Bijlage 4 - Assetmanagementplan Riolering en Water - definitieve versie 8-9-2022
Tekst van het document
Assetmanagementplan Riolering en Waterhuishouding 2023-2027 Havenbedrijf Moerdijk 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Inhoudsopgave 1
Inleiding
5
1.1
Aanleiding
5
1.2
Vraagstelling
5
1.3
Doelstelling
5
1.4
Scope
6
1.5
Leeswijzer
6
2
Evaluatie
7
3
Kaders
8
4
5
6
7
3
3.1
Landelijke wetgeving
8
3.2
Beleidskaders
9
3.3
Normen en richtlijnen
13
Ontwikkelingen
14
4.1
Externe ontwikkelingen
14
4.2
Interne ontwikkelingen
14
Assetmanagement
16
5.1
Line of sight
16
5.2
Van OGSM naar AM doelen
16
5.3
Beheertactiek (Programma’s)
17
Areaal
25
6.1
Informatiebeheer
25
6.2
Omvang assets
26
6.3
Leeftijdsopbouw
27
6.4
Kwaliteit
28
6.5
Areaaluitbreiding
30
6.6
Areaalvernieuwing
31
6.7
Bijzonderheden
31
Kosten en financieringswijze
33
7.1
33
Uitgangspunten
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
8
9
7.2
Kosten klein onderhoud en instandhouding assets
35
7.3
Kosten verbeteringen en overige investeringen
36
7.4
Benodigde opbrengsten, dotatie en verloop voorziening
36
Kansen en risico’s
38
8.1
Kansen
38
8.2
Risico’s
38
Ontwikkelagenda
40
Bijlage 1 - Overzicht gehanteerde eenheidsprijzen
41
Bijlage 2 - Kostendekkingsberekening
43
Colofon
44
4
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
1
Inleiding
1.1 Aanleiding Het Havenbedrijf Moerdijk (HbM) is verantwoordelijk voor een adequaat beheer van haar kapitaalgoederen, waaronder Wegen, Openbare verlichting, Groen, Riolering, Havens, Kunstwerken en Water. Mei 2022 is het Activabeleid vastgesteld, hierin is onder andere opgenomen dat er voorzieningen moeten zijn voor het onderhoud van de assets. De voorzieningen Infra Droog, Riolering en Waterhuishouding, Infra Nat en Baggeren zijn al aanwezig en dienen te worden geactualiseerd. Voor nieuwe assets zijn nieuwe voorzieningen nodig. Hierdoor is er behoefte aan geactualiseerde of nieuwe Assetmanagementplannen (AMP-en) met meerjarenprogramma’s. Met deze actualisatie is optimaal beheer mogelijk. Het AMP wordt vastgesteld voor een periode van 4 jaar. Inspecties van 2021 zijn de basis voor de kosten voor het AMP 2023-2027. Het plan wordt in 2022 vastgesteld voor de periode 2023 tot 2027 en heeft impact op de begroting van 2023. Voor de begroting van 2027 is het nodig om het AMP in 2026 te actualiseren en daarvoor in 2025 inspecties uit te voeren.
1.2 Vraagstelling Het Havenbedrijf wenst invulling te geven aan het Activabeleid door het hebben van een voorziening voor het beheer en onderhoud van alle assets. Om een voorziening in te kunnen stellen is een AMP voor de komende planperiode nodig, waarin inzicht wordt gegeven in de activiteiten die bijdragen aan de organisatiedoelen. De daarbij behorende kosten zijn de basis voor de bepaling van de benodigde dotatie aan de voorziening. Voorafgaand aan het opstellen van voorliggend AMP heeft het Havenbedrijf naast de landelijke wet- en regelgeving en gangbare normen en richtlijnen de volgende vertrekpunten meegegeven: • • • • •
Kadernotitie: Een notitie met uitgangspunten die dienen als vertrekpunt bij het actualiseren van de bestaande AMPen en het opstellen van de nieuwe AMP-en. Het geeft richting voor wat betreft scope, kaders, line of sight, uitgangspunten, afstemming en uniformiteit; Activabeleid: Beleid waarin onder andere de verwerkingswijze voor klein onderhoud, groot onderhoud (instandhouding) en investeringen in de Financiële Administratie (FA) is toegelicht; Overzicht voorzieningen kapitaalgoederen-assets: Hierin hebben de AMP-en een positie gekregen binnen het Programma Infrastructuur & beheer met een onderverdeling naar de kostenplaatsen Droog1 en Nat2; Goedgekeurd beheersysteem met areaal- en kwaliteitsgegevens; Vooraf vastgestelde maatregelprijzen en onderhoudscycli.
1.3 Doelstelling De doelstelling van dit AMP Riolering en Waterhuishouding is het inzichtelijk maken van de wijze waarop HbM het beheer en onderhoud van haar assets vormgeeft om (conform wetgeving en beleid) in control te zijn en te blijven. HbM opereert hierbij in lijn met de doelstellingen van de organisatie en het Framework Assetmanagement en in de geest van de ISO55000. Het AMP dient inzicht te geven in het navolgende : • • • •
De landelijke geldende wet- en regelgeving en het eigen beleid van HbM; De van toepassing zijnde processen en systematiek; Een eerste aanzet tot Assetmanagementdoelen specifiek voor Riolering gekoppeld aan de OGSM; De omvang en actuele kwaliteits- en onderhoudstoestand van het beheerareaal;
1
Onder de kostenplaats Droog vallen naast het AMP Droog ook de AMP-en Riolering en Waterhuishouding,Laagspanningsobjecten Openbare ruimte, incl. OV & VRI, Bijzondere sporen, Zendmast, Stoom- en warmtenet en Zonnepark. 2 Onder de kostenplaats Nat valt naast het AMP Nat ook de AMP-en Baggeren en Kunstwerken. 5
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
• •
De onderhoudsbehoefte voor de komende jaren (op een doelmatige en efficiënte wijze en tegen zo laag mogelijke kosten); De gewenste structurele storting in en het verloop van de voorziening riolering en waterhuishouding zodat er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn om het benodigd onderhoud uit te kunnen voeren (uitgangspunt: rekenen met zekerheden en optimale verwachtingen).
1.4 Scope Voorliggend AMP Riolering en Waterhuishouding is een actualisatie en optimalisatie van het vorige AMP Riolering en Waterhuishouding. De volgende assets in eigendom bij HbM maken onderdeel uit van de scope van voorliggend AMP: • • • • • • • • • •
Riolering Gemalen Persleidingen Ontwateringsmiddelen Oppervlaktewater Grondwater Stuurobjecten Stuwen Dammen Bijzondere objecten zoals afsluiters, wervelventielen en overstorten.
Buiten de scope van dit AMP vallen de financiële aspecten van: • Assets van derden en assets die vallen onder de overige AMP-en van HbM; • Functieveranderingen; • Uitbreidingen (zowel toekomstige kosten voor klein- en groot onderhoud als toename van inkomsten). Het AMP houdt wel rekening met de functionele raakvlakken van bovengenoemde assets.
1.5 Leeswijzer Hoofdstuk 2 blikt terug op de afgelopen periode middels een korte evaluatie. In hoofdstuk 3 wordt kort stil gestaan bij de relevante kaders. Hoofdstuk 4 geeft inzicht in de ontwikkelingen die spelen. Hoofdstuk 5 gaat in op assetmanagement. Daarin wordt onder andere de line of sight toegelicht en is een eerste aanzet gedaan tot de assetmanagementdoelen Infrastructuur & Beheer (I&B). Voor de beheertactiek zijn via programma’s activiteiten beschreven binnen het beheerproces, die bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen van de organisatie. Hoofdstuk 6 geeft een nadere omschrijving van het areaal van de betreffende asset. Onder andere omvang en kwaliteit komen hier aan de orde. Hoofdstuk 7 gaat in op het financiële aspect voor de korte, middellange en lange termijn. Hierbij wordt aangesloten bij de financiële regelgeving van het Havenbedrijf. Hoofdstuk 8 geeft de kansen en risico’s weer behorende bij het beheer en onderhoud van de betreffende asset. Hoofdstuk 9 sluit af met een opsomming van potentiële verbeteringen en vernieuwingen, de zogenaamde ontwikkelagenda. Deze ontwikkelpunten vormen input voor de jaarplanning van I&B of kunnen dienen als bijzondere activiteit als input voor de begroting van 2023 en verder.
De potentiële verbeteringen en vernieuwingen zijn in voorgaande hoofdstukken cursief en onderstreept weergegeven en gemarkeerd met in de kantlijn het symbool:
6
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
2
Evaluatie
Voor de uitvoering van de zorgplichten riolering stelt het havenbedrijf per kwartaal een managementrapportage op. Uit deze kwartaalrapportages kan worden opgemaakt in hoeverre het havenbedrijf in control is en anticipeert op mogelijke ontwikkelingen. Onderstaande balance score card laat zien dat het Havenbedrijf voor Riolering en Waterhuishouding in control is.
Doen we de goede dingen? •
2017
2017
• • • •
voldoen aan de wet/beleidsafspraken nakomen van afspraken doelmatig en transparant duurzaam en innovatief
• • •
• •
Doen we de dingen goed?
2018
2019
2020
2021
2022
veilig kostenefficiënt beheersbaar en onderbouwd prestatiegericht
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Doet het systeem wat het kan?
Kan het systeem wat het moet?
onder normale omstandigheden onder extreme omstandigheden
• aanbod op de RWZI • ondergrondse afvoercapaciteit • bovengrondse verwerkingscapaciteit • vuilemissie • ontwateringsniveau
2018
2019
2020
2021
2022
2017
2018
Zijn we organisatorisch in control? Het AM-contract Riool dekt de benodigde beheeractiviteiten in voldoende mate af en de afspraken in dit beheercontract worden nageleefd door de serviceproviders.
2019
2020
2021
2022
2021
2022
2021
2022
Zijn we financieel in control? 2017
Een
2018
2019
2020
betekent dat het havenbedrijf voldoet.
Een betekent dat het havenbedrijf nog niet voldoet, maar wel in control is. Er zijn acties ingezet om wel te gaan voldoen. Een
betekent dat het havenbedrijf niet voldoet.
7
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
3
Kaders
Voorafgaand aan het opstellen van alle AMP-en is eerst een uitgangspuntennotitie (kadernotitie) door het Havenbedrijf opgesteld. Deze notitie vormt het vertrekpunt voor alle AMP-en. In dit hoofdstuk is een nadere toelichting opgenomen van deze notitie. Daarbij is een opsplitsing gemaakt van de kaders naar landelijke wetgeving, beleidskaders die door het MT zijn vastgesteld en afgeleide documenten daarvan en normen en richtlijnen. Vervolgens zijn de kaders zijn gerangschikt van generiek naar specifiek.
3.1 Landelijke wetgeving Bij het beheer van Riolering en Waterhuishouding op het haven- en industrieterrein dient rekening te worden gehouden met de volgende landelijke wetgeving.
Grondwet De landelijke wetgeving vindt zijn oorsprong in de Grondwet, vanwege de daarin opgenomen zorgplichten: • Zorgplicht gericht op de bewoonbaarheid van het land • Zorgplicht gericht op de bescherming en verbetering van het leefmilieu.
Burgerlijk Wetboek • •
Risicoaansprakelijkheid (gebreken aan de riolering en het watersysteem) Schuldaansprakelijkheid (onrechtmatige daad)
Wet Milieubeheer en Waterwet Gemeenten hebben op grond van de Wet milieubeheer (Wm) een zorgplicht voor de inzameling van stedelijk afvalwater, en op grond van de Waterwet een zorgplicht voor hemelwater en een zorgplicht voor grondwater. De wijze waarop een gemeente invulling geeft aan de zorgplichten wordt weergegeven in het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). Gemeente Moerdijk is wettelijk verantwoordelijk voor de invulling hiervan. HbM is volgens de huidige governanceregeling de uitvoerende partij voor het benodigde beheer en onderhoud ter uitvoering van de zorgplicht binnen het beheergebied van HbM. Dit is vastgelegd in een rioleringsovereenkomst tussen Gemeente Moerdijk en HbM. Onderdeel van de rioleringsovereenkomst is de Roadmap stedelijk afvalwater, hemel- en grondwater (2015-2020). De Roadmap beschrijft op hoofdlijnen de huidige manier van werken van HbM en vormt inhoudelijk de uitwerking van de rioleringsovereenkomst. HbM legt periodiek verantwoording af aan de gemeente voor de voortgang van de werkzaamheden via een managementrapportage. De managementrapportage bevat een overzicht van de voortgang van de operationele werkzaamheden en een beeld van de mate waarin HbM al dan niet in control is op het vlak van de zorgplichten en op financiëel en organisatorisch vlak. Gemeente Moerdijk actualiseert periodiek het Gemeentelijk RioleringsPlan.
Dit plan bevat minimaal een overzicht van de te beheren voorzieningen, de toestand van deze voorzieningen, de wijze waarop de voorzieningen in stand worden gehouden en de benodigde middelen. Het Assetmanagementplan vormt hiervoor een onderlegger. HbM regelt achter de schermen met gemeente, WBD, Rijkswaterstaat, OMWB en provincie de afstemming met de loketfunctie van Gemeente Moerdijk. Afhankelijk van de lozingsroute faciliteert HbM het proces van vergunningverlening, toezicht en handhaving. Uit het oogpunt van doelmatig waterbeheer en maatschappelijk belang werkt HbM nauw samen met partners in de (afval)waterketen, met name op operationeel niveau. Verder gedraagt HbM zich als een goed huisvader. HbM inventariseert mogelijke risico’s die verband houden met de lozing van verontreinigende stoffen op het riool en onderzoekt de mogelijkheden om eventueel nadelige gevolgen tot een minimum te beperken. Bedrijven zijn wettelijk gezien in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de verwerking van hun eigen bedrijfsafvalwater. Perceeleigenaren dienen hemel- en grondwater redelijkerwijs op het eigen perceel te verwerken. HbM maakt in het kader van de watertaken afspraken met bedrijven voor een doelmatige inzameling en transport van bedrijfsafvalwater en zamelt het overtollige hemel- en grondwater in.
HbM werkt hierbij nauw samen met gemeente Moerdijk, waterschap Brabantse Delta en de omgevingsdienst West-Brabant (OMWB) en spant zich maximaal in om problemen te voorkomen.
8
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Omgevingswet Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Zodat het straks bijvoorbeeld makkelijker is om bouwprojecten te starten. De Crisis- en herstelwet (Chw) maakt dit nu al mogelijk, bijvoorbeeld door bestaande regels aan te passen. Naar verwachting treedt de Omgevingswet uiterlijk 1 januari 2023 in werking.
Wet natuurbescherming Voor de bescherming van soorten dieren en planten is de Wet natuurbescherming van kracht. De wet geeft uitvoering aan de verplichtingen uit de Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. De wet bevat onder meer een soortenlijst met dieren en planten die beschermd worden tegen beschadiging en/of letsel door activiteiten. Daarnaast hebben het Rijk en de provincie Noord-Brabant natuurgebieden aangewezen die behoren tot het Natuur Netwerk Nederland (NNN) of Natuur Netwerk Brabant (NNB). Voor deze gebieden geldt dat bepaalde kenmerken van het gebied niet verstoord mogen worden.
Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is een plan van Nederlandse overheden om wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen te beperken. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) zijn doelstellingen opgenomen om in 2020 klimaatrobuust te handelen en in 2050 een klimaatbestendige leefomgeving te hebben. Het doel van het plan is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk werken samen aan de ambities in dit plan. Voor de vier klimaatthema’s wateroverlast, waterveiligheid, droogte en hittestress heeft gemeente Moerdijk globale stresstesten laten uitvoeren. Hiermee heeft de gemeente een globaal beeld van eventuele risico’s. HbM brengt deze risico’s beter in beeld via praktijkmetingen en verfijnde berekeningen. Gemeente Moerdijk gaat op basis van een scherper beeld de klimaatdialoog aan met de bedrijven op haven- en industrieterrein Moerdijk.
Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken (Wibon) Deze wet verplicht gravers tot het melden van elke ‘mechanische grondroering’, zoals graven, heilen intrillen, baggeren en het leggen van leidingen. Kabel- en leidingbeheerders moeten al hun (ondergrondse) kabels en leidingen binnen vastgestelde nauwkeurigheid digitaal beschikbaar hebben en melden bij de dienst KLIC.
Basisregistratie Grootschalige Topografie De Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) is een digitale topografische kaart van Nederland waarop gebouwen, wegen, waterlopen, terreinen en spoorlijnen eenduidig zijn vastgelegd. De kaart is op 20 centimeter nauwkeurig en bevat veel details, zoals je die in de werkelijkheid ook ziet. Denk aan bomen, wegen, gebouwen, kortom: de inrichting van de fysieke omgeving. Nederlandse overheden (ministeries, provincies, waterschappen, gemeenten en andere overheidsdiensten) zijn verplicht om de BGT te gebruiken in alle werkprocessen die een kaart als ondergrond vereisen. Verschillende bronhouders, waaronder de gemeenten, zijn verantwoordelijk voor het bijhouden van de informatie.
3.2 Beleidskaders Het Havenbedrijf Moerdijk gaat voor het beheer en onderhoud uit van beleidskaders. In onderstaande tabel zijn deze kaders weergegeven en benoemd of het beleid betreft dat door het MT is vastgesteld of dat het een afgeleide van het MT vastgesteld beleid betreft. Beleid Havenstrategie 2030 Corporate Strategy 2021-2025 Strategisch Plan Assetmanagement Contracten Assetmanagement Framework Activabeleid Beheerproces voorzieningen Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) 9
Datum: 8 september 2022
MT vastgesteld X X X X X X X
Afgeleide van MT vastgesteld
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Beleid
MT vastgesteld
Kader Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) Watermanagementplan (WMP)
Afgeleide van MT vastgesteld X X
Tabel 1 Beleidskaders
Voor een aantal beleidskaders is hieronder een nadere toelichting opgenomen.
MT vastgestelde beleidskaders Het Havenbedrijf Moerdijk gaat voor het beheer en onderhoud uit van beleidskaders. Onderstaande kaders zijn beleid dat door het MT is vastgesteld: • • • • • •
Havenstrategie 2030 / Corporate Strategy 2021-2025 Strategisch Plan Assetmanagement Contracten Assetmanagement Framework Activabeleid Beheerproces voorzieningen Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR)
Havenstrategie 2030 / Corporate Strategy 2021-2025 De Havenstrategie Moerdijk 2030 bevat de door share- en stakeholders onderschreven strategie (Provincie NoordBrabant, Gemeente Moerdijk en Havenbedrijf Moerdijk) voor de doorontwikkeling van het haven- en industrieterrein Moerdijk tot 2030. Dit heeft mogelijk ook consequenties voor de infrastructuur. De Havenstrategie 2030 is doorvertaald naar de Corporate Strategy 2021-2025, specifiek bedoeld voor het Havenbedrijf Moerdijk. Het beheerareaal zal toenemen door de ontwikkeling van de nieuwe gebieden met bijbehorende infrastructuur.
Strategisch Plan Assetmanagement Contracten Het HbM werkt voor het beheer van de assets (kapitaalgoederen) volgens de werkwijze van Asset Management. Het beleid hiervoor is onder andere vastgelegd in ‘framework asset management’, waarin de basis is vastgelegd voor een heldere scheiding van rollen, taken en verantwoordelijkheden met een bijbehorende communicatie als basis. In dit ‘framework’ maakt het HbM gebruik van Service Providers, die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van een groot aantal (zorg)taken met betrekking tot het beheer en onderhoud van de assets op tactisch en uitvoerend niveau.
Assetmanagement Framework HbM maakt voor het beheer van kapitaalgoederen gebruik van het Assetmanagement Framework en opereert in de geest van de ISO55000. In dit Framework worden de volgende rollen onderscheiden: • • •
Asset Owner: eigenaar, definieert de doelstellingen van de organisatie. Asset Manager: beheerder, vertaalt deze doelstellingen naar bijbehorende maatregelen. Service Provider: uitvoerder, voert de maatregelen uit en sluit dit kort met de Asset Manager.
De Asset Manager toetst of de maatregelen hebben bijgedragen aan de doelstellingen van de organisatie en rapporteert daarover aan de Asset Owner. Het vertrekpunt is het beleid van HbM en de daaruit te herleiden bedrijfswaarden. Deze zijn vertaald naar een risicomatrix. Deze risicomatrix is het vertrekpunt in het assetmanagement en contracten daaromtrent. De bedrijfswaarden in deze matrix worden gekoppeld aan mogelijke effecten van maatregelen, zodat er een weging van de maatregelen ten opzichte van elkaar kan plaatsvinden om zo te komen tot een prioritering.
Activabeleid In het onlangs vastgestelde activabeleid van 19 mei 2022 (versie 4) is een schematische weergave opgenomen van het activa- en onderhoudsbeleid. Daarmee is helder hoe kosten in de FA dienen te worden verwerkt. Voor de instandhouding van bestaande activa is het beleid onderhoudsvoorzieningen van toepassing:
10
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Figuur 1 Beleid voorzieningen (Bron: Activabeleid)
Op de financiering van alle taken die voortkomen uit dit AMP voor Riolering en Waterhuishouding is bovenstaand activabeleid van toepassing. Op hoofdlijnen betekent dit dat alle uitgaven voor klein onderhoud en instandhouding van de assets ten laste komen van de winst & verlies rekening. Voor toekomstige werkzaamheden wordt een voorziening gevormd. Bij functieverandering van assets en uitbreidingen is sprake van een investering. De kenmerken van de investering bepalen de wijze van verwerking. Voor dit AMP betreft dat hoofdzakelijk werkzaamheden aan bestaande activa met als doel het in stand houden van het actief. Bijvoorbeeld de kosten voor het herstellen van slijtage of preventieve werkzaamheden. Dergelijke kosten komen ten laste van de voorziening. Daarnaast is er ‘klein onderhoud’ dat direct ten laste van de ‘winst- en verliesrekening’ wordt gebracht. Tegenover deze kosten staan inkomstenbronnen. In het kader van dit AMP zijn dat vergoedingen voor het uitvoeren van publieke taken door gemeente en waterschap. De gemeente Moerdijk int een rioolheffing op basis van het waterverbruik van de bedrijven. Deze wordt als vergoeding voor de winst- en verliesrekening en als dotatie aan de onderhoudsvoorziening toegekend. Ook voor het transport van afvalwater van de kern Moerdijk over het terrein van HbM betaalt het WBD een vergoeding.
11
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Beheerproces voorzieningen
LIOR De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) is een document voor projecten in de openbare ruimte. De leidraad is gebaseerd op wet- en regelgeving en een aantal beleidsdocumenten die door HbM zijn geaccordeerd. Deze zijn dus kaderstellend voor de inrichting van de openbare ruimte en daarmee ook het beheer. De LIOR is toe aan een actualisatie en wordt herzien in combinatie met een beeldbank en moodboard openbare ruimte.
Afgeleide van MT vastgestelde beleidskaders Kader MVO In de Corporate Strategy zijn de kaders voor het MVO verankerd. Hierbij is een koppeling gemaakt naar de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties. Om een doorvertaling te kunnen maken van deze MVO kaders naar de verschillende disciplines is een eerste Framework daarvoor opgezet. De praktische uitwerking hiervan is in 2020 opgepakt en verwoord in een notitie4. In onderstaande figuur is het ambitie web opgenomen als resultaat van de gehouden werksessies. Deze figuren zijn nog niet definitief vastgesteld omdat dit traject nog een vervolg krijgt.
4
Notitie “Havenbedrijf Moerdijk - Doorvertaling MVO beleid naar concrete maatregelen” d.d. 27 november 2020.
12
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Watermanagementplan (WMP) In 2018 hebben HbM en waterpartners gezamenlijk het Watermanagementplan haven- en industrieterrein Moerdijk (2030) opgesteld. Het thema water is een belangrijke pijler en een verbindende schakel in het verduurzamen van het haven- en industrieterrein Moerdijk. Het WMP biedt een duurzaam kader om in samenhang maatregelen van de verschillende instanties op het haven- en industrieterrein Moerdijk uit te voeren. Het WMP is concreet uitgewerkt in een actieplan waterhuishouding. Met het actieplan waterhuishouding wordt invulling gegeven aan (gemeenschappelijke) doelen en ambities van de waterpartners HbM, Gemeente Moerdijk, Waterschap Brabantse Delta, Rijkswaterstaat, Omgevingsdienst West-Brabant, Brabant Water, Provincie Noord-Brabant, BMF, Kolb, SNB en ATM.
Overig beleid Naast de afgeleide van MT vastgestelde beleidskaders heeft HbM met het Gemeentelijk Rioleringsplan van Gemeente Moerdijk (GRP).
Gemeentelijk Rioleringsplan Moerdijk (GRP) In het GRP Moerdijk beschrijft de gemeente welke koers ze vaart, haar ambities, de opgave en de benodigde middelen. Bij het actualiseren van het GRP houdt de gemeente Moerdijk rekening met het meerjarenprogramma zoals opgenomen in dit assetmanagementplan. HbM is volgens de huidige governance regeling de uitvoerende partij voor het benodigde beheer en onderhoud ter uitvoering van de (gemeentelijke) zorgplicht afval-, hemel- en grondwater binnen het beheergebied van Havenbedrijf Moerdijk. Volgens de bij deze regeling horende overeenkomst dient HbM op jaarbasis informatie te verschaffen aan de gemeente ter vaststelling van de rioolheffing en controle op een adequate invulling van de zorgplichten. Tussen HbM en de gemeente Moerdijk zijn hierover afspraken gemaakt. HbM informeert per kwartaal de gemeente via een managementrapportage. Over ruimtelijke ontwikkelingen zoals IPM en LPM rapporteert HbM separaat aan de gemeente. Op het moment dat de ontwikkelingen overgaan van de ontwikkelfase naar de beheerfase, worden deze ontwikkelingen toegevoegd aan de managementrapportage.
Als bouwsteen voor het GRP stelt HbM periodiek een BRP op waarin alle aanwezige systemen met assets worden getoetst op het hydraulisch en vuiltechnisch functioneren en wordt bepaald of en welke verbetermaatregelen nodig zijn om aan alle hydraulische en vuiltechnische eisen te voldoen. Verbetermaatregelen om alle systemen met assets aan de eisen te laten voldoen worden opgenomen in het meerjarenprogramma van dit en volgende AMP-en.
3.3 Normen en richtlijnen Bij het beheer van de bestaande riolering en gemalen geldt primair als eis dat het functioneren gegarandeerd moet zijn. Voor het riool betekent dit dat afstroming, constructieve kwaliteit en onderhoudstoestand voldoende moeten zijn om het functioneren te waarborgen. Om beter inzicht in de toestand van objecten en stelsels te krijgen wordt bij rioolinspecties voor schadeclassificaties gebruik gemaakt van de Europese norm NEN-EN 13508-2. Met betrekking tot de gemalen wordt binnen HbM gebruik gemaakt van landelijk gehanteerde normen uit de NEN 2767 Conditiemeting. Voor het gebruik van elektrische installaties, waaronder gemalen, is het Handboek bedrijfsvoering6 van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen (NEN 3140+A3:2019) van 23 juli 2021 (versie 1) van toepassing. Het handboek regelt onder meer de installatieverantwoordelijkheid voor de gemalen met onderscheid tussen functionele verantwoordelijkheid (F-IV) en technische verantwoordelijkheid (T-IV). De F-IV ligt bij Havenbedrijf Moerdijk en de T-IV wordt binnen de komende planperiode van dit AMP gedelegeerd naar de serviceprovider via het AM-contract. Tot dat moment verrzorgt Parkstad nog de T-IV in opdracht van HbM. Momenteel verzorgt Parkstad het IV-schap in opdracht van HbM.
6
Versie 1 van het Handboek bedrijfsvoering betreft (nog) een conceptversie.
13
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
4
Ontwikkelingen
Het beheer van riolering en water is continu in beweging door diverse uitdagingen en nieuwe externe en interne ontwikkelingen. De belangrijkste zijn in onderstaande paragrafen kort beschreven.
4.1 Externe ontwikkelingen Er zijn een aantal externe ontwikkelingen waar het Havenbedrijf op dient te anticiperen of al op anticipeert.
Klimaatverandering Het klimaat is aan het veranderen en leidt tot meer extremen. Het wordt natter, droger en warmer. Het (hemel) watersysteem en de afvalwaterketen moet de neerslag zo goed als mogelijk kunnen verwerken. Het besef groeit dat dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen is op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. In het kader van klimaatadaptatie zal een afweging moeten worden gemaakt tussen het accepteren of beperken van schade door wateroverlast bij extreme buien. Het Havenbedrijf heeft hiervoor een klimaataanpak opgezet.
Uitputting energie en grondstoffen Wereldwijd worden grondstoffen schaarser of raken zelfs helemaal uitgeput. Dit betekent onder meer dat de Nederlandse energiehuishouding duurzamer en minder afhankelijk van eindige fossiele brandstoffen moet worden. Afvalwater en reststromen worden daardoor steeds waardevoller, zowel vanuit het oogpunt van verduurzaming, maatschappelijke verantwoordelijkheid of een economisch rendabele business case. In aansluiting op het beleid van het Havenbedrijf om volledig circulair te werken bestaat binnen het programma Infrastructuur en Beheer de mogelijkheid om restproducten weer toe te passen als grondstof.
Vitaliteit Bij langdurige uitval van de water infrastructuur, bijvoorbeeld door een langdurige stroomstoring of een massale hack, kan ontwrichting optreden. In dat geval is sprake van een aanzienlijk verstorend effect, grote (economische) schade en aantasting van vitale belangen. Bovendien kan adequaat herstel van deze infrastructuur zeer lang gaan duren en zijn er geen reële alternatieven voorhanden, terwijl bedrijven hier mogelijk afhankelijk van zijn. Wanneer een verstoring of uitval van een proces ontwrichting kan veroorzaken is dit proces vitaal. Enerzijds is dit een risico en dus onderdeel van het risicomanagement van HbM, anderzijds is sprake van een toenemende kans waarop deze uitval zich voordoet en is dit dus een ontwikkeling waarop HbM moet anticiperen.
Krapte van materialen en middelen Door vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt moeten kennis en data tijdig worden vastgelegd in de systemen en zullen taken waar mogelijk worden geautomatiseerd. Dit is één van de speerpunten in de huidige invulling van het proforma AM-contract als voorbereiding op het definitieve AM-contract. De beschikbaarheid en levertijden van materialen zijn de afgelopen periode een groot probleem door onder andere een stijging van de energieprijzen, Covid-19 van de afgelopen periode en onzekerheden in transport. Dit kan consequenties hebben voor de planning en uitvoering van projecten.
Prijsontwikkeling en inflatie De prijzen van materialen zijn de afgelopen periode aanzienlijk gestegen vanwege schaarste en de huidige marktwerking. Daarnaast is er sprake van inflatie, ook wel geldontwaarding genoemd. Daarbij is sprake van een stijging van het algemene prijspeil waardoor de prijzen van goederen en diensten stijgen. Met het beschikbare budget kan minder worden ingekocht dan oorspronkelijk bedacht. Dit kan een negatief effect hebben op de bepaling van de gewenste dotatie aan de voorzieningen. Het is van belang om deze ontwikkeling te blijven monitoren en daar waar nodig op te anticiperen.
4.2 Interne ontwikkelingen Samenwerking en relatie met marktpartijen en randbeheerders (beheercontract) Voor de discipline Droog is er sinds 2019 een AM- contract gesloten met de serviceprovider met een wijziging in de verdeling van de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. In lijn met dit AM-contract is het Havenbedrijf 14
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
voornemens om ook voor de disciplines Nat en Riolering een soortgelijk contract op de markt te brengen. Binnen de discipline Riolering en Waterhuishouding wordt momenteel door HbM, de huidige serviceproviders en waterschap Brabantse Delta ervaring opgedaan met een pro-forma AM-contract. Ontwikkelpunt 1: Opgedane ervaringen en geoptimaliseerde processen worden verankerd in het definitieve AMcontract. Voornemen is het definitieve AM-contract Riool in 2023 op de markt te brengen.
Actieplan waterhuishouding Om invulling te geven aan de doelstellingen hebben de waterpartners een actieprogramma opgesteld. Een programma bestaande uit maatregelen/acties die bij die bijdragen aan duurzaamheid, klimaatadaptatie en vestigingsklimaat. Het gaat om maatregelen/acties met betrekking tot verbetering/optimalisatie en toekomstbestendig maken van het afvalwater- en watersysteem, het beperken van de de milieu-impact in geval van eventuele calamiteiten, het opwekken van energie uit of op water en het benutten van zoet water. De waterpartners bespreken periodiek de voortgang en zertten de benodigde acties en maatregelen uit in de eigen organisatie. Havenbedrijf Moerdijk houdt bij het opstellen van de begroting rekening met eventuele koste die voortkomen uit het actieplan.
LPM / IPM In de oksel van de A16 en A17 wordt de komende jaren het Logistiek Park Moerdijk (LPM) buiten het bestaande beheergebied gerealiseerd. LPM beslaat een oppervlak van circa 140 ha op een totaal plangebied van ongeveer 200 ha. LPM wordt gefaseerd ontwikkeld gedurende de komende jaren volgens de afgegeven watervergunning. Het streven is gericht op een gescheiden inzameling van schone en vuil waterstromen. Het schone water wordt ter plekke verwerkt. Het vuile water wordt vooralsnog vanuit kostenefficiëntie verpompt, maar kan in de toekomst mogelijk ook lokaal worden verwerkt via bijvoorbeeld een helefytenfilter. De effecten van deze uitbreiding (extra onderhoud door areaaluitbreiding en extra inkomsten door uitgifte van bedrijventerreinen) worden inzichtelijk gemaakt in het volgend AMP.
15
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
5
Assetmanagement
Het Havenbedrijf wil in de geest van ISO55000 werken en daarmee volgens de principes van assetmanagement. Assetmanagement betreft alle gecoördineerde activiteiten van een organisatie om waarde te creëren vanuit de assets. Dit hoofdstuk gaat in op een aantal relevante onderdelen.
5.1 Line of sight De ruggengraat van een goed managementsysteem is de verbinding tussen de strategische assetmanagementdoelen en de operationele activiteiten. Dit wordt binnen assetmanagement ook wel de Line of Sight genoemd. Deze brengt de volgende voordelen met zich mee: • • • • • • • •
De doorvertaling van doelen naar activiteiten; Betere samenwerking bij de uitvoering van de gezamenlijke opgave; Verantwoordelijkheidsgevoel bij de medewerkers: helder is waarom activiteiten worden uitgevoerd; Bewuste keuzes om de juiste dingen te doen; Benutten van kansen om de waarde van assets te vergroten; Optimale onderbouwing van plannen en activiteiten; Inzicht in risico’s; Gebruik van eenduidig vakjargon.
5.2 Van OGSM naar AM doelen In de Corporate Strategy zijn de OGSM (Objectives-Goals-Strategy-Measurements) opgenomen. In de AM-contracten zijn al doelen uitgewerkt. In dit AMP is een eerste aanzet gedaan voor het in beeld brengen van AM doelen vanuit objectief van Infrastructuur & Beheer. Het vertrekpunt daarvoor zijn de OGSM van het Havenbedrijf geweest. Om de organisatiedoelen door te vertalen naar assetmanagementdoelen is gebruik gemaakt van een tool, die is ontwikkeld door de CROW. De tool bevat een palet aan organisatiedoelen, die bij beheerorganisaties in den lande gebruikelijk zijn. Het Havenbedrijf heeft volgens de Havenstrategie 2030 een drietal Doelstellingen: ➔ In 2030 is Port of Moerdijk hét knooppunt van duurzame logistiek en procesindustrie in de VlaamsNederlandse Delta. ➔ De Port of Moerdijk is excellent in duurzaamheid en veiligheid. Het principe van de ‘Triple P’, People, Planet en Profit, is het uitgangspunt: o Profit: de topclusters logistiek en industrie, volumegroei overslag, versterken vervoersmodaliteiten, de netwerkpositie in de Vlaams-Nederlandse Delta (inclusief governance). o People: goed nabuurschap, volksgezondheid, regionale aantrekkingskracht, onderwijs en arbeidsmarkt. o Planet: veiligheid, milieu en duurzaamheid, duurzame energie, watersystemen.
➔ Duurzame ontwikkeling vraagt om een uitgebalanceerd ontwikkelproces, gericht op het bevorderen van de veerkracht en kwaliteit van de natuur, van het lichamelijk en geestelijk welzijn van de inwoners en een gezonde economische ontwikkeling. Voor het beheer en onderhoud van de Assets binnen het Areaal betekent dit het volgende: • Zowel binnen als buiten het beheergebied van HbM zijn de vervoersmodaliteiten weg, water, spoor en (buis)leiding qua capaciteit, kwaliteit en veiligheid op het goede niveau om aan de vraag vanuit de markt te voldoen. • Bereikbaarheid van de ondernemingen borgen (zowel per weg, als over water). • (Toekomstige) aantrekkelijkheid en veiligheid van de omgeving waarborgen. • Invulling geven aan duurzaamheids- en natuurmanagementprogramma. • Minimaliseren verkeershinder. Vanuit de filosofie van assetmanagement betekent dit dat middelen zo optimaal mogelijk worden ingezet, vanuit een insteek van ‘zo goed als nodig’ (en niet: ‘zo goed als mogelijk’). Beoogde prestaties, risico’s & kosten van assets scherp in beeld worden gehouden en continue in deze ‘driehoek’ overwegingen worden gemaakt en sturing plaats vindt. De inrichting en het beheer van het havengebied (de Assets) expliciet worden gekoppeld aan de bestuurlijke ambities en beleidsdoelen. 16
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
De kerntaak van het HbM in relatie tot assetmanagement is het bewaken en borgen van het (veilig) functioneren van alle assets. Het creëren van de beoogde waarden van/uit de assets. Inzetten op duurzame en continue verbetering en/of innovatie. Gedegen organisatorische afstemming en/of coördinatie in het kader van het HbM als regie voerende organisatie. En maximaal inzetten op tevredenheid van alle stakeholders. Ontwikkelpunt 2: De doorvertaling van OGSM naar AM-doelen wordt in de komende planperiode nader uitgewerkt en in het volgende AMP verankerd. Dit omvat onder meer: • Een verdere concretisering van de AM-doelen. • Het beleid met betrekking tot de assets en tot de risicomatrix • Definitie van prestatieindicatoren horend bij de AM-doelen en de hieraan gerelateerde processen. • Borging raakvlakken met overige AMP-en.
5.3 Beheertactiek (Programma’s) Om uiteindelijk bij te kunnen dragen aan de doelen van de organisatie is het van belang dat er activiteiten plaatsvinden. In deze paragraaf is dan ook de beheertactiek opgenomen door het benoemen van activiteiten die plaatsvinden binnen een aantal programma’s, waarmee wordt bijgedragen aan de doelen van de organisatie Het AMP is de schakel tussen strategische doelen en operationele activiteiten. Daarin zijn eenduidige en herkenbare programma’s van belang met gegroepeerde activiteiten, waarmee: • •
met de beschikbare middelen minimaal wordt voldaan aan de wettelijke bepalingen; overeenkomstig de kaders wordt bijgedragen aan de bestuurlijke ambities.
Onderstaand worden de programma’s specifiek voor riolering en waterhuishouding en daarin opgenomen activiteiten kort toegelicht.
Areaal op orde Om te kunnen bijdragen aan de bestuurlijke doelen is het van belang om actuele, betrouwbare en complete areaalgegevens te hebben. Hiervoor dient het beheerareaal zowel administratief als geometrisch te worden opgenomen in het beheersysteem (BMS). Revisiegegevens en areaaluitbreidingen dienen periodiek te worden verwerkt. Het beheersysteem geeft inzicht in de kwantiteit en kwaliteit van het te beheren areaal, maar ook in de uit te voeren onderhoudsmaatregelen op basis van de uitgevoerde onderzoeken. Ook inspectiegegevens worden getoetst aan de hand van data in het BMS en zonodig wordt hierop gecorrigeerd. Bij uitbreidingen en renovaties worden de revisiegegevens verwerkt.
17
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
In BMS worden de gegevens zodanig opgeslagen dat ze geschikt zijn voor de volgende doelen: •
• • • •
Inzicht in de werking en opbouw van de rioolstelsels ten behoeve van: – het beheer van het areaal – het oplossen van storingen – het uitvoeren en plannen van onderhoud – het bijhouden van uitgevoerd onderhoud Export ten behoeve van de wettelijke verplichtingen in het kader van de Wibon (Klic-meldingen); Export ten behoeve van het maken van hydraulische berekeningen; Export ten behoeve van het maken van kostendekkingsberekeningen (zoals in dit AMP); Beoordeling van inspectieresultaten;
Nog niet het volledige areaal aan assets Riolering en Waterhuishouding is in BMS opgenomen (zie hoofdstuk 6). Zo ontbreekt bijvoorbeeld nog informatie mbt het profiel, de oevers en de eigendomssituatie van watergangen en duikers Dergelijke gegevens dienen te worden opgenomen in het systeem. Naast de openbare riolering zijn ook de gegevens van de bedrijfsriolering essentieel voor het kunnen uitvoeren van betrouwbare hydraulische berekeningen. Bij het onderzoek naar foutaansluitingen en de registratie van aansluitingen komen actuele bedrijfsgegevens beschikbaar. Het verwerken van deze informatie is nog niet procesmatig ingeregeld. Het is van belang dat de revisiegegevens worden verwerkt in het beheersysteem en dat opleveringsinspecties aan het systeem toegevoegd worden. Ontwikkelpunt 3: Om het areaal verder op orde te brengen voorziet dit AMP in de volgende acties met bijbehorende kosten: • Informatiebeheer verder op orde brengen; • Uitwerken procedure om gegevens van bedrijven op een toegankelijke manier op te slaan.
Onderzoek & Inspectie Onderzoeken en inspecties zijn nodig om beter zicht te krijgen op de staat van de betreffende asset. Het gaat daarbij om verschillende soorten van regulier en incidenteel onderzoek.
Regulier onderzoek leidingen De Service Provider streeft ernaar om ieder deel van het rioolstelsel gemiddeld 1 x per 10 jaar te inspecteren. Voorafgaand aan de leidinginspectie vindt een reiniging van het riool plaats. In het kader van het ‘Pro Forma Contract’ zijn door de Service Provider een onderhoudsconcept en inspectieplan opgesteld. Deze worden op basis van ervaringen doorlopend geoptimaliseerd, waarbij de balans wordt gezocht tussen risico’s, prestaties en kosten. Kosten/consequenties Er wordt van uitgegaan dat (afgezien van de prijsontwikkeling) de benodigde inspanning vergelijkbaar is met voorgaande jaren.
18
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Hoogtemetingen De bodem onder de terreinen van HbM is niet homogeen. Er bevinden zich onder andere lagen die onder belasting samengeperst worden. Soms zijn deze voorbelast geweest. Uit hoogtemetingen van rioolputten blijkt dat de bodem op veel plaatsen nog steeds in beweging is. Een regelmatige zetting over een groter gebied is meestal niet schadelijk voor het riool. Zettingsovergangen kunnen echter aanleiding zijn tot breuk waardoor (pers-) leidingen bezwijken. Ook kan ‘verloren berging’ als gevolg van verzakkingen/ongelijke aansluitingen. Dit is vaak constructief niet schadelijk, maar kan aanleiding vormen tot overmatige vervuiling van de leidingen. Om deze reden worden hoogtemetingen uitgevoerd aan inspectieputten en wordt bij een leidinginspectie gelijktijdig het hellingverloop van de leiding gemeten.
Figuur 2 beeld van verzakkingen op maaiveld
Kosten/consequenties Veel hoogtegegevens van de afgelopen jaren zijn beschikbaar, maar nog niet goed toegankelijk. Ontwikkelpunt 4: Het is wenselijk om een proces/format uit te werken om deze informatie toegankelijk te maken en te houden en te bepalen waar nog metingen nodig zijn.
Regulier onderzoek inspectieputten In plaats van putvideo’s worden steeds vaker 3D-opnamen van inspectieputten gemaakt, de zogenoemde putpano’s. Deze beelden geven meer informatie (o.a. lekkende afsluiters, wortelingroei) en zijn voor het Havenbedrijf een belangrijk hulpmiddel bij het onderzoek naar foutaansluitingen en het actualiseren van vergunningen. Bij een putvideo wordt met een stilstaande camera vanuit de put in de aansluitende leidingen gekeken. Een putvideo levert alleen informatie op van de put. Vanwege de toegevoegde waarde zijn 3D-opnamen van inspectieputten standaard opgenomen in het onderhoudsconcept totdat het beeld compleet is. Putten waarbij zich in de tijd ontwikkelende schades (zoals wortelingroei) voordoen worden vaker geïnpecteerd. Kosten/consequenties Het uitvoeren van putpano’s tijdens regulier onderhoud wordt gecontinueerd.
Onderzoek beperken hemelwatertransport Op verschillende locaties is nog hemelwater op de vuilwater riolering aangesloten. Als gevolg van gewijzigde inzichten is het wenselijk om deze “foutaansluitingen” los te koppelen van het vuilwatersysteem. Dit voorkomt onnodig transport van schoon water en ontlast de rwzi, waardoor de kans op benodigde uitbreiding afneemt. HbM is samen met OMWB een onderzoek gestart naar deze foutaansluitingen. Bedrijven worden bezocht en bij onduidelijke situaties wordt ter plaatse onderzoek gedaan. Alle bedrijven in de gebieden A en B zijn inmiddels bezocht. HbM en OMWB gaan in overleg met bedrijven waar een foutaansluiting is geconstateerd om samen te bepalen of er mogelijk alternatieve lozingsroutes zijn. Bijkomend voordeel van deze onderzoeken is dat ook informatie wordt ingewonnen over de geometrie en structuur van de riolering op de bedrijfsterreinen. Deze informatie is van belang om hydraulische berekeningen aan het riool- en watersysteem uit te kunnen voeren. Inmiddels is begonnen met een soortgelijk onderzoek in de gebieden D en G en loopt een optimalisatieonderzoek verbeterd gescheiden riolering. (VGS 2.0). In dit optimalisatieonderzoek onderzoeken HbM en waterschap Brabantse Delta in hoeverre het milieutechnisch verantwoord en technisch haalbaar is om regenwaterpompen tijdelijk of permanent uit te zetten.
Het doel is om schoon hemelwater dat naar de RWZI wordt afgevoerd bij voorkeur af te koppelen en waar mogelijk zoveel mogelijk te verdelen in tijd en ruimte. Hierdoor wordt de afvalwaterketen duurzamer 19
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
ingericht, komt capaciteit vrij voor het verpompen van vuil water naar rwzi Bath en is er meer ruimte voor andere lozers (binnen de bandbreedte). Als ‘laaghangend fruit’ is gekeken naar de verbeterd gescheiden rioolstelsels van HbM. Dit betreft de gebieden D, F, G, H en I. Door het afpompen van de ‘first flush’ worden kleine buien, en daardoor een groot deel van de totale ingezamelde neerslag, naar de RWZI afgevoerd. Het is een optie om deze stelsels om te bouwen naar gescheiden stelsels of door bijvoorbeeld met een ander pompregime de afvoer naar de RWZI te beperken (VGS 2.0). Belangrijk aspect bij dit onderzoek is dat er geen vervuilende aansluitingen zijn. Waarmee de link is gelegd naar het onderzoek naar foutaansluitingen. Kosten/consequenties De benodigde inspanning laat zich op voorhand niet goed inschatten, het is deels afhankelijk van de mate waarin foutaansluitingen worden geconstateerd en afhankelijk van de technische mogelijkheden om de pompwerking aan te passen. Vooralsnog is in de begroting een jaarlijks bedrag gereserveerd, vergelijkbaar met eerder gehanteerde bedragen.
Onderzoek gemalen Afgelopen jaren zijn rioolgemalen geïnspecteerd en een aantal gerenoveerd. Gelijktijdig zijn de gemalen arbotechnisch op het gewenste niveau gebracht en zijn sensoren geïnstalleerd om afwijkingen in de aanvoer te kunnen meten. Hiervoor is een ‘Bouwteam Gemalen’ opgericht. Alleen de gemalen H en I resteren nog om te worden gerenoveerd. Deze staan voor de komende planperiode (2022 t/m 2025) op de planning/begroting. Toekomstig onderzoek wordt in kader van het AM-contract door de serviceprovider uitgevoerd. Het gepland onderzoek aan de gemalen is onderdeel van het reguliere beheer door de serviceprovider en beperkt zich hoofdzakelijk tot het monitoren van de prestaties om afwijkingen en de noodzaak tot ingrijpen vroegtijdig te signaleren. Verder is sprake van nader onderzoek als gevolg van opgetreden storingen. De 1e lijns storingsafhandeling vindt plaats door het Waterschap en de 2e lijns storingsafhandeling door de serviceprovider. Kosten/consequenties De jaarlijkse kosten voor regulier onderzoek zijn opgenomen in de begroting. Kosten voor (groot) onderhoud volgend uit onderzoek worden, wanneer van toepassing, opgenomen in de (meerjaren)begroting.
Onderzoek persleidingen Voor reiniging van de persleidingen is inmiddels bij elk gemaal een pig-lanceermogelijkheid aangebracht. Wanneer uit debietmetingen blijkt dat de capaciteit terugloopt kan hiermee een ‘foam-pig’ in de leiding worden geplaatst. Een soort prop waarmee in een aantal gangen vuil van de wanden van de leiding geschraapt kan worden. Onderzoek aan persleidingen is nog altijd lastig. De bij HbM toegepaste materialen, PE en GVK zijn van dien aard dat er geen reden is om te veronderstellen dat er sprake is van aantasting, slijtage of degeneratie. De enige schade (die één keer is opgetreden) om rekening mee te houden is het bezwijken ter plaatse van scherpe zettingsovergangen. In de persleidingen zitten een aantal appendages (afsluiters, ontluchters e.d.). Ook deze moeten worden geïnspecteerd. Dit gebeurt gelijktijdig met de jaarlijkse onderhoudsronde door de Service Provider. Aandachtspunt vormen afsluiters. Met name in de ontvangstkelder zitten afsluiters die niet meer te sluiten/openen zijn waardoor vervangen moeten worden. Door periodiek onderhoud kan dit worden voorkomen. Kosten/consequenties In het budget voor de komende jaren moet rekening gehouden worden met de toekomstige onderhoudskosten voor gemalen en appendages in de persleidingen. Dit is onderdeel van de exploitatiekosten en dus de winst/verliesrekening.
Grondwater In 2022 is gestart met de opzet van een grondwatermeetnet. Binnen IPM is drainage aanwezig ter plaatse van de Energieweg en Kilojoule. Omdat niet bekend is in hoeverre deze drainage nog functioneert is onderzoek nodig. De uitkomst van dit onderzoek kan gevolgen hebben voor de onderhouds-/vervangingsopgave. Eventuele herstelkosten kunnen in het volgend AMP worden verankerd.
20
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Compartimentering Compartimentering van watergangen is wenselijk in verband met het kunnen isoleren van vuil water bij incidenten/calamiteiten. WBD onderzoekt samen met HbM de mate waarin de huidige afsluiters nog voldoen en waar afsluiters gewenst zijn. Het onderzoek wordt naar verwachting in 2022 afgerond. De categorie B watergangen worden onderhouden in het kader van het contract Droog. Voor eventueel noodzakelijke afsluiters dient voor het beheer en onderhoud een aparte afspraak gemaakt te worden. Het meest logische is om dat bij het WBD onder te brengen. Kosten/consequenties Met WBD dienen aanvullende afspraken te worden gemaakt over het beheer en onderhoud van de afsluiters. Vanuit beheertechnisch oogpunt van de categorie A watergangen ligt het voor de hand dat WBD dit als taak op zich neemt. Vanuit eigenaarschap ligt het voor de hand dat de benodigde investeringen ten laste komen van HbM. Voor de eventuele aanpassingen en/of bijplaatsing van enkele strategische afsluiters zijn middelen opgenomen in de begroting.
Klein onderhoud In het onderhoudsprogramma zijn alle activiteiten opgenomen om de assets schoon, heel, veilig en functioneel te houden en het gewenste ambitieniveau na te streven. Het uitvoeren van maatregelen verlaagt de kans van optreden van een mogelijk risico. De volgende typen onderhoud spelen een rol: • • • •
Periodiek onderhoud aan rioolleidingen (reinigen met hogedrukspuit, meestal in combinatie met inspectie); Uitvoeren klein onderhoud (reparaties) naar aanleiding van bij inspecties geconstateerde gebreken; Periodiek onderhoud aan gemalen en appendages; Incidenteel onderhoud als gevolg van storingen of gebreken.
Momenteel wordt in de vorm van een pro forma AM-contract gewerkt om een definitieve contractvorm vast te stellen waarin het onderhoud wordt uitbesteed aan een ‘serviceprovider’. Dit betreft het onderhoud aan vrij-vervalriool, gemalen en persleidingen (inclusief appendages). Onderhoud aan kolken en kolkaansluitleidingen valt onder Droog. Kolkverzamelleidingen worden onder Riool met het periodiek onderhoud meegenomen. Gemalen Tot nu toe zijn de gemalen formeel in onderhoud en beheer bij WBD. Het is de intentie dat via een nieuwe overeenkomst de scope voor WBD versmald wordt; HbM gaat de gemalen onderhouden en beheren. WBD blijft bedienen en verhelpt alleen de 1e lijn storingen. De 2e lijns storingsafhandeling dient volgens deze nieuwe overeenkomst te worden verzorgd door de serviceprovider (zie ook bij programma Storingsafhandeling). Het kostendekkingsplan in dit AMP sorteert alvast voor op deze overeenkomst. Voor het bijhouden van de onderhoudshistorie en storingsopvolging van gemalen is het nog onzeker of het huidige BMS hiervoor het meest geschikte hulpmiddel is. Zo is het bijvoorbeeld wenselijk om o.a. ook de onderhoudshistorie van keuringen en appendages te kunnen opnemen in het systeem. Gegevens van de gemalen (en inspanningen bouwteam gemalen) worden vooralsnog in de vorm van een mappenstructuur toegevoegd. Specifiek voor gemalen en onderhoud is er software op de markt.
Wellicht is deze software meer geschikt. Kosten/consequenties De kosten zijn beperkt tot een verkenning van de mogelijkheden en de wenselijkheid tot aanschaf van een op onderhoud gericht beheerprogramma van objecten als gemalen en appendages. Eventuele kosten voor aanschaf, gebruik en implementatie van dergelijke softwaret kunnen worden opgenomen in het volgende AMP. Ontwikkelpunt 5: Verkenning dedicated beheerprogramma’s gemalen Duikers Het onderhoud van de categorie A watergangen en duikers is overgedragen aan Waterschap Brabantse Delta. Het onderhoud van categorie B-watergangen en duikers valt binnen het contract Droog. Over de kwaliteit van de duikers is nog weinig bekend. Om een vervangingsplanning te kunnen opstellen is hiervoor onderzoek nodig. Kosten/consequenties 21
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Voor eventuele reparaties die daaruit volgen is nog geen budget gereserveerd. Ontwikkelpunt 6: Toestandsbeoordeling van duikers door middel van inspecties
Storingsafhandeling Storingen zijn afwijkingen in het functioneren van assets, die lokaal of op systeemniveau kunnen leiden tot overlast, hinder of schade en een bedreiging kunnen vormen voor het behalen van de AM Doelen. De kans van optreden van verschillende soorten storingen is opgenomen in het risicodossier. Het tijdig signaleren en afhandelen van storingen met een grote kans van optreden en/of met een grote impact is geborgd in het regulier beheer door de serviceproviders. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de meest voorkomende storingen per asset. Voor sommige assets is de storingsafhandeling nog niet geregeld (cursief weergegeven). Asset Riolering Vrijverval riolering Appendages (vrijverv.) Aansluitingen en appendages (bedrijfs- aansluitingen)
Persleidingen Appendages (persl.) Gemalen (objecten)
Oppervlakte- water Ontwaterings- middelen (duikers HbM) Ontwateringsmiddelen (duikers derden) Ontwaterings- middelen (watergangen, excl. AMP NAT) Grondwater Drainage Meetnet (meetpunten)
Soort storing
Meldpunt
Borging afhandeling
Verstopping Vervuiling Niet gangbaar Lekkage of wortelilngroei Aanwezigheid in ongebruik geraakte afsluiters Breuk Capaciteitsverlies Niet gangbaar hoogwatermelding Thermisch Stroomuitval Afwijkende debieten Afwijkend stroomverbruik
Beheer
beheercontract met de serviceprovider
Beheer Constatering bij inspectie
beheercontract met de serviceprovider Na constatering vastleggen en zo nodig bedrijf hier op aanspreken. Bij nieuwe aanvragen geen afsluiters in openbaar riool accepteren. Overwegen om nieuwe aansluitingen door SP te laten maken om kwaliteit te borgen
Beheer I-view (na analyse) Beheer I-View en periodieke analyse van prestaties
Via de calamiteitenprocedure
Verstoppingen
beheer
betreffende beheerder
Verstoppingen
beheer
betreffende beheerder
Hoge of lage waterstanden Vervuiling/stank
beheer
betreffende beheerder
Verstopping Dichtslibben Geen data Onjuiste data
beheer
noodzaak voor borging is nog niet aan de orde geweest
beheer
bevindt zich nog in pilotfase
beheercontract met de serviceprovider overeenkomst tussen HbM en WBD en in de overeenkomst tussen HbM en serviceproviders
Tabel 2 Afhandeling storingen per asset
Ontwikkelpunt 7: Borging van storingsafhandeling via een nieuwe beheerapplicatie.
Groot onderhoud Naast het klein onderhoud van de assets worden ook vervangingen, herinrichtingen of reconstructies uitgevoerd. Groot onderhoud vindt plaats als assets aan vervanging toe zijn of de functie van de asset niet meer voldoet. In de planperiode van dit AMP wordt het volgende groot onderhoud verwacht: • Vervangen verbindingen tussen ontvangstkelder en AWP. Dit betreft twee asbest-cementleidingen die ten gevolge van zettingen onder spanning staan. Veiligheidshalve en vanuit kostenoogpunt worden deze gelijktijdig met de renovatie van het AWP (afvalwaterpompstation) van het Waterschap in 2023 vervangen. Tijdens de renovatie van het AWP is een tijdelijke pompinrichting (TPI) aanwezig, door van deze aanwezigheid gebruik te maken ontstaat een kostenvoordeel;
22
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
• • •
• •
Renovatie van de ontvangstkelder. Het betreft de afsluiters en terugslagkleppen in de leidingen naar het AWP en het geurfilter. De verbindende riolen tussen de rijbanen in de Middenweg zijn ernstig verzakt en aan vervanging toe. Op basis van de resultaten van het nog uit te voeren onderzoek naar foutaansluitingen in dit gebied wordt een adequaat vervangingsplan opgesteld. De persleiding van gemaal E zou op basis van de leeftijd vervangen moeten worden. Het toegepaste materiaal blijkt echter langer mee te kunnen dan 30 jaar. In dit AMP is daarom uitgegaan van een langere levensduur; Ook de diameter van de persleiding van gemaal E dient met een blik op de toekomst te worden verruimd. Gelet op de leeftijd en de gebruikte materialen kan met vervanging worden gewacht totdat verruiming aan de orde is. Mogelijk volgen uit de nog uit te voeren rioolinspecties meer (deel-) vervangingen. Veiligheidshalve is in de planning voor de jaren na de looptijd van dit AMP een bedrag hiervoor opgenomen. Mogelijk volgen uit de nog te verbeteren registratie van storingsafhandeling van gemalen en analyses van de bedrijfsgegevens nog enkele optimalisaties of vervangingen. Eventueel hiervoor benodigde investeringen worden in het volgend AMP opgenomen.
Investeringen Voor de komende planperiode zijn geen investeringen voorzien.
Calamiteiten Het HbM geeft handelingsperspectieven bij calamiteiten. Het is het streven dat elk van de AM-contractanten hun calamiteitenplan hierop afstemt en op soortgelijke wijze vormgeeft. In het contract Droog is hiertoe inmiddels een aanzet gegeven met een tweetal stroomschema’s : • Schema 1 “Algemeen meldingenproces” • Schema 2 “Inschakelen derde partij” (serviceprovider) Bij het op de markt zetten van de AM-contracten Riolering & waterhuishouding en Nat wordt met de serviceprovideers op soortgelijke wijze de afstemming geborgd.
Innovatie / Pilots De openbare ruimte wordt op een slimme manier beheerd, waarbij wordt ingespeeld op toekomstige trends en ontwikkelingen. Door het uitvoeren van pilots wordt ervaring opgedaan en wordt inzicht verkregen in mogelijk nieuwe risico’s. Deze leerervaringen en het verkregen inzicht kunnen worden benut bij de eventuele toepassing op grotere schaal. Risico gestuurd beheer De komende planperiode wordt bij het rioolbeheer nadrukkelijker gestuurd op de meest optimale balans tussen risico’s, prestaties en kosten. Hierbij wordt gewerkt met een in het kader van het AM-contract Riool opgesteld risicokader (welke risico’s zijn acceptabel, welke risico’s dienen te worden verkleind en welke risico’s zijn onacceptabel). Voor het meten van de prestaties worden kritische prestatie indicatoren (KPI’s) opgesteld (zie ook ontwikkelpunt 11). Gedifferentieerd inspecteren is bijvoorbeeld een vorm van risicogestuurd beheer. Daar waar het kan wordt minder geïnspecteerd en daar waar het moet eventueel vaker. Dit bespaart kosten. Monitoring zettingen Hoewel op veel plaatsen op het terrein van HbM zetting nagenoeg tot stilstand is gekomen blijft het noodzakelijk om een vinger aan de pols te houden. De toegankelijkheid van de benodigde hoogte- en hellingmetingen wordt verbeterd (zie ook ontwikkelpunt 4) zodat een vergelijking naar tijd en plaats mogelijk is.
3D opnamen inspectieputten Het maken van 3D opnamen in inspectieputten wordt de komende tijd doorgezet. Dit geeft beter inzicht in de staat en draagt positief bij aan het actualiseren van vergunningen en het onderzoek naar foutaansluitingen.
23
Datum: 8 september 2022
ASSETMANAGEMENTPLAN RIOLERING EN WATERHUISHOUDING 2023-2027
Vastleggen bijvangst onderzoeken en toestemmingen Met het onderzoek naar de foutaansluitingen en het actualiseren van de toestemmingen voor aansluitingen wordt als bijvangst ook informatie verzameld over de riolering op de bedrijfsterreinen. Dit is belangrijke informatie voor de rioleringsberekeningen. Ontwikkelpunt 8: Met het uitwerken van een proces om deze data te beheren wordt de bijvangst ten volle benut. De laatste jaren is bij het verlenen van toestemmingen voor wateraansluitingen (voorheen NV vergunningen) door de bedrijven ook informatie verstrekt over de terreinriolering. Met het actualiseren van dit toestemmingenbestand (onderzoek) wordt via deze weg ook meer inzicht verkregen in de riolering van aangesloten bedrijven. Verbetering onderzoek naar kwaliteit persleidingen Onderzoek aan persleidingen is lastig door de beperkte toegangsmogelijkheden en meetmethoden. Landelijk (Stowa, Rioned) is onderzoek gaande om tot uitvoerbare inspectiemethoden te komen, bijvoorbeeld naar ‘intelligente pigs’ die meerdere toestandsaspecten kunnen meten. Bij gemaalrenovaties worden injectiepunten voor dergelijke pigs aangebracht. Op basis van ervaring met de bij HbM gebruikte materialen wordt geen versnelde slijtage of afname in de kwaliteit verwacht. Wanneer deze inspectiemethoden zijn beproefd en beschikbaar komen gaat HbM deze wel toepassen.