Bijlage 2 technische verkenning ruimte

Bedrijven noemen nu tekort aan personeel als een van de grootste problemen waar ze tegen aanlopen Ingezette lijn gaat over regionale structuurversterking. • Investeringen in Zevenbergen als centrumkern van Moerdijk • Centrumontwikkeling met nieuwe haven • Transformatie in Zevenbergen-Noord (wonen, werken en uitkoop bedrijven) en rondweg N285 • Verbeterde OV-bereikbaarheid Breda-Tilburg en West-Brabant West • Stationsontwikkeling en ontwikkeling Zevenbergen-Oost; • Nieuwe HOV Breda-Zevenbergen met kwartiersdienst • Investeringen in versterken centrumfunctie vesting Klundert

• • • • •

Groenblauwe Mantel rondom HiM als recreatief uitloopgebied en ademruimte voor de kernen Grootste deel van de opgave in Drimmelen komt terecht in centrumkern Made Investeringen in nieuw dorpshart Lage Zwaluwe Investeringen in blauwgroene versterking Gat van den Ham Hoogwaardige woningbouw in haven Drimmelen

Ontwikkeling Powerport regio Moerdijk zorgt voor een aanvullende woningvraag. Dit gaat over reguliere woningbouw. Maar ook de (grotendeels onzichtbare) huisvestingsopgave voor arbeidsmigranten is groot. Dat gaat over duizenden woningen met hoog nimby karakter (zowel short stay als reguliere woningbouw). Gemeentelijk beleid is er op gericht dat arbeidsmigranten de nieuwe inwoners van de toekomst zijn, inclusief doorstroom naar reguliere woningbouw. Hier ligt een vraagstuk voor hoe dit op een goede manier vorm te geven. In de “Handreiking effectrapportage bij nieuwe bedrijvigheid” (VNG, 2024) worden voor enkele voorbeeldbedrijven uitgelicht: • Distributiecentrum: 10-35 arbeidsmigranten/ha (Note: bij lokaal voorbeeld LPM is het 9 arbeidsmigranten/ha) • Industrie (chemisch, metaal, scheepswerf): 5-15 arbeidsmigranten/ha • Mentaal -/ maakindusrie: 50-70 arbeidsmigranten/ha (Note: chemische industrie kent lokaal een laag aantal medewerkers per hectare -> Shell heeft bijvoorbeeld 800 eigen medewerkers op 250 ha = 3 medewerkers/hectare). • Glastuinbouw: 2-15 arbeidsmigranten/ha (zoals in PlukMade, Drimmelen) • Packaging tuinbouw: 160-480 arbeidsmigranten/ha

Sessies over landbouw Vanuit landbouw is er geen urgente aanleiding om grootschalig in te grijpen in het Powerport gebied. Maar het kan wel bijdragen aan de grotere opgaven. • Momenteel weinig dynamiek in de grond. Er komt weinig spontaan ter beschikking. Anders dan bijvoorbeeld de Gelderse Vallei. Als er grond vrijkomt koop buurman hem. Boeren blijven hun grond vasthouden. Vertegenwoordigd een hoop kapitaal en stijgt elk jaar in waarde • Glastuinbouwgebied laat zich combineren met gebied wat aangewezen is door industrie • Ruikverkaveling? Verwerven omdat je zeker weet dat er een kans voorbijkomt dan zeker doen. Creëert schuifruimte. • Biobased? 25 jaar een belofte. En dat kan het nog 25 jaar zijn. Sourcen van grondstoffen is een bulkmarkt. 200 hectare in Nederland is helemaal niks. In de optelsom van heel veel nichemarkten zit toekomst. Plant als geneesmiddelen bijvoorbeeld. Vraagt privaat ondernemerschap. En als overheid zet je die ontwikkeling eerder op gang in gebieden die wel een aandachtsgebied zijn. • Biesbosch niet heel stikstofgevoelig. Brabantse Wal wel.

Nieuwe woningbouwontwikkelingen zorgen voor aanvullende mobiliteitsopgave. Toenemende druk op onderliggend wegennet en op knooppunt Zonzeel als gevolg van ontwikkelingen in Zevenbergen, Breda Prinsenbeek en Etten-Leur Bij discussies over uitplaatsing woningen is een helder en duidelijk proces vanuit de menselijke maat nodig. Leerpunt uit eerdere ervaringen vanuit o.a. Zevenbergschen Hoek, dorp Moerdijk en buurtschappen LPM.

27

Sessies over goederencorridors Powerport is een strategische hub voor goederenvervoer tussen zee en achterland. De rol van Powerport regio Moerdijk in het systeem • Schakel voor goederenvervoer tussen Rotterdam, North Sea Port, Antwerpen en Tilburg/Venlo • Als short sea haven ontlast Moerdijk de deep sea activiteiten in Rotterdam • Hub voor goederentransport (vanuit Rotterdamse Haven) naar Brabantse/Limburgse achterland. Belangrijke binnenvaartverbinding met Oosterhout en Tilburg. • Straks emissieloos rangeren. Met 740m treinen van hoofdspoorweg tot en met containerterminal •

Faciliteren van doorgaande stromen. Kijfhoek – Belgische grens is onderdeel van internationale TENT goederencorridors • Daar zit ook een rol met Kijfhoek: welk deel gaat via Brabantroute (Tilburg/Venlo) en welk deel via Betuweroute?

•

Beperkt relatie met spooremplacement Roosendaal. Er loopt een quickscan over uitplaatsen van een klein deel van de ruimtevraag daar. Beperkt relatie met binnenhaven Waalwijk

•

• •

Wilhelminakanaal na aanpassing sluis (is kans voor circulaire economie) (Last mile via) de weg is kwetsbaar Hoogwaterbeschermingsprogramma Amertak

Extra aandachtspunten bij uitbreiding industrie • Mogelijk nieuwe capaciteitsknelpunten • Weg zit na LPM bijna aan max, aandachtspunten: • Afritten 25, 26 op A17 • Klaverpolder • Zonzeel • Hooipolder • Terminal capaciteit zit op circa 80% • Spoorlijn Lage Zwaluwe – HiM bijna aan max • Mogelijk risicotoenames op de overwegen (spoor)

Aandachtspunten: lokale leefbaarheid, verstedelijkingsambities en capaciteit weg, spoor, kade en buis. Actuele kwesties en opgaven • Schuurpunt: Goederenvervoer <-> verstedelijkingsambities • Uitbreiding terminals klem door geluid en stikstof • Leefbaarheid • Geluid en trillingen • Problemen met lokale bereikbaarheid nemen toe. Amertakbrug staat vaker en langer open. Gaat o.a. over hoogtes van de bruggen. • Potentie van buis onvoldoende benut. Maar tunnel Hollandsch Diep buisleidingenstraat heeft vrijwel geen capaciteit meer. • Op dit moment geen bulk want daar zijn de waterwegen niet voor geschikt. In toekomst meer bulk verwacht (WAD-traject) over Amer, Donge en

28

Water & Bodem Het Powerportgebied bestaat met name uit zeekleipolders, die van oudsher onder invloed stonden van het water. Ook nu vormt water een grote uitdaging. Waterveiligheid. De Powerportregio ligt een in een overstroombaar gebied (kans < 1:1.000 jaar). Er is voldoende ruimte nodig om de dijken richting de toekomst te kunnen versterken. Het Havenen Industriegebied Moerdijk en het Amergebied liggen buitendijks. Waterberging. Zowel in het zeekleigebied als het veengebied (Drimmelen) moeten natter worden richting de toekomst. Bij nieuwe verharding moet er orde van grootte 1 op 1 gecompenseerd worden. Waterwinning. Reservering waterwingebied tussen Zevenbergschen Hoek en Wagenberg, met restricties voor waterinname industrie.

Dijken

Nederland in 1575

Bodemkaart

29

Land- & glastuinbouw

Goed geschikte landbouwgrond Tuinbouwcluster Agro kennis

De akkerbouwgebieden in het Powerportgebied behoren tot de vruchtbaarste van Europa. Wat met het lokaler worden van de afzetmarkt (straal 500km) een steeds belangrijke asset wordt. De (water)opgaven zijn in het gebied nog relatief beperkt waardoor het goed boeren is. Toekomstzekerheid staat echter onder druk als gevolg van versnippering (door nieuwe ruimtevragers, ondergrondse kabels, leidingen, etc.) en relatief beperkte opbrengsten van de gewassen. Momenteel worden er vooral aardappelen, suikerbieten, mais, tarwe, uien en bonen verbouwd. Glastuinbouw voorziet in de trend naar meer intensief telen in controleerbare omstandigheden. De sector zoekt vooral naar locaties dichtbij stad en industrie (voor restwarmtestromen, beschikbaarheid groene stroom en CO2). Dat maakt de Powerportregio een interessant zoekgebied voor groei van het areaal.

30

Structuurversterking (West-)Brabant zet richting de toekomst in op plantbased en circulair. Dat gaat onder andere over een transitie van dierlijke naar plantaardige eiwitten (provincie en regio). Met name in Bergen op Zoom (DAB), Steenbergen (Cosun) en Oosterhout (potentiële grondstoffenhub) ontstaan nieuwe productielocaties met WUR, TU Delft en Avans Breda als kennisdragers. Scale ups binnen deze eiwittransitie zoeken naar locaties met multimodale (Europese) aanvoer van grondstoffen. [Voorbeeld is Bio Base Europa Pilot Plant in Gent – 3ha) Grote uitdaging is het imagoprobleem waar zowel industrie, logistiek als landbouw mee te kampen hebben. En in het verlengde het lastig vinden van studenten en personeel.

•

• •

(1) Delta Agrifood Business. Open innovation and expertise center for business and education (2) VARTA. Valorization lab (3) Stabican. Contract Development & Analytical testing services

• •

(4) Inicio. Pilot & Demo Facility (5) Cosun Innovation Center. Research Center

•

(6) Rootz. Knowledge and innovation center

•

(7) MNEXT. Variety of facilities and applications at Avans University (8) BioscienZ. Contract research fermentation services (9) Side Stream Innovation Valley. Open Innovation for Food & Biobased business

• •

31

Natuur & Recreatie Grote natuurgebieden liggen met name net buiten Powerport regio Moerdijk. Aan de noordkant van het Hollands Diep en de Amer liggen Nationaal Landschap Hoeksche Waard en de Biesbosch. Aan de zuidkant van het gebied loopt de Zuiderwaterlinie. Op het schaalniveau van het Powerport gebied zelf zijn het Hollands Diep/Amerzone, de MarkDintelzone, de Donge (Rivierkade) de Roode Vaart en de Halvezolenlijn recreatief-landschappelijke dragers. De vesting Geertruidenberg en het dorp Drimmelen zijn recreatief van grote betekenis. De recreatieve betekenis van de Biesbosch is bovenregionaal met de haven van Drimmelen als belangrijke toegangspoort. Met het Gat van den Ham maakt de Biesbosch een sprong richting Drimmelen. In de Polder van Allard (Geertruidenberg) liggen kansen voor het verbinden van de vesting met de Biesbosch. Inclusief de mogelijke driehoeksveer tussen Drimmelen, Geertruidenberg en de Biesbosch.

Zuiderwaterlinie

32

Ruimtelijk Voorstel: Perspectiefkaart natuur en landbouw Uit: Ruimtelijk Voorstel Brabant, zie daar ook de uitgebreide legenda Wat te zien op de kaart? • De vruchtbare zeekleipolders (bruin) zijn geschikt voor hoogproductieve voedselproductie. • Naad van Brabant (donkergroen): herstel van kwelstromen en kansen voor uitbreiding natte natuurparels en natte teelten • Robuuste zoetwaterinfuus via Brabantse kanalen (blauwe pijl) (Roode Vaart en Amer). Kunnen water tot diep in de zandgronden aanvoeren. Verder wordt rond de West Brabantse kreken voorgesteld om water in de winter op te slaan voor gebruik in de zomer. • Overgangszones rond kwetsbare natuur (indicatief in gele strook langs Hollands Diep en Biesbosch en groene strook langs Gat van den Ham en de Donge). Opgaven voor natuur, water, klimaatadaptatie en landbouw worden hier gelijktijdig aangepakt. Bedrijven met een grote schadelijke uitstoot in lucht of grondwater, of water-intensieve gewassen, zijn hier niet gewenst. Twee genoemde transities: • Vernatting Naad van Brabant als kans voor de landbouw. Door het herstel van het grondwatersysteem zullen lange kwelstromen weer opbloeien. Door het stoppen met het wegpompen van dit kalkrijke water ontstaan nieuwe (natte) condities.

Deze zone kan dienen als waterbuffer in combinatie met een productief landschap met natte(re) teelten, kan verkoeling bieden voor de aangrenzende Brabantse stedenrij en ruimte bieden voor kwelrijke natuur. • Verzilting als hefboom voor de teelt van biobased grondstoffen WestBrabant. Toenemende kans op verzilting in West-Brabant zorgt ervoor dat de huidige landbouw in de toekomst onder druk komt te staan. Tegelijkertijd zijn dit erg vruchtbare gronden. Gezien de context in het hart van de driehoek Rotterdam-Moerdijk-Antwerpen, kan de teelt van biobased grondstoffen hier interessant zijn.

33

Daily Urban Systems Moerdijk ligt op het scharnierpunt van de Stedelijke Regio’s West-Brabant-West en BredaTilburg en maakt onderdeel uit van de Daily Urban Systems van Breda en Roosendaal. Drimmelen en Geertruidenberg liggen binnen de Stedelijke Regio Breda-Tilburg en zijn onderdeel van het Daily Urban System Breda-Oosterhout. Het Hollands Diep en de Biesbosch fungeren als harde scheiding tussen Brabant en Holland. Uitwisseling vindt plaats langs de grotere steden (Rotterdam, Dordrecht en Breda) Note: Bij het Haven- en Industriegebied Moerdijk komt 15% van de werknemers uit regio Drechtsteden en 10% uit regio Rijnmond.

Bron kaart: CBS ODiN 2022

34

Bereikbaarheid

Lage Zwaluwe

Made

Raamsdonksveer

Zevenbergen

Nabijheid is er beperkt in de Powerport regio Moerdijk. De massa (qua inwoners, banen en voorzieningen) ligt elders, namelijk in GrootRotterdam, Antwerpen en de Brabantse stedenrij. Dit gebrek aan nabijheid wordt extra versterkt doordat de knooppotentie van OV-stations beperkt benut wordt. Wie aankomt op station Lage Zwaluwe (waar regionale bussen en treinen richting Dordrecht/Rotterdam, Roosendaal en Breda samenkomen) komt terecht in een desolaat gebied zonder woningen, bedrijven of voorzieningen. Het Haven- en Industriegebied ligt op circa 6 fietskilometer afstand en is behoorlijk ruimte-extensief opgezet (en mede daardoor beperkt bereikbaar per openbaar vervoer). Aan de stedelijke kant liggen bijvoorbeeld MBOinstellingen op relatief OV-onvriendelijke locaties waardoor de verbinding tussen opleiding en industrie voor studenten niet optimaal is. De basisbereikbaar voor de kleine kernen is overal op orde. Maar wie iets te kiezen wil hebben heeft in Willemstad, Fijnaart, Standaardbuiten, Moerdijk, Zevenbergschen Hoek, Langeweg, Lage Zwaluwe en Klundert een auto nodig. De grotere kernen Zevenbergen, Made, GeertruidenbergRaamsdonksveer doen qua bereikbaarheid mee met het stedelijk netwerk van Brabant (en verder).

(openbaar vervoer)

35

Bereikbaarheid Nabijheid is er beperkt in de Powerport regio Moerdijk. De massa (qua inwoners, banen en voorzieningen) ligt elders, namelijk in GrootRotterdam, Antwerpen en de Brabantse stedenrij. Dit gebrek aan nabijheid wordt extra versterkt doordat de knooppotentie van OV-stations beperkt benut wordt. Wie aankomt op station Lage Zwaluwe (waar regionale bussen en treinen richting Dordrecht/Rotterdam, Roosendaal en Breda samenkomen) komt terecht in een desolaat gebied zonder woningen, bedrijven of voorzieningen. Het Haven- en Industriegebied ligt op circa 6 fietskilometer afstand en is behoorlijk ruimte-extensief opgezet (en mede daardoor beperkt bereikbaar per openbaar vervoer). Aan de stedelijke kant liggen bijvoorbeeld MBOinstellingen op relatief OV-onvriendelijke locaties waardoor de verbinding tussen opleiding en industrie voor studenten niet optimaal is. De basisbereikbaar voor de kleine kernen is overal op orde. Maar wie iets te kiezen wil hebben heeft in Willemstad, Fijnaart, Standaardbuiten, Moerdijk, Zevenbergschen Hoek, Langeweg, Lage Zwaluwe en Klundert een auto nodig. De grotere kernen Zevenbergen, Made, GeertruidenbergRaamsdonksveer doen qua bereikbaarheid mee met het stedelijk netwerk van Brabant (en verder).

36

Wonen De woningen in de Powerportregio maken onderdeel uit van een groter stedelijk systeem, wat zich uitstrekt van Rotterdam-Drechtsteden tot aan Tilburg en Bergen op Zoom. De verschillende kernen hebben hierbij verschillende assets en bedreigingen •

• •

•

•

•

Landschap. Ligging aan Hollands Diep / (krekenstelsel) Biesbosch (en havens), Zuiderwaterlinie (vesting), Mark-Dintelzone, Donge. Autobereikbaarheid: ligging aan A16, A17, A27, A59. OV-bereikbaarheid: treinstation Zevenbergen, busverbindingen naar Breda (met name Made, Geertruidenberg/Raamsdonksveer). Mogelijke BRT Breda-Utrecht. Groei industrie als bedreiging: o.a. logistiek, energie, infra, landbouw en industrie in recreatief uitloopgebied van de kernen Voorziengendraagvlak. Centrumkernen: Zevenbergen, Klundert, Made, Geertruidenberg/Raamsdonksveer, Oosterhout, Breda Er is woningbouwgroei beoogd in woonkernen in de invloedssfeer van de zeehaven. Dit is een schuurtpunt in relatie tot het Voorontwerp Nota Ruimte (geen woningbouw rond zeehavens).

37

Brede Welvaart ‘later’

Brede Welvaart Aandachtspunten voor de regio Powerport Moerdijk: • Gezondheid van inwoners • Aantrekken / bereikbaar zijn van/voor hoger opgeleiden • Vertrouwen en samenleving • Omgeving en milieu Bron: CBS Regionale Monitor Brede Welvaart 2024

Brede welvaart ‘later’ betreft de hulpbronnen die volgende generaties nodig hebben om eenzelfde nive Thema BW

Indicator BW

Welzijn

Tevredenheid leven Tevredenheid vrije tijd Besteedbaar inkomen Bruto bin. product Overgewicht Ervaren gezondheid Levensverwachting Langdurige ziekten Netto arbeidsparticipatie Bruto arbeidsparticipatie Hoogopgeleide bevolking Werkloosheid Vacaturegraad Tevredenheid reistijd/ afstand tot ov Tevredenheid woonomg. Tevredenheid woning Afstand sportterrein Afstand basisschool Afstand café Contact familie, vrienden Vertrouwen instituties Vertrouwen anderen Vrijwilligerswerk Vaak onveilig voelen Ondervonden delicten Geregistreerde misdrijven Natuurgebied/inwoner Emissies van fijnstof lucht Afstand openbaar groen Natuur en bosgebieden Broeikasemissie/inwoner Kwal. zwemwater binnen Kwal. zwemwater kust

Matr. welvaart Gezondheid

Arbeid en vrije tijd

Wonen

Samenleving

Veiligheid

Milieu

Gemeente Moerdijk

Gemeente Drimmelen

# 94/220 25/226 138/342

∆ >

256/340 241/340 291/338 121/340 173/342 176/342 282/342 152/342

> > > >

206/342

-

# 67/220 202/226 89/342

Gemeente Geertruiden -berg ∆ # > 179/342

∆

294/340 245/340 171/338 192/340 124/342 134/342 223/342 60/342

> > > >

< > > > >

102/342

-

327/340 319/340 252/338 243/340 72/342 80/342 286/342 60/342 102/342

35/342 74/342 242/342 30/236 216/231 194/227 171/236

< -

237/342 172/342 3/342 75/236 165/231 157/227 163/236

< -

87/342 14/342 14/342

263/339 180/342 269/342 224/342 256/342 338/342

-

123/339 85/342 77/342 320/342 104/342 236/342 138/229

> -

214/339 273/342 303/342 57/342 278/342 340/342

COROP West

>

-

<

> > -

PROV. Brabant

# 29/40 28/40 13/40 8/40 32/40 31/40

∆ > > -

# 6/12 9/12 2/12 3/12 8/12 7/12

∆ > > -

20/40 26/40 24/40 15/40 15/40

> > > >

5/12 5/12 6/12 4/12 2/12 6/12 4/12

> > > > > -

7/12 6/12 4/12 3/12 2/12 5/12 6/12 8/12 7/12 6/12 7/12 9/12 7/12 7/12 4/12 3/12 8/12 3/12 3/12

> > > > -

14/40

-

27/40 18/40 13/40 9/40 7/40 9/40 31/40 32/40 37/40

< -

19/40 25/40 13/40 19/40 35/40 16/40 16/40

> > > -

Aantal keer top-kwartiel

4/25

4/26

6/19

4/28

8/32

Aantal keer bottom-kwartiel

12/25

4/26

8/19

6/28

2/32

Thema BW

Indicator BW

Econom. kapitaal

Schuld huishoudens Vermogen huishoudens Part. zonne-energie Natuur en bosgebied Bebouwd terrein Emissies fijnstof Fosfaatuitscheiding lb. Groenblauwe ruimte Stikstofuitscheiding lb. Arbeidsduur/week Hoogopgeleide bevolking Ervaren gezondheid Sociale cohesie

Natuurlijk kapitaal

Menselijk kapitaal

Sociaal kapitaal

Gemeente Moerdijk

Gemeente Drimmelen

# 147/342 217/342

∆ >

# 213/342 103/342

∆ >

Gemeente Geertruiden berg # ∆ 127/342 > 236/342 >

156/342 256/342 186/342 269/342

> -

202/342 104/342 81/342 77/342

> >

260/342 278/342 268/342 303/342

> >

27/40 19/40 25/40 25/40

> >

6/12 3/12 8/12 7/12 12/12

> > >

100/342

-

61/342

>

251/342

-

24/40

-

10/12 12/12

>

282/342

>

223/342

>

286/342

>

13/40 18/40

>

5/12 4/12

>

PROV. Brabant

# 27/40 19/40

∆ > -

# 9/12 2/12

∆ >

- 245/340 319/340 31/40 7/12 3.4 241/340 Aandachtspunten voor toepassing 5/12 -

We doen 0/9 aanbevelingen voor het bepalen van effecten van interv 3/9 0/9 0/10 2/13

Aantal keer top-kwartiel Aantal keer bottom-kwartiel

3/9

0/9

6/9

Pm.Bijlage: Kwantitatieve analyse

1/10

3/13

Brede Welvaart ‘hier en nu’

Brede welvaart ‘hier en nu’ betreft de persoonlijke kenmerken van Standcijfers = # Bovenste kwartiel (= top 25%) Middenpositie Onderste kwartiel (= bottom 25%)

Trendcijfer (tov vorig jaar) = ∆ > = positieve ontwikkeling < = negatieve ontwikkeling - = neutraal

9

BREDE WELVAART IN CIJFERS Brede Welvaart ‘hier en nu’ (tabel links) betreft de persoonlijke kenmerken van mensen en de kwaliteit van de omgeving waarin zij leven.

COROP West

Brede Welvaart ‘later’ (tabel rechts) betreft de hulpbronnen die

8

volgende generaties nodig hebben om eenzelfde niveau van welvaart te kunnen bereiken als de huidige generatie.

38

Beïnvloedbare ruimtevraag De ruimteclaim is op verschillende manieren te beïnvloeden: Projecten kunnen compacter of efficiënter met minder ruimtebeslag (technische innovatie) of wellicht naar andere locatie, omdat onlosmakelijke koppeling van het project met de locatie ontbreekt. Compacter of efficiënter met minder ruimtebeslag Bevinding 1. De elektrificatieprojecten (zoals converterstation, batterij, elektrolyser) kennen weinig tot geen mogelijkheden om compacter uit te voeren. Uit de technische verdieping op de projecten blijkt dat de concrete projecten met betrekking tot elektrificatie geen mogelijkheden hebben om compacter uitgevoerd te worden. De maatvoering van installaties en de afstanden in verband met veiligheid moeten als gegeven worden beschouwd. Er is geen sprake van een mogelijkheid van stapeling bij 380-150-20 kV stations en converters, niet van de installaties zelf alsook niet in combinatie met andere functies. Integendeel, netto 28 hectare 380 kV station vraagt in sommige gevallen om 40 hectare aan ruimte. Voor de initiatieven waarvoor nog geen initiatiefnemer bekend is dat nog onduidelijk: projecten als de 80ha batterijopslag en een elektrolyser van 20 ha zijn niet eerder op deze schaal en omvang gerealiseerd in Nederland. De genoemde oppervlakten zijn daarom een indicatieve ruimteclaim.

Bovendien geldt dat bijvoorbeeld bij de grootschalige batterijopslag de milieucategorie afhankelijk is van het type batterij: Lithium-ion batterij is in lijn met grootschalige opslag van chemische producten en valt onder categorie 3.2, voor opslag in een actieve batterij is nader milieuonderzoek noodzakelijk. Daarnaast is nog niet bekend hoe de exploitatie (van wie wordt de batterij als deze

fundamenteel onderdeel is van de nationale stroomvoorziening) is geregeld. Bevinding 2. De circulaire economie activiteiten kunnen mogelijk compacter - maar een dergelijke route vraagt om nieuwe greenfield ontwikkelingen (in de aanpassingsfase). Voor bedrijven in de circulaire economie, de tweede grote ruimteclaim in het gebied, geldt dat daar wel gestuurd kan worden op compact ruimtegebruik. Het vraagt innovatieve oplossingen zoals bijvoorbeeld meerlaags bouwen en ruimtegebruik en oplossingen om niet fundamentele activiteiten (opslag) elders te realiseren. De behoefte naar ruimte voor circulaire economie is echter dusdanig groot dat het effect zal zijn dat er meer bedrijven gehuisvest kunnen worden maar dat dit nog altijd onvoldoende is om de volledige vraag te bedienen. In die zin is de vraag als het ware onverzadigbaar. Complicerende factor is dat juist bij het ontwikkelen van ruimte-efficiënte bedrijfstypologieën er winst is te behalen door een gedeelte van de bedrijfsactiviteiten ‘shared’ te organiseren. Voor gedeelde faciliteiten is echter een kritische massa nodig in combinatie met directe nabijheid. In bestaande ‘brownfieldlocaties’ is dat moeilijk te realiseren tenzij gekozen wordt voor een rigoureuze gebiedstransformatie. Zoektocht naar een andere locatie Bevinding 3. Ruimtevragers komen in dit gebied uit door de unieke knoopwaarde, ondergrond of herkomstwaarde.

Voor veel ruimtevragers volgt het vanuit de systeemlogica dat ze naar specifiek dit gebied kijken, dat geldt voor zowel energie, industrie, logistiek, circulair (waaronder plantbased), landbouw, glastuinbouw, natuur,

water als wonen. De logica waarom ruimtevragers naar dit gebied kijken is drieledig: • (Unieke) knoopwaarde -> Energie / industrie / logistiek / circulair / glastuinbouw • Ondergrond -> Landbouw / natuur / water (van nature gegeven plekspecifiek) • Herkomstwaarde -> Wonen / MKB (beide onderdeel van groter stedelijk systeem) Bevinding 4. Andere zeehavenclusters hebben ook de juiste assets voor circulaire economie (en logistiek). Ruimtevraag voor circulaire economie is in feite landelijk vraagstuk en daarmee oplosbaar ‘buiten de hekken’ door in de andere zeehavenclusters ruimte te vinden voor bedrijven in circulaire economie. Bedrijven in Haven- en industriegebied Moerdijk, bestaand en nieuw, zijn over het algemeen niet gebonden aan het lokale ecosysteem van bedrijven en samenleving. Zij zoeken multimodaal bereikbare plekken met hoge milieucategorie en milieuruimte. Die assets hebben de andere zeehavenclusters ook. Uitwisselbaarheid zit in: • Categorie multimodale zeehavens (incl. combinatie spoor, energie, buis en weg): Rotterdam, Moerdijk, Amsterdam, VlissingenTerneuzen. En industriecluster Chemelot. • Categorie binnenvaart havens (incl. spoor en weg): Oosterhout, Tilburg • Categorie binnenvaart havens (incl. weg): Bergen op Zoom • Categorie havens voor regionale binnenvaart: Roosendaal (incl. spoor en weg) en Waalwijk

39

“Buiten de hekken” op 3 schaalniveaus Bevinding 5. Elektrificatieprojecten kunnen ook elders langs de oost-westlijn tussen Noordzee en Limburg. Een mogelijke keuze is om het 380 kV-150 kV- 20 kV station enkel te realiseren voor het elektrificeren van de bestaande industrie op HiM. Dan moet voor de andere elektrificatieprojecten (incl. aanlandig) een alternatieve locatie worden gezocht. Er vindt dan geen aanlanding van wind van zee op land plaats waardoor ook grootschalige elektriciteitsprojecten als converterstations en elektrolysers uit blijven. Vanuit de systeemlogica (onder meer: 6km zoekgebied rondom 380kV station) komen de volgende plekken in aanmerking: • Oosterhout • Bergen op Zoom • Tilburg • En buiten de regio o.a. Vlissingen/Terneuzen, Eindhoven, Maasbracht en Chemelot Bevinding 6. Grootschalige batterijopslag kan ook elders in de regio. Grootschalige batterijoplsag op afstand van het bedrijventerrein van Moerdijk, in samenhang met RES West-Brabant. Vanuit kostenefficiency heeft nabijheid van een batterij bij een 380 kV hoogspanningsstation de voorkeur maar vanuit het ruimtegebrek kan plaatsen op afstand een bijdrage aan de oplossing van ruimtegebrek betekenen.

Mogelijk dat de regionale energiestrategie onderdelen van de energieprojecten kan integreren in de regionale strategie (denk daarbij aan lokale initiatieven, zoals kleinschalige buurt batterijen ter vervanging van één grote batterij op HiM).

(1) Nationaal:

zeehavenclusters

(2) Regionaal WBW, SRBT, Drechtsteden

(3) Lokaal:

Powerport regio Moerdijk

40

Ruimte-aanbod

41

Nationaal ruimte aanbod: Zeehavenclusters 42

Ruimte-aanbod: Zeehavenclusters Op nationale schaal loopt momenteel een onderzoek naar ruimte vraag en aanbod voor verduurzaming van industrie in zeehavens. Eerste resultaten tonen aan dat ook de andere zeehavenclusters kampen met dezelfde problematiek voor de industrie als Powerport regio Moerdijk. In algemene zin is er te weinig ruimte beschikbaar om de vraag te accommoderen. Alleen het havengebied Eemsdelta lijkt vooralsnog geen ruimtegebrek te kennen. Resultaten van het onderzoek worden dit voorjaar verwacht.

In het kader van de Nota Ruimte doet het Rijk onderzoek naar de ruimtevraag en het ruimte-aanbod binnen de Zeehavenclusters. Lopend onderzoek ruimtevraag en ontwikkeling netwerk van havens en industriële clusters: • Concretisering ruimtevraag circulaire energie en verduurzaming industrie. • Kwalitatieve ruimtevraag survey door Erasmus Universiteit. Trekker: VRO, Termijn: november 2024; • Onderzoek kwantificering ruimtevraag van de circulaire economie. Trekker: EZ en IenW. Betrokkenen: VRO en KGG industrie. Termijn: mei 2025 • Onderzoek naar verduurzaming industrie. Trekker: KGG VI. Betrokkenen: EZ, VRO, IenW mobiliteit, circulair en zeehavens, KGG energie en Defensie. Termijn: eind maart. • Positionering haven- en industriële clusters. • Verkennend ontwerpend onderzoek naar mogelijke oplossingsrichtingen voor de vraagstukken in de haven- en industrieclusters inclusief samenhang tussen de clusters en met de (inter)nationale netwerken, voortbouwend op het lopende onderzoek voor verduurzaming van de industrie. Trekker: VRO. Betrokkenen: EZ, KGG VI en energie, IenW mobiliteit, zeehavens en circulair. Termijn: voorjaar 2025.

43

Regionaal ruimte aanbod: WBW, SRBT, Drechtsteden 44

Bergen op Zoom Er is geen direct beschikbare ruimte in Bergen op Zoom.

• •

• •

Rode lijn = zoekgebied Zwarte arcering = 600m - 1km bufferzone rondom woongebieden Gele cirkel = 6km diameter Rode stip = 380kV station

Locatie Auvergnepolder • Circa 400 hectare Auvergnepolder aan 380kV Halsteren en Schelde Rijnkanaal (waarvan circa de helft op voldoende afstand van het stedelijk gebied). • Er is geen spoor en er zijn geen directe buisleidingen. En de locatie ligt gevoelig in relatie tot water (overstromingsrisico). Beperkte meerwaarde • Bergen op Zoom werkt met regionale en provinciale partners aan de ontwikkeling van het profiel dat gericht is op plant based (met name de transitie van dierlijke naar plantaardige eiwitten). • Eerste analyse leert dat grootschalige inrichting van de Auvergnepolder met energieprojecten en circulaire economie met een schaal zoals in Powerport gebeurt niet bijdraagt aan het bouwen aan een innovatief start-up maakmilieu voor de plantbased bedrijven (state of the art werklocatie). Die werelden liggen erg ver uit elkaar.

Steenbergen Locatie voor glastuinbouw • Steenbergen huisvest twee grote clusters met glastuinbouwareaal. Namelijk tussen Stampersgat en Dinteloord (AFC Nieuw Prinsenland & Cosun) en ten zuiden van Steenbergen. • Het lijkt daarom logisch om voor glastuinbouwactiviteiten naar dit gebied te kijken. Momenteel is er echter geen uitbreidingsruimte voorzien.

45

Roosendaal Geen direct beschikbare ruimte.

• •

•

Rode lijn = zoekgebied Zwarte arcering = 600m - 1km bufferzone rondom woongebieden Gele cirkel = 6km diameter

Locatie aan haven en spoor • Geconstateerd is dat Roosendaal weliswaar beschikt over een multimodale ontsluiting en een gunstige ligging heeft t.o.v NAP. • Het ontbreekt echter, nu en in de toekomst, aan substantiële ruimte en condities om een grootschalige gebied in te richten voor energie- en circulaire industrie. Verstedelijkingsambitie • Het streven is om van 80.000 naar 100.000 inwoners te groeien. Om die aantallen en kwalitatieve ambities in de stad te bereiken wordt ingezet op een groei van 10.000 woningen: 5.000 in de spoorknoop en 5.000 daarbuiten. • Om die ruimte te vinden werkt Roosendaal aan een strategie waarbij bedrijven worden uitgeplaatst. Roosendaal werkt aan een stevige verstedelijkingsopgave voor haar stad en zet in op een economisch profiel dat gekenmerkt wordt door slimme doeners. • Met Curio en ADA (leerlijn binnen Avans) zijn er twee onderwijsinstituten aanwezig. De logistieke sector in Roosendaal heeft weinig binding met het gewenste economisch profiel; het zijn veelal logistieke bedrijven ten behoeve van waardenketens elders. • Conclusie: Roosendaal biedt geen alternatieve locatie voor programma uit de Powerport regio Moerdijk.

46

Tilburg Geen direct beschikbare ruimte.

• •

• •

Rode lijn = zoekgebied Zwarte arcering = 600m - 1km bufferzone rondom woongebieden Gele cirkel = 6km diameter Rode stip = 380kV station

Locatie: Noordrand van Tilburg • Grote terreinen Vossenberg (ca 450ha), Kraaiven (ca 200ha) en Loven (ca 20ha) liggen binnen 6km van nieuw 380kV station. En zijn bereikbaar via water en weg (Loven ook per spoor). • Als ruimte maken dan gaat dat ten koste van laagwaardige industrie en betekent dat een forse transformatie-opgave van de Tilburgse noordrand. In samenhang met de ambitie om logistieke druk te verlagen voor verstedelijkingsambities langs het spoor.

47

Waalwijk Locatie nieuwe haven • Nieuwe Klasse V insteekhaven waarmee Waalwijk een schakel vormt tussen de mainports van Rotterdam en Antwerpen. Grootste terminal in Midden-Brabant. • Met maximaal circa 150 hectare ruimteaanbod. Nu bedacht als ruimte voor XL logistiek. Bij profielwijziging hernieuwde afspraken nodig. •

• •

•

Rode lijn = zoekgebied Zwarte arcering = 600m - 1km bufferzone rondom woongebieden Gele cirkel = 6km diameter

Geen duurzame aantakking aanwezig op spoor, energie, snelweg. Wel op water en A59 (maar die laatste zit tegen zijn grenzen aan).

48

Drechtsteden De ruimte is schaars. Momenteel worden aan de A16 (Distripark) de laatste grote kavels uitgegeven (kavels met een korrelgrootte van één tot enkele hectaren). Bij het gevecht om ruimte voert het belang vanuit de verstedelijkingsopgave momenteel de boventoon. Dordrecht gaat groeien van circa 120.000 naar 140.000 inwoners. Dat gaat gepaard met de vraag om meer leefbaarheid en een meer stedelijke economie.

• •

• •

Rode lijn = zoekgebied Zwarte arcering = 600m - 1km bufferzone rondom woongebieden Gele cirkel = 6km diameter Rode stip = 380kV station

Systeem. In de zeehaven van Dordrecht (milieucat. 5) ligt een relatie met de Rotterdamse Haven (wat vanuit hier overigens best ver weg voelt). In de rest van het havengebied ligt de relatie vooral op binnenvaart aan de Merwede (Sliedrecht, Werkendam, Gorinchem). Dichtbij 380kV station Crayestein ligt chemiebedrijf Chemours (bekend van fluorpolymeren, kunststoffen en PFAS). Er is geen plek binnen NOVEX Rotterdamse Haven waar zeehaven en stad elkaar zo dicht genaderd zijn als in Dordrecht. Dat knelt en zorgt voor discussies over het type bedrijvigheid wat je waar wil faciliteren. Voor Dordrecht staat het maximaliseren van maatschappelijke meerwaarde hierbij centraal. En het laten landen van de juiste functies op de juiste plek. Dordrecht kiest met maritieme maakindustrie voor een profiel wat diepgeworteld zit in het DNA van de Drechtsteden. Dit gaat om bedrijven die niet heel energie-intensief zijn met een korrelgrootte van 1 tot enkele hectaren. Passend bij- en mengbaar met de stedelijke ambities. De schaal en korrelgrootte van bedrijven in de Drechtsteden is een stuk kleiner dan die in Moerdijk en/of andere zeehavens. De zeehaven van Dordrecht (beheerd door Havenbedrijf Rotterdam) is in omvang een vierde van die van Moerdijk. Op- en overslag en grondstoffenverwerking heeft hier geen grote rol.

Bedrijven zitten hoog op de R-ladder (denk bijvoorbeeld aan ombouwen en verduurzamen van oude binnenvaartschepen). Brabant is voor Dordrecht mentaal ver weg. Nationaal Park de Biesbosch ligt mentaal gezien ‘aan de overkant’ (voorbij de Nieuwe Merwede). Samenwerking tussen Biesbosch gemeenten gaat vooral over ecologie.

49

Oosterhout Interessante locatie in Oosterhout is het Bedrijventerrein Weststad (ca. 350 ha). Deze locatie is gelegen nabij het 380kV station van Geertruidenberg en heeft een aansluiting op zowel snelweg (A59), goederenspoor (aantakking op Lage Zwaluwe) als water (Amer).

• •

• •

Rode lijn = zoekgebied Zwarte arcering = 600m - 1km bufferzone rondom woongebieden Gele cirkel = 6km diameter Rode stip = 380kV station

Circa 220 hectare in invloedsgebied 380kV, op voldoende afstand van woningen. Ook te bezien in relatie tot gronden PlukMade. Zou een grote transformatie-opgave betekenen. De locatie biedt in huidige vorm invulling aan schaarste in gronden en mobiliteitsbehoefte. Kan de bestaande bedrijvigheid elders een andere plek krijgen?

50

Conclusie: Significante oplossingsruimte ligt niet in de regio Bevinding 1. Bij het gevecht om ruimte in het stedelijk gebied (Brabantse Stedenrij, Drechtsteden) voert het belang van de verstedelijkingsambities momenteel de boventoon. Dat zorgt voor een tendens waarbij er wordt gezocht naar kansen om grote ruimtevragers actief uit te plaatsen, in plaats van nieuw te faciliteren. In de steden wordt ingezet op economieën met meer maatschappelijke meerwaarde en betere mengbaarheid met het stedelijk systeem. • Dordrecht gaat groeien van circa 120.000 naar 140.000 inwoners. Dat gaat gepaard met de vraag om meer leefbaarheid en een meer stedelijke economie. De druk op de ruimte is groot. Dordrecht kiest daarbij voor een maritieme maakindustrie voor een profiel wat diepgeworteld zit in het DNA van de Drechtsteden. Dat type bedrijven heeft een andere schaal en korrelgrootte dan die in de Powerport. • In Roosendaal is het streven om van 80.000 naar 100.000 inwoners te groeien. Om die ruimte te vinden werkt Roosendaal aan een strategie waarbij bedrijven worden uitgeplaatst uit de zone rondom de haven en het spoor. Roosendaal zet hierbij in op een economisch profiel dat gekenmerkt wordt door slimme doeners. • Tilburg heeft de ambitie om de logistieke druk te verlagen voor het waarmaken van de verstedelijkingsambities langs het spoor.

Daar hoort een agenda bij waar ingezet wordt op hoogwaardiger economie aan de noordrand van de stad. • Bergen op Zoom werkt aan de ontwikkeling van het profiel dat gericht is op plant based (met name de transitie van dierlijke naar plantaardige eiwitten).

Bevinding 2. In de contramal van het stedelijk gebied ligt ruimte, maar momenteel gereserveerd met een ander profiel in gedachte. • Oosterhout. Interessante locatie is Bedrijventerrein Weststad (ca. 350 ha). Deze locatie is gelegen nabij het 380kV station van Geertruidenberg en heeft een aansluiting op zowel snelweg (A59), goederenspoor (aantakking op Lage Zwaluwe) als water (Amer). Circa 220 hectare in invloedsgebied 380kV, op voldoende afstand van woningen. Zou een grote transformatie-opgave betekenen. • Bergen op Zoom: De Auvergnepolder ligt nabij het nieuw te realiseren 380kV station Halsteren en aan het Schelde Rijnkanaal. Aantakking op spoor en buisleidingen ontbreekt hier. Maximaal 400 hectare is beschikbaar (waarvan circa de helft op voldoende afstand van het bebouwde gebied). De locatie ligt vanuit water en bodem zeer gevoelig door o.a. het overstromingsrisico. • In Waalwijk wordt een nieuwe Klasse V insteekhaven gerealiseerd, met maximaal circa 150 hectare ruimte-aanbod. Deze locatie is nu bedacht als ruimte voor XL logistiek. Bij profielwijziging zijn hernieuwde afspraken nodig. In Waalwijk ontbreekt een duurzame aantakking op spoor, energie en snelweg. Er is wel een goede verbinding met het water. • Steenbergen huisvest twee grote clusters met glastuinbouwareaal. Namelijk tussen Stampersgat en Dinteloord (AFC Dinteloord & Cosun) en ten zuiden van Steenbergen.

Voor glastuinbouwactiviteiten lijkt het daarom logisch om als alternatief naar dit gebied te kijken. Momenteel is er echter geen uitbreidingsruimte voorzien.

51

Lokaal ruimte aanbod: Powerport regio Moerdijk 52

Ruimte-aanbod: Haven- en Industriegebied Moerdijk Beschrijving van het gebied Bevinding 1. Haven- en Industriegebied Moerdijk is een short sea haven, met een profiel in circulariteit. Haven en industriegebied Moerdijk is de vierde zeehaven van nationaal belang en de tweede containerhaven van Nederland. Met ruim 400 bedrijven en directe en indirecte werkgelegenheid voor meer dan 19.000 mensen (tot 2030 groei verwacht van circa 3.000- 4.500 banen). Moerdijk ligt in het invloedsgebied van de Rotterdamse Haven en ook de haven van Antwerpen, maar heeft een ander profiel. Port of Moerdijk is een short sea haven die gekoppeld is aan ketens en knooppunten richting Brabant en Duitsland. Het haven- en industrieterrein Moerdijk kenmerkt zich door een sterk industrieel cluster en is een logistieke hotspot voor Nederland met fijnchemie en maakindustrie, toegevoegde waarde logistiek en handel als dominante sectoren, waarmee grondstoffen en producten opgewaardeerd het achterland ingaan. De trends is dat dit steeds slimmer, duurzamer en efficiënter plaatsvindt: niet voor niets zijn circulaire spelers hier al geworteld. In haar toekomststrategie mikt het Havenbedrijf Moerdijk op circulariteit op meerdere waardestromen zoals circulaire nafta, circulaire plastics, urban mining van batterijen en vergroening van plastics via biobased toepassingen.

Bedrijven die in aanmerking willen komen voor de beperkte ruimte die het Havenbedrijf Moerdijk op haar Industrial Park nog uitgeefbaar heeft, moeten voldoen aan dit circulaire profiel. Bevinding 2. Ontwikkeling spelen tegen de achtergrond van voortdurende leefbaarheids- en veiligheidsdiscussie. Sinds de jaren 1990 zijn er plannen voor uitbreiding van het Haven- en Industriegebied (600 hectare plan provinciale structuurvisie).

53

Vanaf 2009 zijn Rijk, provincie, gemeente en havenbedrijf in gesprek over een samenhangend maatregelenpakket om de lokale leefbaarheid te bevorderen: Moerdijk Meer Mogelijk. Aanleiding was dat Rijk en provincie een logistiek park (LPM in oksel A16-A17) wilden ontwikkelen en gemeente Moerdijk hier op tegen was vanwege de leefbaarheidsproblematiek. Ook na de brand in Chemiepak (2011) laaide de leefbaarheids- en veiligheidsdiscussie op. Dit vormde de aanleiding van het starten van een traject om tot een havenstrategie te komen. Deze strategie is in 2014 vastgesteld, een jaar na het advies van de commissie Nijpels (2013). Nijpels riep op tot fundamentele keuze omdat anders de discussie over houdbaarheid dorp opnieuw zou terugkomen. Een fundamentele keuze kwam er uiteindelijk niet. Het dorp Moerdijk bleef bestaan en LPM werd gerealiseerd, op een aangepaste locatie. Ter compensatie werden leefbaarheidsinvesteringen overeengekomen, waaronder de Moerdijkregeling (tot 2030); een coulanceregeling voor boven proportionele woningbouw; aanleg recreatiegebied Appelzak; intensivering ruimtegebruik HiM; Herontwikkeling Noordrand Zevenbergen inclusief omlegging provinciale weg; Bedrijfsuitplaatsingen in Zevenbergen en Klundert; gebiedsontwikkeling rondom station Lage Zwaluwe; leefbaarheidsimpuls Zevenbergschenhoek; Herstel dorpshart Moerdijk; en de realisatie van Waterfront Moerdijk.

Een deel van de afspraken wacht nog op implementatie.

Is er direct beschikbare ruimte? Bevinding 3. Direct beschikbaar ruimte-aanbod is er nauwelijks (zowel fysiek als milieu). Alhoewel op het eerste gezicht het industriegebied van ruim 2.500 hectare ruim is opgezet met brede bermen en groene zones, is op het HiM relatief nauwelijks aanbod aan ruimte. Een groot deel van die schijnbaar onbenutte ruimte is in gebruik als ondergrondse leidingenstraat of als veiligheidscontour rondom bedrijven met risicoactiviteiten. Bevinding 4. In het chemiecluster ligt 50 hectare aan ‘beschikbaar terrein’ met een hoge milieucategorie. Echter wel met forse geluidsbeperkingen. Met uitzondering van enkele kleine gebieden kan worden vastgesteld dat er aan de westkant van HiM, in het chemiecluster, onbebouwd terrein is. Doorsneden door een leidingenstraat en kabeltracé is daar een gedeelte van 50 hectare fysieke ruimte beschikbaar. Deze plek is in het huidige omgevingsplan aangeduid met een hoge milieucategorie (5-6) en ligt in de nabijheid van de insteekhaven met een open verbinding naar zee. Aanbod van dergelijke kavels is in Brabant zeldzaam. Dit is de enige plek in Brabant die multimodaal ontsloten is (weg, spoor, zeehaven) en deze milieucategorie heeft. Naast de beperkende doorsnijdingen is de geluidsruimte voor dit gebied in de nacht vol en is gedurende de dag de beschikbare geluidsruimte uiterst minimaal.

Het inzetten van deze locatie van 50 ha is een strategische afweging en lijkt gezien de bijzondere locatie-uitgangspunten (hoge milieucategorie, spoor, kade) eerder in aanmerking te komen voor circulaire bedrijvigheid dan voor 380kV station, aanlanding of batterij.

Het opheffen van de beperkingen (geluid/milieucategorie) vraagt juridische aanpassingen/wijzigingen van bijvoorbeeld vergunningen en geluidszone. De daarmee gemoeide doorlooptijd wordt uiteindelijk bepaald door factoren als de benodigde externe onderzoeken, ingediende zienswijzen en bezwaarprocedures. Juridisch advies leert dat dit vraagt om het opstellen van geluidsproductie plafonds (GPP) die moeten worden vastgelegd in een omgevingsplan. Doorlooptijd kan oplopen in geval van zienswijzen en bezwaarprocedures tot enkele jaren. Omdat de huidige geluidszone van het HiM en dus ook de toekomstige ijkpunten van het geluidsproductieplafond deels op het grondgebied van de gemeente Hoekse waard liggen zal naast de gemeente Moerdijk ook de gemeente Hoekse Waard een aangepast omgevingsplan in procedure moeten brengen. Dit vraagt extra tijd in de voorbereiding en afstemming, nog los van de vraag in hoeverre beide gemeenten bereid zijn om de benodigde geluidsruimte beschikbaar te stellen gezien de impact op de leefbaarheid. Valt er ruimte te maken? Bevinding 5. Vrijwel alle bedrijfsactiviteiten op het HiM sluiten aan bij de huidige havenstrategie. Een nauwkeurige schouw in samenspraak met het Havenbedrijf Moerdijk van de huidige activiteiten op het HiM leert dat vrijwel alle bedrijfsactiviteiten die hier plaatsvinden aansluiten bij de huidige havenstrategie.

54

Bevinding 6. Verspreid over het Haven- en Industriegebied is 20-50 hectare aan gedefragmenteerde private gronden (milieucategorie 3) in bezit bij bedrijven die niet direct aansluiten bij het kernprofiel van Moerdijk. Voorafgaande aan eventuele besluitvorming over verwerving van deze locaties zijn de volgende vragen te beantwoorden: Hoe belangrijk zijn de bedrijfsactiviteiten voor de regionale economie? Wat vraagt het om de milieucategorie van deze terreinen te verhogen? Als daarna de conclusie is dat het verwerven op een van deze gebieden wenselijk is, dan vergt dat een zorgvuldig proces. Als er niet op een minnelijke manier tot verwerving kan worden overgegaan dan rest onteigening. Daarvoor zal eerst een planologische grondslag aanwezig moeten zijn (omgevingsplan, projectbesluit) waarna de procedure kan worden opgestart. De onteigenende partij kan zowel gemeente, provincie als het Rijk zijn. De verwerving bestaat uit drie achtereenvolgende fasen. • In de eerste voorbereidingsfase gaat het om het waarborgen van beschikbaarheid van financiële middelen en afdekken (speculatie) risico’s. • Fase van verwerven planologische grondslag en doorlopen route minnelijke schikking (doorlooptijd zeker 2 jaar). • Uitvoeren van de onteigenings- met bijbehorende schadeloosstellingsprocedure (doorlooptijd circa 3 jaar of meer).

De geschatte kosten voor de totale verwerving zijn een optelsom van: verwerving grond, verwerving opstallen en specifieke installaties plus mogelijke specifieke kosten, zoals deze in de ‘Procedure schadeloosstelling onteigening’ zijn benoemd om de huidige gebruikers schadeloos te stellen. Uit een gesprek met in het gebied bekende makelaar zijn m2-prijzen van rond de € 350 tot € 450 reëel, hetgeen past bij eerder ontvangen signalen.

Bevinding 7. Ruimtelijke reservering Roode Vaart (95 hectare bruto, inclusief water) in beeld om de potentie van het industriegebied te benutten en/of als impuls voor nieuwe economie in het havengebied. Een andere optie om het huidige aanbod van ruimte uit te breiden is om de ruimtelijke reservering Roode Vaart (95 ha) in te zetten (een reservering voor uitbreiding van de huidige insteekhaven Roode Vaart op het Haven- en Industrieterrein). De Omgevingsvisie 2040 geeft aan deze ruimtelijke reservering -zoals eerder opgenomen in de Structuurvisie Moerdijk 2030- aan te houden. Deze ontwikkeling kan echter alleen plaatsvinden onder voorwaarde dat noodzaak is aangetoond en dat er meerwaarde ontstaat op gebied van onder meer duurzaamheid, klimaat, bereikbaarheid en leefbaarheid. De Roode Vaart reserve is volgens het huidige initiatief bedoeld als uitbreiding van de containeroverslag van het havengebied, activiteiten circulaire economie en de energieopgave. Uit onderzoek (Verkenning Milieuruimte Roode Vaart Reserve Moerdijk, Antea group, mei 2024) blijkt dat het realiseren van energieinfrastructuur en bedrijven voor circulaire economie een aantal spanningen en onmogelijkheden met meebrengt. In de huidige situatie is de Roode Vaart reserve geen structurele oplossing voor het realiseren van de grootschalige energieprojecten.

Met name het ontbreken aan geluidsruimte werkt belemmerd op realisatie van het hoogspanningsstation. Mocht daar al met mitigerende maatregelen ruimte voor worden gevonden dan zijn er geen mogelijkheden om in de directe nabijheid daarvan grootschalige elektrolysers te realiseren. Voor bedrijven gericht op circulaire economie is wel ruimte vanuit geluid, milieu en veiligheid. De combinatie van circulaire economiebedrijven met een terminal is niet inpasbaar. Ook zijn

elektrificeringsprojecten met hogere milieueisen niet inpasbaar. Bevinding 8. Alternatieve zoeklocaties voor een 380kV hoogspanningsstation buiten het HiM gaan gepaard met grote uitdagingen. In het algemeen geldt dat een efficiënt ingericht bedrijventerrein geen veelheid aan doorsnijdingen met hoogspanningskabels verdraagt. Bijvoorbeeld: het 380 kV hoogspanningsstations moet met 4 bovengrondse kabels, die bovendien op veilige afstand van elkaar staan, verbonden worden met het 380 kV hoogspanningsnet (Rilland - Tilburg). Het resultaat is dat het zoekgebied voor het 380 kV station en eventueel bijbehorende energieprojecten ‘getrechterd’ wordt in de nabijheid van de bestaande en nieuwe 380 kV hoogspanningsleidingen (Rilland - GTB/Tilburg) in of aan de zuidzijde van HiM of - volgend de hoogspanningsleidingen - ten oosten daarvan. Op onderzochte alternatieve zoeklocaties buiten het HiM levert een 380 kV hoogspanningsstation direct grote uitdagingen op. Naast milieubelemmeringen (geluid), die mitigerende geluidsmaatregelen vraagt, staat dit op gespannen voet met leefbaarheid omdat het beperkte open landschap tussen de dorpen Moerdijk en Zevenbergen verder dichtslibt en de isolatie van het dorp Moerdijk daarmee versterkt wordt.

55

Gebiedsanalyse Analyse van het ruimte-aanbod binnen Haven- en Industriegebied Moerdijk (zie kaart). Er gaat een grote ‘reserveringsstrook’ door het gebied met ruimte voor (A) de buisleidingenstraat, dijk, berschemingszone, spoor en weg. Inclusief aftakkingen vanuit de buisleidingenstraat het gebied in. Op het grondgebied van Shell zijn meerdere belemmeringen: (B) de bovengrondse leiding van Shell is een barrière tussen de percelen. Met een contour voor brand en explosie gevaar. De (C) Chemieweg is een van de twee routes (nodig voor calamiteiten) naar Shell. In de 40m zone vanaf deze weg liggen bovendien cruciale leidingen. (D) Lyondell Basell is gesitueerd op het grondgebied van Shell.

U

Bij (J) is een kavel in gebruik voor koopmansgoederen. Het lege gebied is uitbreidingsruimte voor een bedrijf maar ontwikkeling loopt tegen grenzen stikstof aan. Bij (K) zit een bedrijf in aandrijvingssystemen en ontstekingen. Hier zit speciale regelgeving aan vast inclusief risicocontour.

R

S

Z

H C

(F) Het Havenbedrijf bezit 14ha + 36ha = 50ha aan vrije gronden. Shell heeft veto-/ consultatierecht over installaties die komen in dit gebied. Hier speelt bovendien een stapeling van risicocontouren. Er ligt slechts circa 18 hectare aan beschikbare ruimte buiten de plaatsgebonden risicocontour.

Op plek (I) ligt een ruimtereservering voor een nieuwe kade terminal. Inclusief doortrekken met rail - ten behoeve van Industrial Park (aanvoer grondstoffen).

Y

Q

G

De (E) Hoogspanningsknik ondergronds brengen zou evt. kunnen wanneer de 380kV er komt. Nu vormt het een belemmering voor een logische perceelindeling.

Op het grondgebied van Shell ligt een (40ha) (G) Zonnepark. Is dat logisch op deze plek? Voor 380kV station is dit overigens geen geschikte locatie. Je kan hier met kabels niet komen. De voeding naar het station moet bovengronds. Bij (H) bovendien de fakkel incl. veilige zone en bluswater.

2

B

L A M

E F

N J

D

V P

P

1

P X

K 2

P I

W

T

2

O

X

56

Profiel bij (L): Chemische processen waar logistiek een onderdeel van is. Vulling van het gebied gaat gestaag. Groeivraag vanuit nieuwe bedrijven en zittende bedrijven. Voorbeelden van de behoefte zitten in circulaire strategische grondstoffenketen (bedrijven met orde van grootte 20-50 hectare ruimtevraag). Er wordt kritisch gestuurd op meerwaarde binnen ecosysteem, intensief ruimtegebruik en circulaire grondstoffenketens. De vraag is groter dan het aanbod. (M) Geluidsruimte is vol bij Klundert. In de nacht kan er niks meer bij. 24/7 bedrijf (waaronder energie) is een probleem. Op de dag en in de avond zit nog een beetje ruimte. Bij Shell valt niet heel veel meer te optimaliseren. Als je in dit gebied iets ontwikkelt dan moet het geluidsneutraal. Aan de westkant bevindt zich een (N) Mozaïek van bedrijven met allemaal particulier bezit en kleinschaligheid. Bij (O): Bedrijven zitten hier om (zee) havengebondenheid (short sea), spoor of centrale ligging. Vergelijkbaar profiel als LPM (Z). Binnen dit gebied liggen er kansen om bedrijven buiten het kernprofiel uit te kopen. Orde van grootte 20 hectare. Grondprijs naar verwachting minimaal 400-500 euro per m2 (gebaseerd op recente transacties). (P) Containerterminal met daaromheen warehouses. Onder andere: distributiecentrum met rechtstreekse short sea verbinding op Barcelona (voor groente en fruit).

• Profiel: Logistiek met havengebonden en chemische processen. • Binnen dit gebied liggen er kansen om bedrijven buiten het kernprofiel uit te kopen. Orde van grootte 10 hectare. (Q) In deze zone vooral circulaire economie. Bedrijven hebben plannen om uit te breiden en te verdichten. Ook ruimtedruk vanuit bedrijven die bijvoorbeeld komen uit Rotterdamse of Amsterdamse Haven (die onder stedelijke druk staan). (R) Roode Vaart reserve. Reservering is er voor uitbreiding van commerciële mogelijkheden voor watergebonden bedrijvigheid door realisatie van een derde insteekhaven (95 hectare bruto, inclusief water). Gebied is nu agrarisch maar

opgenomen in de Structuurvisie (2013) en Omgevingsvisie (dec 2023). Vanuit dorp Moerdijk is breed ondersteunde (handtekeningenactie) zienswijze ingediend waarin geageerd wordt tegen deze ontwikkeling. • Hier ligt de kans om iets te doen aan sluipverkeer Appelweg (omtrekkende beweging voor vrachtwagens). Uit onderzoek (Vekenning Milieuruimte Roode Vaart Reserve Moerdijk, Antea group, mei 2024) blijkt dat het realiseren van energie-infrastructuur en bedrijven voor circulaire economie een aantal spanningen en onmogelijkheden met zich meebrengt. Aan de oostkant zijn de profielen: • (S) Grondstoffen en havengerelateerd (veel staal). • (T) Havengebonden overslag en warehousing. • (U) Veel haven gerelateerd en circuair. Met een lege plek maar hier wordt inmiddels gebouwd. • (V) Service point met o.a. het Havenbedrijf.

Mede als gevolg van de beoogde groei van Zevenbergen wordt het omliggende uitloopgebied belangrijker. Het gebied onder de A17 staat bij bewoners op de radar als wandel-/ en hardlooprondje. Er zijn recent investeringen gedaan voor de ontwikkeling van Noordrand Zevenbergen (incl. omlegging van de provinciale weg en uitplaatsing van cat.5 bedrijven Caldic en Wolst (voor 50 miljoen), groenblauwe mantel, 2/3e van alle woningbouw gemeente (>1.000 woningen). Als een sprong over de A17 nodig is dan eerst een integrale lange termijn strategie nodig (niet ondoordacht gaten opvullen). (Y) Bedrijvenpoort West-Brabant-West. Circa 30 hectare (zie ook: Stationsgebied Lage Zwaluwe). (1) Fietspad Zevenbergen-Moerdijk. De aanleg van een vrijliggend fietspad tussen Moerdijk en Zevenbergen is lang geleden toegezegd aan de inwoners uit het dorp Moerdijk. Het is bovendien één van de investeringen om de leefbaarheid in het dorp te vergroten. Realisatie is echter complex. Project heeft veel vertraging opgelopen. Tracé gaat door reservering Roode vaart wat vragen oproept omtrent toekomstbestendigheid.

Bij (W) bevindt zich een Proefboorlocatie voor geothermie. (X) Sprong over de snelweg naar het zuiden zeer ongewenst voor gemeente Moerdijk. Gemeente Moerdijk streeft er naar te groeien in aantal inwoners tot 40.000 (nu 37.000). Momenteel zijn circa 2.700 woningen geprogrammeerd. Omdat het niet realistisch is om in alle kernen het voorzieningenpakket overeind te houden is gekozen voor concentratie. Zevenbergen is aangewezen als groeikern waar een aanzienlijk deel van het programma plaatsvindt (2/3e van alle woningbouw gemeente). Daarnaast wordt ingezet op versterking van de 3 andere “vitale centra” in Moerdijk: Klundert, Willemstad en Fijnaart. Omdat ook voor de kleine kernen ontwikkeling belangrijk is, is ook daar ruimte voor vernieuwing. Regionale sleutelprojecten, onder andere (zie woondeal West-Brabant-West): • Bosselaar Zuid (Zevenbergen, 320 woningen), • Zevenbergen Oost (Zevenbergen, 1.000 woningen), • Westschans (Klundert, 130 woningen).

(2) Groen Blauwe Mantel. Voor de ring rondom het Haven- en industriegebied ligt een ambitie met drie doelen: (1) Ontwikkelen van een natuurlijke klimaatbuffer; (2) versterken van de belevingswaarde (aan de A17) en versterken regionale identiteit; (3) Versterken leefbaarheid van de kernen door nieuwe recreatiemogelijkheden voor bewoners Klundert, Moerdijk en Zevenbergen en voor de werknemers uit het haven- en industriegebied.

57

Ruimte-aanbod: Amergebied Geertruidenberg Beschrijving van het gebied Bevinding 1. Het Amergebied ontwikkelt zich tot energiehub. Het Amergebied bevindt zich in de noordwesthoek van Geertruidenberg. Tussen de stad, het dorp Drimmelen, het Wilhelminakanaal (Amertak) en Amer is een zone in de vorm van een winkelhaak waarbinnen de RWE centrale staat, het Tennet 380 kV station zich bevindt en een 150 kV station aan de Kanaalweg-Oost is gelegen. Het gebied wordt gekenmerkt door de vele hoogspanningsmasten (meer dan 40) en doorsnijdingen van bijbehorende kabels en de koeltoren van de Amercentrale als markante landmark. Rondom het Amergebied liggen vestingstad Geertruidenberg (7.000 inwoners), Raamsdonksveer (12.500 inwoners) en het dorp Drimmelen (600 inwoners). De leefbaarheid in en rondom het Amergebied staat onder druk als gevolg van de Amercentale en hoogspanningskabels. Het is een plek waar mensen graag een ommetje maken. Maar het is de vraag of dit in de toekomst nog zo is. Het Amergebied verdwijnt langzaam van de mentale kaart. Ooit kende iedereen binnen de gemeente bijvoorbeeld wel iemand die hier werkte. Nu nauwelijks nog. Bevinding 2. De Amercentrale is in transitie van volledige kolenstook naar een groot deel biomassa. In het Amergebied zit het hoofdkantoor van RWE Nederland. Deze wordt vanuit de hele regio bemenst en voor een deel ook uit Duitsland.

Overigens met relatief weinig arbeidsplekken per hectare. De elektriciteitsproductie in de Amercentrale wordt gedistribueerd via een regionaal en nationaal energienet. Hiervoor zijn grote installaties nodig, terreinen voor opslag van kolen en biomassa, en andere infrastructuur. In het gebied ligt een

58

haven en kades voor het aanvoeren van de brandstof. Er is ruimte voor het veilig manoeuvreren met groot materieel voor het transport van nevenproducten en tijdens beheer- en onderhoudswerkzaamheden. Op termijn zal de energietransitie invloed hebben op de Amercentrale en het omliggende terrein. De opwek is al veranderd van volledige kolenstook naar een groot deel biomassa. De Amercentrale is een belangrijke energiehub voor de regio en voorziet de regio tot en met Breda en Tilburg van warmte. In de toekomst zal deze ontwikkeling verder doorzetten en zullen waarschijnlijk ook waterstof en windenergie een belangrijke rol gaan spelen. Is er direct beschikbare ruimte? Bevinding 3. Nabijheid van vestingstad Geertruidenberg en Biesbosch zorgen ervoor dat nieuwe ontwikkelingen zich concentreren op de huidige plot van RWE. De directe nabijheid van de stad en de Biesbosch is aanleiding om in het omgevingsplan het Amergebied voor ontwikkelingen zeer terughoudend in te zetten. Bouwontwikkelingen in het huidige omgevingsplan zijn uitsluitend mogelijk op de huidige plot van RWE. De ligging tussen stad en Natura2000 dwingt RWE tot herstructurering. Maar theoretische geluidsoverschrijding aan de noordkant richting Biesbosch en nabijheid stad maakt bijvoorbeeld uitbreiding met waterstofcentrale ingewikkeld. Bevinding 4.

Er is 50 hectare aan ‘vrije ruimte’ beschikbaar maar met flink belemmerende factoren en slechts milieucategorie 2-3. In het Amergebied is circa 50 hectare ruimte buiten de huidige activiteiten,

maar met flink belemmerende factoren (eigendomsverhoudingen, milieucategorie, nabijheid Biesbosch en stad / Natura2000). Het gebied is nu bestemd voor agrarische / energiefuncties (zowel opwekking als verwerking reststromen). Maar buiten de hekken van RWE zijn slechts activiteiten met milieucategorie 2-3 mogelijk. Bouwmogelijkheden voor nieuwe installaties zijn er niet. Kansen zijn er wel voor bijvoorbeeld zonneweide en batterijen. De aanwezigheid van het bestaande 380 kV station maakt het aannemelijk dat de eerste aanlanding van wind op zee (Nederwiek III) zal aanlanden in Geertruidenberg. In januari 2025 is voor Geertruidenberg reeds een voorkeursalternatief gekozen. Het station is middels bestaande en nieuwe (Rilland Tilburg en Krimpen/ Crayenstein) robuust gekoppeld aan het nationale energienetwerk. Vanuit het ruimtegebruik op het land en een noodzakelijke locatie voor het converterstation heeft een kabel voor de aanlanding van de windparken op zee naar het 380 kV station over de bodem van de Amer de voorkeur. De aanlanding vereist dat een converterstation (5,5ha) in de nabijheid moet worden gerealiseerd. Het huidige omgevingsplan biedt daarvoor geen ruimte. Daarnaast is er mogelijk ruimte voor - afhankelijk van uitvoering en omvang - een batterijopstelling (nader onderzoek vereist).