivieren, meren en plassen aangetroffen dan verder het binnenland in. Het natuurlijke verspreidingsgebied in Zevenbergen van de Ruige dwergvleermuis zal niet kleiner worden door de voorgenomen plannen waarmee de populatie in stand gehouden kan worden (figuur 17). Doordat de omgeving van het plangebied er ongeveer hetzelfde eruitziet zal er weinig foerageergebied verloren gaan. Ook zal het plangebied ingericht worden met lanen die in de toekomst gebruikt kunnen worden als vliegroute waar nu geen bomen aanwezig zijn. Hierdoor zal de lokale verspreiding van de Ruige dwergvleermuis niet afnemen.

Figuur 17: Waarnemingen 2020-2025 van de Ruige dwergvleermuis in de omgeving van Zevenbergen (waarnemingen.nl).

33

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 18: Altlasblokken met aanwezigheid Ruige dwergvleermuis tussen 2020 en 2025 (NDFFVerspreidingsatlas.nl)

Rosse vleermuis Volgens het kennisdocument van de Rosse vleermuis, dat is opgesteld door BIJ12, komt de Rosse vleermuis verspreid door Nederland voor. Concentraties van kolonies zijn te vinden op plaatsen waar oud bos en open, waterrijke gebieden bijeenkomen. Echter staat de soort als kwetsbaar op de rode lijst (figuur 20). Het natuurlijke verspreidingsgebied in Zevenbergen van de Rosse vleermuis zal niet kleiner worden door de voorgenomen plannen waarmee de populatie in stand gehouden kan worden (figuur 19). Doordat de omgeving van het plangebied er ongeveer hetzelfde eruitziet zal er weinig foerageergebied verloren gaan. Ook zal het plangebied ingericht worden met lanen die in de toekomst gebruikt kunnen worden als vliegroute waar nu geen 34

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

bomen aanwezig zijn. Hierdoor zal de lokale verspreiding van de Rosse vleermuis niet afnemen.

Figuur 19: Waarnemingen 2020-2025 van de Rosse vleermuis in de omgeving van Zevenbergen (waarnemingen.nl).

35

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 20: Altlasblokken met aanwezigheid Rosse vleermuis tussen 2020 en 2025 (NDFFVerspreidingsatlas.nl)

Laatvlieger De Laatvlieger komt in grote delen van het land voor. De laatvlieger jaagt boven open tot halfopen landschap, vooral in de beschutting van opgaande elementen zoals bosranden, heggen en lanen (figuur 22). Het natuurlijke verspreidingsgebied in Zevenbergen van de Laatvlieger zal niet kleiner worden door de voorgenomen plannen waarmee de populatie in stand gehouden kan worden (figuur 21). Doordat de omgeving van het plangebied er ongeveer hetzelfde eruitziet zal er weinig foerageergebied verloren gaan. Ook zal het plangebied ingericht worden met lanen die in de toekomst gebruikt kunnen worden als vliegroute waar nu geen bomen aanwezig zijn. Hierdoor zal de lokale verspreiding van de Laatvlieger niet afnemen. 36

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 21: Waarnemingen 2020-2025 van de Laatvlieger in de omgeving van Zevenbergen (waarnemingen.nl).

37

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

Figuur 22: Altlasblokken met aanwezigheid Laatvlieger tussen 2020 en 2025 (NDFFVerspreidingsatlas.nl)

5.5 Wettelijk belang Omgevingsvergunning wordt aangevraagd op basis van het volgende wettelijk belang:

•

Dwingende redenen werkgelegenheid.

van

groot

openbaar

belang:

vergroten

aanbod

Op dit moment bestaat het plangebied uit enkele huizen en akkers. Door het aanleggen van industrieterrein Koekoek II te Zevenbergen kan er meer werkgelegenheid gecreëerd worden in de omgeving. Dit industrieterrein zal aansluiten op de toekomstige Noordelijke Randweg die om Zevenbergen loopt. 38

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

6 Mitigerende werkzaamheden De nadelige korte termijneffecten op de vleermuis kunnen met behulp van mitigerende maatregelen voorkomen en/of verminderd worden. Mitigerende maatregelen dienen voorafgaand aan en tijdens de werkzaamheden uitgevoerd te worden en zorgen ervoor dat nadelige effecten op de Gewone dwergvleermuis en Ruige dwergvleermuis voorkomen en/of verminderd worden. De volgende mitigerende maatregelen zullen worden genomen: 1. Werken in de minst kwetsbare periode; 2. inschakelen van een vleermuisdeskundige. Ter compensatie zal er een alternatieve vliegroute en alternatief foerageergebied moeten worden gerealiseerd voor de vleermuizen die zijn aangetroffen binnen het plangebied. De exacte invulling hiervan zal worden besproken met de opdrachtgever en zal worden uitgetekend in het hierop volgend werkprotocol bij een vergunningaanvraag. Beiden elementen dienen in zoveel mogelijk oorspronkelijke staat te worden aangebracht.

6.1 Werken in de minst kwetsbare periode Het plangebied wordt gebruikt als foerageergebied en vliegroute door vleermuizen. Hierdoor is in ieder geval de zomerperiode (15 april – 15 augustus) een kwetsbare periode voor de vleermuizen. In deze periode mag niet zomaar worden gewerkt. De exacte werkwijze zal worden besproken in het werkprotocol dat zal worden aangeleverd bij een vergunningaanvraag. Het plangebied wordt door diverse vogelsoorten gebruikt als nestlocatie. Met de werkzaamheden zal er een nest van de Ekster en de Zwarte kraai worden aangetast. In de broedperiode mag niet zomaar gewerkt worden. Voordat werkzaamheden mogen starten zal er een broedvogelcheck vooraf moeten worden uitgevoerd, om te controleren of de aanwezig nesten zijn verlaten.

6.2 Inschakelen van een deskundige De werkzaamheden zullen uitgevoerd worden onder begeleiding van een deskundige. Onder een deskundige wordt verstaan; een persoon die voor de situatie en soorten ten aanzien waarvan hij of zij gevraagd is te adviseren en/of te begeleiden, aantoonbare ervaring en kennis heeft op het gebied van soort specifieke ecologie. De ecologisch deskundige houdt tijdens de werkzaamheden nauwlettend in de gaten. Zodra er 39

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

beschermde soorten worden aangetroffen, worden de werkzaamheden onmiddellijk stopgezet en moet gewacht worden totdat de soorten uit zichzelf zijn vertrokken.

6.3 Opstellen ecologisch werkprotocol Een ecologisch deskundige zal voorafgaand aan de start van de werkzaamheden een ecologisch werkprotocol opstellen. Dit ecologische werkprotocol moet gedurende alle werkzaamheden op locatie aanwezig zijn en de inhoud moet bij alle betrokken werknemers bekend zijn. De activiteiten moeten aantoonbaar volgens dit protocol worden uit- gevoerd. In een ecologisch werkprotocol staat omschreven welke maatregelen getroffen worden om effecten op de vleermuizen te voorkomen. Ook staat erin hoe te handelen als deze effecten toch optreden. Er wordt onder andere in vermeld: − in welke periode gewerkt moet worden; − welke activiteiten op welke locatie(s) en op welk moment plaatsvinden; − welke maatregelen worden genomen en wat daarmee wordt gerealiseerd voor de vleermuizen en vogels; − wanneer begeleiding door een ecologisch deskundige noodzakelijk is; − hoe en waar de te verdwijnen vegetatie terug zal moeten worden geplant; − hoe de alternatieve vliegroute zal moeten worden gerealiseerd; − wie die ecologisch deskundige is en wat de deskundige exact gaat doen.

40

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

7. Alternatieven en zorgvuldig handelen 7.1 Alternatieven In de structuurvisie van de gemeente van begin deze eeuw is dit gebied reeds aangewezen als inbreidingsgebied voor bedrijvigheid. Door de komst van de noordelijke randweg ontstaat er een binnengebied waarvan het logisch is om deze te betrekken bij de kern Zevenbergen. Deze is reeds gelegen naast het bestaande bedrijventerrein De Koekoek. Doordat op dit moment een smalle woningstrook pal naast De Koekoek ligt, die tevens de gehele diepte van het terrein bestrijkt, was het onvermijdelijk dat deze in een bepaalde mate aangetast zou moeten worden, om uitbreiding van bedrijvigheid mogelijk te maken. Het idee hierbij was om de gehele strook omkatten tot bedrijventerrein, omdat het geen fijn leefklimaat zou lijken wanneer bewoners tussen 2 bedrijventerreinen in zouden komen te zitten. Op nadrukkelijk verzoek van een deel van deze bewoners zelf is hier echter op teruggekomen, en hebben is er uiteindelijk een plan ontwikkeld waarbij rekening wordt gehouden met het voortbestaan van hun woningen, in combinatie met de uitbreiding van het bedrijventerrein. In de stedenbouwkundige opzet is hierbij ook rekening gehouden met de mogelijkheid om in de toekomst af te wegen om deze woningen alsnog op te kopen bij het vertrek van de bewoners en de gehele strook op termijn alsnog te herbestemmen voor bedrijvigheid.

Voor nu is louter Achterdijk 10 betrokken bij de bedrijventerreinontwikkeling. Hier komt ook de doorsteekweg vanuit het bestaande bedrijventerrein, dat beide terreinen met elkaar zal verbinden. In de omgeving van het plangebied zijn er nog andere stukken grond aanwezig die gebruikt kunnen worden als alternatief. Echter is de kans erg groot dat deze gebieden ook als foerageergebied of vliegroute kunnen fungeren.

7.2 Zorgvuldig handelen Om te voldoen aan het zorgvuldigheidsbeginsel uit de Omgevingswet, wordt tijdens de werkzaamheden de zorgplicht uit artikel 1.11 van deze wet in acht genomen. Dit houdt in dat mogelijke nadelige gevolgen voor alle plant -en diersoorten (ook de onbeschermde), voor zover redelijk, zoveel mogelijk vermeden worden. Zo zal, voorafgaand aan de werkzaamheden, een inspectie van het werkterrein uitgevoerd worden, zodat eventueel op het terrein aanwezige dieren (zoals egels) verplaatst kunnen worden naar een locatie waar geen werkzaamheden plaatsvinden. Tenslotte geldt voor alle plant- en diersoorten (ook de onbeschermde) de zorgplicht. Deze houdt in dat mogelijke nadelige gevolgen voor planten en dieren, voor zover redelijk, zoveel mogelijk vermeden moeten worden. Manieren om aan de zorgplicht te voldoen zijn bijvoorbeeld: 41

Activiteitenplan aanleg bedrijventerrein Koekoek II in Zevenbergen Noord te Moerdijk

•

• • •

•

Er wordt gelegenheid gegeven aan amfibieën en grondgebonden zoogdieren, die tijdens de werkzaamheden worden gevonden, te vluchten of zich te verplaatsen naar een schuilplaats buiten het bereik van de werkzaamheden. Dit gebeurt door onder andere vegetatie of bodemmateriaal (takken, stronken, steenhopen) gefaseerd te verwijderen; In verband met verstoring van aanwezige dieren worden de werkzaamheden zoveel mogelijk overdag uitgevoerd; In verband met verstoring van aanwezige dieren worden de werkzaamheden zoveel mogelijk buiten het broedseizoen (15 maart - 15 juli) uitgevoerd; In verband met verstoring van aanwezige dieren wordt er zo min mogelijk verlichting gebruikt, wordt er gebruik gemaakt van rode verlichting en zijn de lichtbronnen naar beneden gericht; Waar nodig kan er gebruik gemaakt worden van ecologische begeleiding tijdens de werkzaamheden voor bijvoorbeeld het herkennen van een beschermde plant, het aanwijzen van een exacte locatie van een nest, groei-, of rustplaats, het op juiste wijze plaatsen of verwijderen van amfibieschermen, nestkasten, etc.

42

Referenties • • • • • • • • • •

BIJ12, (2017). Kennisdocument de Rosse vleermuis, versie 1.0, juli 2017 BIJ12, (2024 a). Kennisdocument de Gewone dwergvleermuis, versie 2.0, april 2024 BIJ12, (2024 b). Kennisdocument de Ruige dwergvleermuis, versie 2.0, augustus 2024 De la Mar, J. J. (2024). Aanvullend onderzoek naar diverse soortgroepen voor de realisatie van bedrijventerrein De Koekoek II te Zevenbergen Noord (Nr. P23-064/ W2392). NDFF-verspreidingskaarten Regels op de kaart Sovon.nl Vincken, M. (2023). Quickscan Flora en Fauna Zevenbergen Noord te Moerdijk (2211/090/MVI-01, versie 0). Waarnemingen.nl Zoogdiervereniging.nl

Bijlagen Bijlage 1: Huidige werknemers NWCAdvies Rob Haan

Werkzaam bij het NWC sinds 1986

Specialisatie: Zoogdieren, vogels, herpetofauna, dagvlinders, vleermuizen.

Ing. Alexandra Haan

Werkzaam bij het NWC sinds 1997

Specialisatie: Omgevingswet / Wet natuurbescherming, zoogdieren, vogels, amfibieën, libellen, vleermuizen, ongewervelden.

Drs. Hans Bruning Specialisatie: Flora, schimmels, mossen, slakken, zoogdieren.

Werkzaam bij het NWC sinds 2001

Esmeralda van de Keur Specialisatie: Vleermuizen, libellen, sprinkhanen, amfibieën, schimmels.

Werkzaam bij het NWC sinds 2021

Robin van der Made Specialisatie: Vleermuizen, libellen, sprinkhanen, amfibieën, schimmels.

Werkzaam bij het NWC sinds 2021

Floor Konings Bsc Specialisatie: Flora, zoogdieren.

Werkzaam bij het NWC sinds 2023

Ir. Rayan Majoor Werkzaam bij het NWC sinds 2023 Specialisatie: Flora, insecten, ongewervelden, invasieve exoten, agrarische systemen. Joost de la Mar Bsc

Werkzaam bij het NWC sinds 2023

Specialisatie: Herpetofauna, vissen, aquatische flora en fauna.

Marijn van Drongelen Bsc

Werkzaam bij het NWC sinds 2023

Specialisatie: Flora, insecten, vogels.

Ir. Laura Riemens Specialisatie:

Werkzaam bij het NWC sinds 2024

Vogels.

Ir. Laurens van der Graaff Specialisatie: Flora, vogels.

Werkzaam bij het NWC sinds 2024

Mirjam den Ouden

Werkzaam bij het NWC sinds 2024

Specialisatie: Dagvlinders, vogels, vleermuizen. Robin Versluis Bsc Specialisatie: Insecten, vleermuizen.

Bijlage 2: Beschermde soorten Omgevingswet

Werkzaam bij het NWC sinds 2024

In het kader van de Omgevingswet worden alle in Europa voorkomende en in het wild levende vogels beschermd en onderstaande soorten uit overige soortgroepen:

Amfibieën Alpenwatersalamander Bastaardkikker1 Boomkikker

Heikikker Kamsalamander Kleine watersalamander1 Knoflookpad Meerkikker1

Poelkikker Rugstreeppad Vinpootsalamander

Aardbeivlinder Apollovlinder Bosparelmoervlinder

Grote vos Grote vuurvlinder Grote weerschijnvlin- der

Sleedoornpage Spiegeldikkopje Tijmblauwtje

Boszandoog Bruin dikkopje Bruine eikenpage Donker pimpernelblauwtje Duinparelmoervlinder

Iepenpage Kleine heivlinder Kleine ijsvogelvlinder Kommavlinder Moerasparelmoervlinder Pimpernelblauwtje

Veenbesblauwtje Veenbesparelmoervlinder Veenhooibeestje Veldparelmoervlinder Zilveren maan

Grote bosmuis Grijze zeehond Haas7 Hamster Hazelmuis Hermelijn9 Huisspitsmuis1 Konijn5 Lynx Molmuis11 Noordse woelmuis Ondergrondse woelmuis6 Otter Ree1

Rosse woelmuis1 Steenmarter10 * Tweekleurige bosspitsmuis 4 Veldmuis1 Veldspitsmuis Vos1 Waterspitsmuis West-Europese egel3 Wezel8 Wild zwijn12 Wilde kat Woelrat2

Bruine kikker1 Geelbuikvuurpad Gewone pad1

Vroedmeesterpad Vuursalamander

Dagvlinders

Gentiaanblauwtje Grote parelmoervlinder

Zilverstreephooibeestje

Grondgebonden zoogdieren Aardmuis1 Bever Boommarter Bosmuis1 Bunzing9 Damhert Das Dwergmuis1 Dwergspitsmuis1 Edelhert Eekhoorn* Eikelmuis Gewone bosspitsmuis1 Gewone zeehond

Haften Oeveraas

Kevers Brede geelrandwaterroofkeGestreepte waterroofkever Heldenbok

Kreeftachtigen

Juchtleerkever ver Vermiljoenkever Vliegend hert

Wolf

Europese rivierkreeft

Libellen Beekrombout Bosbeekjuffer Bronslibel Donkere waterjuffer Gaffellibel Gevlekte glanslibel

Gevlekte witsnuitlibel Gewone bronlibel Groene glazenmaker Hoogveenglanslibel Kempense heidelibel Mercuurwaterjuffer

Noordse winterjuffer Oostelijke witsnuitlibel Rivierrombout Sierlijke witsnuitlibel Speerwaterjuffer

Kemp’s zeeschildpad Lederschildpad Levendbarende hagedis* Muurhagedis

Ringslang Soepschildpad Zandhagedis

Nachtvlinders Teunisbloempijlstaart

Reptielen Adder Dikkopschildpad Gladde slang Hazelworm*

Sporenplanten Varens Blaasvaren Groensteel Kleine vlotvaren Schubvaren

Bladmossen Geel schorpioenmos Tonghaarmuts

Vissen Beekdonderpad Beekprik Elrits

Europese steur Gestippelde alver Grote modderkruiper

Kwabaal Noordzeehouting

Akkerboterbloem Vaatplanten

Groenknolorchis Groot spiegelklokje Grote bosaardbei Grote leeuwenklauw Honingorchis Kalkboterbloem Kalketrip Kartuizer anjer Karwijselie Kleine ereprijs Kleine schorseneer Kleine wolfsmelk Kluwenklokje Knollathyrus Knolspirea Korensla Kranskarwij

Pijlscheefkelk Roggelelie Rood peperboompje Rozenkransje Ruw parelzaad Scherpkruid Schubzegge Smalle raai Spits havikskruid Steenbraam Stijve wolfsmelk Stofzaad Tengere distel Tengere veldmuur Trosgamander Veenbloembies Vliegenorchis

Akkerdoornzaad Akkerogentroost Beklierde ogentroost Berggamander Bergnachtorchis Blauw guichelheil Bokkenorchis Bosboterbloem Bosdravik Brave hendrik Brede wolfsmelk Breed wollegras Bruinrode wespenorchis Dennenorchis Dreps Drijvende waterweegbree

Echte gamander

Kruipend scherm

moeras-

Vroege ereprijs

Geelgroene wespenorchis Geplooide vrouwenmantel Getande veldsla Gevlekt zonneroosje beloeGlad biggenkruid Gladde zegge Groene nachtorchis

Lange zonnedauw Liggende ereprijs Liggende raket Moerasgamander Muurbloem Naakte lathyrus Naaldenkervel

Wilde ridderspoor Wilde weit Wolfskers Zandwolfsmelk Zinkviooltje Zomerschroeforchis Zweedse kornoelje

Grote hoefijzerneus Grote rosse vleermuis Ingekorven vleermuis Kleine dwergvleermuis Kleine hoefijzerneus Laatvlieger Meervleermuis

Mopsvleermuis Noordse vleermuis Rosse vleermuis Ruige dwergvleermuis Tweekleurige vleermuis Vale vleermuis Watervleermuis

Vleermuizen Baardvleermuis Bechsteins vleermuis Bosvleermuis Brandts vleermuis Franjestaart Gewone dwergvleermuis Gewone grootoorvleermuis Grijze grootoorvleermuis

Weekdieren Bataafse stroommossel

Platte schijfhoren

Zeezoogdieren Bruinvis

Gewone vinvis

Spitssnuitdolfijn van Gray

Bultrug

Griend

Tuimelaar

Butskop

Grijze dolfijn

Walrus

Dwergpotvis

Kleine zwaardwalvis

Witflankdolfijn

Dwergvinvis

Narwal

Witsnuitdolfijn

Gestreepte dolfijn

Noordse vinvis

Witte dolfijn

Gewone dolfijn

Orka

Gewone spitssnuitdolfijn

Potvis

Franjegentiaan

Kruiptijm

1 2 3 4 5

Wilde averuit

Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies. Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies m.u.v. Gelderland. Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies m.u.v. Overijssel. Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies m.u.v. Zuid-Holland. Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies m.u.v. Utrecht en Zeeland.

Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies m.u.v. Friesland, Overijssel en ZuidHolland. 7 Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies m.u.v. Groningen, Utrecht en Zeeland. 8 Voor deze soort geldt enkel in Groningen, Limburg, en Zuid-Holland een vrijstelling. 9 Voor deze soort geldt enkel in Limburg en Zuid-Holland een vrijstelling. 10 Voor deze soort geldt enkel in Friesland een vrijstelling. 11 Voor deze soort geldt enkel in Limburg een vrijstelling. 12 Voor deze soort geldt enkel in Noord-Brabant een vrijstelling. 6

*In de provincie Limburg geldt overigens voor de soorten Hazelworm, Levendbarende hagedis, Eekhoorn en Steenmarter een seizoensgebonden vrijstelling.

Bijlage 3: Vleermuizen en ruimtelijke ingrepen Vleermuizen en hun leefgebied worden beschermd door de Omgevingswet moet worden of de ingreep nadelige invloed kan hebben op vleermuizen en hoe hiermee omgegaan moet worden. Verblijfplaatsen Vleermuizen maken het hele jaar door gebruik van verschillende verblijfplaatsen (o.a. in bomen en gebouwen). Vleermuisverblijfplaatsen zijn op te delen in verschillende typen: winterverblijfplaats (waar overwinterd wordt), dagkwartieren (waar de mannetjes in de kraamkolonieperiode overdag zitten, alleen of in kleine groepjes), kraamkolonies (vrouwtjes en hun jongen, vaak in grote groepen), paar-verblijven (waar gepaard wordt, vaak in het najaar, soms gelijk aan de winterverblijfplaats) en tussenkwartieren (gebruikt in de periode tussen overwinteren en de zomerperiode in). Per type verblijfplaats gebruiken vleermuizen vaak meerdere verblijven waartussen gewisseld wordt, bijvoorbeeld wanneer elders het klimaat geschikter is of om aan parasieten te ontkomen. Vleermuizen zijn wel zeer honkvast wat betreft de typen verblijven die ze gebruiken. Dit betekent dat hun verblijven belangrijk zijn voor instandhouding van de populatie en dat deze daarom beschermd worden door de wet. Sinds mei 2009 is het Vleermuisprotocol vastgesteld.

Dit is opgesteld door het Netwerk Groene Bureaus en de Zoogdiervereniging VZZ in overleg met de Dienst Landelijk Gebied (DLG) en de Gegevensautoriteit Natuur (GaN). Het protocol dient als leidraad voor het bepalen hoe en hoe vaak geïnventariseerd moet worden om te voldoen aan de wetgeving. Voor het bepalen of een gebouw of een potentieel geschikte boom van belang is als vleermuisverblijfplaats, is over het algemeen een langlopend onderzoek nodig (van april/mei t/m september/oktober) en zijn 4 tot 7 bezoeken nodig. Om onnodige vertraging te voorkomen, wordt daarom aangeraden om in de planning van de voorgenomen plannen rekening te houden met deze onderzoeksperiode. Maatregelen ten behoeve van vleermuizen zijn nodig: • •

indien sprake is van een verblijfplaats die van significant belang is of zou kunnen zijn en/of; indien vleermuizen aangetroffen zijn.

Er is sprake van een significant belangrijke verblijfplaats (ook wel vaste verblijfplaats genoemd, een verblijfplaats die van belang is voor een populatie) als: • • • •

er sprake is van een kraamkolonie; er sprake is van een belangrijke overwinteringsplaats of paarplaats; er geen alternatieve verblijfplaatsen in de directe omgeving beschikbaar zijn; de gunstige staat van instandhouding van de (populatie van) de soort in het geding is bij het verdwijnen van de verblijfplaats.

De te nemen maatregelen moeten ervoor zorgen dat verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming niet overtreden worden. Dit betekent dat er geen dieren gedood, verwond of actief verstoord mogen worden en dat in geval van significant belangrijke verblijfplaatsen deze behouden moeten blijven of anders tijdig op een goede manier vervangen dienen te worden. De functie die het leefgebied voor de betreffende populatie vervult, moet onverminderd blijven bestaan. Om te voorkomen dat dieren gedood, verwond of actief verstoord worden, kunnen de volgende mitigerende maatregelen nodig zijn: •

niet slopen in de winterslaapperiode (in deze periode kan zelden met zekerheid worden vastgesteld dat vleermuizen afwezig zijn in een potentieel geschikt en onoverzichtelijk object, omdat ze

•

vlak voor de sloop onderzoeken of er individuen aanwezig zijn in het te slopen object. Zijn deze

dan ook ’s nachts passief zijn. Dat maakt ze in deze periode overigens extra kwetsbaar); wel aanwezig dan geldt dat gewacht moet worden tot het dier of de dieren weg zijn. Om zeker te weten of de mitigerende maatregelen voldoende zijn kan een ontheffing aangevraagd worden bij de provincie waarin de ingreep plaatsvindt. Een afwijzingsbrief, die stelt dat geen ontheffing nodig is, ‘omdat als de voorgestelde maatregelen genomen worden er immers geen verboden overtreden worden’ geldt als goedkeuring van de voorgestelde maatregelen. Zijn de maatregelen niet voldoende, dan moeten deze aangepast worden. Als dat niet mogelijk is of wanneer compenserende maatregelen nodig zijn (bijvoorbeeld aanbieden van alternatieve verblijfplaatsen), is een ontheffing nodig. Deze wordt alleen verstrekt in geval van projecten waarbij sprake is van een groot openbaar belang. Jachtgebied en vliegroutes Naast verblijfplaatsen bestaat het leefgebied van vleermuizen ook uit foerageergebied en vliegroutes (vaak bomenrijen of waterlopen). Deze zijn ook beschermd als zij van significant belang zijn. Zij gelden als significant belangrijk indien bij aantasting de functionaliteit van de verblijfplaats(en) in het geding komt. Is dat het geval, dan zijn maatregelen nodig die dit voorkomen, anders is een ontheffing nodig.

Ook hier geldt dat deze alleen verstrekt wordt in geval van projecten waarbij sprake is van een groot openbaar belang.

Bijlage 4: Vogels en ruimtelijke ingrepen Als mitigerende maatregelen genomen kunnen worden om de functionaliteit van de voortplantingsen/of vaste rust- en verblijfplaats te garanderen, hoeft geen ontheffing van de Wet Natuurbescherming aangevraagd te worden. Om zeker te weten of de mitigerende maatregelen voldoende zijn en er in-derdaad geen ontheffing nodig is, kan een ontheffing aangevraagd worden om de maatregelen (goed) te laten keuren. Indien goedgekeurd, wordt door de provincie een “positieve afwijzing” afgegeven. Als geen maatregelen genomen kunnen worden om de functionaliteit van de voortplantings- en/of rust- en verblijfplaats te garanderen of wanneer compenserende maatregelen nodig zijn (bijvoorbeeld het aanbieden van alternatieve verblijfplaatsen), dient een ontheffing aangevraagd te worden op grond van een wettelijk belang uit de Vogelrichtlijn. De aanvraag wordt beoordeeld op de volgende punten: • • •

Is er een wettelijk belang? Is er een andere bevredigende oplossing? Komt de gunstige staat van instandhouding in gevaar?

“Ruimtelijke inrichting en ontwikkeling” of een “dwingende reden van groot openbaar belang” gelden echter niet als een wettelijk belang. Dit betekent dat de provincie in het kader van ruimtelijke ingrepen alleen een positieve afwijzing af kan geven. Bescherming van vogelnesten Artikel 3.1 lid 2 uit de Wet Natuurbescherming luidt: “Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen”. Voorafgaand en tijdens de werkzaamheden moet rekening gehouden worden met eventueel aanwezige vogelnesten. Er is sprake van een nest wanneer er nestindicatief gedrag is waargenomen en/of er een broedsel aanwezig is. Het vernielen of beschadigen van een nest is verboden. Dit geldt voor al-le vogelsoorten. De meeste vogels maken echter elk broedseizoen een nieuw nest of zijn goed in staat om een nieuw nest te maken. Deze vogelnesten voor eenmalig gebruik vallen alleen onder de bescherming van de Wnb wanneer het in gebruik is (tijdens het broedseizoen). Wanneer een dergelijk nest niet in gebruik is, is geen ontheffing nodig voor het vernielen of beschadigen ervan. Verstoring van vogels is ook verboden, maar er bestaat een uitzondering voor verstoring die niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort (artikel 3.1 lid 5 Wnb).

Dit betekent dat verstoring tijdens het broedseizoen toegestaan is, mits de staat van instandhouding van de betreffende vogelsoort gewaarborgd blijft. Een (beperkt) aantal soorten bewoont het nest permanent of keert elk jaar terug naar hetzelfde nest. Verblijfplaatsen van deze vogelsoorten zijn niet alleen beschermd wanneer ze in gebruik zijn, maar het hele jaar: 1. Nesten die, behalve gedurende het broedseizoen als nest, buiten het broedseizoen in gebruik zijn als vaste rust- en verblijfplaats (voorbeeld: Steenuil). 2. Nesten van koloniebroeders die elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en die daarin zeer honkvast zijn of afhankelijk zijn van bebouwing of biotoop. De (fysieke) voorwaarden voor de nest-

plaats zijn vaak zeer specifiek en limitatief beschikbaar (voorbeeld: Roek, Gierzwaluw en Huismus). 3. Nesten van vogels, zijnde geen koloniebroeders, die elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en die daarin zeer honkvast zijn of afhankelijk van bebouwing. De (fysieke) voor-waarden voor de nestplaats zijn vaak zeer specifiek en limitatief beschikbaar (voorbeeld: Ooievaar, Kerkuil en Slechtvalk). 4. Vogels die jaar in jaar uit gebruik maken van hetzelfde nest en die zelf niet of nauwelijks in staat zijn een nest te bouwen (voorbeeld: Boomvalk, Buizerd en Ransuil). Tot slot is er nog een categorie 5: Nesten van vogels die weliswaar vaak terugkeren naar de plaats waar zij het jaar daarvoor hebben gebroed of de directe omgeving daarvan, maar die wel over voldoende flexibiliteit beschikken om, als de broedplaats verloren is gegaan, zich elders te vestigen. Voor deze soorten is extra onderzoek nodig, ook al zijn hun nesten niet jaarrond beschermd; deze soorten zijn namelijk wel jaarrond beschermd als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen. Hieronder de lijst met jaarrond beschermde vogelnesten: