CConstaterende datMoerdijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 5.10 RAAP PVE def getekende versie

Commissievergadering 27 augustus 2026, gemeente MoerdijkBij agendapunt: Vaststellen wijzigingsbesluit Omgevingsplan Moerdijk, plangebied Markvelden-Zuid12.320 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Vondsten die niet aan antropogene sporen kunnen worden gekoppeld, worden verzameld per stratigrafische eenheid in vakken van 5 m lengte. • Binnen d e onderzoeksstrategie - extensieve begeleid ing van reeds aangelegde sleuven - is het niet mogelijk om bij de aanleg van vlakken systematisch een metaaldetector in te zetten. De verwachting is dat sporen en grondlagen relatief vondstloos zullen zijn, en de kans op niet - moderne metalen artefacten laa g. De aangelegde sleuven zullen tot ruim in de onverstoorde afzettingen reiken. Waar relevant kan alsnog voor inzet van metaaldetectie worden gekozen, gericht op de verticale wanden en/of - bij een beperktere ontgravingsdiepte - van de horizontale vlakken in de aangelegde sleuven. • Men dient alert te zijn op kwetsbare en moeilijk te onderscheiden losse(vroeg -)prehistorische vondsten, zoals vuur stenen voorwerpen en aardewerk. • Complete of nagenoeg complete urnen / potten moeten als geheel, inclusief vulling, g eborgen worden. Bij de uitwerking dient de vulling gezeefd te worden ten behoeve van ecologisch, fysisch antropologisch en/of archeozoölogisch onderzoek. 6.7 Organische artefacten Het v erzamelen van organische artefacten geschiedt conform protocol PS06 en OS1 1.

In aanvulling daarop geldt het volgende: • Eventuele vondsten van organisch materiaal worden geborgen en dienen zo snel mogelijk onder de hiervoor geschikte omstandigheden te worden opgeslagen. In het bijzonder dienen tempera - tuur, contactmaterialen, voch tigheidsgraad en de hoeveelheid licht waaraan ze blootgesteld te worden bewaakt. • Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt direct een specialist geraadpleegd . Programma van Eisen. Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [28] 6.8 Archeozoölogisch e, fysisch antropologische en archeobotanische resten Het v erzamelen van archeozoö logische en -botanische resten geschiedt conform protocol PS06 en OS11. In aanvulling daarop geldt het volgende: • Organische resten worden verzameld zo als anorganische artefacten (per spoor/vulling/stratigrafische eenheid) . Indien er zicht baar klein botmateriaal of andere organische resten aanwezig zijn , worden deze (sporen) bemonsterd. • Uit relevante sporen en lagen worden voor de beantwoording van de onderzoeksvragen monsters genomen voor (macro -)botanisch onderzoek, pollenonderzoek en c hronologisch onderzoek ( 14C).

• Bij het aantreffen van inhumatiegraven of van mogelijk recente stoffelijke resten vindt overleg plaats met een fysisch antropoloog. In overleg met de bevoegde overheid, de uitvoerder van het archeologisch onderzoek en de fysi sch antropoloog wordt besloten of inzet van een specialist in het veld noodzakelijk is of (indien recente stoffelijke resten zijn bevestigd) de politie gewaarschuwd. • Eventuele haardkuilen dienen gecoupeerd en gedocumenteerd te worden. De haardkuilen dienen bemonsterd te worden ten behoeve van 14C-analyse, houtskoolanalyse e.d. • De monsters worden verzameld in luchtdicht afgesloten emmers / monsterbuizen. 6.9 Overige resten Het v erzamelen van overige resten, zoals micromorfologische resten of fosfaatmonsters gesc hiedt conform protocol PS06 en OS11. In aanvulling daarop geldt het volgende: • Onderzoek van overige resten wordt alleen uitgevoerd wanneer dit noodzakelijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen.

Op basis van nabijgelegen onderzoeken zijn de hoof dlijnen voor de landschappelijke genese van het gebied helder (paragraaf 4.1), maar resteren bijvoorbeeld specifiekere vragen omtrent de top van het veen: is hier sprake van erosie of wijst het heterogene pakket dat in sommige boringen is aangetroffen op v eenwinning (Koeman, 2017) ? Wanneer de visuele inspectie van profielen hierin geen uitsluitsel kan geven, dient micromorfologisch onderzoek te worden overwogen . 6.10 Dateringstechnieken Het is de verwachting dat het onderzoek onvoldoende betrouwbaar dateerbaar vondstmateriaal zal opleveren. Dit is inherent aan de verwachte archeologische resten en onderzoeksstrategie. Om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden, en grip te krijgen op de spreiding in tijd en ruimte van de ontginning en inpoldering van het gebie d, is het noodzakelijk om natuurwetenschappelijke dateringen te verkrijgen. Hiervoor dienen monsters te worden genomen van relevante sporen en lagen (zie paragraaf 6.8). In overleg met een specialist wordt bepaald welke macro -botanische resten (zowel verko old als onverkoold) in aanmerking komen voor een eventuele datering. Mochten dergelijke resten nagenoeg ontbreken dan dient ook het dateren van een bulkmonster organisch -rijk sediment of veen te worden overwogen. Programma van Eisen.

Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [29] Indien tijdens het onderzoek houtresten wor den aangetroffen die zich mogelijk lenen voor dendro - chronologisch onderzoek, worden deze gezien de nauwkeurige dateringsmoge lijkheden altijd bemonsterd. Er wordt voor dit onderzoek geen rekening gehouden met dateringen door middel van OSL-analyse. Event uele uitwerking van tijdens het veldwerk genomen monsters wordt in het evaluatie - en selectierapport ter goedkeuring voorgelegd aan de bevoegde overheid en in afschrift verzonden aan de initiatiefnemer. 6.11 Beperkingen Het onderzoek wordt uitgevoerd in de vorm van een archeologische begeleiding. Dit betekent dat het onderzoek zo goed mogelijk dient te worden afgestemd op de civieltechnische werkzaamheden en dat er geen onderzoek wordt verricht buiten die delen waar de bodem als gevolg van de civiele werkzaamhed en wordt verstoord (zowel in het horizontale als het verticale vlak). Uitzondering zijn de eventuele boringen die vanaf de bodem van de ontgraving zullen worden gezet als de ontgraving niet tot in de pleistocene afzettingen reikt.

Indien vooraf of tijdens de uitvoering van het veldwerk duidelijk is dat de civieltechnische werkzaamheden niet mogelijk maken het onderzoek uit te voeren zoals in dit PvE wordt beoogd, dan wordt dat kenbaar gemaakt aan opdrachtgever en bevoegd gezag. In overleg wordt bepaald hoe hiermee om te gaan. Programma van Eisen. Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [30] 7 Uitwerking 7.1 Evaluatiefase Voor elke fase van het onderzoek wordt zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk binnen 4 weken na afloop van het veldwerk door de opdrachtnemer met de bevoegd e overheid en opdrachtgever geëvalueerd aan de ha nd van een (concept) evaluatierapport. In dit evaluatierapport worden de eerste resultaten en de gang van zaken tijdens het veldwerk nabesproken. De evaluatie heeft onder andere als doel de uitwerking van het onderzoek te plannen en te (her)begroten. Het i s daarvoor van belang dat vond sten en sporen voorafgaand aan het evaluatiegesprek primair zijn verwerkt en beoordeeld op hun potentie voor het beantwoorden van de in het PvE vastgelegde onderzoeksvragen.

Op basis van het voorstel in het evaluatierapport w ordt besloten welke vondsten verder uitgewerkt worden en welke monsters gewaardeerd worden om de onderzoeksvragen te beantwoorden. Als de waardering van monsters heeft plaats gehad, wordt op basis van de uitkomsten een aanvulling op het evaluatieverslag geformuleerd welke monsters geanalyseerd zullen worden. De beoordeling of waardering van vondsten, monsters en sporen dient in het evaluatierapport conform KNA-specificatie OS12 te worden opge nomen. Dit betekent dat het selectierapport deel uitmaakt van het evaluatierapport. Het u itgangspunt daarbij is bijlage 1 . Aan de hand van het evaluatierapport wordt door de bevoegde overheid besloten welke vondsten, grondsporen en monsters dienen te worden uitgewerkt en tot op welk niveau. In het selectierapport wordt een voorstel gedaan voor de aan het depot aan te leveren vondsten en monsters. In dit voorstel wordt tevens aangegeven welke vondsten geconserveerd dienen te worden. Het selectierapport wordt ter goedkeuring aangeboden aan de depothouder. De bevoegde overheid maakt binnen 15 werkdagen het besluit over de uitwerking kenbaar aan de initiatiefnemer.

7.2 Structuren, grondsporen, scheepswrak of vliegtuig, vondstverspreidingen • Een vlaktekening op groot formaat (schaal 1:500 of een kleinere schaal) met overzicht en interpretatie van de aangetroffen sporen / structuren met bijhorende spoor - of structuurnummers. • Alle relevante of kenmerkende profielen en/of profielkolommen worden voorzien van spoor - / laagnummers met een overzicht en interpretatie van de aangetroffen lagen en/of sporen. • Structuren, grondsporen en vondstspreidingen worden in de standaardrapportage beschreven vanuit hun ruimtelijke, stratigrafische en chronologische c ontext en onderlinge samenhang. Hiertoe worden alle grondsporen en structuren geïnterpreteerd en gedateerd tot op het niveau dat noodzakelijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen. • Sporen en structuren worden per periode en per spoor - en struct uurcategorie beschreven, waarbij ingegaan wordt op hun algemene kenmerken, aard, eventuele vondstinhoud en datering. • Sporen en structuren die een evidente samenhang vertonen (ruimtelijk en functioneel) dienen als complexen apart besproken en afgebeeld te worden. • De afzonderlijk afgebeelde sporen en structuren dienen op de alle -sporenkaart en/of daarvan afgeleide overzichtsplattegronden gelokaliseerd te kunnen worden. Programma van Eisen.

Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [31] • Van sporen die niet aan structuren kunnen worden toegeschreven , dient een representatieve selectie in detail te worden afgebeeld. • Lijsten en tabellen van sporen en vondsten worden als bijlagen aan het rapport toegevoegd en niet in de lopende tekst. 7.3 Analyse aardwetenschappelijke gegevens • In het rapport dient als integraal (samenhangend) onderdee l van het rapport een paragraaf geschreven te worden over de landschappelijke context in het onderzoeksgebied. Dit onderdeel dient te worden gerefereerd aan de archeologische bevindingen . • De uitwerking vindt plaats tot op een niveau dat noodzakelijk is t.b .v. het onderzoeksdoel en de beantwoording van onderzoeksvragen en geeft voldoende inzicht in de aangetroffen terrein - omstandigheden om uitspraken te kunnen doen over de geogenese van de locatie en de geschiktheid voor bewoning of andere vormen van gebruik . • De analyse van de fysisch -geografische informatie gebeurt aan de hand van de bestudeerde profielen. Op basis hiervan dient een consistent en onderbouwd verhaal te worden geschreven.

Zowel het (paleo)landschap alsook de post -depositionele processen krijge n hierin ruim aandacht. 7.4 Anorganische artefacten • Artefacten worden per materiaalcategorie beschreven conform de daarvoor gebruikelijke determinaties (tenminste conform het ABR en de aanlevereisen van het depot) . • Van onherkenbare voorwerpen (roestklompen) wo rden na selectie en in overleg röntgenopnamen gemaakt. • Vondsten worden uitgewerkt in relatie tot de context (grondspoor, laag) waaruit ze afkomstig zijn, waarbij beantwoording van de onderzoeksvragen centraal staat. 7.5 Organische artefacten • Bij (vergankelij ke) vondsten dient in eerste instantie minimaal gezorgd te worden voor stabilise ring van de staat waarin deze zijn gevonden. De keuze hiervoor dient gemaakt te worden door de specialist. • Vondsten worden per categorie beschreven en gewaardeerd. In overleg met de opdrachtgever en de bevoegd e overheid wordt vervolgens het niveau van de uitwerking bepaald. Indien nodig wordt hierbij de depothouder betrokken. 7.6 Archeozoölogische , fysisch antropologische en botanische resten • Monsters worden na het veldwerk, op gr ond van de kwetsbaarheid, overgedragen aan de betreffende specialist voor de bepaling van de kwaliteit (waardering).

• Ten behoeve van de waardering wordt het verzamelde botmateriaal gescheiden in op diersoort te determineren vondsten, bot met bewerkingsspo ren, hoorn en gewei en overig botmateriaal. Programma van Eisen. Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [32] • Aan de hand van het evaluatieverslag wordt besloten welke monsters geanalyseerd, uitgewerkt, en gerapporteerd worden om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden. • Eventuele uitwerking en conservering van tijden s het veldwerk genomen monsters worden in het evaluatieverslag voorgelegd aan de opdrachtgever en het bevoegd gezag. De daarmee samenhangende (extra) kosten worden enkel aan de opdrachtgever voorgelegd. 7.7 Rapportage Voor elke fase van het veldwerk dient ee n beknopte standaardrapportage te worden opgesteld die voldoet aan de eisen van de KNA en de bepalingen hieronder. In deze standaardrapportages staat een beschrijving van de resultaten centraal en dient de discussie en conclusie van het rapport gericht te zijn op beantwoording van de deelvragen geformuleerd onder paragraaf 5.4.

Op die manier voldoen de verschillende fases van het veldwerk aan de eisen in de KNA, waarbij binnen 2 jaar na afronding van het veldwerk eindrapport dient te zijn aangeleverd aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de bevoegde overheid en DANS Data Station Archaeology (zie hoofdstuk 9). Naar verwachting zijn de fases te klein om substantieel bij te dragen aan de beantwoording van de hoofdvraag (paragraaf 5.3) en te resulteren in een gedegen synthese. Om die reden wordt dit losgetrokken van de standaardrapportages. In plaats daarvan dient per fase een financiële reservering gemaakt te worden voor het opstellen van een overkoepelend syntheserapport als het archeologisch onderzoek binnen het gehele plangebied is afgerond. In dit syntheserapport worden de versnipperde gegevens van de verschillende fases bijeen gebracht, en staat beantwoording van de hoofdvraag centraal staat. Ten aanzien van beide type rapporten geldt: • Het rapp ort wordt door de opdrachtnemer in PDF formaat , compleet met alle bijlagen, aangeboden aan de opdrachtgever en bevoegd gezag . • De opdrachtgever levert binnen zes weken al dan niet commentaar op het concept rapport, waarna het rapport aan de bevoegde overheid wo rdt voorgelegd. Indien alle partijen akkoord zijn, dan kan het rapport definitief worden verklaard en naar A rchis worden geüpload door opdrachtnemer.

• Het bureauonderzoek uit het werkplan voor Zevenbergen -Oost (Ellenkamp, 2024) dient te worden meegenomen, z odat de landschappelijke, archeologische en beleidsmatige context altijd duidelijk zijn. Waar nodig wordt deze informatie geactualiseerd en gespecificeerd naar het plangebied. Deze informatie is in dit PvE opgenomen onder paragraaf 4.1. • De b eeldrapportage vindt plaats conform de KNA, zodanig dat het de tekst (beantwoording van de onderzoeksvragen en beschrijving van de onderzoeksresultaten) verd uidelijkt. Naast de door de KNA (VS05) voorgeschreven tekeningen dienen aanwezig te zijn: o relevante overzicht - en detailfoto’s ; o objectfoto’s of objecttekeningen van karakteristieke en bijzondere vondsten (per periode) ; o vlaktekeningen (alle -sporen -kaarten) ; Programma van Eisen. Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [33] o kenmerkende bodemprofielen en relevante coupes ; o herleidbare hoogte - en/of verspreidingskaarten of diagrammen va n archeologische, landschappelijke of bodemkundige fenomenen ; o actiefoto’s en sfeerfoto’s . Programma van Eisen.

Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [34] 8 Selectie en conservering 8.1 Selectie materiaal voor uitwerking Tijdens de evaluatiefase wordt in een selectierapport een onderbouwd voorstel gedaan voor uit te werken, t e deponeren / conserveren en te verwijderen monsters en vondsten conform de KNA en dit PvE. In bijlage 1 zijn per vondstcategorie de minimum aantallen opgenomen die op basis van het vooronderzoek worden verwacht. In het evaluatierapport worden deze aantall en geëvalueerd. 8.2 Selectie materiaal voor deponering en verwijdering Tijdens de evaluatiefase wordt in het selectierapport een voorstel gedaan voor de te deponeren en te verwijderen vondsten en monsters. De selectie wordt vervolgens ter goedkeuring voorgeleg d aan de depothouder. Deze heeft 15 werkdagen voor de afhandeling van het verzoek tot goedkeuring. Pas na goedkeuring van het selectierapport door de depothouder / eigenaar kunnen deze vondsten en monsters op gecontroleerde wijze worden verwijderd. Zie ook PS06. 8.3 Selectie materiaal voor conservering Het gesorteerde en geanalyseerde vondstmateriaal wordt, zolang het niet gedeponeerd kan worden, zo stabiel en veilig mogelijk door de opdrachtnemer opgeslagen.

Na deponering gelden de richtlijnen zoals verwoord i n het KNA -protocol 4010 Depotbeheer. In het selectierapport wordt aangegeven of aanvullende conservering van kwetsbare vondsten noodzakelijk is. Dit conserveringsvoorstel wordt ter goedkeuring voorgelegd aan de depothouder. In een conserveringsrapport wor dt vastgelegd welke vondsten en welke monsters op welke wijze en met welke middelen zijn geconserveerd. Zie ook specificatie PS06. Programma van Eisen. Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [35] 9 Deponering 9.1 Eisen betreffende het depot • Vondsten, monsters en documentatie worden binnen twee jaar na afronding van het veldwe rk overgedragen aan het depot van de provincie conform de daar geldende eisen. Binnen twee jaar na afronding van het veldwerk zijn alle conform het PvE gespecificeerde digitale producten overgedragen aan h et e -depot ( DANS Data Station Archaeology; https://archaeology.datastations.nl ) onder vermelding van het onderzoeksmeldingsnummer. Na verwerking in het DANS Data Station Archaeology krijgt de documentatie een persistent identifier, zodat de data digita al zijn te traceren.

9.2 Te leveren product Het e indproduct is de projectdocumentatie volgens de specificatie conform het protocol 400 4. Bij het eindproduct hoort een overdrachtsverklaring (af te geven door de depothouder / eigenaar) voor de overgedragen vonds ten, monsters en documentatie. Specificatie van de te leveren producten Per fase: • Een (goedgekeurd) evaluatierapport volgens de in dit PvE beschreven KNA -specificaties en de overige bepalingen in dit PvE, inclusief een voorstel voor het te analyseren en te conserveren materiaal, inclusief een volledig kostenoverzicht van gemaakte en eventueel nog te verwachten onderzoekskosten bestemd voor de opdrachtgever. • Een beknopt standaard rapport volgens KNA -specificaties en de bepalingen in dit PvE. • Het b ewijs van overdracht van monsters, onderzoeksdocumentatie en vondstmateriaal bij het depot voor bodemvondsten van provincie Noord -Brabant . Voor het gehele plangebied : • Een syntheserapport volgens KNA -specificaties en de bepalingen in dit PvE. Evaluatieverslagen, beknopte standaard rapporten en het syntheserapport dienen ter goedkeuring te worden voorgelegd aan het bevoegd gezag, en kunnen pas na akkoord definitief gemaakt worden (zie ook sectie 10.3). Programma van Eisen. Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ).

Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [36] 10 Randvoorwaarden en aanvullende eisen 10.1 Personele randvoorwaarden • Het onderzoek wordt verricht door een archeologisch bedrijf of instantie met certificaat 4004 op basis van de BRL SIKB 4000. • Het onderzoek wordt uitgevoerd door een Senior KNA Archeoloog, met aantoonbaar ruime ervaring in de archeoregio en met de in dit PvE beschreven archeologische periodes en complexen . 10.2 Overlegmomenten • Voorafgaand aan de veldwerkzaamheden dient een startoverleg plaats te vinden tussen de initiatiefnemer, de civieltechnische en de archeologische uitvoerder. Tijdens dit overleg dienen de werkzaamheden op elkaar te worden afgestemd, waarbij het doel is d e werkzaamheden zo soepel mogelijk te laten verlopen en gedegen archeologische waarnemingen te waarborgen . Tijdens de werkzaamheden dient een balans te worden gezocht waarbij enerzijds de ar cheologische resten zo verantwoord mogelijk in kaart worden gebracht en anderzijds vertraging van de civiele werkzaamheden wordt beperkt. De daadwerkelijke start van de werkzaamheden wordt minimaal tien dagen van tevoren gemeld aan de uitvoerder van het ar cheologisch onderzoek. De uitvoerder stelt daarop het bevoegd gezag op de hoogte van de startdatum (minimaal een week van tevoren).

• Indien zich zaken voordoen waarin dit PvE niet (tot in detail) voorziet, wordt dit door de uitvoerder van het archeologisch onderzoek gemeld aan de bevoegde overheid. Deze neemt een besluit over de te nemen vervolgstappen en informeert de initiatiefnemer. • Bij het aantreffen van bijzondere, mogelijk behoudenswaardige archeologische resten, bijvoorbeeld concentraties artefacten , of bijzondere sporen of structuren, zoals crematie - of inhumatiegraven, wordt terstond contact opgenomen met de bevoegde overheid over de te volgen strategie. • Contacten met de media verlopen altijd via de opdrachtgever. • Omwonenden en andere belangstell enden (geen pers) kunnen door de uitvoerende instantie te woord worden gestaan vanaf het moment dat hier goede afspraken over zijn gemaakt met de opdrachtgever. 10.3 Kwaliteitsbewaking, toezicht , overleg en evaluatie • De senior KNA archeoloog van de archeologisc he aannemer is verantwoordelijk voor de archeologische kwaliteit van het onderzoek en de te doorlopen processtappen. • De bevoegde overheid toetst of het onderzoek voldoet aan de eisen zoals gesteld in dit PvE. Oplegbladen voor de actualisering van dit PvE en Plannen van Aanpak die voorafgaand aan het veldonderzoek worden opgesteld, alsmede evaluatierapporten en onderzoeksrapporten die op het veldwerk volgen, dienen altijd ter beoordeling aan de gemeente te worden voorgelegd.

• Tijdens het uitvoeren van het v eldwerk worden door de verantwoordelijke archeoloog dagrappor ten opgemaakt waarin de vordering van de werkzaamheden, de personele inzet, de verwerking en de Programma van Eisen. Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [37] opslag van kwetsbare materialen, de wetenschappelijke of technische ontwikkelingen en de inhoudeli jke keuzes worden opgenomen. 10.4 Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen • In alle gevallen waarin dit PvE niet voorziet, zijn de procesbeschrijvingen en specificaties van de KNA (versie 4.2) van toepassing. • De opdrachtnemer zorgt ervoor dat de volgende doc umenten tijdens het veldwerk op de werklocatie aanwezig zijn: o het door de bevoegde overheid en de opdrachtgever getekende PvE ; o een goedgekeurd Plan van Aanpak inclusief veiligheidsplan ; o KLIC -gegevens . • De gangbare eisen bij een project van deze aard ten aa nzien van veiligheid en Arbo worden in acht genomen. Details zijn opgenomen in een standaard veiligheidsplan dat door de archeo logisch aannemer bij het PvA gevoegd zal worden. Programma van Eisen.

Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [38] 11 Wijzigingen ten opzichte van het vastgestelde PvE 11.1 Wijzigingen tijdens het veldw erk Relevante wijzigingen worden (telefonisch of ) schriftelijk (mag per e -mail) aan de bevoegde overheid en de opdrachtgever voorgelegd. De bevoegde overheid neemt een besluit over de voorgelegde wijzigingen en informeert de initiatiefnemer hierover. Indie n noodzakelijk wordt de depothouder door de bevoegde overheid op de hoogte gebracht. Afspraken ten aanzien van wijzigingen op het vastgestelde PvE worden in het evaluatierapport en de eindrapportages geregistreerd en verantwoord. 11.2 Belangrijke wijzigingen Onderstaande belangrijke wijzigingen worden te allen tijde aantoonbaar voorgelegd aan alle betrokken partijen: • afwijkingen va n de archeologische verwachting; • wijzigingen van de in het PvE / Pv A vastgelegde onderzoeksmethode; • wijzigingen van de fysieke en/of technische omstandigheden; • significante afwijkingen van het verwachte vondstmateriaal / vondsten (hoeveelheid, soorten, materialen, soorten voorwerpen, type conservering) ; • wijzigingen die selectie en conser vering van vondsten beïnvloeden.

11.3 Procedure van wij ziging na de evaluatiefase van het veldwerk • Relevante wijzigingen worden per e -mail aan de bevoegde overheid en de opdrachtgever voorgelegd. • Behalve voorstellen rondom de uitwerking, conservering en deponering van de onderzoeks - resultaten kan in de evalua tiefase ook worden vastgelegd of bestaande onder zoeksvragen komen te vervallen of dat juist aanvullende onderzoeks vragen dienen te worden geformuleerd. 11.4 Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering Relevante wijzigingen worden schriftelijk (ma g per e -mail) aan de bevoegde overheid en de opdrachtgever (en indien van toepassing de depothouder) voorgelegd. Programma van Eisen. Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [39] Literatuur Ellenkamp, G.R., 2023. Verdronken en teruggewonnen . A ctualisatie van de archeologiekaarten van de gemeenten Etten -Leur, Oosterhou t, Moerdijk en Drimmelen. RAAP -rapport 6065. Weesp. Ellenkamp, G.R., 2024. Plan van aanpak/werkplan. Omgang met archeologische waarden in plangebied Zevenbergen -Oost, gemeente Moerdijk. RAAP. Weesp. Koeman, S.M., 2017. Zonnepanelenweiland Hugeman te Zeven bergen, gemeente Moerdijk.

Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase. KSP rapport 17087 Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA ), versie 4.2 , Landbodems, SIKB Gouda. Looveren, V. Van, 2022. Zevenbergen -Oost (Markzoom, Markvelde n en Zwaneveld), gemeente Moerdijk . Bureauonderzoek . Antea Group Archeologie rapport 2022/11 7. Noort, J. van den, 2009. Langs de rand van het zand. Waterstaatsgeschiedenis in de Brabantse Delta. Waterschap Brabantse Delta, Breda. Voermans, M., 2007. 1548 Waterschap Het Ouddland van Zevenbergen, 1583 -1971. Oudenbosch. Websites/Digitale bronnen moerdijk.nl/zevenbergenoost https://archis.cultureelerfgoed.nl https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens Programma van Eisen. Plangebied Zevenbergen -Oost, Deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (gemeente Moerdijk) ). Archeologische opgraving (variant archeologische begeleid ing) . RAAP -PvE 3105 / versie 30-09-2024 [40] Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices Figuren: Figuur 1. De ligging van projectgebied Zevenbergen-Oost en de verschillende deelgebieden daarbinnen (rood omlijnd). Het plangebied voor die PvE heeft betrekking op deelgebieden De Hil, Markvelden Noord & Zuid, Zuidrandtunnel en Verlengde Zuidrand (zwarte omlijnd). Inzet: ligging in Nederland (ster). 6 Figuur 2.

Indicatieve stedenbouwkundige schets van het plangebied en aangrenzende deelgebieden (bron: moerdijk.nl/zevenbergenoost). 9 Figuur 3. Uitsnede van de gemeentelijke beleidskaart (Ellenkamp, 2023, kaartbijlage 8) en eerder uitgevoerde onderzoeken (ARCHIS3-onderzoeksmeldingen met nummer) binnen het plangebied en de overige deelgebieden van Zevenbergen-Oost. 10 Figuur 4. Weergave van het begraven zandlandschap, waarvan de hoogste delen op circa 1 meter en de diepste op circa 6 meter beneden het huidige maaiveld liggen (Ellenkamp, 2023: uitsnede van kaartbijlage 1a). 12 Figuur 5. Ligging van het plangebied (linksonder rood omlijnd) op een uitsnede van de Kaart van den Verdronken Zuid-Hollandse Waard (Sluijter, 1560. Nationaal Archief, toegang 4.VTH, inventaris 1895A). 14 Figuur 6. Weergave van het huidige zeekleilandschap (Ellenkamp, 2023: uitsnede van kaartbijlage 1b). 15 Figuur 7. Indicatieve stedenbouwkundige schets van het plangebied en aangrenzende deelgebieden (bron: moerdijk.nl/zevenbergenoost) met daarop de assen voor de archeologische begeleiding aangeduid (rood). 22 Tabellen: Tabel 1. Overzicht van eerder uitgevoerd onderzoek binnen het gehele Zevenbergen-Oost projectgebied. 11 Bijlage n: Bijlage 1. Lijst met te verwachten aantallen (conform de KNA) Bijlage 2. Overzicht te raadplegen specialisten en specialismen Bijlage 1.

Lijst met te verwachten aantallen (conform de KNA) Onderzoek Verwachting Omvang Verwachte aantal m 40 ha ca. 18 00 strekkende meter Vondstcategorie Verwachte aantallen (N) Aardewerk 50 Bouwmateriaal 20 Metaal (ferro) 5 Metaal (non -ferro) 5 Slakmateriaal 0 Vuursteen 5 Overig natuurstee n 5 Glas 0 Menselijk botmateriaal onverbrand 0 Menselijk botmateriaal verbrand (crematiegraf) 0 Dierlijk botmateriaal onverbrand 10 Dierlijk botmateriaal verbrand 0 Visresten 0 Schelpen 0 Hout 10 Houtskool(monsters) 1 Textiel 0 Leer 0 Submodern e materialen 10 Monstername Verwachte aantallen (N) als stelpost opnemen in offerte Algemeen biologisch monster (ABM) 10 Algemeen zeefmonster (AZM) 0 Pollen, diatomeeën en andere microfossielen 10 Monsters voor anorganisch chemisch onderzoek 0 Mons ters voor micromorfologisch onderzoek 1 Monsters voor luminescentiedatering (OSL) 0 Monsters voor koolstofdatering ( 14C) 20 DNA 0 Dendrochronologisch monster 3 Bijlage 2.

Overzicht te raadplegen specialisten en specialismen Vondstcategorie Raadplegen bij PvA Raadplegen bij veldwerk Raadplegen bij uitwerking Aardewerk Nee Nee Ja Bouwmateriaal Nee Nee Ja Metaal (ferro) Nee Nee Ja Metaal (non -ferro) Nee Nee Ja Slakmateriaal Nee Nee Ja Vuursteen Nee Nee Ja Overig natuursteen Nee Nee Ja Glas Nee Nee Ja Men selijk botmateriaal onverbrand Nee Ja Ja Menselijk botmateriaal verbrand Nee Nee Ja Dierlijk botmateriaal onverbrand Nee Nee Ja Dierlijk botmateriaal verbrand Nee Nee Ja Visresten (handverzameld) Nee Nee Ja Schelpen Nee Nee Ja Hout Nee Ja Ja Houtsko ol(monsters) Nee Nee Ja Textiel Nee Nee Ja Leer Nee Nee Ja Submoderne materialen Nee Nee Ja Monstername Raadplegen bij PvA Raadplegen bij veldwerk Raadplegen bij uitwerking Algemeen biologisch monster (ABM) Nee Ja Ja Algemeen zeefmonster (AZM) Nee Nee Ja Pollen, diatomeeën en andere microfossielen Nee Ja Ja Monsters voor anorganisch chemisch onderzoek Nee Nee Ja Monsters voor micromorfologisch onderzoek Nee Nee Ja Monsters voor luminescentiedatering (OSL) Nee Nee Ja Monsters voor koolstofdat ering ( 14C) Nee Nee Ja Vismonsters Nee Nee Ja DNA Nee Nee Ja Dendrochronologisch monster Nee Nee Ja

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://moerdijk.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/775fb6a8-8627-43fa-b252-05922e7893b2?agendaItemId=7b756dc9-1725-48f8-a397-d4d3ca0618ea