CConstaterende datMoerdijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 5 - TAM-omgevingsplan Kleine Kernen 'Langeweg, Noordhoek en Klundert'

Commissievergadering 27 augustus 2026, gemeente MoerdijkBij agendapunt: Vaststelling wijziging TAM-omgevingsplan Kleine Kernen 'Langeweg, Noordhoek en Klundert'263.179 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 20 van 30

Wanneer de criteria gaafheid en conservering samen bovengemiddeld scoren (vijf of zes punten), is de vindplaats in principe behoudenswaardig. Bij een hoge score kan op grond van de inhoudelijke kwaliteiten de vindplaats echter toch niet behoudenswaardig zijn. Bij een lage score (vier punten of minder) kan op grond van de inhoudelijke kwaliteit toch nog sprake zijn van een behoudenwaardige vindplaats (zie hieronder). Bij de fysieke kwaliteit wordt de mate waarin archeologische overblijfselen nog intact en in hun oorspronkelijke positie aanwezig zijn, beoordeeld op gaafheid (de sporen en vondsten en in relatie tot elkaar en in relatie met de omgeving) en conservering (de vondsten). Bijlage IV van de KNA noemt de volgende parameters om de gaafheid te beoordelen: • aanwezigheid van sporen; • gaafheid sporen; • ruimtelijke gaafheid; • stratigrafie intact; • mobilia in situ; • ruimtelijke relatie tussen mobilia onderling; • ruimtelijke relatie tussen mobilia en sporen; • aanwezigheid antropogeen biochemisch residu; • stabiliteit van de natuurlijke omgeving. Voor de conservering wordt gekeken naar de conservering van het vondstmateriaal op zich. Afb. 6.1 Stroomdiagram waarderingsproces (bron: CCvD 2028, Bijlage IV). Langeweg, Kloosterlaan 24 29 De beoordeling is gerelateerd aan de archeoregio waarin de vindplaats zich bevindt.

Een vlakgraf zonder botmateriaal maar met een lijksilhouet krijgt in pleistoceen Nederland een hoge waardering. In Holoceen Nederland kan de afwezigheid van botmateriaal juist leiden tot een lage waardering, omdat botmateriaal in dit deel juist wel verwacht kan worden. Een vindplaats wordt op basis van fysieke kwaliteit als in principe behoudenswaardig aangemerkt, als er een bovengemiddeld, vijf of zes punten, wordt gescoord. Bij een middelmatige tot lage score, tot en met vier punten, wordt naar de inhoudelijke kwaliteit gekeken om te bepalen of een vindplaats toch behoudenswaardig is. Bij een hoge score (zeven of meer punten) op inhoudelijke kwaliteit kan een vindplaats alsnog als behoudenswaardig worden aangemerkt. n Inhoudelijke kwaliteit Na de beoordeling van de fysieke kwaliteit wordt naar de inhoudelijke kwaliteit (zeldzaamheid, informatiewaarde en ensemblewaarde) van de vindplaats gekeken. • In welke mate is een bepaalde vindplaats schaars in een bepaald gebied (zeldzaamheid)? • Wat is de betekenis van de vindplaats als bron van kennis over het verleden (informatiewaarde)? • Welke meerwaarde kan aan de vindplaats worden toegekend als je kijkt naar de archeologische en landschappelijke context van de vindplaats (ensemblewaarde)? Bij een bovengemiddelde score (zeven punten of meer) op de deze drie onderdelen wordt de vindplaats als behoudenswaardig aangemerkt.

Bij een lagere waardering kan eventueel op grond van de representativiteit nog sprake zijn van een behoudenswaardige vindplaats. Bij representativiteit wordt de mate bepaald waarin een vindplaats karakteristiek is voor een bepaalde periode of een gebied. De representativiteit is alleen relevant indien bij het uitvoeren van de waardering het vermoeden bestaat dat duurzaam behoud van de vindplaats gerealiseerd kan worden. Het waardeoordeel van de vindplaats neemt toe naarmate er meer informatie beschikbaar is over vergelijkbare vindplaatsen uit dezelfde periode en hetzelfde gebied. In het plangebied is één vindplaats vastgesteld. Hieronder volgt de waardering van deze vindplaats en de scores samengevat in een waarderingstabel. Het hoofdstuk sluit af met een advies over eventueel vervolgonderzoek in het plangebied. 6.2.2 Vindplaats 1 Vindplaats 1 bestaat uit een greppel die samenvalt met een perceelgrens die al in het begin van de 19e eeuw bestond. De greppel is vermoedelijk in de jaren ’30 van de 20e eeuw gedempt. Tabel 6.1 Waardering van de vindplaats volgens de criteria van de KNA. Langeweg, Kloosterlaan 24.

Archeologische waarderingstabel volgens KNA Vindplaats 1 Waarden Criteria Scores Hoog Midden Laag Beleving Schoonheid Wordt niet gescoord Herinneringswaarde Wordt niet gescoord Fysieke kwaliteit Gaafheid 2 Conservering Wordt niet gescoord Inhoudelijke kwaliteit Zeldzaamheid 1 Informatiewaarde 1 Ensemblewaarde 1 Representativiteit N.v.t. n Beleving De vindplaats is niet bovengronds zichtbaar en herinnert niet aan een historische gebeurtenis. De vindplaats wordt daarom niet gescoord op schoonheid en herinneringswaarde. Proefsleuvenonderzoek 30 n Fysieke kwaliteit De greppel is afgedekt door een ophogingslaag en de oorspronkelijke bouwvoor maar wordt binnen het plangebied doorsneden door de bouwput behorende tot het huidige schoolgebouw. Op gaafheid scoort de vindplaats daarom middelhoog. Afgezien van enkele brokjes cement is er geen vondstmateriaal in de greppel aangetroffen, op conservering kan de vindplaats dus in feite niet gewaardeerd worden. n Inhoudelijke kwaliteit Vergelijkbare sporen als de greppel (greppels/perceelgrenzen uit de nieuwe tijd) worden veelvuldig bij archeologische onderzoek aangetroffen. Op zeldzaamheid scoort de vindplaats daarmee laag. Nader onderzoek naar de greppel zal naar verwachting weinig aanvullende kennis opleveren, op informatiewaarde scoort de vindplaats daarom eveneens laag.

De greppel maakt in principe deel uit van een grotere perceleringssysteem. Deze samenhang zorgt echter nauwelijks voor een toegevoegde waarde. Ook op ensemblewaarde wordt de vindplaats daarom laag gescoord. 6.3 Advies Op grond van de waardering van de vindplaats, zoals weergegeven in par. 6.2, wordt deze niet-behoudenswaardig geacht. Op basis daarvan is het advies van BAAC dan ook om het plangebied vrij te geven voor de voorgenomen werkzaamheden. Bovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Dit betekent niet dat reeds gestart kan worden met bodemverstorende activiteiten of de daarop voorbereidende activiteiten. Het selectieadvies dient namelijk eerst beoordeeld te worden door de bevoegde overheid wat uiteindelijk leidt tot een selectiebesluit. Hoewel getracht is een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethoden, kan de aanwezigheid van archeologische sporen of resten nooit volledig worden uitgesloten in de gebieden waarvoor geen vervolgonderzoek wordt aanbevolen. BAAC wil er daarom op wijzen dat men bij bodemverstorende activiteiten alert dient te zijn op de aanwezigheid van archeologische waarden (zoals vondstmateriaal en grondsporen). Bij het aantreffen van deze waarden dient men hiervan melding te maken bij het Ministerie van OC&W (in de praktijk de RCE, Omgevingswet afdeling 19.2).

7 | Geraadpleegde bronnen Literatuur | Geraadpleegde kaarten en websites Boin, B., 2024: Plan van Aanpak. Project: A-24.0678 | ArcGIS Online, http://www.arcgis.com, 27-11-2024. Langeweg, Kloosterlaan 24, ’s-Hertogenbosch. Archis 3, Archeologisch Informatiesysteem, RCE. Centraal College van Deskundigen 2018: Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) Landbodems, versie 4.1. | Kadasterkaart (minuutplan en OAT), 1811-1832, http:// Gouda (SIKB). | beeldbank.cultureelerfgoed.nl, 27-11-2024. Damoiseaux, J.H. & G.A. Vos, 1987: Toelichting bij | Topotijdreis kaartblad 44 West Oosterhout. Wageningen. | Https://topotijdreis.nl/kaart/1854/@104930,406745,10.9 8, 27-11-2024 Ellenkamp, G.R., 2023: Verdronken en weer teruggewonnen. Actualisatie van de archeologiekaarten van de gemeenten Etten-Leur, Oosterhout, Moerdijk en Drimmelen, Weesp (RAAP rapport 6065). Kubistal, P.S., 2023: Jachtkampen langs de Mark. Opgravingen van steentijdkampementen in het plangebied Windenergie A-16, deelgebied B-2, gemeente Moerdijk). ’s Hertogenbosch (BAAC-rapport A-21.1112). Wal, A. ter, 2024: Langeweg Kloosterlaan 24 PvE_IVO_P. ’s Hertogenbosch (BAAC rapport A-24.0677). Weerheijm, W.J., I.S.J. Beckers & V.H.J. Smits, 2024: Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Kloosterlaan 24 te Langeweg, gemeente Moerdijk.

Ruimtelijk advies op basis van bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek(verkennende fase), Amersfoort (Vestigia rapport V2594). Langeweg, Kloosterlaan 24 | 31 Proefsleuvenonderzoek 32 33Langeweg, Kloosterlaan 24 8 Bijlagen Bijlage 1 Geologische en archeologische tijdvakken Bijlage 2 Onderzoeksvragen uit het Programma van Eisen Proefsleuvenonderzoek 34 Langeweg, Kloosterlaan 24 35 Bijlage 1 Geologische en archeologische tijdvakkenBBiijjllaaggee 11:: GGeeoollooggiisscchhee eenn aarrcchheeoollooggiisscchhee ttiijjddvvaakkkkeenn Ouderdom (jr) 0 = 1950 n. Chr. Chronostratigrafie MIS Lithostratigrafie 11.650 KKwwaarrttaaiirr Laat HHoolloocceeeenn (warme periode) 1 Formaties: Naaldwijk (marien), Nieuwkoop (veen), Echteld (fluviatiel) Formatie van Boxtel (eolisch en lokaal terrestrisch) Formatie van Beegden (Maas) 12.850 PPlleeiissttoocceeeenn Laat Weichselien (ijstijd) Laat- Weichselien (Laat- Glaciaal) Late Dryas (koud) 2 Formatie van Kreftenheye (Rijn) 13.900 Allerød (warm) 14.030 Vroege Dryas (koud) 14.640 Bølling (warm) 30.000 Midden- Weichselien (Pleniglaciaal) Laat- Pleniglaciaal (zeer koud) 3 60.000 Midden- Pleniglaciaal (koud) 75.000 Vroeg- Pleniglaciaal (zeer koud) 4 117.000 Vroeg- Weichselien (gematigd koud) 5a 5b 5c 5d 130.000 Eemien (warme periode) 5e Eem Formatie (marien, lagunair en lacustrien) 370.000 Midden Midden Saalien (ijstijd) 6-10 Formatie van Drente

(Glaciaal) Formatie van Urk (Rijn) 410.000 Holsteinien (warme periode) 11 475.000 Elsterien (ijstijd) 12 Formatie van Peelo (Glaciaal) 850.000 Cromerien (warme periode) 13- 22 Formatie van Sterksel (Rijn) Formatie van Stamproy (eolisch en lokaal terrestrisch) 2.600.000 Vroeg Vroeg Pre-Cromerien 23- 104 Chrono-, zuurstofisotopen- en lithostratigrafie voor Noordwest-Europa naar De Mulder et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Berendsen (2008) en Cohen et al. (2009). Archeologische periode-indeling en ouderdom volgens de Rijksdienst voor Cultuurhistorisch Erfgoed (RCE). Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2008). Pollenzones volgens P. Vos & P. Kiden (2005). BBiijjllaaggee 11bb:: AABBRR--ccooddeess aarrcchheeoollooggiisscchhee ttiijjddvvaakkkkeenn PPRREEHH | PPrreehhiissttoorriiee | ttoott 1122 vvoooorr CChhrr.. SSTTEEEENN | SStteeeennttiijjdd | ttoott 22000000 vvoooorr CChhrr.. PALEO | Paleolithicum/oude steentijd | tot 8800 voor Chr. PALEOV | Paleolithicum vroeg | tot 300.000 voor Chr. PALEOM | Paleolithicum midden | 300.000-35.000 voor Chr. PALEOL | Paleolithicum laat | 35.000-8800 voor Chr. PALEOLA | Paleolithicum laat A | 35.000-18.000 voor Chr. PALEOLB | Paleolithicum laat B | 18.000-8800 voor Chr. MMEESSOO | MMeessoolliitthhiiccuumm//mmiiddddeenn sstteeeennttiijjdd | 88880000--44990000 vvoooorr CChhrr..

MESOV | Mesolithicum vroeg | 8800-7100 voor Chr. MESOM | Mesolithicum midden | 7100-6450 voor Chr. MESOL | Mesolithicum laat | 6450-4900 voor Chr. NNEEOO | NNeeoolliitthhiiccuumm//nniieeuuwwee sstteeeennttiijjdd | 55330000--22000000 vvoooorr CChhrr.. NEOV | Neolithicum vroeg | 5300-4200 voor Chr. NEOVA | Neolithicum vroeg A | 5300-4900 voor Chr. NEOVB | Neolithicum vroeg B | 4900-4200 voor Chr. NEOM | Neolithicum midden | 4200-2850 voor Chr. NEOMA | Neolithicum midden A | 4200-3400 voor Chr NEOMB | Neolithicum midden B | 3400-2850 voor Chr. NEOL | Neolithicum laat | 2850-2000 voor Chr. NEOLA | Neolithicum laat A | 2850-2450 voor Chr. NEOLB | Neolithicum laat B | 2450-2000 voor Chr. BBRROONNSS | BBrroonnssttiijjdd | 22000000--880000 vvoooorr CChhrr.. BRONSV | Bronstijd vroeg | 2000-1800 voor Chr. BRONSM | Bronstijd midden | 1800-1100 voor Chr. BRONSMA | Bronstijd midden A | 1800-1500 voor Chr. BRONSMB | Bronstijd midden B | 1500-1100 voor Chr. BRONSL | Bronstijd laat | 1100-800 voor Chr. IIJJZZ | IIJJzzeerrttiijjdd | 880000--1122 vvoooorr CChhrr.. IJZV | IJzertijd vroeg | 800-500 voor Chr. IJZM | IJzertijd midden | 500-250 voor Chr. IJZL | IJzertijd laat | 250-12 voor Chr. PROTO | Protohistorie | 12 voor Chr. -450 na Chr. RROOMM | RRoommeeiinnssee ttiijjdd | 1122 vvoooorr CChhrr.. --445500 nnaa CChhrr.. ROMV | Romeinse tijd vroeg | 12 voor Chr. -70 na Chr.

ROMVA | Romeinse tijd vroeg A | 12 voor Chr.-25 na Chr. ROMVB | Romeinse tijd vroeg B | 25-70 na Chr. ROMM | Romeinse tijd midden | 70-270 na Chr. ROMMA | Romeinse tijd midden A | 70-150 na Chr. ROMMB | Romeinse tijd midden B | 150-270 na Chr. ROML | Romeinse tijd laat | 270-450 na Chr. ROMLA | Romeinse tijd laat A | 270-350 na Chr. ROMLB | Romeinse tijd laat B | 350-450 na Chr. MMEE | MMiiddddeelleeeeuuwweenn | 445500--11550000 nnaa CChhrr.. MEV | Middeleeuwen vroeg | 450-1050 na Chr. MEVA | Middeleeuwen vroeg A | 450-525 na Chr. MEVB | Middeleeuwen vroeg B | 525-725 na Chr. MEVC | Middeleeuwen vroeg C | 725-900 na Chr. MEVD | Middeleeuwen vroeg D | 900-1050 na Chr. MEL | Middeleeuwen laat | 1050-1500 na Chr. MELA | Middeleeuwen laat A | 1050-1250 na Chr. MELB | Middeleeuwen laat B | 1250-1500 na Chr. NNTT | NNiieeuuwwee ttiijjdd | 11550000--11885500 NTV | Nieuwe tijd vroeg | 1500-1650 na Chr. NTM | Nieuwe tijd midden | 1650-1850 na Chr. NTL | Nieuwe tijd laat | 1850-1950 na Chr. RREECCEENNTT | RReecceenntt | 11995500--hheeddeenn 36 | Archeologisch onderzoek Langeweg, Kloosterlaan 24 37 Bijlage 2 Beantwoording van de onderzoeksvragen uit het Programma van Eisen 1. Is er een (of zijn er meerdere) vindplaats(en) aanwezig binnen het onderzoeksgebied? Ja.

Er is een greppel aangetroffen die in ieder geval vanaf het begin van de 19e eeuw tot vermoedelijk de jaren 30 van de 20e eeuw in gebruik was. Deze greppel is als vindplaats aangemerkt. 2. Zo ja, wat is de aard, omvang, gaafheid, conservering, kwaliteit en het verloop (zowel binnen als buiten het plangebied) van de archeologische sporen en sporenclusters? Zo nee, hoe is dit te verklaren? De greppel is alleen in proefsleuf 4, aan de zuidoostzijde van het plangebied, aangetroffen. Afgaande op de historische kaarten loopt de greppel zowel in zuidoostelijke als in noordwestelijke richting door, maar onderbroken door de bouwput behorend tot het schoolgebouw, tot buiten het plangebied. De greppel kan als redelijk gaaf worden beschouwd, de conservering is bij gebrek aan vondstmateriaal onbekend. De informatiewaarde van de vindplaats is zeer beperkt. De afwezigheid van een vindplaats uit de periode laat-paleolithicum tot en met het neolithicum is mogelijk te verklaren uit de relatief lage ligging van het dekzandlandschap ter plaatse. Uit het onderzoek naar een vindplaats uit het mesolithicum op circa 1,8 km ten zuidoosten van het plangebied, bleek dat deze vindplaats zich op de top van een dekzandrug bevond, op een hoogte van circa 0,4 m -NAP .1 Binnen het huidige plangebied ligt de top van het dekzand op 1,05 tot 1,20 m -NAP . 3.

Uit welke periode dateren deze sporen en sporenclusters? Wanneer zijn de vindplaatsen weer in ongebruik geraakt? De greppel was op grond van historisch kaartmateriaal in ieder geval vanaf het begin van de 19e eeuw tot vermoedelijk de jaren 30 van de 20e eeuw in gebruik. 4. Bevinden zich tussen het vondstmateriaal opvallende vondsten die wijzen op sociale differentiatie, ambachtelijke activiteiten of rituele connotaties of op een specifieke functie van de vindplaats? De enige vondst bestaat uit twee fragmenten van een 19e -eeuwse vuurtest van roodbakkend geglazuurd aardewerk. 5. Hoe is de bodemopbouw/stratigrafie binnen het onderzoeksgebied en hoe is de relatie tussen de bodemopbouw/landschappelijke ligging en de aangetroffen vindplaats(en)? De ondergrond bestaat uit dekzand waarin zich een podzolbodem heeft ontwikkeld, afgedekt door een dun restant van een veenlaag, dat weer afgedekt is door een 60 tot 70 cm dikke kleilaag. De greppel is direct onder de oorspronkelijke bouwvoor aangetroffen en is door de klei en veenlagen tot in het zand gegraven. 6. Hoe sluiten de resultaten van het onderzoek aan op de gespecificeerde archeologische verwachtingen uit het vooronderzoek? Op grond van het vooronderzoek werd een hoge verwachting op resten uit de periode het laat-paleolithicum tot en met het neolithicum uitgesproken. Deze verwachting is niet bevestigd. 7.

Indien een of meerdere vindplaatsen zijn aangetroffen: wat is de waardering van deze vindplaatsen? Op beleving wordt de vindplaats niet gescoord, op fysieke kwaliteit scoort de vindplaats middelhoog, op inhoudelijke kwaliteit laag. Op grond van deze waardering van de vindplaats wordt deze niet-behoudenswaardig geacht. 8. Is er sprake van een of meer behoudenswaardige vindplaatsen? Zo ja, hoe dient hiermee te worden omgegaan? Nee. 9. Is vervolgonderzoek noodzakelijk, en zo ja, in welke vorm? Nee, er is geen vervolgonderzoek noodzakelijk. 10. Zijn er verstoringen aanwezig binnen het onderzoeksgebied? Zo ja, waar bevinden deze zich en tot hoe diep hebben deze de bodem verstoord? In sleuf 3 zijn twee leidingsleuven aangetroffen die de bodem tot in de C-horizont van het dekzand hebben verstoord. 1 Kubistal 2023. Archeologisch onderzoek38 11. Indien er geen vindplaats in vastgesteld, hoe is dit te verklaren (landschappelijk, verstoring, of gewoon niet aanwezig)? De afwezigheid van een vindplaats uit de periode laat-paleolithicum tot en met het neolithicum is mogelijk te verklaren uit de relatief lage ligging van het dekzandlandschap ter plaatse.

Uit het onderzoek naar een vindplaats uit het mesolithicum op circa 1,8 km ten zuidoosten van het plangebied bleek dat deze vindplaats zich op de top van een dekzandrug bevond, op een hoogte van circa 0,4 m -NAP .2 Binnen het huidige plangebied ligt de top van het dekzand op 1,05 tot 1,20 m -NAP . 2 Kubistal 2023. Langeweg, Kloosterlaan 24 Proefsleuvenonderzoek F. VAN DER LEDEN BAAC „ Graaf van Solmsweg 103 | „ Popovstraat 54 | „ info@baac.nl 5222 BS Den Bosch | 8013 RK Zwolle | „ www.baac.nl „ 073 613 62 19 | „ 038 303 66 50 Bijlage 16 Archeologisch vooronderzoek Noordhoek 657/1097 Vestigia BV Spoorstraat 5 3811 MN Amersfoort telefoon 033 277 92 00 info@vestigia.nl Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk Ruimtelijk advies op basis van bureauonderzoek Rapportnummer: V2580 Projectnummer: V24-5625 Status en versie: Definitief, Versie 2.0 In opdracht van: Gemeente Moerdijk Rapportage: W.J. Weerheijm, V.H.J. Smits Plaats en aanleverdatum: Amersfoort, 15 april 2024 Datum en autorisatie: W.A.M.

Hessing Senior KNA Archeoloog / Senior KNA Prospector, actor 97049866, 15 april 2024 Niets uit dit werk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, daaronder mede begrepen gehele of gedeeltelijke bewerking van het werk, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Vestigia BV V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk Locatiegegevens Toponiem / locatie | Noordhoek (naast nr.2), perceel F1123 Plaats | Noordhoek Gemeente | Moerdijk Provincie | Noord-Brabant Oppervlakte plangebied | Ca. 0,3 ha (gebied waar binnen de realisering van de planvorming het bodemarchief kan bedreigen) Oppervlakte onderzoeksgebied | Plangebied plus een buffer van 500 meter rondom Diepte grondwerkzaamheden | Nog onbekend (nieuwbouw, aanleg infra etc.) Huidige grondgebruik | Bebouwde kom RD-coördinaten van het plangebied | 95.480 | 406.670 Opdracht Initiatiefnemer | Gemeente Moerdijk Opdrachtgever | Gemeente Moerdijk Contactpersoon | Mevr. K. van Eijck Contactgegevens | 14 0168 Uitvoering Soort onderzoek | BO - Bureauonderzoek Zaakidentificatienummer (Archis) | 5535657100 Uitvoerder | Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie Beheerdocumentatie | Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie Projectleider | mr. W.J. Weerheijm MA, sr.

KNA BO archeoloog/ Prospector MA (38767204) Projectmedewerkers | V.H.J. Smits MA, Projectmedewerker Archeologie mr. W.J. Weerheijm MA, sr. KNA BO archeoloog/ Prospector MA (38767204) Datum uitvoering onderzoek | Maart 2024 Bevoegd Gezag Bevoegd Gezag | Gemeente Moerdijk Contactpersoon | Mevr. K. van Eijck Adviseur | Dhr. P.P.J. Kimenai (Regio West Brabant) Depot | Depot Provincie Noord-Brabant VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 | 2 V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 3 Inhoudsopgave Samenvatting en advies (LS06) .......................................................................................................................... 5 Onderbouwing advies........................................................................................................................................ 7 1 Projectomgeving ....................................................................................................................................... 7 1.1 Afbakening plangebied en consequenties toekomstig gebruik (LS01) .............................................

7 1.2 Onderzoeksdoel en -methode .......................................................................................................... 7 2 Beleidskader .............................................................................................................................................. 8 2.1 Wettelijk kader ................................................................................................................................. 8 2.2 Gemeentelijk beleid (LS01) ............................................................................................................... 8 3 Verwachtingsmodel .................................................................................................................................. 9 3.1 Natuurlijk landschap (LS04) .............................................................................................................. 9 3.2 Historisch landschap (LS02, LS03, LS04) ......................................................................................... 11 3.3 Bouwhistorische waarden (LS04) ................................................................................................... 15 3.4 Archeologische waarden (LS04) ......................................................................................................

16 3.5 Gespecificeerde archeologische verwachting (LS05) ...................................................................... 19 4 Advies vervolgonderzoek (LS06) ............................................................................................................. 21 Literatuur ......................................................................................................................................................... 22 Digitale bronnen .............................................................................................................................................. 22 Lijst van afbeeldingen ...................................................................................................................................... 23 Bijlagen en kaarten .......................................................................................................................................... 23 V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 4 Afbeelding 1 Ligging plangebied op de meest actuele luchtfoto. Bron: PDOK.

V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk Samenvatting en advies (LS06) In opdracht van de gemeente Moerdijk heeft Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd in het kader van de mogelijke nieuwbouw van woningen aan de Noordhoek (naast nr.2) te Noordhoek, gemeente Moerdijk (afbeelding 1, kaart 1). Het plangebied wordt gevormd door het perceel F1123, met een oppervlakte van ca. 0,3 ha. Het plangebied is momenteel onbebouwd. Voorafgaand aan de ingrepen dient in het kader van de wijziging van het Omgevingsplan in kaart te worden gebracht of bij de ingrepen eventueel archeologische waarden worden bedreigd. Gezien de | aard van de ingrepen (nieuwbouw, aanleg infra etc.) zullen deze mogelijk tot in de archeologisch relevante niveaus reiken. Het plangebied bevindt zich in het zuidwestelijk zeekleigebied op de overgang naar het zuidelijk zandgebied. Het onderliggende dekzand met mogelijke resten uit het Paleolithicum en Mesolithicum ligt op ca. 3,0 m -mv. Het is onbekend of de top van deze afzettin | gen nog intact is; mogelijk is deze geërodeerd. Indien deze niet is geërodeerd, geldt voor het plangebied een middelhoge verwachting. | Tijdens het Neolithicum kwam het plangebied in een uitgebreid veengebied te liggen | .

Tijdens de Middeleeuwen is het veen door stormvloeden weggeslagen waardoor het in een getijdengebied veranderde, en eventuele oudere resten mogelijk zijn geërodeerd. Nadat de omgeving van het plangebied al in de 16e eeuw was ingepolderd, bestond het plangebied tot aan 1612 uit gorzen, naast de getijdengeul van de Keene. Na de inpoldering van de Polder Nieuwland of de Mancia Winterpolder komt het plangebied weer binnendijks te liggen en wordt het ontgonnen voor agrarisch gebruik. Het plangebied is op basis van historisch kaartmateriaal tot op heden niet bewoond geweest. Advies Op basis van het bureauonderzoek worden door de voorgenomen ingrepen alleen resten van het agrarisch cultuurlandschap vanaf het begin van de 17e eeuw bedreigd. Deze resten worden niet als behoudenswaardig ingeschat. Eventuele resten uit het Paleolithicum/Mesolithicum liggen naar verwachting te diep om door de ingrepen te worden bedreigd. Vestigia adviseert dan de ook om voor het plangebied de dubbelbestemming Waarde – Archeologie te handhaven, maar adviseert geen verder onderzoek in het kader van de geplande ingrepen. Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente | Moerdijk, om een besluit te nemen ten aanzien van het beëindigen of verder laten verlopen van het onderzoeksproces. Dit besluit kan afwijken van het bovenstaande advies.

Ook wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het onderzochte gebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, arti | kel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente | Moerdijk, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) | . Naschrift Het conceptrapport is namens het bevoeg | d gezag beoordeeld door dhr. P.P.J. | Kimenai, regio-archeoloog Regio West-Brabant. In het advies d.d. 3 april 2024 | wordt als volgt aangegeven: “Het advies betreffende het selectiebesluit is om in te stemmen met het advies van Vestigia om geen vervolgonderzoek te laten uitvoeren in het kader van de voorgenomen ontwikkeling. Wel is sprake van een middelhoge verwachting op resten uit het paleo- /mesolithicum. Dit niveau bevindt zich op ca. 3,4 m beneden maaiveld (3,0 m | -NAP) en wordt niet bedreigd door de huidige ontwikkeling. Ik adviseer om voor dit niveau wel een functieaanduiding archeologie op te nemen in het Omgevingsplan.

Hierbij kan worden aang | esloten bij beleidscategorie 2a van de beleidskaart, met daarbij een afwijkende dieptegrens. Volgens beleidscategorie 2a van de beleidskaart is archeologisch onderzoek nodig bij bodemingrepen groter dan 100 m2 en dieper dan 100 cm, maar in dit geval kan wo | rden volstaan met onderzoek bij bodemingrepen groter dan 100 m2 VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 | 5 V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 6 en dieper dan 300 cm. Let wel: als men tijdens bouw- of andere werkzaamheden ondanks vooronderzoek toch op archeologische resten stuit, dan moet dit volgens artikel 5.10 van de Erfgoedwet uit juli 2016 zo spoedig mogelijk gemeld worden bij de Minister van OC&W (de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: Infodesk email: info@cultureelerfgoed.nl of tel: 033-4217456).

In dit geval kan het ook bij de gemeente of bij het meldpunt archeologische bodemvondsten van de provincie Noord -Brabant (Godfried Scheijvens 06- 18303222 / 073 681 28 12 en archeologie@brabant.nl).” V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 7 Onderbouwing advies 1 Projectomgeving 1.1 Afbakening plangebied en consequenties toekomstig gebruik (LS01) In opdracht van de gemeente Moerdijk heeft Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd in het kader van de mogelijke nieuwbouw van woningen aan de Noordhoek (naast nr.2) te Noordhoek, gemeente Moerdijk (afbeelding 1, kaart 1). Het plangebied wordt gevormd door het perceel F1123, met een oppervlakte van ca. 0,3 ha. Het plangebied is momenteel onbebouwd. Afbeelding 2 Inrichtingsschets. Bron: Gemeente Moerdijk. Voorafgaand aan de ingrepen dient in het kader van de wijziging van het Omgevingsplan in kaart te worden gebracht of bij de ingrepen eventueel archeologische waarden worden bedreigd . Gezien de aard van de ingrepen (nieuwbouw, aanleg infra etc.) zullen deze mogelijk tot in de archeologisch relevante niveaus reiken.

1.2 Onderzoeksdoel en -methode Doel van het archeologisch vooronderzoek is vast te stellen of in het plangebied sprake is (of kan zijn) van (de kans op) archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden. Hiertoe is eerst een bureauonderzoek verricht, waarbij voor het plangebied een specifiek archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld. Op basis van dit onderzoek is een advies geformuleerd in het kader van de cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), protocol 4002 Bureauonderzoek.

V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 8 2 Beleidskader 2.1 Wettelijk kader Vanaf 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Met de komst van de Omgevingswet is de zorg voor het behouden en ontwikkelen van cultureel erfgoed in twee wetten geregeld, in plaats van in een aantal verschillende wetten. Hierbij geldt dat de regels ten aanzien van de omgang met het cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving in de Omgevingswet is geregeld, en de duiding van cultureel erfgoed en de zorg voor cultuurgoederen in overheidsbezit in de Erfgoedwet. Voor de archeologie is de verdeling grofweg: het certificeringsstelsel en het aanwijzen van archeologische rijksmonumenten staat in de Erfgoedwet en de omgang met archeologie in de fysieke leefomgeving (de vergunningverlening en de integratie in de planvorming) in de Omgevingswet. De lokale invulling van de bescherming, zorg en aanwijzing van het archeologie-beleid, of voor het aanwijzen en beschermen van gemeentelijke monumenten en provinciale monumenten wordt ingekaderd door de Omgevingswet en de AmvB’s, waarbij vooral het Omgevingsbesluit, het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) van belang zijn.

Centraal instrument op lokaal niveau is het Omgevingsplan. Dit plan beziet alle aspecten van de fysieke leefomgeving op integrale wijze, inclusief cultureel erfgoed en is daarmee het eerstaangewezen instrument om uitvoering te geven aan het archeologie-beleid, of voor het aanwijzen en beschermen van gemeentelijke monumenten en provinciale monumenten. De bekende en aantoonbaar te verwachten archeologische waarden kunnen dan opgenomen worden in het omgevingsplan door bijvoorbeeld archeologie als functie op te nemen en bepaalde activiteiten toe te staan of juist te verbieden. Met uitzondering van een aantal complexe activiteiten is de gemeente bevoegd gezag. Ten aanzien van complexe activiteiten of activiteiten op toebedeelde taken zijn de Gedeputeerde Staten bevoegd gezag. De minister van Infrastructuur en Waterstaat blijft bevoegd gezag ten aanzien van de bodem en oevers van rijkswateren op grond van de Waterwet. 2.2 Gemeentelijk beleid (LS01) Volgens de geactualiseerde gemeentelijke archeologische beleidskaart (2023) ligt het plangebied in een zone aangeduid met ‘categorie 4: zones met kans op vindplaatsen van bewoning van landbouwers en/of staatssamenlevingen’. Dit betekent dat er een onderzoeksplicht bestaat bij ingrepen dieper dan 40 cm -mv, bij een oppervlakte groter dan 1000 m2.

Volgens de achterliggende verwachtingskaart ligt het plangebied op een crevasse, waar kans is op vindplaatsen gerelateerd aan bewoning uit de inpolderingsperiode. Volgens het bestemmingsplan Noordhoek (2015) had het plangebied een dubbelbestemming ‘Waarde – Archeologisch beleidsadviesgebied 8’, met een onderzoeksplicht bij ingrepen groter dan 10.000 en dieper dan 50 cm-mv. Bij de overgang naar de Omgevingswet per 1 januari 2024 is het bestemmingsplan van rechtswege overgegaan in het Omgevingsplan van de gemeente Moerdijk. V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 9 3 Verwachtingsmodel 3.1 Natuurlijk landschap (LS04) Het plangebied bevindt zich in het zuidwestelijk zeekleigebied op de overgang naar het zuidelijk zandgebied,1 op een hoogte van ca. -0,2 tot 0,5 m NAP (Afbeelding 3). De noordwest- en noordoostkant van het perceel worden gevormd door dijken met een maximale hoogte van ca. 3 m NAP. In dit gebied liggen Holocene kleiafzettingen bovenop zandafzettingen uit het Pleistoceen. Het huidige landschap heeft grotendeels vorm gekregen onder invloed van zeespiegelstijging en getijdenwerking gedurende het Holoceen (vanaf ca. 11.700 jaar geleden). Afbeelding 3 Ligging plangebied op het AHN. Bron AHN4.

In de ondergrond van het gebied kunnen Pleistocene zanden verwacht worden op een diepte van 3,4 m -mv (-3,0 m NAP)2. Deze zanden zijn door rivieren en wind afgezet, overwegend gedurende ijstijden waarin de Noordzee grotendeels droog lag. De rivierafzettingen, behorend tot de Formatie van Waalre, bestaan uit zand en kleien die afgezet zijn door een voorloper van de Rijn. Hierboven is dekzand afgezet dat behoor t tot de Formatie van Boxtel. Dit zand werd afgezet toen het landschap werd gevormd door een poolwoestijn met weinig vegetatie, waardoor de wind vrij spel had om zand te vervoeren. In plaats van dekzand en Rijnafzettingen, kunnen ook andere rivierafzettingen (behorend tot de Formatie van Stramproy) worden aangetroffen in de diepe ondergrond op een diepte van 2,4 m -mv (-2,25 m NAP).3 Bij de aanvang van het Holoceen verwarmde en vernatte het klimaat geleidelijk aan. De zeespiegel steeg als gevolg van het smelten van landijs, waardoor het grondwater steeg in noordwest Brabant. Waterafvoer stagneerde op de lage plekken in het landschap en er vond veenvorming plaats. Dit veen behoort tot de Basisveen Laag, Nieuwkoop Formatie. In het gebied is deze laag, voor zover niet geërodeerd, sterk 1 Berendsen 1997 2 https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens boor identificatie B43H0956 3 https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens boor identificatie B43H0959

V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 10 samengeperst en slechts enkele decimeters dik. In het gebied wordt op veel plaatsen geen Basisveen aangetroffen. 4 In meerdere boringen in DINOloket rondom het plangebied wordt het Basisveen niet weergegeven.5 Gedurende het Atlanticum (8.700 jaar geleden) vonden transgressies van de zee plaats, waarbij de zee zich in oostelijke richting uitbreidde. Hierbij zijn mariene afzettingen, behorende tot het Laagpakket van Wormer (Naaldwijk Formatie), boven op het Basis veen afgezet. 6 Het feit dat in boringen van DINOloket nabij het plangebied geen Laagpakket van Wormer is aangetroffen, betekent vermoedelijk dat deze afzettingen tijdens een latere periode zijn geërodeerd. Ook is het mogelijk dat het plangebied gedurende het Atlanticum buiten de invloedsfeer van de zee bleef vanwege de hogere dekzandpositie en de Laag van Wormer hier nooit afgezet is, waardoor de veengroei verder ging. De afzetting- en erosiegeschiedenis is op de specifieke locatie van het plangebied dus niet geheel bekend.

Wel wordt in de toelichting bij de bodemkaart7 uitgelegd dat de uitbreiding van het Laagpakket van Wormer ten tijde van zijn grootste verbreiding tot de lijn Steenbergen, Oud-Gastel, Oudenbosch en Hoeven reikte. Gedurende het Subboreaal (5.700 jaar geleden) ontstond een nagenoeg gesloten kustbarrière van strandwallen, waardoor de mariene invloed verminderde. Hierdoor verzoette de omstandigheden achter de strandwallen en breidde het veen zich weer uit. Dit veen staat bekend als het Hollandveen Laagpakket, Nieuwkoop Formatie. In de omgeving van het plangebied kan deze verwacht worden op een diepte vanaf 1,5 – 2,3 -mv (- 1,35 – -1,8 m NAP).8 In het Subatlanticum (2.600 jaar geleden) kwam een einde aan deze veengroei. 9 Vanaf de Middeleeuwen vonden opnieuw transgressies van de zee plaats. Bij de zee transgressies werd een deel van het Hollandveen weggeslagen en werden mariene zanden en kleien afgezet, behorend tot het Laagpakket van Walcheren (Naaldwijk Formatie). 10 Deze mariene afzettingen liggen in het plangebied aan de oppervlakte. Het krekensysteem met geulen en oeverwallen heeft een subtiel reliëf achtergelaten dat nog steeds in het huidige landschap rond het plangebied te zien is. De mens kreeg vanaf de Middeleeuwen grote invloed op het landschap.

Door veenkoepels te ontginnen en af te graven ten behoeve van turfwinning veranderde het landschap, onder andere in de vorm van bodemdaling. Hierdoor werd het land kwetsbaar voor overstromingen, wat het effect van de zee transgressies versterkte. Het veen had weinig weerstand tegen te kracht van het water en het water kon gemakkelijk via de ontginningssloten het gebied binnendringen. Verschillende stormvloeden hebben landafslag tot gevolg gehad, met name vanaf de 13e eeuw. De bekendste vloeden zijn de Sint Elisabethsvloeden, die in de 15e eeuw grote delen van het land verder hebben geërodeerd. In het gebied ontstonden grote getijdengeulen, waaronder de Keene. Hierdoor kwam het plangebied op een eiland te liggen, omsloten door de Keene in het westen en noorden, de Roode Vaart in het oosten en de Mark in het zuiden. 11 Vanwege de grootschalige landafslag geldt in deze gebieden voornamelijk een archeologische verwachting vanaf de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. Al tijdens de periode van toegenomen zeeïnvloed begon men land terug te winnen. 12 De zee voerde nieuw sediment aan, wat resulteerde in de vorming van kwelders. Deze slibden geleidelijk aan steeds verder op, waardoor uiteindelijk hoge gronden ontstonden die slechts bij hoogwater overstroomden. Op dat moment werden ze gorzen genoemd en k onden ze worden bedijkt en ingepolderd.

Op deze manier is ook de Polder Nieuwland of de Mancia Winterpolder ontstaan, die in 1612 is bedijkt, waar het plangebied in ligt.13 Op de paleogeografische landschapsreconstructie van Vos et al. 2018 is aangegeven dat het plangebied vanaf het Neolithicum in een uitgestrekt veengebied is komen te liggen. Dat veengebied blijft als zodanig 4 Stichting voor Bodemkartering 1967 5 https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens 6 Berendsen et al. 1997 7 Stichting voor Bodemkartering 1967 8 https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen. 9 Stichting voor Bodemkartering 1967. 10 Berendsen et al. 1997. 11 Ellenkamp 2023 12 Ellenkamp 2023 13 Stichting voor Bodemkartering 1967 V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk tot en met de kaart van 800 na Chr. weergegeven; op de kaart van 1250 na Chr. is het gebied in een getijdengebied veranderd, tot en met de kaart van 1500 na Chr. Het gebied is inderdaad in de 17e eeuw pas weer ingepolderd.14 Op de geomorfologische kaart ( | kaart 2) is het plangebied gekarteerd als vlakte van getijafzettingen (M72). Dit zijn vlakke landvormen die voornamelijk bestaan uit jonge zeeklei, waarop plaatselijk veenresten kunnen voorkomen. Het centrum van Noordhoek lijkt te liggen op een getij | -oeverwal (B72). Dit is een oeverwal langs getijkreken die onder invloed van getijwerking zijn ontstaan.

Deze afzettingen zijn zandiger en liggen relatief hoger dan de omgeving. Ook de afzettingen aan weerszijden van de Verlamde Vaart ten westen van het plangebied best | aan uit getij-oeverwal afzettingen. Op de bodemkaart (kaart 3) is te zien dat het plangebied bestaat ui kalkrijke poldervaaggronden in zeeklei (Mn35A). Dit zijn kalkrijke bodems met een bouwvoor bestaande uit lichte klei zonder minerale eerdlaag, en met roest en grijze vlekken beginnend binnen 50 cm. Deze bodems mak | en deel uit van de jonge zeekleipolders. Mogelijk is binnen 120 cm oudere klei of veen te vinden, maar deze zijn waarschijnlijk grotendeels opgeruimd door de getijdegeulen. Hierna is zeeklei neergelegd in de vorm van opwassen en aanwassen. 15 Ook zijn poldervaaggronden met een bouwvoor bestaande uit zware en lichte zavel (Mn25A en Mn15A respectievelijk) aanwezig rondom het plangebied. De hogere mate van zand in deze bodems hangt vermoedelijk samen met de getij | -oeverwal afzettingen, zoals die o | p de geomorfologische kaart staan aangegeven. Poldervaaggronden met een bouwvoor van zware klei (Mn45A) zijn te vinden in een lager gelegen smalle strook westelijk van de Weeldijk. Uit het AHN blijkt dat het plangebied uit een, vermoedelijk | bij de ontginning wat geëgaliseerde, vlakte bestaat met een redelijk gelijke hoogte van | -0,2 tot 0,5 m NAP.

De noordwest | - en noordoostkant van het perceel worden gevormd door dijken met een maximale hoogte van ca. 3 m NAP. Naar het zuiden, richting het centrum van Noordhoek, n | eemt de hoogte van het maaiveld geleidelijk toe naar een hoogte rond de 1 m NAP. Dit is het waarschijnlijk gevolg van getij | -oeverafzettingen. Dit geldt mogelijk ook voor het land aan weerszijden van de Verlamde Vaart, waar na de bedijking in de 1 | 6e eeuw nog altijd aanwassen hebben kunnen opslibben. Ook in de omgeving rondom Noordhoek is een subtiel reliëf zichtbaar dat mogelijk is overgebleven van een systeem met kreekruggen met kleine oeverwallen dat is gevormd tijdens de Middeleeuwen. Op basis van informatie uit het DINO-loket wordt de Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (GHG) verwacht rond 52 cm -mv, en de Gemiddeld Laagste Grondwaterstand (GLG) rond 136 cm -mv. 3.2 | Historisch landschap (LS02, LS03, LS04) Historisch-geografische ontwikkeling (LS03) De eerste vermelding van Noordhoek stamt uit ca. 1680. Het betreft dus een relatief nieuwe nederzetting. Het plangebied ligt in de Polder Nieuwland of de Mancia Winterpolder. Tot het begin van de 17e eeuw was dit een gebied met gorzen, ten westen van het ‘Oudland van Standdaarbuiten’, behorend aan de Heren van Bergen op Zoom. In 1609 geeft de domeinraad van de prins van Oranje opdracht de gorzen te voorzien van een winterdijk.

In 1612 werd een dijk aangelegd. De naam van de nieuwe polder is een samenstelling van drie gegevens. “Oorspronkelijk heette de polder 'Vrouwe Manciapolder'. Dit duidde op de vroegere eigenares Maria Mancia. In 1628 is er sprake van de 'Vrouwe Mancia Winterpolder'. De toevoeging duidt zeer waarschijnlijk op het onderscheid met de naburige Mancia Zomerpolder. In 1760 komt voor het eerst de benaming 'Nieuwland van Standdaarbuiten' voor, ter onderscheiding van het 'Oudland van Standdaarbuiten'.”16 Op de ‘Kaart van de landen gelegen tusschen Willemstad, de Klundert en Zevenbergen’ uit 1698 van Fr. Smith, is de verkaveling te zien na de inpoldering. Bij Noordhoek is dan wat bebouwing te zien, maar niet langs de Klundertse dijk, bij het plangebied. 14 Vos et al. 2018; https://rce.webgispublisher.nl/Viewer.aspx?map=Paleogeografischekaarten | . 15 Stichting voor Bodemkartering 1967. 16 West-Brabants Archief, inventarisoverzicht “1528 Het Nieuwland of Mancia Winterpolder, 1617 | -1958” VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 | 11 V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d.

15 april 2024 12 De eerste echt gedetailleerde en betrouwbare kaart is de Kadastrale Minuutplan van 1811 -1832 (afbeelding 5). Het plangebied is dan in gebruik als bouwland. In alle opvolgende topografische kaarten tot op heden blijft het plangebied onbebouwd, zonder aanwijzingen voor inmiddels verdwenen historische bebouwing. Afbeelding 4 Uitsnede kaart Fr. Smith (1698). Bron: Nationaal Archief, collectie Hingman 1724A2 blad 3. Afbeelding 5 Uitsnede Kadastrale kaart 1811-1832: minuutplan Klundert, Noord-Brabant, sectie G, blad 01 (MIN10089G01). Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 13 Afbeelding 6 Uitsnede Topografische kaart 1850. Bron: Topotijdreis. Afbeelding 7 Uitsnede Topografische kaart 1899. Bron: Topotijdreis.

V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 14 Afbeelding 8 Uitsnede Topografische kaart 1940. Bron: Topotijdreis. Afbeelding 9 Uitsnede Topografische kaart 1984. Bron: Topotijdreis.

V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 15 Afbeelding 10 Uitsnede Topografische kaart 2000. Bron: Topotijdreis. 3.3 Bouwhistorische waarden (LS04) Voor eventuele bouwhistorische waarden zijn de volgende bronnen geraadpleegd: • het Rijksmonumentenregister;17 • de cultuurhistorische atlas van de provincie Noord-Brabant;18 • lijst gemeentelijke monumenten Moerdijk;19 • de kadastrale minuut 1811-1832;20 • de MIP-objecten;21 • de BAG-viewer.22 Binnen het plangebied zijn geen gebouwde Rijks- of gemeentelijke monumenten aanwezig. Op basis van de Cultuurhistorische waardenkaart van de provincie Noord-Brabant zijn er geen bouwhistorische waarden aanwezig binnen de grenzen van het plangebied. Huidig situatie (LS02) Momenteel is het plangebied onbebouwd, begroeid met gras. 17 https://cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/kennis/voorbeelden/rijksmonumentenregister. 18 https://data-portaal-noord-brabant.hub.arcgis.com/pages/cultuur-en-erfgoed 19 https://www.moerdijk.nl/web/Moerdijksite/Inwoners/Wonen-en-verhuizen/Monumenten-en-cultuurhistorie/Gemeentelijke- monumenten.html. 20 https://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/rce-mediabank/detail/a76f0810-94d7-11e5-b274-6fadec016063 21 https://cultureelerfgoed.nl.

22 https://bagviewer.kadaster.nl

V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk Historische situatie en mogelijke verstoringen (LS03) Het plangebied is op basis van het historisch kaartmateriaal nooit bebouwd geweest. Op de Verstoringsbronnenkaart van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en BIS Nederland zijn ter hoogte van het plangebied geen vergraven gronden of 20e-eeuwse landinrichtingsprojecten gekarteerd.23 Bij het Bodemloket zijn voor het plangebied geen bijzonderheden geregistreerd.24 Op de provinciale viewer met bodeminformatie is voor het plangebied eveneens geen bodemonderzoek of sanering bekend | .25 3.4 | Archeologische waarden (LS04) Voor de archeologische gegevens is het Archeologisch Informatiesysteem | (Archis) geraadpleegd, dat alle geregistreerde archeologische monumenten, onderzoeken en vondstlocaties bevat ( | kaart 5). Archeologische monumenten zijn terreinen met een (hoge/zeer hoge) archeologische waarde, die ofwel fysiek (wettelijk en juridisch) beschermd worden, ofwel een planologische bescherming hebben waarbij in het bestemmingsplan voorschriften voor het gebruik zi | jn opgenomen. Vondstlocaties zijn locaties waar archeologische vondsten zijn gedaan. Deze zijn al dan niet | gekoppeld aan een archeologisch onderzoek.

Binnen het plangebied noch binnen de 500 meter buffer rondom het plangebied zijn archeologische monumenten/ AMK-terreinen geregistreerd. Binnen het plangebied zijn geen vondsten bekend. Binnen een buffer van 500 meter zijn in Archis3 evenmin vondsten geregistreerd. Archis3 | Archis2 ZaakID | OMG | Jaar | Type onderzoek | Toponiem | Plaats | X (RD) | Y (RD) 5288801100 | n.v.t. | 2022 | archeologisch: | Watergangen gemeente | Moerdijk | 106162 | 409344 bureauonderzoek | Moerdijk Tabel 1 In Archis geregistreerde vondstlocaties binnen een straal van 500 m rondom het plangebied. Bron: RCE/Archis. Binnen de buffer van 500 m rondom is slechts één onderzoek in Archis aangemeld, een bureauonderzoek uit 2022 dat zich richtte op een aantal watergangen in de gemeente Moerdijk (Zaak ID 5288801100).26 De watergangen die het dichtst bij het onderhavige plangebied zijn gelegen, bevinden zich aan de west | - en zuidzijde (deelgebied 5.1, aan de overzijde van de straat ’t Reekje, en ten zuiden van De Keetel). | Voor dit deelgebied is geen verder onderzoek geadviseerd in het kader van de voorgenomen baggerwerkzaamheden. Ten behoeve van de archeologische verwachting voor het plangebied zijn nog enkele onderzoeken bekeken die net buiten de buffer zijn gelegen. - | Zaak 4597759100 (ca.

540 m ten oosten van het plangebied, hoewel deze net buiten de 500 meter buffer ligt, wordt hij relevant geacht): bureauonderzoek en inventariserend booronderzoek uit 2019 voor het plangebied Groeneweg 3. Uit het bureauonderzoek volgt dat het plangebied in het Holocene zeekleigebied ligt, nabij de overgang naar de Pleistocene zandgronden. De diepere ondergrond van het plangebied bestaat uit dekzand, deze ligt naar verwachting op een diepte van 2,5 – 4,5 m -mv (ca. 2,0 – 4,0 m -NAP). Daar waar het dekzandoppervlak buiten het bereik van mariene erosie is gebleven, kunnen archeologische resten uit het Laat-Paleolithicum, het 23 Deze kaart is een selectie uit het bestand 'Vergraven Gronden', van WUR. In 2012 is er door Alterra een GIS-bestand samengesteld met een overzicht van grondbewerkingen, ophogingen en afgravingen, waarbij de opbouw van het bodemprofiel tot ten minste 40 cm diepte is gewijzigd. Hiervoor is informatie opgevraagd bij instanties en organisaties die werkzaamheden (laten) uitvoeren en/of administreren in verband met vergunningverlening en instanties die landgebruik in kaart brengen.. 24 https://www.bodemloket.nl/ | . 25 Rapportagemodule (nazca4u.nl). 26 Landskroon 2022. VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d.

15 april 2024 | 16 V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk Mesolithicum en het Neolithicum aanwezig zijn. De archeologische verwachting voor deze perioden wordt op laag ingeschat. Tussen het Midden-Neolithicum en de Midden-IJzertijd vernatte het landschap van westelijk Noord-Brabant en ontstond een aaneengesloten veenlandschap, dat slechts werd doorneden door enkele getijdenkreken. Mogelijk vond op de oevers van deze kreken bewoning plaats. In de loop van de Middeleeuwen groeiden deze kreken onder invloed van stormvloeden uit tot grote geulen (zoals de Keene ten noordwesten van Noordhoek). Het plangebied lag in een kweldergebied. De archeologische verwachting voor resten uit de Brontijd, de IJzertijd, de Romeinse tijd en de Middeleeuwen wordt op laag gesteld. Door opslibbing kwamen de kwelders steeds hoger te liggen en vonden minder overstromingen plaats. Halverwege de 16e eeuw werden dijken aangelegd, zo ontstond ook de Bloemendaalsche Polder. Ter plaatse van het plangebied ontstonden enkele erven. Daarom moet rekening worden gehouden met resten uit de Nieuwe Tijd, die zich waarschijnlijk in de bovenste 50 cm van de bodem bevinden (waarschijnlijk als ophogingslagen met oa. huishoudelijk afval). Om de verwachtingen uit het bureauonderzoek te testen is een verkennend booronderzoek uitgevoerd.

Tijdens het veldonderzoek zijn 8 boringen gezet, zes boringen tot een diepte van 2 m en twee tot de diepte van het Pleistocene dekzand. Met het booronderzoek is aangetoond dat de diepe ondergrond vanaf 430 cm -mv (ca. 3,7 – 3,8 m -NAP) uit dekzand bestaat, namelijk uit kalkloos, zwak ziltig, matig fijn zand. De humeuze top van het dekzand (gevonden in één boring) wijst op bodemvorming en betekent een potentieel intact niveau voor het Laat-Paleolithicum, het Mesolithicum en het Neolithicum. Het dekzand wordt afgedekt door een 70 – 100 cm dik veenpakket. Hierboven ligt een 160-180 cm dik kalkrijk, matig stevig, zwak zandig kleipakket. Deze gaat over in een 120 -145 cm dik sterk gelaagd klei-zandpakket die naar boven toe kleiiger wordt. Deze klei- en zandpakketten worden geïnterpreteerd als respectievelijk dek- en geulafzettingen, mogelijk uit de Late Middeleeuwen. De bovengrond bestaat uit baksteen-en puinhoudende, humeuze klei met een dikte van 35 – 85 cm. Deze verstoorde laag vormt de huidige bouwvoor. In twee boringen is een laag aangeboord die mogelijk verband houdt met de voormalige bebouwing op het erf, op een diepte van 85 cm -mv en 65 cm m -mv. Echter zijn dit geen uitsluitende resultaten, aangezien deze resten door recentere activiteiten verstoord kunnen zijn.

Om de archeologische verwachting voldoende te kunnen aanvullen en toetsen wordt een archeologische begeleiding door middel van proefsleuven geadviseerd. Op basis van het veldonderzoek kan de lage archeologische verwachting voor de periode Laat-Paleolithicum, Mesolithicum en Neolithicum worden gehandhaafd. De verwachting voor de Nieuwe tijd dient met uitzondering van een zone rondom de twee boringen met mogelijke vondsten naar laat te worden bijgesteld. 27 - | Zaak 5311026100 (ca. 540 m ten oosten van het plangebied, hoewel deze net buiten de 500 meter buffer ligt, wordt hij relevant geacht): proefsleuven onderzoek uit 2022 voor het plangebied Groeneweg 3. Het betreffende onderzoek was het vervolg op het eerder | besproken bureauonderzoek voor deze locatie. Voor dit onderzoek is nog geen rapport opgesteld. De eerste bevindingen van het veldwerk geven aan dat in het oostelijk deel van de proefsleuf restanten van muurwerk en vloer/bestrating uit de Nieuwe Tijd zijn a | angetroffen. Vermoedelijk behoren deze tot het boeren erf dat teruggaat tot in 1600. - | Zaak 4621571100 (ca. 540 m ten zuiden van het plangebied, hoewel deze net buiten de 500 meter buffer ligt, wordt hij relevant geacht): bureauonderzoek voor het plangebied Noordhoeksedijk 12 | - 14. Het plangebied bevindt zich in het zuidwestelijk zeekleigebied | op de rand van het Zuid- Nederlands (Brabantse) zandgebied.

De ondergrond van het gebied wordt gevormd door pleistocene afzettingen op een diepte van 300 | – 260 cm -mv. Op basis van eerder uitgevoerd onderzoek naar archeologische waarden, is de archeologisc | he verwachting voor de periode Paleolithicum, Mesolithicum en Neolithicum laag. Dit is aangezien archeologische waarden uit deze perioden voornamelijk worden verwacht op de hoger gelegen zuidelijke delen van de regio. Voor de periode Bronstijd – IJzertijd geldt eenzelfde lage verwachting onder invloed van de natte omstandigheden en verspreiding van bekende archeologische waarden uit deze periode. Ook voor de Romeinse tijd en Middeleeuwen geldt een lage verwachting op basis van de verspreiding van bekende archeologische waarden. Regionaal zijn de vindplaatsen wederom voornamelijk in hoger 27 Van der Zee 2019. VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2580, Definitief, versie 2.0, d.d. 15 april 2024 | 17 V24-5625 Archeologisch vooronderzoek ontwikkellocatie Noordhoek (perceel F1123) te Noordhoek, gemeente Moerdijk gelegen delen te vinden. In het plangebied en omgeving speelde veen vermoedelijk een rol in de locatiekeuze en het ontbreken van archeologische waarden. Bovendien is het mogelijk dat de oorspronkelijke top van het dekzand door de Sint Elisabethsvloed is verspoeld, waardoor vindplaatsen van voor 1421 grotendeels verloren zijn gegaan.

In 1526 wordt het gebied ingepolderd, waarna het mogelijk wedt om op de oeverwallen te wonen. Door de ligging van het plangebied aan de dijk en de aanwezigheid van bebouwing op het kadastrale minuutplan, dient er rekening te worden gehouden met archeologische waarden uit deze periode. Echter is de bodem reeds verstoord door de bouw en sloop van de voormalige compostfabriek (met funderingen tot 150 cm -mv). Voor de periode Nieuwe Tijd is de archeologische verwachting middelhoog, met uitzondering van de locatie van de voormalige compostfabriek (tot 150 cm -mv).28 - | Zaak 4880659100 (ca. 560 m ten zuiden van het plangebied, hoewel deze net buiten de 500 m buffer ligt, wordt hij relevant geacht): bureauonderzoek uit 2020 voor het plangebied Oudlandsedijk 8. Het plangebied bevindt zich in het zuidwestelijk zeekleigebied. De ondergrond wordt gevormd door dekzand, waarvan de top op een diepte van 4,4 a 4,7 m | -NAP (ca. 500 cm - mv) wordt verwacht. Hierin kunnen zich archeologische resten uit het Laat | -Paleolithicum en Mesolithicum bevinden. Echter wordt de archeologische verwachting voor deze perioden op onbekend gesteld. Bovenop het dekzand is veen gevormd, vanwege het natte en warme klimaat in het begin van het Holoceen. Mogelijk is dit veen ter hoogte van het plangebied geërodeerd door een getijdegeul, die op de geologische kaart en het AHN te zien is.

De verwachting dat zich in het veen nog resten aandienen uit de periode Neolithicum tot Late | -Middeleeuwen is hiermee laag. Voor resten uit de periode van na de Elisabethvloeden in 1421 en voor de bedijking in 1526 geldt een lage archeologische verwachting. Het plangebied lag toen buitendijks in een gebied van wadden en slikken die niet aantrekkeli | jk waren voor bewoning. Voor de Nieuwe Tijd geldt een hoge archeologische verwachting. Vanaf het maaiveld of direct onder een (sub)recente bouwvoor van circa 30 cm dikte kunnen resten aanwezig zijn uit de Nieuwe Tijd, van na de inpoldering in 1526. Historische kaarten geven aan dat bebouwing aanwezig was in het plangebied. Een verkennend booronderzoek wordt geadviseerd om inzicht te krijgen in de bodemopbouw en de intactheid ervan.29 - | Zaak 4895911100 (ca. 560 m ten zuiden van het plangebied, hoewel deze net buiten de 500 m buffer ligt, wordt hij relevant geacht): booronderzoek uit 2020 voor het plangebied Oudlandsedijk 8. Het betreffende onderzoek was het vervolg op het eerder besproken | bureauonderzoek voor deze locatie. Tijdens het veldonderzoek zijn 5 boringen gezet tot een diepte van 405 cm | -mv. In één boring is dekzand gevonden op een diepte van 280 cm | -mv (1,84 m -NAP), met een BC horizont. Op het dekzand is veen aanwezig, met een t | op op een diepte van 165 – 185 cm -mv (0,95 – 1,15 m -NAP).

De top van het veen was niet veraard. Bovenop het veen ligt een pakket sterk zandig klei, met een top op 115 – 135 cm -mv (0,55 – 0,75 m -NAP), geïnterpreteerd als wasafzettingen. Vermoedelijk afg | ezet na de Sint Elisabethsvloed. Aan het oppervlakte ligt de moderne bouwvoor met een dikte van 25 | -55 cm. Er zijn geen sporen gevonden uit de Nieuwe Tijd. Aangezien de graafwerkzaamheden tot 0.8 m | -mv reiken en heipalen worden gezet met een lage dichtheid, wordt verwacht dat mogelijke intacte archeologische lagen niet verstoord worden. | 30 - | Zaak 4784211100 (ca. 580 m ten zuiden van het plangebied, hoewel deze net buiten de 500 m buffer ligt, wordt hij relevant geacht): bureauonderzoek uit 2020 voor het plangebied Oudlandsedijk 10. Het plangebied bevindt zich in het zuidwestelijk zeekleigebied | . De ondergrond wordt gevormd door dekzand, waarvan de top op een diepte van | -4,4 a -4,7 m NAP (ca. 4,7 m -mv) wordt verwacht. Hierin kunnen zich archeologische resten uit het Laat | -Paleolithicum en Mesolithicum bevinden. Echter wordt de archeologische verw | achting voor deze perioden op onbekend gesteld. Bovenop het dekzand is veen gevormd, vanwege het natte en warme klimaat in het begin van het Holoceen. Mogelijk is dit veen ter hoogte van het plangebied geërodeerd door een getijdegeul, die op de geologische | kaart en het AHN naast het plangebied te zien is.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://moerdijk.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/883722ad-1719-4ca6-a2a9-51c6b79eecaa?agendaItemId=9261f012-1ee0-4c63-8ca4-f54844907cf2