Document · PDF

Bijlage 3, scan mens en maatschappij

Raadsvergadering 11 november 2021, gemeente MoerdijkBij agendapunt: Vaststelling begroting 2022 en meerjarenraming 2022-202528.227 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

DEEL B Resultaten Scan Mens en Maatschappij tot nu toe

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Conclusies deel B De Scan Mens en Maatschappij heeft een aantal inzichten opgeleverd. Die inzichten leiden tot vragen en tot de mogelijkheid om (nieuwe) uitgangspunten te formuleren voor het vervolg. In deze conclusie leggen we de vragen en uitgangspunten voor waarop we verder willen onderzoeken en tegelijkertijd het fundament leggen voor onze ondersteuning aan inwoners. Rode draad in het geheel is dat het aantal taken groot is en veelal onderling samenhangt: 28 wetten en 271 taken op talloze hulpgebieden. Voor de uitvoering ervan zijn nauwelijks criteria en/of maatstaven beschreven. Zodat de feitelijke uitvoering veelal het resultaat kan zijn van eigen interpretatie van de gemeente. Rode draad is ook dat Moerdijk op zich geen uitzonderlijke afwijkingen laat zien ten opzichte van vergelijkbare gemeenten. Moerdijk scoort gemiddeld maar vaak ook positiever. Natuurlijk zijn er wel verschillen. Op gebied van ‘werk’ staat Moerdijk er positief voor. Gaat het over leefstijl, bijvoorbeeld in alcoholgebruik, bewegen of het beroep dat gedaan wordt op (medicijn)zorg en Wmo-hulpmiddelen, dan scoort Moerdijk minder goed. Daarnaast is er het inzicht dat preventie loont. Om eenzaamheid en financiële zorgen te voorkomen, en hiermee ook latere problemen. Dit vraagt investeringen en heeft een goede invloed op de kwaliteit van leven.

Maar die investering wordt vaak pas later voelbaar doordat er minder beroep wordt gedaan op hulp, die soms uit andere wetten buiten de gemeente wordt betaald. Zodoende is de financiële opbrengst moeilijk te becijferen. Ook de wijk ingaan en echt verdiepen in de problematiek loont. 'Normaliseren’ en ‘de-medicaliseren’ heeft effect, bijvoorbeeld bij jeugdproblemen. Jongeren gewoon mee laten doen met normale activiteiten is soms voldoende om ze weer op de rit te krijgen. Deze inzichten leveren vragen op. Hoe willen we onze taken uitvoeren? Naar de minimaal wettelijke verplichting, doen we iets meer, of alleen op basis van de vraag? Op dit moment zet Moerdijk een mix van alle drie in. Andere vragen zijn: waar komen de leefstijlverschillen vandaan? Hoe kunnen we nog meer profiteren van het feit dat we een werkgemeente zijn? De beweging in de maatschappij en vanuit de overheid is mensen zoveel mogelijk vanuit eigen kracht te laten functioneren. Met eigen verantwoordelijkheid, regisseurschap over het eigen leven, zelfredzaamheid en zoveel mogelijk mee kunnen doen aan de samenleving. Met hulp van een goed netwerk en met ondersteuning zoveel mogelijk gericht op wat iemand nog wel kan. Het zogenaamde re-ablement. Als gemeente zetten we zoveel mogelijk in op licht waar het kan, en zwaardere hulp als het nodig is.

Als gemeente willen en moeten we er voor zorgen dat de ondersteuning beschikbaar blijft voor de jongeren en volwassenen die het écht nodig hebben. Er is immers schaarste aan financiële middelen en aan personeel binnen het zorglandschap. Dit vertrekpunt én de wetenschap dat de samenleving vergrijst en de zorgvraag plus kosten toe zullen blijven nemen, vragen om een nog zorgvuldigere houding en werkwijze van de gemeente. De eigen verantwoordelijkheid van mensen enerzijds en het belang dat mensen die het écht nodig hebben de hulp kunnen blijven ontvangen, vragen om een andere houding; een houding ‘met een warm hart en een zakelijke bril'.

deel B Conclusies

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

In onze uitvoering, in het vervolg van de scan en bij het opstellen van de visie willen we dan ook de volgende uitgangspunten hanteren: 1 Eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid: het vraagt een scherpere, meer kritische blik van ons: wat heeft iemand werkelijk nódig? Er is geen vanzelfsprekend recht op (professionele) hulp of voorzieningen. Kan een inwoner het zelf oplossen? 2 Normaliseren: is elke ‘afwijking’ een probleem of hoort het bij het normaal opgroeien en leven? Niet elk probleem of elke diagnose heeft (meteen) gespecialiseerde zorg nodig. Soms kunnen gewone, dagelijkse activiteiten ook helpen. 3 Reablement: inzet van ouderenzorg, niet gericht op een probleem maar op een oplossing en het (weer deels) voor zichzelf kunnen zorgen. 4 Normeren: wanneer zijn wij tevreden als gemeente. Wat vinden wij van deze cijfers? Wanneer vinden wij dat we een wet of taak voldoende uitvoeren? Zijn gemiddelde scores goed voor ons? 5 Verdieping op de afwijkende cijfers: naar leefstijl bijvoorbeeld. Leidt dat tot andere keuzes? 6 Investeren in preventie: ook al is dat moeilijk te becijferen in dalende financiële cijfers: de kwaliteit van leven gaat er mee omhoog. 7 Investeren in de samenwerking met de maatschappelijke partners, om samen dezelfde koers te varen. In de praktijk gaan we leren, experimenteren en ervaren hoe we deze uitgangspunten handen en voeten geven.

In een paar maatregelen voor 2021 zijn ze al impliciet opgenomen. Van oudsher zijn we geneigd tot het bieden van hulp. Dat is mooi, dat is menselijk. Dit is geen probleem zolang die hulp geen kaders of financiële consequenties heeft. Maar dat heeft het hier wel. Wij zijn verantwoordelijk voor het zorgvuldig uitgeven van een beperkte portie gemeenschapsgeld en het zorgvuldig inzetten van zorgpersoneel, in de basis bedoeld voor ondersteuning aan mensen die het nodig hebben. Niet voor niets de titel van onze programmabegroting.

deel B Conclusies

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Spoor 1: Een objectief beeld: het profiel van gemeente Moerdijk

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Waarin onderscheidt gemeente Moerdijk zich qua sociaal-maatschappelijke kenmerken en problematiek van referentiegemeenten?

Inleiding Dit document geeft Inzicht in hoe Moerdijk zich verhoudt tot Nederland en referentiegebieden qua sociale kenmerken. Waar wijkt Moerdijk af qua problematiek bij specifieke doelgroepen of qua kostenniveau. En op welke terreinen is Moerdijk gemiddeld? De resultaten die we vooral als indicaties zien, dienen als input voor het maken van keuzes binnen de activiteiten en taken van het domein Mens en Maatschappij van de gemeente Moerdijk. Via data uit bronnen als waarstaatjegemeente.nl, eigen bronnen, GGD-onderzoek en een gegevensrapportage van de VNG met specifieke data per gemeente, ontstaat een beeld van Moerdijk op sociaal-maatschappelijk gebied. Natuurlijk zijn we nooit compleet maar diverse beschikbare data die mogelijk ons werk raken zijn gezocht en verzameld. Denk enerzijds aan cijfers over gezondheid en onderwijs anderzijds aan cijfers over Jeugdhulp, Wmovoorzieningen en werkloosheid. Deze cijfers vergeleken we met andere (regio-)gemeenten en Nederland. Specifieke aandacht was er ook voor data over multiproblematiek waarbij sprake is van meer dan twee ondersteuningsvragen per gezin. Gewenste resultaat van deze data-analyse Cijfers per beleidsterrein worden vaak wel aangereikt, nu wilden we een brede data-analyse doen.

Afhankelijk van de beschikbaarheid van (actuele) data, ontstond een objectief beeld van waar en of Moerdijk zich onderscheidt op een aantal sociaal-maatschappelijke aspecten.

Referentiegemeenten Regiogemeenten sociaal domein Als gemeente Moerdijk werken we in meerdere regionale samenwerkingsverbanden. In deze rapportage zijn de gegevens van de gemeenten gebruikt waarmee we vooral samenwerken op het gebied van Jeugd, Wmo en Participatiewet • Bergen op Zoom • Etten-Leur • Halderberge • Roosendaal • Rucphen • Steenbergen • Woensdrecht • Zundert Gemeenten met vergelijkbaar inwoneraantal en geografische ligging Als referentiegemeenten is ook (random) een aantal gemeenten gekozen die vergelijkbaar zijn qua inwoneraantal en grondgebied: een uitgestrekt gemeenteoppervlak en meerdere kernen • Altena • Drimmelen • Geertruidenberg • Oosterhout • Hoeksche Waard • Krimpenerwaard

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Nederland en weinig stedelijk* Tot slot is een vergelijking gemaakt met het landelijke gemiddelde en de categorie ‘weinig stedelijk’ • Nederland • Weinig stedelijk * een maatstaf voor de concentratie van menselijke activiteiten gebaseerd op de gemiddelde omgevingsadressendichtheid van 500 tot 1000 adressen per km2. Bij Moerdijk is dit aantal 746, daarmee valt Moerdijk in deze categorie.

Bronnen De belangrijkste bronnen voor de samenstelling van de cijfermatige overzichten zijn: een gegevensrapportage van de VNG, Waarstaatjegemeente.nl, allecijfers.nl, CBS, Politie, Duo, GGD en de gemeentelijke monitor sociaal domein. De meeste cijfers dateren van 2019 of 2020. N.B. De cijfers over gezondheid komen overwegend van de GGD. Vierjaarlijks wordt een Kindmonitor (0-11 jaar), een Jeugdmonitor (12-18 jaar) en een Volwassenen/oudere (18+) uitgezet. Dit gebeurt echter niet op hetzelfde moment. De meest recente gegevens van de Kindmonitor dateren van 2017, van de Jeugdmonitor van 2019 en de data van de Volwassenenmonitor van 2016. Begin september 2021 zijn de resultaten over de meest recente Volwassenenmonitor gepubliceerd, over het jaar 2020. De Moerdijkse gegevens zijn in een kader toegevoegd.

Leeswijzer Er is een indeling gemaakt in: • Algemene kengetallen en gemeentelijke financiën • Specifieke thema’s: gezondheid, veiligheid, zorgkosten, onderwijs, voorzieningen per huishouden op het gebied van Jeugdhulp, Wmo en Participatiewet De grafieken zijn naast elkaar gezet en als stelregel is een afwijking van +/- 2% gehanteerd. Soms zijn er opvallende zaken die een nadere toelichting vergen of de moeite waard zijn nader te onderzoeken. Waar opvallende zaken te melden zijn, van welke aard dan ook, is dat gedaan.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

1. KENGETALLEN MOERDIJK

Bron: allecijfers.nl

Aantal inwoners: peildatum 1 januari 2021

Procentuele verdelingen: peildatum 1 januari 2020

Leeftijdsopbouw

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Land van herkomst

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Geboorte/sterfte

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Huishoudens

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Wat laten de kengetallen zien? •

•

Het aantal inwoners in Moerdijk is in 2021 ten opzichte van 2020 gestegen met 50, het inwoneraantal staat per 1 januari 2021 op 37.179. Er zijn net als in andere gemeenten en de rest van Nederland ongeveer net zoveel vrouwen als mannen. De leeftijdsopbouw van de bevolking is vrij gemiddeld. Kleine afwijkingen zijn waar te nemen bij de leeftijdsgroep tussen 15 en 45, daar zit Moerdijk aan de lage kant van het gemiddelde. Wat betreft de categorie 45-65 jaar zien we Moerdijk aan de hoge kant van het gemiddelde. Kijkend naar de herkomst van de inwoners dan is Moerdijk (87,5%) met Bergen op Zoom en Rucphen de gemeente in de regio met het hoogste percentage autochtone bevolking. In de overige referentiegemeenten ligt dit percentage echter nog hoger, met uitzondering van Oosterhout. De niet- autochtone bevolking betreft zo’n 4.600 inwoners. Zo’n 1.900 inwoners komen uit niet-westerse landen, 2.700 inwoners uit westerse landen. Kijkend naar specifieke landen van herkomst, dan betreft het steeds enkele honderdtallen. Het geboortepercentage blijft in Moerdijk achter bij het sterftecijfer. De verschillen met de referentiegemeenten zijn niet groot maar Moerdijk scoort met het geboortecijfer aan de lage kant en met het sterftecijfer aan de hoge kant van het gemiddelde. Het aantal huishoudens mét kinderen en zónder kinderen is in Moerdijk afgerond precies gelijk (5.650).

Het aantal eenpersoonshuishoudens is 5.000. Vergeleken met de referentiegemeenten is dit een vrij gemiddelde verhouding.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

2. GEMEENTELIJKE FINANCIËN: UITGAVEN PER INWONER

Bron: CBS 2020

Totaalbedrag per inwoner, gemeentebreed Moerdijk besteedt 2919 euro per inwoner. Dat is: • Lager dan landelijk (-536 euro) • Hoger dan weinig-stedelijk (+270 euro) • Wisselend tov de regio

Onderwijs Moerdijk besteedt 104 euro per inwoner. Dat is: • Lager dan landelijk (-52 euro) • Lager dan weinig-stedelijk (-13 euro) • Wisselend tov de regio

Sociaal domein

Moerdijk besteedt 978 euro per inwoner. Dat is: • Lager dan landelijk (-480 euro) • Lager dan weinig-stedelijk (-61 euro) • Lager dan regionaal muv Zundert

Sport, cultuur en recreatie Moerdijk besteedt 254 euro per inwoner. Dat is: • Lager dan landelijk (-26 euro) • Hoger dan weinig stedelijk (+37 euro) • Hoger dan regionaal muv Bergen op Zoom

Veiligheid Moerdijk besteedt 117 euro per inwoner. Dat is: • Hoger dan landelijk (+4 euro) • Hoger dan weinig-stedelijk (+30 euro) • Hoger dan regiogemeenten muv Roosendaal

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Volksgezondheid en milieu Moerdijk besteedt 340 euro per inwoner. Dat is: • Hoger dan landelijk (+56 euro) • Hoger dan niet-stedelijk (+ 72 euro) • Hoger dan regionaal Moerdijk heeft hoogste uitgave per inwoner tov alle referenties.

Wat laten deze data zien? De uitgaven in Moerdijk per inwoner zijn: • In het algemeen lager dan landelijk met uitzondering van volksgezondheid en milieu en veiligheid • 500 euro lager per inwoner voor het sociaal domein dan landelijk • Ten opzichte van weinig-stedelijk gemeenten en regiogemeenten wisselend

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

3. GEZONDHEID

Bron: Allecijfers.nl, gebaseerd op de Volwassenenmonitor GGD 2016. Maar ook RIVM, BZK, Sportbonden en NOC*NSF, Kennis- en Informatiesysteem Sport.

3.1. Moerdijk scoort vergelijkbaar ten opzichte van de regiogemeenten en landelijk als het gaat om het percentage inwoners: • • • • • •

met (ernstige) beperkingen qua gezondheid dat rookt met een gezichtsbeperking met een gehoorbeperking met een beperking bij bewegen met een langdurige ziekte of aandoening

3.2. Op de volgende thema’s laat Moerdijk enige (accent)verschillen zien: Alcoholgebruik In Moerdijk: 83%. • Daarmee hoort Moerdijk bij de hoogst scorende gemeenten in de regio • In de categorieën ‘overmatige drinker en zware drinker’ scoort Moerdijk zeer gemiddeld. Eenzaamheid In Moerdijk: 41,8%. Dat is: • Lager dan landelijk • Hoger dan weinig stedelijk • Lager dan regiogemeenten muv Halderberge In de categorie ‘ernstig en zeer ernstig eenzaam’ zit Moerdijk bij de laagst scorende gemeenten in de regio Gebruik eerstelijns huisartsen In Moerdijk: 81.6%. Dat is: • Hoger dan het landelijk en weinig stedelijk gemiddelde • Vergelijkbaar met de regiogemeenten Goed/zeer goed ervaren gezondheid In Moerdijk: 73% in 2019 • Aan de bovenkant van het regionale gemiddelde (landelijke cijfers niet bekend) Percentage inwoners dat aangesloten bij een sportvereniging (2018) In Moerdijk 18,1%, dat is: • Hoger dan het landelijk gemiddelde • Vergelijkbaar met weinig-stedelijk gemeenten • De hoogste score in de regio Percentage vrouwen aangesloten bij sportvereniging 2018 In Moerdijk 9,5%, dat is: • Hoger dan het landelijk gemiddelde • Lager dan weinig stedelijk • Hoger dan regio-gemeenten muv Zundert deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Niet sporters/niet voldoende bewegen > 19 jaar In Moerdijk 51,1% dat is, • Hoger dan het landelijke gemiddelde (48,7%) • Hoger dan weinig stedelijk • Gemiddeld ten opzichte van de regiogemeenten Kans op angst of depressie In Moerdijk 44%. • Daarmee hoort Moerdijk bij de laagst scorende gemeenten in de regio Veel regie over eigen leven Moerdijk 89% • Daarmee hoort Moerdijk bij de hoogst scorende gemeenten in de regio Mobiliteitsbeperking In Moerdijk 11% • Daarmee hoort Moerdijk bij de laagst scorende gemeenten in de regio Overgewicht volwassenen en ouderen In Moerdijk 54,8%, dat is: • Hoger dan landelijk en niet-stedelijk • Wisselend t.o.v de regiogemeenten • In de categorie ‘obesitas’ scoort Moerdijk gemiddeld Sociale samenhang Moerdijk scoort 3.3 ten opzichte van 0 lijn. Dat is: • Hoger dan landelijk • Lager dan niet-stedelijk • Hoger dan regiogemeenten (m.u.v. Rucphen en Woensdrecht) Mantelzorg: % volwassenen dat aangeeft mantelzorg te verlenen (2019) Moerdijk 19,9%. Dat is: • Hoger dan landelijk (16%) • Hoger dan niet-stedelijk • Hoger dan regiogemeenten

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Vrijwilligerswerk (2019) In Moerdijk 38%. • Dat is lager dan in de referentiegemeenten en landelijk

l Aantal personen met verward gedrag

In Moerdijk zijn gemiddeld 4 verwarde personen per 10.000 inwoners, dat is: • Lager dan landelijk • Weinig-stedelijk cijfers niet bekend • Wisselend tov regio-gemeenten maar wel aan de goede kant

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Conclusies GGD MONITOR 2020 Begin september is de Volwassenmonitor van de GGD over 2020 verschenen. De resultaten laten in het algemeen vergelijkbare cijfers zien. Een aantal punten valt op, die zijn hier opgesomd. Ook komt op een aantal thema’s de impact van Corona in beeld. • • • •

• • •

Op de thema’s overgewicht en obesitas zijn de percentages gestegen resp van 54,8% naar 58,5% en van 16% naar 20%. Van de 65-plussers heeft ruim 60% overgewicht (inclusief obesitas). Een kwart van de ouderen geeft aan door de Coronacrisis minder te zijn gaan bewegen. Van de ouderen drinkt meer dan de helft (54%) glas alcohol per dag (alcoholnorm van de Gezondheidsraad) Dat is meer dan in de regio (47%). De houding van Moerdijkers ten aanzien van harddrugsgebruik ligt in Moerdijk anders dan in de rest van de regio. In West-Brabant vindt 88% van de inwoners XTC-gebruik niet normaal, in Moerdijk is dit 94% van de inwoners. Het percentage inwoners dat zich zeer eenzaam voelt, is iets toegenomen door Corona (van 10 naar 13%). 20% van de volwassenen ervaarden meer stress door Corona, vooral op het gebied van werk. Dat is niet afwijkend ten opzichte van de regio. Door de coronacrisis hebben meer mensen (5%) mantelzorg verleend maar minder mensen hebben vrijwilligerswerk kunnen doen (10% van de 65plussers)

Wat laten deze data zien? • • • • • •

Moerdijk scoort in de meeste gevallen gunstiger dan de referentie gemeenten of het landelijk gemiddelde. Een positieve score op het aantal mantelzorgers en sociale samenhang, regie op eigen leven, ervaren gezondheid, ernstige eenzaamheid en mobiliteitsbeperking Een wat minder positieve score op de thema’s alcohol, overgewicht, huisartsbezoek en aantal vrijwilligers. Er zijn meer dan gemiddeld mensen lid van een sportvereniging maar het aantal niet sporters is hoger dan gemiddeld. Deze cijfers geven aanleiding voor nader onderzoek. De cijfers over bewegen en overgewicht zijn de afgelopen vier jaar ongunstiger geworden. Corona heeft meer stress en eenzaamheid teweeggebracht. Ook meer mantelzorg maar minder mensen hebben vrijwilligerswerk kunnen doen

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

4. ZORGKOSTEN

Gemiddelde kosten voor farmaceutische zorg uit Zorgverzekeringswet •

Moerdijk scoort hoger dan landelijk en hoger dan bijna alle referentiegemeenten

Aantal verzekerden dat gebruik maakt van farmaceutische middelen • •

In Moerdijk is dat aantal hoger dan het landelijk en weinig stedelijk gemiddelde Moerdijk scoort hier doorgaans lager dan de regiogemeenten.

Aantal verzekerden dat gebruik maakt van GGZ In Moerdijk ligt dat aantal: • Lager dan het landelijk gemiddelde • Hoger dan weinig stedelijk • Gemiddeld in vergelijking tot de regio

Kosten per verzekerde voor medisch-specialistische zorg (ziekenhuizen en zelfstandige centra) •

In Moerdijk liggen deze kosten hoger dan gemiddeld

Aantal verzekerden dat hiervan gebruik maakt In Moerdijk is dat aantal: • Hoger dan landelijk en niet-stedelijk • Hoger dan Krimpenerwaard en Hoekse waard • Ten opzichte van de regio gemiddeld

Wat laten deze data zien? •

Het gebruik en de kosten voor farmaceutische middelen, huisartsenzorg, medisch en specialistische zorg liggen in Moerdijk in het algemeen hoger dan gemiddeld, in ieder geval hoger dan het landelijk gemiddelde. Ten opzichte van de regio wisselt het beeld. Het gebruik van de GGZ- voorzieningen ligt doorgaans lager dan gemiddeld.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

5. ONDERWIJS

Bron: DUO/Ingrado Gezien de hoeveelheid data, hebben we er bij dit onderwerp voor gekozen alleen de conclusies weer te geven.

Wat laten deze data zien? •

• •

Wat betreft de data over onderwijs die we bekeken hebben, Moerdijk laat op vrijwel alle gebieden een positiever beeld zien dan landelijk en de regiogemeenten: absoluut verzuim, percentage achterstandsleerlingen, aantal leerlingen in het speciaal onderwijs, percentage leerlingen met nietWesterse achtergrond, risico op onderwijsachterstand bij basisleerlingen en peuters en percentage verzuim. Als het gaat om groei of krimp van het aantal leerlingen in het basisonderwijs dan wordt in 2038 tov 2018 bij Moerdijk als enige gemeente in de vergelijkingen een krimp voorzien Ook op de afstand tot voortgezet onderwijs scoort het Moerdijk lager dan alle andere referenties.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

6 WERK EN INKOMEN/ PARTICIPATIEWET

Bron: waarstaatjegemeente.nl

Aantal banen per 1000 inwoners bij 15 - 65 jarigen (2020) In Moerdijk: 765,2 dat is: • Hoger dan landelijk • Hoger dan weinig stedelijk • Hoger tov regiogemeenten

Aantal huishoudens met bijstandsuitkering t.o.v. huishoudens totaal (2021) In Moerdijk: 2,9%, dat is: • Lager dan landelijk • Lager dan weinig stedelijk • Moerdijk hoort in de regio bij de laagst scorende gemeenten

Personen met bijstandsuitkeringen vanaf 18 jaar (2020) In Moerdijk: 32.7 per 1.000 inwoners (totaal ong 1.200 mensen) dat is: • Lager dan landelijk (46) • Hoger dan weinig stedelijk (29.0) • Wisselend tov regio-gemeenten. Opvallend: Bergen op Zoom en Roosendaal boven landelijk gemiddelde

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Werkloosheidspercentage 2020 In Moerdijk 3,1%, dat is • Lager dan landelijk (3.8%) • Gelijk aan weinig stedelijk • Wisselend tov regio-gemeenten maar aan de goede kant

Gemiddeld inkomen per inkomensontvanger (2019) In Moerdijk 33.600 euro, dat is • Hoger tov regio-gemeenten • Lager dan landelijk (37.500 euro CBS)

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Percentage huishoudens met een laag inkomen/ rond sociaal minimum (2019) In Moerdijk 4.9%, dat is • Gemiddeld tov regiogemeenten, muv Roosendaal en Bergen op Zoom (hogere scores). Moerdijk aan de lage kant

Percentage inwoners dat leeft op of onder armoedegrens (2017) In Moerdijk 4.1% (1491), dat is: • Lager dan het landelijk gemiddelde (5,7%) • Dit treft vooral de groep niet-westerse migranten, hier scoort Moerdijk ongunstiger tov landelijk.

Wat laten deze data zien? • •

In Moerdijk zijn meer banen, is er minder werkloosheid en leven minder mensen met een bijstandsuitkering of op/onder de armoedegrens Het aantal mensen met een bijstandsuitkering is lager dan het landelijk gemiddeld maar wisselend ten opzichte van de regio.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

7 WMO, JEUGDHULP EN PARTICIPATIEWET: AANTAL VOORZIENINGEN (PRODUCTEN) PER 1000 HUISHOUDENS

Bron: gemeentelijke monitor sociaal domein

Landelijk beeld

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Uitgesplitst naar regio-gemeenten: voorzieningen per 1000 huishoudens in 2019

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Wat laten deze data zien? • • •

Moerdijk scoort hoger dan het landelijk gemiddelde als het gaat om één voorziening per huishouden, ook hoger dan niet-stedelijk en gemiddeld in de regio Met twee voorzieningen scoort Moerdijk ook iets hoger, maar het verschil is minder groot. Ook hier weer gemiddeld in de regio. Vanaf drie voorzieningen scoort Moerdijk lager dan het landelijk gemiddeld en gemiddeld ten opzichte van weinig-stedelijk en de regio.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Huishoudens met alleen een Jeugd voorziening per 1000 huishoudens (2019)

Huishoudens met alleen Participatiewetvoorziening per 1000 huishoudens (2019)

Huishoudens met alleen een WMO voorziening per 1000 huishoudens (2019)

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Wat laten deze data zien? •

•

Het aantal huishoudens met alleen een Jeugdvoorziening is in Moerdijk iets hoger dan in de referentiegemeenten. Dit geldt ook voor het aantal huishoudens met alleen een Wmo voorziening, behalve in de regio. Daar is het beeld wisselend maar zit Wmo ook aan de hoge kant Het aantal huishoudens met alleen voorziening uit de Participatiewet is beduidend lager

Huishoudens met Jeugd én P-wet per 1000 huishoudens (2019)

Huishoudens met Jeugd en WMO

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Huishoudens met P wet en WMO

Huishoudens met Jeugd, WMO en Partcipatiewet

Huishoudens zonder voorzieningen in sociaal domein

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Wat laten deze data zien? • • • •

Het aantal huishoudens met een voorziening uit de Participatiewet én de Jeugdwet en een voorziening uit de Participatiewet én Wmo is in Moerdijk lager dan landelijk gemiddeld. Het aantal huishoudens met een Jeugd én Wmo voorziening ligt iets hoger Moerdijk scoort gemiddeld op ‘een voorziening uit elke wet’. Moerdijk heeft ook een gemiddelde score op het aantal huishoudens zonder voorzieningen in het sociaal domein.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

8. WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING

Landelijk beeld

Uitgesplitst naar regiogemeenten 2019, per 1000 inwoners

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Wat laten deze data zien? • •

Moerdijk scoorde in 2019 hoger op Wmo hulpmiddelen en diensten. Op ondersteuning thuis (begeleiding) en hulp bij huishouden scoort Moerdijk relatief laag vergeleken met de referentiegemeenten

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

9. JEUGDWET

Aantal éénoudergezinnen Moerdijk scoort hier: • Lager dan het landelijk gemiddelde • Vergelijkbaar met weinig stedelijk

Jongeren zonder werk en onderwijs Moerdijk scoort hier: • Lager dan landelijk gemiddeld • Lager dan weinig stedelijk • Lager dan regionaal • Alleen Hoeksche Waard is fors lager

Tienermoeders (2019) Moerdijk scoort hier 0,1%, dat is: • Lager dan alle referenties

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Jeugdzorgtrajecten – Jeugdbescherming (eerste helft 2020) Moerdijk scoort hier: • Gemiddeld t.o.v. landelijk • Iets lager dan weinig stedelijk

Jongeren met Jeugdhulp (aandeel tot 18 jaar) (eerste helft 2020) Moerdijk scoort hier 1,1% (1 op de 10 jongeren), Dat is: • Gelijk aan het landelijk gemiddelde en ‘weinig stedelijk’ • Ten opzichte van de regio zijn de verschillen minimaal

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Jeugdhulptrajecten per verwijzer (2019) In Moerdijk worden 52,4% van de trajecten door de gemeente doorverwezen. Dat is: • Vergelijkbaar met de jeugdhulpregio West-Brabant-West • Hoger dan het landelijk gemiddelde (32,5%) In Moerdijk worden 35% van de trajecten via de huisarts doorverwezen. Dat is • Iets meer dan in de jeugdhulpregio • Iets minder dan het landelijke gemiddelde.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Wat laten deze data zien? • • •

Op specifieke problematiek als eenoudergezinnen, tienermoeders en jongeren zonder werk en opleiding scoort Moerdijk relatief lager dan de referentiegroepen. Het aantal jongeren met hulp is vergelijkbaar met de referentiegroepen. In Moerdijk wordt in vergelijking met landelijke cijfers iets vaker door de gemeente en iets minder vaak door de huisarts doorverwezen naar hulpverleners.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

CONCLUSIES

Wat laten al deze data nu zien? Onderstaand alle conclusies van de deelthema’s op een rij en vervolgens een duiding.

Kengetallen •

•

Het aantal inwoners in Moerdijk is in 2021 ten opzichte van 2020 gestegen met 50, het inwoneraantal staat per 1 januari 2021 op 37.179. Er zijn net als in andere gemeenten en de rest van Nederland ongeveer net zoveel vrouwen als mannen. De leeftijdsopbouw van de bevolking is vrij gemiddeld. Kleine afwijkingen zijn waar te nemen bij de leeftijdsgroep tussen 15 en 45 jaar, daar zit Moerdijk aan de lage kant van het gemiddelde. Watbetreft de categorie 45-65 jaar zien we Moerdijk aan de hoge kant van het gemiddelde. Kijkend naar de herkomst van de inwoners is Moerdijk (87,5%) in de regio vergeleken met Bergen op Zoom en Rucphen de gemeente met het hoogste percentage autochtone bevolking. In de overige referentiegemeenten ligt dit percentage echter nog hoger, met uitzondering van Oosterhout. De niet-autochtone bevolking betreft zo’n 4.600 inwoners. Zo’n 1.900 inwoners komen uit niet-westerse landen, 2.700 inwoners uit westerse landen. Kijkend naar specifieke landen van herkomst, dan betreft het steeds enkele honderdtallen. Het geboortepercentage blijft in Moerdijk achter bij het sterftecijfer. De verschillen met de referentiegemeenten zijn niet groot, maar Moerdijk scoort met het geboortecijfer aan de lage kant en met het sterftecijfer aan de hoge kant van het gemiddelde. Het aantal huishoudens mét kinderen en zónder kinderen is in Moerdijk afgerond precies gelijk (5.650).

Het aantal eenpersoonshuishoudens is 5.000. Vergeleken met de referentiegemeenten is dit een vrij gemiddelde verhouding.

UItgaven per inwoner door de gemeente • • •

In het algemeen liggen deze lager dan landelijk met uitzondering van volksgezondheid en milieu en veiligheid. De gemiddelde uitgaven per inwoner voor het sociaal domein zijn per inwoner 500 euro lager dan landelijk. Ten opzichte van ‘weinig-stedelijk’ gemeenten en regiogemeenten is het beeld wisselend.

Gezondheid • • • • • •

Onderwijs •

De data over onderwijs die we bekeken hebben, laten voor Moerdijk op vrijwel alle gebieden een positiever beeld zien dan landelijk en de regiogemeenten. Het betreft absoluut verzuim, percentage achterstandsleerlingen, aantal leerlingen in het speciaal onderwijs, percentage leerlingen met niet-Westerse achtergrond, risico op onderwijsachterstand bij basisleerlingen en peuters en percentage verzuim.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

• •

Als het gaat om groei of krimp van het aantal leerlingen in het basisonderwijs wordt in 2038 t.o.v. 2018 bij Moerdijk als enige gemeente in de vergelijkingen een krimp voorzien. Ook op de afstand tot voortgezet onderwijs scoort het Moerdijk lager dan alle andere referenties.

Zorgkosten •

Het gebruik en de kosten voor farmaceutische middelen, huisartsenzorg, medische en specialistische zorg liggen in Moerdijk in het algemeen hoger dan gemiddeld, in ieder geval hoger dan het landelijk gemiddelde. Ten opzichte van de regio wisselt het beeld. Het gebruik van GGZ-voorzieningen ligt doorgaans lager dan gemiddeld.

Aantal voorzieningen per huishouden • • • • • • • • • •

Moerdijk scoort hoger dan het landelijk gemiddelde als het gaat om één voorziening per huishouden, ook hoger dan niet-stedelijk en gemiddeld in de regio. Met twee voorzieningen per huishouden scoort Moerdijk ook iets hoger maar het verschil is minder groot. Ook hier weer een gemiddelde score in de regio. Vanaf drie voorzieningen scoort Moerdijk lager dan het landelijk gemiddelde en gemiddeld ten opzichte van weinig stedelijk en de regio. Het aantal huishoudens met alleen een Jeugdvoorziening is in Moerdijk hoger dan in de referentiegemeenten. Het aantal huishoudens met alleen een Wmo- voorziening is vergeleken met het landelijke en weinig stedelijk gemiddelde ook hoger. Ten opzichte van de regio is het beeld wisselend. Het aantal huishoudens met alleen een voorziening uit de Participatiewet is beduidend lager dan de referentiegemeenten. Het aantal huishoudens met een voorziening uit de Participatiewet én de Jeugdwet en een voorziening uit de Participatiewet én Wmo is in Moerdijk lager dan landelijk gemiddeld. Het aantal huishoudens met een Jeugd én Wmo voorziening ligt iets hoger dan de referentiegemeenten. Als het gaat om een voorziening uit elke wet in één huishouden, scoort Moerdijk gemiddeld maar die cijfers zijn zeer laag. Moerdijk heeft ook een gemiddelde score op het aantal huishoudens zonder voorzieningen in het sociaal domein.

20% van alle huishoudens heeft een voorziening.

Wet Maatschappelijke Ondersteuning • •

Moerdijk scoorde in 2019 beduidend hoger op Wmo-hulpmiddelen en -diensten, en op maatwerkvoorzieningen. Op ondersteuning thuis (begeleiding) en hulp bij het huishouden scoort Moerdijk relatief laag vergeleken met de referentiegemeenten.

Werk en Inkomen / Participatiewet • •

In Moerdijk zijn meer banen, is er minder werkloosheid en leven minder mensen met een bijstandsuitkering. Het aantal mensen met een bijstandsuitkering is lager dan het landelijk gemiddelde, maar wisselend ten opzichte van de regio.

Jeugd • • •

Op specifieke problematiek als eenoudergezinnen, tienermoeders en jongeren zonder werk en opleiding scoort Moerdijk relatief lager dan de referentiegroepen. Het aantal jongeren met hulp was in 2019 wat hoger, maar in 2020 vergelijkbaar met de referentiegroepen. In Moerdijk wordt in vergelijking met landelijke cijfers iets vaker door de gemeente en iets minder vaak door de huisarts doorverwezen naar hulpverleners.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

WELKE DUIDING KUNNEN WE AAN DE DATA GEVEN?

Er zijn heel veel data en het sociaal-maatschappelijk domein is heel breed. Volledig zijn is onmogelijk, we hebben een selectie gemaakt op een aantal thema’s die het werk raken en waar we mogelijk interventies op kunnen plegen. De meeste data zijn van 2019/2020. Inmiddels zijn we ruim in 2021 maar we denken dat de data niet heel veel veranderd zullen zijn. De data leveren ons nu inzichten en roepen ook nieuwsgierigheid op. Naar meer verdieping, naar mogelijk onderlinge relaties waar we in de keuzes voor de taakstelling voor de komende twee jaar gebruik van kunnen maken. Juist de onderlinge samenhang, juist het integraal naar zaken kijken, is onze ambitie en biedt waarschijnlijk mogelijkheden. Zowel voor de inhoud van het werk als voor de financiën. Een aantal duidingen en overwegingen op een rij: • Algemeen Moerdijk scoort op veel onderwerpen gemiddeld of vrij positief ten opzichte van de referenties: op het gebied van gezondheid, regie op eigen leven, onderwijs, banen, werkloosheid en het gemiddeld inkomen. Ook zien we een positieve score op sociale samenhang en mantelzorg. Er is geen bovengemiddeld gebruik van hulp in het huishouden of ondersteuning thuis. Tot slot zijn ook de uitgaven per inwoner in het sociaal domein lager dan gemiddeld. Moerdijk scoort minder als het gaat om het aantal vrijwilligers, bevolkingsgroei en het aantal leerlingen op de basisschool.

Qua gezondheid zijn er hogere cijfers op de aspecten alcoholgebruik en overgewicht. Ook het huisartsbezoek en de zorgkosten voor farmaceutische middelen en medische hulp zijn hoger. Verder zijn er wat meer jeugdigen die hulp ontvangen en is het aantal inwoners dat gebruikmaakt van voorzieningen als een rolstoel, een traplift en een vervoersservice meer dan gemiddeld. Tenslotte is het aantal huishoudens dat zowel ondersteuning krijgt vanuit Jeugd als Wmo hoger dan gemiddeld. Moerdijk scoort nergens bovenmatig hoog of laag. Dat betekent dat de genoemde thema’s en problematieken die elders voorkomen, ook voorkomen in Moerdijk. Dat betekent dat er op een of andere wijze aandacht aan moet worden besteed. Wel geven deze cijfers weer op welke punten misschien wat extra aandacht nodig is, of misschien minder kan volstaan. Dat hangt samen met de vraag: wat vinden we van deze cijfers? Willen we zo positief blijven scoren op de genoemde onderwerpen en bestendigen we ons aanbod of gaan we onderzoeken of het misschien ook net wat minder kan. Een nadere discussie waard. Het is interessant andere gemeenten op te zoeken om daar waar relevant cijfers en vooral werkwijzen te bespreken. Inzoomend op de thema’s, wat kunnen we dan vaststellen of wat willen we nader onderzoeken?

Kengetallen: •

•

Het percentage autochtone bevolking is wellicht lager dan verwacht (87,5%, 32.500 inwoners). En het nietautonone deel van de bevolking is erg gemêleerd (1.900 niet westers/2,700 westers). Kennen we ons nietautochtone deel van de bevolking? Is er een specifieke ondersteuningsbehoefte, bijvoorbeeld op het gebied van taal of anderszins? Is onze communicatie voldoende afgestemd op deze doelgroep? Er overlijden per jaar meer mensen (370) dan er kinderen geboren worden (286). Moerdijk wil blijven groeien, de aanwas wordt hopelijk bereikt doordat mensen zich hier vestigen. Dit raakt ook bovengenoemd eerste punt. Waar komen de nieuwe Moerdijkers vandaan (denk bijvoorbeeld aan arbeidsmigranten)? Belangrijk om vanuit het sociaal domein aandacht voor te hebben.

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Uitgaven per inwoner door de gemeente •

De uitgaven op het gebied van onderwijs en sociaal domein zijn relatief lager. Op het gebied van veiligheid en gezondheid en milieu zijn de uitgaven hoger. Is er een verband tussen de lage uitgaven op onderwijs en sociaal domein en de hogere uitgaven op veiligheid en gezondheid? Hebben we hele goede preventie en daardoor minder uitgaven in het sociaal domein? Laat het onderwijs steken vallen, is men juist kostenbewust of blijft er geld op de plank liggen? Allemaal vragen die het nader uitzoeken waard zijn.

Gezondheid en uitgaven zorgkosten •

• •

•

Opvallend zijn de hogere kosten voor medicijnengebruik, huisartsenzorg en specialistische zorg. Dit lijkt een verdiepend onderzoek waard, samen met de regio, naar mogelijke gezondheidswinst, leefstijlprogramma’s, samenwerking met huisartsen en ziekenhuizen. Is er een relatie tussen leefstijl (alcoholgebruik, overgewicht) en huisartsbezoek, het gebruik van geneesmiddelen en aanvraag van hulpmiddelen en voorzieningen bij de Wmo? Hierop aansluitend is ook een gesprek met de zorgverzekeraar interessant. Is er een verband tussen de hogere kosten voor de Zorgverzekeringswet en de lagere kosten voor het sociaal domein? Het aantal vrijwilligers blijkt lager dan gemiddeld. Dit kan een thema zijn om verder te onderzoeken. Zeker omdat we de wens hebben om meer met ‘maatjes’ te doen. Kloppen de cijfers? Zo ja, worden inwoners te weinig uitgedaagd om vrijwilligerswerk te doen? Zijn de randvoorwaarden (o.a. verzekering/vergoeding) op orde? Het percentage mantelzorgers is hoger dan landelijk gemiddeld (19% versus 16%). Dit kan betekenen dat er een grote bereidheid is, wellicht is deze nog uit te breiden. Of is het percentage juist te hoog en worden onze inwoners te veel belast als mantelzorger? Opvallend is het hogere aantal niet-sporters in onze gemeente. Hier ligt mogelijk een goed aanknopingspunt voor programma’s over gezondheidswinst/levensstijl.

Het is aan te bevelen deze cijfers nader te onderzoeken.

Onderwijs •

Op het gebied van onderwijs scoort Moerdijk gunstig op de verschillende aspecten. Interessant is om uit te zoeken of dit het resultaat is van een intensieve samenwerking tussen jeugdhulp en onderwijs?

Aantal voorzieningen per huishouden •

Het aantal gezinnen met 1 of 2 voorzieningen is relatief hoog. Wat is hier de oorzaak van? En, hebben we inderdaad weinig gezinnen met veel problemen? Of hebben we ze niet in beeld en is ons inzicht gefragmenteerd?

Werk en inkomen: •

•

De data laten zien dat Moerdijk een werkgelegenheidsgemeente is, met meer banen en minder werkeloosheid. Moerdijk kent een rijke arbeidsmarkt, mede door het haven- en industrieterrein en het nog te bouwen Logistiek Park Moerdijk. Dit biedt kansen voor mensen die kunnen en willen werken. Hierdoor bevinden zich gemiddeld minder mensen in een uitkeringssituatie dan landelijk. Dit is ook voor de gemeenten om Moerdijk heen een belangrijke meerwaarde. Toch blijven we de zorg dragen voor inwoners die, om welke reden dan ook, niet bij machte zijn om in het eigen levensonderhoud te voorzien. Het aantal uitkeringen ligt rond de 500. Er is veel werk in onze gemeente en het inkomen is goed. Accepteren we dit cijfer? Interessant is ook om te onderzoeken of er linken zijn met ondersteuning en hulp vanuit Jeugd en Wmo. Betreft het bijvoorbeeld de mensen die zowel een voorziening hebben uit de Participatiewet en de Wmo?

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Wmo •

Opvallend is het hoge gebruik van hulpmiddelen en voorzieningen. Vragen die opkomen: zijn we (te) toegankelijk of (te) weinig streng of zijn het gewoon goed onderbouwde beslissingen?

Jeugd •

Het aantal verwijzingen van huisartsen naar jeugdhulp is in Moerdijk iets lager dan gemiddeld. Op zich is dat een goed signaal. We willen met de zogenaamde huisartsenroute de verwijzingen door de huisartsen naar gespecialiseerde zorg verder terugbrengen door hen bewust te maken van het Centrum Jeugd en Gezin (gemeente) als optie. Dat staat ook genoemd als één van de maatregelen.

Er zijn nog meer vragen te formuleren. De data zijn een belangrijke bron bij het verder uitvoeren van de scan in spoor 2. Wat moeten we doen, waarom doen we het, voor wie én wanneer zijn we tevreden?

deel B Spoor 1

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Spoor 2: Een objectief beeld: wettelijke taken en beleidstaken

deel B Spoor 2

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Inleiding Dit spoor bestaat evenals spoor 1 uit het verzamelen van gegevens. Deze geven informatie voor de basisvraag van dit spoor: is er ruimte voor andere oplossingen? Binnen het domein Mens en Maatschappij voeren we wettelijke taken en bestuurlijke keuzes uit. Dit spoor brengt in kaart wat we precies moeten doen en hoe. Er zijn 28 wetten van toepassing met een totaal van 271 taken. In dit spoor, wat in ieder geval de komende twee jaar nog door zal lopen (looptijd van de taakstelling), onderzoeken we de volgende vragen: • • •

Wat zegt de wet over onze taken? Wat staat er specifiek in de wet? Wat moeten we precies doen?

Met het opstellen van beleid is er ook in het verleden goed gekeken naar deze vragen. Met de taakstelling als kader is het echter belangrijk om, met de kennis van nu, te kijken naar de mogelijkheid voor andere oplossingen. Maar ook om alle activiteiten die niet direct bijdragen aan de wettelijke taak ter discussie te kunnen en durven te stellen. Gemeentelijke taken Er zijn ook gemeentelijke taken die vastliggen in beleidsstukken en bijvoorbeeld het coalitieprogramma. Om het beeld compleet te maken worden ook deze taken meegenomen in het resultaat van de scan. Resultaat Het eindresultaat van dit spoor is een overzicht voor het domein Mens en Maatschappij waarin alle taken zijn opgenomen. Welke kosten hieraan verbonden zijn, wat we ervoor doen. Maar ook hoe doel en resultaat van elke taak zichtbaar zijn. Het afgelopen jaar hebben we de methode opgezet en zijn we gestart met het in kaart brengen van de wetten en taken. Dit proces loopt momenteel gewoon door. In dit hoofdstuk beschrijven we de resultaten tot nu toe.

deel B Spoor 2

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

1. Aanpak Het uitwerken van spoor 2 gebeurt in verschillende fasen en is een doorlopend proces, zeker nog de komende twee jaar. Hoe ziet de aanpak eruit? • Fase 1: Het identificeren van de wettelijke taken • Fase 2: Het beschrijven van de wettelijke taken • Fase 3: Het uitwerken van de wettelijke taken • Fase 4: Het beoordelen van onze eigen aanpak Hoe ver staan we nu? Fase 1: Het identificeren van de wettelijke taken In deze fase is uitgezocht welke wetten bij het domein Mens en Maatschappij horen en welke specifieke taken zijn opgenomen in deze wetten. Resultaat Voor Mens en Maatschappij zijn 28 wetten van toepassing met een totaal van 271 taken. Fase 2: Het beschrijven van de wettelijke taken In deze fase wordt per taak de vertaling gemaakt van het wetsartikel in juridische taal naar tekst die voor iedereen in Moerdijk te begrijpen is. Een wettekst is in de meeste gevallen niet omschreven als een projectopdracht en laat daarom altijd wat ruimte voor interpretatie. Het is belangrijk dat wij in Moerdijk allemaal hetzelfde beeld hebben bij een taak die wij uit moeten voeren en dat we dat beeld ook naar elkaar toe bevestigen zodat we er zeker van zijn dat we aan hetzelfde werken. In deze fase wordt ook vastgelegd in welke wetsartikelen een taak staat omschreven.

Mocht er de wens zijn om de beschrijving van de taak te wijzigen, dan zijn de wetsartikelen makkelijk terug te vinden. Tot slot wordt in deze fase beschreven welke doelstellingen in de wet zijn opgenomen.

Voorbeeld In de praktijk ziet een uitwerking van een taak in deze fase er als volgt uit: a) Wat is de taak?

Zorgdragen voor een jaarlijkse blijk van waardering voor mantelzorgers van inwoners van de gemeente.

b) Waar ligt de grondslag van de taak?

Artikel 2.1.6 Wet maatschappelijke ondersteuning 2015

c) Welke doelstellingen zijn er geformuleerd?

Wet 1. Bij verordening wordt bepaald op welke wijze het college zorgdraagt voor een jaarlijkse blijk van waardering voor de mantelzorgers van cliënten in de gemeente. Memorie van toelichting Vanwege het belang dat mantelzorg heeft voor de leefbaarheid van de samenleving, het welzijn van de hulpbehoevende die door mensen uit hun sociale netwerk worden geholpen en betaalbaarheid van de maatschappelijke ondersteuning, is een periodieke blijk van waardering op zijn plaats. 2. Het uitvoeren van een periodieke blijk van waardering

Resultaat Alle taken van de Wmo zijn inmiddels beschreven evenals de taak van Leerlingenvervoer.

deel B Spoor 2

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Fase 3: Het uitwerken van de wettelijke taken In deze fase wordt samen met de betrokken medewerkers de volgende vragen uitgewerkt: d) Waaraan zien we of deze doelstellingen worden gehaald? e) Wat is het beschikbare budget? f) Wat doen wij om de doelstellingen te halen? g) Wie zijn er betrokken bij de uitvoering? h) Welke relatie en effect heeft deze taak op en met andere taken binnen het domein Mens en Maatschappij? Deze fase heeft een relatief langere doorlooptijd voor de uitwerking vergeleken met de andere twee fases. Dit heeft een aantal oorzaken: 1. Er zijn meerdere medewerkers bij betrokken wat organisatorisch meer uitdaging geeft; 2. Niet alle nodige informatie is direct beschikbaar; 3. Met deze aanpak wordt zichtbaar dat er niet op alle vragen antwoord is Het gaat dan vooral om vraag d. Met de behandeling hiervan wordt vaak duidelijk dat er bij vraag c onvoldoende genormeerd is om vraag d goed te beantwoorden. Resultaat Op dit moment zijn er 6 taken in deze fase uitgewerkt Fase 4: Het beoordelen van de bestaande aanpak In deze fase kijken we of de bestaande aanpak nog de meest effectieve is. Met het uitgangspunt 'we geven niet meer uit dan nodig is, wordt gekeken naar: 1. Is de activiteit effectief? Wordt het gewenste verschil waargenomen? 2. Is de activiteit kosteneffectief? Zijn er activiteiten die minder kosten met gelijk resultaat? 3.

Worden de doelstellingen gehaald? - Zo ja, kan het resultaat ook worden gehaald met een lagere investering? - Zo nee, welke investering is nodig om de doelstelling wel te halen? 4. Kunnen er 'koppelkansen’ met gerelateerde taken worden gecreëerd? De resultaten uit deze fase zorgen voor concrete werkopdrachten en wordt onderdeel van het reguliere werkproces van het domein Mens en Maatschappij. Resultaat Er is nog geen taak die deze fase is doorlopen. In het vierde kwartaal van 2021 pakken we dit verder op. Speelveld

deel B Spoor 2

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

2.Ontsluiting data Om het meeste effect uit spoor 2 te halen is het nodig om de resultaten uit de verschillende fases te kunnen ontsluiten. Door de informatie uit de verschillende sporen te koppelen en te verbinden, ontstaat inzicht in onze activiteiten, hoe verschillende werkvelden gekoppeld zijn en waar mogelijkheden liggen voor andere keuzes.

Er wordt binnen de beschikbare softwareomgeving aan wordt gewerkt om de ontsluiting te realiseren. De ambitie is om de informatie ook permanent toegankelijk te maken. Het is nog niet zeker of dit ook daadwerkelijk te realiseren is.

deel B Spoor 2

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

3. Sturen op resultaat en samenhang Spoor 2 zorgt ervoor dat binnen het Domein Mens en Maatschappij beter gestuurd kan worden op resultaat en samenhang. Het gaat over beleidsinhoudelijke verbeteringen maar ook over personele inzet. Beleid De belangrijkste winst zit in het in het scherp krijgen welke wettelijke taken het domein Mens en Maatschappij moet uitvoeren met de daarbij behorende doelstellingen. Daarmee wordt ook duidelijk wat eigen, lokaal beleid is. Dit geeft de mogelijkheid om beter inhoudelijk te prioriteren. Spoor 2 zet ook een stap vooruit in de lange wens voor meer integrale samenwerking. Dat kan omdat door de digitale ontsluiting van de informatie gerelateerde taken in beeld komen. Personele inzet Met de ontsluiting van de spoor 2 is het voor de teamleider overzichtelijk welk personeelslid met welke taken bezig is. Maar ook welke doelstellingen aan de taak gekoppeld zijn. Zo kan vanuit de teamleider op belastbaarheid, resultaat en persoonlijke ontwikkeling gestuurd worden. Conclusies tot nu toe

Binnen het sociaal-maatschappelijk domein zijn we sterk om onze inwoners te ondersteunen. Het belangrijkste inzicht van de uitwerking van spoor 2 is dat we voor een groot deel van ons takenpakket te weinig hebben bepaald waaraan we nu zien of interventies succesvol zijn of niet. Welke cijfers zijn relevant en welke gedragsverandering willen we zien? Daaruit volgt dat we ook onvoldoende hebben bepaald wanneer we nu (on) tevreden zijn over een interventie. Kort gezegd: We normeren te weinig wanneer we tevreden zijn waardoor we onbewust soms te weinig en soms te veel doen. Als we het resultaat niet behalen is dat niet wenselijk en als we meer doen dan nodig, kunnen we misschien beter die tijd besteden aan andere taken. De rode draad Zelfredzaamheid en meedoen vormen de rode draad die door alle taken heenloopt, om hiermee beperkingen zo klein te houden of te voorkomen. Of het nu onze taken zijn rondom jeugd en onderwijs waarin we kinderen ondersteunen om straks als volwassenen zelfredzaam mee te kunnen doen. Of dat het inwoners zijn die in de schulden zitten of fysieke beperkingen hebben. De rode draad is hetzelfde. Taken en impact Er zijn 271 taken die uitgevoerd moeten worden. Het is goed om ons te realiseren dat niet één taak te vergelijken is als het gaat om ambtelijke inzet of financiële impact.

Het varieert van het op verzoek sturen van een rapportage aan een ministerie tot het organiseren van huishoudelijke ondersteuning. Van de 28 wetten hebben er vier de meeste impact op financiën en personele inzet. • De Jeugdwet • De Participatiewet • De Wet Maatschappelijke Ondersteuning • De Wet Publieke gezondheid Continu proces Spoor 2 heeft binnen de scan deze naam gekregen maar moet uiteindelijke een continu proces worden. De samenleving verandert en zo ook onze doelstellingen en activiteiten die wel of niet effectief zijn. Dit moeten we blijven monitoren zodat we kunnen verantwoorden aan de inwoners van Moerdijk dat we gemeenschapsgeld zorgvuldig uitgeven. Niet meer dan nodig en aan activiteiten die echt resultaat opleveren. De inzichten uit Spoor 3, het literatuuronderzoek naar de waarde van preventie zijn hier ook input voor.

deel B Spoor 2

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Spoor 3: Een objectief beeld: de waarde van preventie

deel B Spoor 3

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

‘Lichte ondersteuning waar mogelijk en zwaardere hulp waar nodig’, dat is ons uitgangspunt. Investeren in preventie (erger voorkomen) en zorgen dat mensen zoveel mogelijk mee kunnen doen, heeft dan ook de focus in ons werk. In Moerdijk besteden we ongeveer 23 miljoen aan geïndiceerde zorg en ondersteuning en ruim 8,5 miljoen euro aan ‘preventie en meedoen’. Maar wat verstaan we daar eigenlijk onder en wat is de waarde ervan? Lonen die investeringen ook, kwantitatief en kwalitatief? Wat weten we over de waarde van preventie en meedoen. Wat leren de wetenschap, onderzoeken en ervaringen van andere gemeenten ons hierover? Dit hoofdstuk, beschrijft de resultaten van een literatuurstudie/bronnenonderzoek, uitgevoerd door het bureau tar&zo .

deel B Spoor 3

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Investeren in preventie en ondersteuning; wat levert het op? Literatuuronderzoek voor spoor 3, Scan Mens en Maatschappij van gemeente Moerdijk

25 augustus 2021 M.S.C. (Mariëlle) de Jonge

deel B Spoor 3

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

INHOUDSOPGAVE Inleiding Wat houdt preventieve ondersteuning in? Wat zijn de bevindingen van wetenschap en onderzoek? • • • • • • • • • • • •

Effectencalculator: inzicht in de meerwaarde van een aanpak Aandachtsgebieden voor sociale wijkteams Wijkverpleegkundigen en flexibele netwerkteams SchuldHulpMaatjes in de wijk Sporten en bewegen: buurtsportcoaches Minder actief, meer risico op chronische ziekten In beweging komen: belemmeringen en drijfveren Eenzaamheid: preventie levert meer op dan verminderen Focus op jonge, vitale ouderen Moderne woonvormen, veerkracht en werk voor volwassenen Sociale vaardigheden en een positief zelfbeeld bij jongeren Sommige groepen lopen meer risico op eenzaamheid

Wat zijn de ervaringen van andere gemeenten? • • • • • • • • • • • •

Het voorkómen van erger Welzijn op Recept WijkDNA in Hengelo Zelfredzaamheid verschilt per cliëntgroep De wijkverpleegkundige én andere professionals Financiële problemen vroeg signaleren Inzet buurtsportcoaches lijkt veelbelovend Sporten en bewegen voor mensen met een beperking Gemeenten in Drenthe pakken gezondheidsproblemen aan Thuiszorgprofessionals signaleren eenzaamheid Sociale contacten voor mensen met een verstandelijke beperking Kennis over eenzaamheid toegankelijk maken en uitwisselen

Wat zijn de effecten van investeren in preventie? • • • • • • • • • •

Lichtere aanpak, lagere kosten Welzijnscoach in plaats van ‘pilletje’ Van tweede- naar nuldelijns: laagdrempelige dagbestedig SchuldHulpMaatjes en communicatie Sport en bewegen verbinden met eerstelijnszorg Ouderbetrokkenheid bij gewicht, sport- en beweegactiviteiten Sociaal Vitaal voor ouderen van 60 tot 85+ Vrijwilligerswerk maakt minder eenzaam Een luisterend oor Kortom……

deel B Spoor 3

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Wat houdt preventieve ondersteuning voor specifiek jeugd in? Wat zijn de bevindingen van wetenschap en onderzoek? • • • • • • • • •

Vijf verschillende gemeenten, vijf ‘succesverhalen’ Directe lokale hulpverlening en kwaliteit van toegang versterken Samen met andere partijen is besparen mogelijk Het gezamenlijke proces is zó belangrijk Samenwerken op basis van vertrouwen Niet zo gek dat transformeren tijd kost Het is nooit af; samen blijven leren Hogere zorgbehoefte en voortijdig schoolverlaten door eenzaamheid De partnerrelatie van ouders en het effect op kinderen

Wat zijn de ervaringen van andere gemeenten? • • • • • • • • •

De vijf geportretteerde ‘succesgemeenten’ Risico- en beschermende factoren De Effectenladder: hoe effectief is een interventie De betekenisrelatie maakt het verschil Doe maar normaal Spannende thema’s bespreken in de klas Kies zelf je hulpverlener PPD Talents: hiphop, producen of dj-ing Verbinding in je gezin

Wat zijn de effecten van investeren in preventie? • • • • • • • • • •

Nog geen verschuiving van zware naar lichte hulp Meer kosten aan de voorkant Kansen om gezamenlijk te besparen Tevreden klanten, blije medewerkers Jongerenwerk helpt echt Van ‘slechte gast’ tot leven van de muziek Kanjers trainen in het basisonderwijs Problemen tussen partners Focus op uitstroom én eerdere uitgangspunten ter discussie Kortom……

Literatuur

deel B Spoor 3

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Inleiding Investeren in preventie en ondersteuning; wat levert het op? Op basis van literatuuronderzoek wordt in dit document antwoord gegeven op deze vraag, voor zover dat momenteel kan. De transitie bij gemeenten is nog volop in ontwikkeling. Empirisch onderzoek heeft nog nauwelijks plaatsgevonden. Van volledige en eenduidige antwoorden kan dus geen sprake zijn. Voor het schrijven van dit document zijn een veertigtal bronnen geraadpleegd. Uiteenlopend van lijvige rapporten door gerenommeerde onderzoeksinstituten tot voorbeelden van projecten, ervaringsverhalen en brochures. Het is niet mogelijk om in dit bestek volledig te zijn; wel wordt een uitgebreid beeld geschetst. Het eerste deel van dit rapport gaat over preventieve ondersteuning voor de gehele bevolking. Het tweede deel gaat in op preventieve ondersteuning specifiek voor kinderen en jongeren. Voor beide deelonderwerpen wordt ingegaan op drie subvragen: ‘wat is preventieve ondersteuning’, ‘welke ervaringen zijn er’ en ‘wat zijn de effecten van investeren in preventie’. Onderzoeksrapporten van onder andere het VerweyJonker instituut, Radboud University, Movisie en het RIVM passeren de revue. Ervaringen met diverse projecten komen voorbij. Enkele voorbeelden zijn: Welzijn op Recept, SchuldHulpMaatje, de Effectenladder van gemeente Rotterdam en THINK op school.

Ten slotte worden voor zover mogelijk kwalitatieve en kwantitatieve effecten beschreven. Onderzoek van Movisie (2018) toonde aan dat vrijwilligerswerk mensen minder eenzaam maakt. Dit geldt met name voor ‘third agers’ (60 - 75 jarigen). De eerste onderzoeksresultaten laten zien dat de rol van buurtsportcoaches als positief wordt ervaren (www. zonmw.nl). En sociaal werk kan verzwaring van de problematiek én de inzet van duurdere interventies voorkomen (Movisie, 2017). Het Verwey-Jonker instituuut en het Institute for Management Research van de Radboud University (2021) onderzochten vijf gemeenten die erin slagen hun lokale jeugdstelsel te transformeren én de jeugdhulp budgettair beheersbaar te houden. Deze gemeenten hebben een aantal overeenkomsten die bijdragen aan hun succes. De onderzoekers hebben die overeenkomsten gerangschikt onder een twaalftal thema’s.

deel B Spoor 3

Het derde en laatste deel van dit rapport gaat over de kosten en baten van preventie. Het financiële voordeel van investeren in preventie ligt vaak op andere terreinen, zoals de Wet langdurige zorg en de Zorgverzekeringswet. De landelijke politiek denkt momenteel na over prikkels om samenwerking te bevorderen: over de grenzen van organisaties en beleidsgebieden heen.

Wat houdt preventieve ondersteuning in? Preventieve ondersteuning vindt zo vroeg en laagdrempelig mogelijk plaats. Hiermee wil de overheid sociale problemen vóór zijn, zodat mensen zo probleemloos mogelijk aan de samenleving kunnen deelnemen (Janssens, 2019). Inzet op preventie heeft als doel zwaardere én duurdere hulp- en zorgtrajecten te voorkómen. Daarbij wordt een beroep gedaan op de eigen kracht en het sociale netwerk van inwoners. Problemen eerder signaleren en hiernaar handelen kan mensen sociaal, emotioneel en qua gezondheid sterker maken (Hilderink et al., 2020).

Wat zijn de bevindingen van wetenschap en onderzoek? Effectencalculator: inzicht in de meerwaarde van een aanpak In het rapport In voor zorg! De preventieve werking van sociaal werk (2017), doen Van den Berg et al. verslag van een onderzoeksproject van negen lokale sociaal werk organisaties. Hierbij waren zo’n 100 sociaal professionals en inwoners betrokken; 36 ervaringsverhalen vanuit de dagelijkse praktijk werden besproken en geanalyseerd. Vanwege de gehanteerde methode, de Effectencalculator, richt de studie zich vooral op vormen van sociaal werk waarin het individuele contact centraal staat. Het belangrijkste kenmerk van de Effectencalculator is het vergelijken van de werkelijke situatie met een referentiesituatie (Van den Berg et al., p. 5). De methode leent zich voor het inzichtelijk maken van preventie (voorkómen van andere interventies) en substitutie (van individueel naar collectief én van zorg naar sociaal werk). Onderzoekers gaan samen met inwoners na wat er gebeurd zou zijn als er geen aanpak had bestaan of een andere aanpak was gebruikt. De Effectencalculator geeft goed inzicht in

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Moerdijk&id=61aa76f2-2c7b-4af8-954c-9d15ffaa2360