CConstaterende datMoerdijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 - Participatiebeleid ‘Bouwen aan betrokkenheid, duidelijk en zorgvuldig’

Commissievergadering 12 november 2026, gemeente MoerdijkBij agendapunt: Vaststellen participatieverordening en -beleid15.920 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Bouwen aan betrokkenheid Duidelijk en zorgvuldig, 20 26 2 Inhoudsopgave Voorwoord 3 1 Samenvatting 4 2 Inleiding 4 Totstandkoming van dit beleid 4 Wettelijke verplichtingen 4 Reikwijdte 5 3 Participatie in Moerdijk 6 3.1 Wat is participatie? 6 3.2 Waarom participeren? 6 3.3 Mate van invloed: de participatieladder 6 3.4 Inspraak versus participatie 7 3.5 Inwonersparticipatie en overheidsparticipatie 8 4 Van ambitie naar uitgangspunten 9 4.1 Ambitie 9 4.2 Strategisch doel 9 4.3 Kernwaarden 9 4.4 Uitgangspunten 10 5 Inwonersparticipatie – gemeente aan zet 12 5.1 Afweging wel/niet participatie 12 5.2 Plan voor inwonersparticipatie 12 5.3 Uitvoering 13 5.4 Eindverslag inwonersparticipatie 14 6 Overheidsparticipatie - initiatieven faciliteren 15 6.1 Verschil initiatief versus verzoek op grond van het uitdaagrecht 15 6.2 Initiatieven 15 6.3 Initiatieventafel 15 6.4 Het Uitdaagrecht 16 7 Rollen en verantwoordelijkheden 18 7.1 De samenleving 18 7.2 De gemeenteraad 18 7.3 Het college van B&W 18 7.4 De ambtelijke organisatie 18 8 Uitvoeren, leren en monitoren 20 8.1 Kennis en gedrag 20 8.2 Bestuurlijke processen 20 8.3 Handreiking en participatiemiddelen 20 8.4 Communicatie 20 8.5 Leren, ontwikkelen en monitoren 20 8.6 Risico’s 21 Bijlage: Participatieverslag 23 Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 3 Voorwoord Beste inwoner, vrijwilliger, vereniging en maatschappelijke organisatie,

Moerdijk is een gemeente van en voor ons allemaal. Achter de levendigheid in onze straten, buurten en dorpskernen schuilt de onmisbare inzet van velen van u. Van de vrijwilliger die een vereniging draaiende houdt, tot de inwoner die een luisterend oor biedt aan de buren: u vormt het kloppend hart van onze gemeenschap. Die warme betrokkenheid maakt ons als gemeente sterk. Daar zijn we bijzonder trots op, en daarom blijven we ons met vol overtuiging inzetten voor ons beleid: ‘Bouwen aan betrokkenheid’. Als gemeente willen we niet boven, maar ín de samenleving staan. Echte betrokkenheid begint immers bij echt luisteren. Om te begrijpen wat u bezighoudt, welke zorgen er leven en welke kansen u ziet, moeten we elkaar ontmoeten. Dat doen we tijdens de dorps- en stadstafels en bijeenkomsten, maar net zo graag gewoon met een kop koffie aan de keukentafel of op straat. Alleen door open in gesprek te gaan, kunnen wij als gemeente beter aansluiten bij wat er voor u écht toe doet. Eerlijkheid en transparantie horen hier onlosmakelijk bij. Participatie heeft alleen waarde als we helder zijn over wat er mogelijk is, hoeveel invloed u heeft en wat er met uw inbreng gebeurt. Wanneer een besluit u persoonlijk of uw omgeving raakt, mag u van ons verwachten dat we u opzoeken. Tegelijkertijd betekent dat ook dat we eerlijk moeten zijn als iets niet kan en we 'nee' moeten verkopen.

Duidelijkheid brengt rust en zorgt ervoor dat we weten wat we aan elkaar hebben. Wij willen een gemeente zijn die ruimte biedt en mogelijk maakt. Inwoners en organisaties weten vaak als geen ander wat hun buurt nodig heeft. Wij geven u graag het vertrouwen en de ruimte om te doen waar u goed in bent: initiatieven nemen en mensen samenbrengen. Om uw ideeën voor uw straat, buurt of dorpskern ook daadwerkelijk tot leven te laten komen, stellen we opnieuw budget beschikbaar om maatschappelijke initiatieven te ondersteunen. De stads- en dorpstafels blijven daarin een cruciale rol spelen. Het zijn dé plekken om elkaar laagdrempelig te ontmoeten, kennis te delen en samen te werken — juist ook op de momenten dat het schuurt of ingewikkeld wordt. Samen bouwen aan betrokkenheid is een voortdurend proces. Het vraagt om oprechte aandacht, onderling vertrouwen en een blijvende dialoog. Ik nodig u dan ook van harte uit om mee te denken, mee te doen en uw stem te laten horen. Laten we samen verder bouwen aan een Moerdijk waarin iedereen zich gehoord voelt en waar initiatieven de ruimte krijgen om te bloeien.

Ik hoop u snel te ontmoeten, Arno Fens Wethouder Gemeente Moerdijk Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 4 1 Samenvatting Het participatiebeleid Bouwen aan betrokkenheid beschrijft hoe de gemeente Moerdijk inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties wil betrekken bij plannen, projecten en beleid. Het beleid geeft uitvoering aan de Wet versterking participatie op decentraal niveau en sluit aan bij het bestuursakkoord 2026-2030. Waarom participatie? De gemeente staat voor complexe opgaven die niet alleen kunnen worden opgelost. Participatie helpt om betere besluiten te nemen, kennis uit de samenleving te benutten, vertrouwen te vergroten en nieuwe ideeën te ontwikkelen. Participatie betekent dat inwoners daadwerkelijk invloed kunnen uitoefenen. Wanneer er geen invloed mogelijk is, is sprake van communicatie en niet van participatie. Participatie is in Moerdijk geen doel op zich, maar een manier om samen betere besluiten te nemen, initiatieven uit de samenleving ruimte te geven en het vertrouwen tussen gemeente en inwoners te versterken. Ambitie De ambitie is dat inwoners zich gehoord en serieus genomen voelen, ook wanneer zij het niet eens zijn met een besluit. Het doel is een gemeente waarin duidelijk is hoe inwoners betrokken worden, hoe ruimte wordt geboden aan initiatieven vanuit de samenleving en hoe gebiedsgericht werken hierbij wordt ingezet.

Kernwaarden en uitgangspunten Het beleid is gebaseerd op de gemeentelijke kernwaarden: samenwerkend, aansprekend, vertrouwd en bevlogen. Deze worden vertaald naar acht uitgangspunten: • We stemmen verwachtingen op elkaar af; • We betrekken inwoners vroegtijdig; • We doen wat we zeggen en zeggen wat we doen; • We maken duidelijk wat er met de inbreng gebeurt; • We werken als één gemeente Moerdijk; • We streven naar het bereiken van een zo groot mogelijke groep inwoners; • We brengen inwoners aan zet, waar het kan; • We sluiten aan bij het karakter van de verschillende dorpen en steden; • We zijn open, nieuwsgierig en in verbinding. Inwonersparticipatie: gemeente aan zet Bij beleid, projecten en plannen doorloopt de gemeente een vaste werkwijze: 1. Afwegen of participatie toegevoegde waarde heeft; 2. Opstellen van een openbaar plan voor inwonersparticipatie; 3. Uitvoeren van het participatieproces; 4. Opleveren van een openbaar eindverslag inwonersparticipatie. Vooraf wordt duidelijk gemaakt: • wie wordt betrokken; • welke invloed deelnemers hebben; • wat al vaststaat; • hoe het proces verloopt. De gemeente gebruikt daarbij verschillende participatiemiddelen, passend bij de doelgroep en de gewenste mate van invloed. Er wordt extra aandacht besteed aan jongeren, het stille midden en inclusie.

Overheidsparticipatie: samenleving aan zet De gemeente wil initiatieven uit de samenleving actief ondersteunen. Daarbij blijft het eigenaarschap bij inwoners of organisaties en heeft de gemeente een faciliterende rol. Er zijn twee vormen: • Initiatieven: ideeën of projecten van inwoners of organisaties; • Uitdaagrecht: inwoners kunnen verzoeken een bestaande gemeentelijke taak over te nemen als zij denken dat dit beter of goedkoper kan. Voor kleine initiatieven (tot € 7.500 gemeentelijke bijdrage) geldt het uitgangspunt ‘ja, mits’. Hiervoor wordt een nieuwe initiatieventafel ingericht als centraal loket. Jaarlijks is € 75.000 beschikbaar voor ondersteuning van initiatieven. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 3 Rollen en verantwoordelijkheden • Samenleving: denkt mee, doet mee of neemt zelf initiatief; • Gemeenteraad: stelt de spelregels vast en weegt participatie-uitkomsten bij raadsbesluiten; • College: bepaalt of en hoe participatie plaatsvindt en verwerkt de opbrengsten in de besluitvorming; • Ambtelijke organisatie: organiseert en begeleidt participatieprocessen. Uitvoering en ontwikkeling De komende jaren werkt de gemeente aan verdere professionalisering van participatie door: • Training en kennisontwikkeling; • Betere bestuurlijke processen; • Een handreiking en toolbox voor medewerkers; • Communicatie over participatietrajecten; • Monitoring en evaluatie.

Na twee jaar wordt het beleid geëvalueerd op effectiviteit, naleving van de verordening en de bijdrage aan betrokkenheid, besluitkwaliteit en vertrouwen in de overheid. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 4 2 Inleiding De opgaven waar de gemeente Moerdijk voor staat, zijn groot en kunnen vaak niet door de gemeente alleen worden opgelost. Om deze opgaven aan te pakken, hebben we inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partijen nodig. Of het nu gaat om de woningbouwopgave, de leefbaarheid of de energietransitie, de gemeente heeft inwoners en organisaties nodig om te komen tot oplossingen. Bovendien helpt participatie om de kwaliteit van besluitvorming te verbeteren1. Participatie maakt beleid beter doordat inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties kennis, ervaringen en perspectieven inbrengen die de overheid niet vanzelfsprekend zelf heeft. Daarnaast helpt participatie om zorgen, wensen en ideeën vroegtijdig in beeld te krijgen, waardoor plannen beter aansluiten bij de praktijk en verrassingen in een later stadium kunnen worden voorkomen. Ook draagt participatie bij aan een sterkere verbinding tussen overheid en samenleving, doordat inwoners invloed kunnen uitoefenen op besluiten die hen raken. We zien vanuit de samenleving veel behoefte om mee te doen, te participeren of een mening te geven.

Landelijk zien we een groei van bewonersinitiatieven, energiecoöperaties en andere vormen van maatschappelijke initiatief2. Inwoners en organisaties willen samen hun leefomgeving verbeteren of elkaar helpen en ondersteunen. Ook zijn de verwachtingen over inspraak van inwoners op gemeentelijke besluiten gegroeid. Inwoners verwachten dat hun mening wordt gevraagd, wanneer een besluit hen raakt. Inwoners verwachten dat hun mening wordt gevraagd, wanneer een besluit hen raakt. Samenwerken en participatie worden dus steeds belangrijker. Daarom ondersteunen we inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven zo goed mogelijk om samen opgaven op te pakken. Dat doen we door als gemeente, initiatieven te faciliteren en te ondersteunen, zoals een ondernemersvereniging die het dorpscentrum vitaal houdt, of welzijnsorganisaties die met vrijwilligers de sociale basis stevig houden, zodat we voor elkaar kunnen zorgen en eenzaamheid tegengaan. Onze dorpen en steden zijn sterk door samenhorigheid en lokale betrokkenheid. Daar willen we de ruimte aan geven: door samen te werken streven 1 Participatie: beleid begint met luisteren | Kenniscentrum voor beleid en regelgeving we naar het beste resultaat voor onze inwoners en organisaties en de toekomst van onze gemeente.

Bij opgaven waarbij de gemeente aan zet is, zorgen we dat we helder en transparant zijn over waar inspraak mogelijk is en hoe we de meningen en belangen hebben gewogen. Succesvolle participatie vraagt om duidelijke verwachtingen, transparante communicatie, zorgvuldige terugkoppeling en aandacht voor de relatie. Door een zorgvuldig proces weten inwoners wat ze kunnen verwachten en wat er met de inbreng wordt gedaan. Het participatiebeleid ‘Bouwen aan betrokkenheid’ geeft invulling aan de ambities uit het bestuursakkoord ‘Van ambitie naar doen: Realistisch, transparant en dichtbij’ (2026-2030). Met dit participatiebeleid ‘Bouwen aan betrokkenheid’ leggen we vast hoe we in Moerdijk samenwerken, waarom we dat doen en wat we daarbij van elkaar mogen verwachten. De kernwaarden van de gemeente Moerdijk vormen daarbij ons kompas: samenwerkend, aansprekend, vertrouwd en bevlogen. Het participatiebeleid legt vast welke ambitie we nastreven, welke uitgangspunten we hanteren en hoe we werken aan participatie. Het beleid is een aanvulling op de participatieverordening, waarin de formele kaders zijn vastgelegd. Totstandkoming van dit beleid Het participatiebeleid en de -verordening zijn tot stand gekomen in een uitgebreid proces met inwoners en organisaties, onder andere door een enquête, bijeenkomsten en straatgesprekken.

Bij het opstellen van het participatiebeleid en de participatieverordening is al gewerkt met de nieuwe werkwijze. Daarmee vormt de totstandkoming van dit beleid een voorbeeld voor hoe participatie in de gemeente Moerdijk in de toekomst kan worden vormgegeven. Informatie over het proces en hoe de uitkomsten zijn meegenomen in het participatiebeleid en de – verordening staat beschreven in het Participatieverslag in de bijlage. Wettelijke verplichtingen In landelijke wet- en regelgeving wordt participatie steeds nadrukkelijker vormgegeven. De Omgevingswet stimuleert vroegtijdige participatie, zodat overheden op tijd belangen, meningen en creativiteit op tafel krijgen. In de Omgevingswet staat dat gemeenten participatiebeleid moeten opstellen over hoe zij invulling geven aan participatie. Volgens de Wet versterking participatie op decentraal niveau is iedere gemeente verplicht om uiterlijk in 2026 een participatieverordening vast te stellen, waarin staat op welke manier inwoners betrokken worden bij de voorbereiding, uitvoering en 2 Handreiking overheidsparticipatie Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 5 evaluatie van beleid. Wanneer de gemeente een instrument uit de Omgevingswet benut, zoals een programma of een Omgevingsplan, is de gemeente verplicht om te motiveren hoe participatie is toegepast en wat de resultaten waren.

Ook moet in de participatieverordening verplicht het uitdaagrecht worden opgenomen. Het uitdaagrecht is het recht van inwoners en maatschappelijke organisaties om taken van de overheid over te nemen, wanneer zij denken dat het beter of goedkoper kan. Ook in de sociale wetgeving en rondom de energietransitie zien we dat steeds meer gestuurd worden op participatie. Voorbeelden hiervan zijn de Regionale Energie Strategieën, de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) en de Participatiewet. Reikwijdte Het participatiebeleid en de participatieverordening zijn van toepassing op het gemeentelijk handelen. Oftewel, wanneer de gemeente verantwoordelijk is voor het organiseren van het participatieproces, dan geldt dit participatiebeleid en de bijbehorende participatieverordening. Ook zijn het participatiebeleid en de participatieverordening van toepassing wanneer de gemeente de instrumenten uit de Omgevingswet benut. Wanneer de gemeente geen eigenaar is van de grond, dan ligt de verantwoordelijkheid voor participatie niet bij de gemeente maar bij een externe initiatiefnemer, zoals een projectontwikkelaar of een ondernemer. Op een Buitenplanse Omgevingsplan (BOPA) activiteit is de participatieverordening niet van toepassing. Waar de participatie aan moet voldoen in verschillende situaties is uitgewerkt in de ‘werkinstructie ruimtelijke processen’ en vastgesteld door het college.

Dit beleid gaat wel in op de rol van communicatie in participatieprocessen, maar is geen communicatiebeleid. Bij participatie kunnen inwoners en organisaties invloed uitoefenen op plannen of beleid van de gemeente Moerdijk. Wanneer er geen invloed mogelijk is, dan beschouwen we het als communicatie. Ook gaat participatie over collectieve opgaven en niet over individuele vragen, klachten of meldingen van inwoners. Het Programma Dienstverlening werkt aan het continu verbeteren van de dienstverlening. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 6 3 Participatie in Moerdijk 3.1 Wat is participatie? Participatie betekent dat inwoners en organisaties invloed kunnen uitoefenen op plannen en besluiten van de gemeente en andere initiatiefnemers. Dit kan door mee te denken, mee te beslissen of zelf met ideeën en initiatieven te komen. Participatie vindt niet alleen plaats met inwoners maar ook met andere relevante belanghebbenden zoals bedrijven, stichtingen, verenigingen, belangengroepen en andere overheden. Participatie gaat altijd over invloed. Wanneer er geen invloed mogelijk is, dan is het geen participatie maar communicatie. 3.2 Waarom participeren? Veel maatschappelijke opgaven zijn complex en kunnen niet meer door één organisatie alleen worden opgelost. Samenwerking tussen overheid, inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners is daarom essentieel.

Bovendien zien we dat verwachtingen over inspraak gegroeid zijn. Inwoners zijn steeds beter geïnformeerd en hebben hoge verwachtingen van hun betrokkenheid bij plannen en besluiten van de overheid. Dit vraagt om een open en transparante manier van werken, waarbij inwoners vroegtijdig worden betrokken en duidelijk is welke invloed zij kunnen uitoefenen. Inwoners organiseren zichzelf steeds vaker en nemen vaker zelf initiatief. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) beschrijft in het rapport ‘Vertrouwen in burgers’ dat inwoners niet langer alleen willen meedenken binnen door de overheid georganiseerde processen, maar ook zelf maatschappelijke vraagstukken oppakken en invloed uitoefenen1. Zij zetten zich in voor hun leefomgeving, ontwikkelen plannen en nemen soms taken of verantwoordelijkheden op zich. Met participatie beogen we dus bij te dragen aan de volgende doelen: 1. Het verbeteren van de besluitvorming. Met participatie krijgen we inzicht in de belangen van de verschillende doelgroepen. Door deze belangen in beeld te brengen, kan er een beter gewogen besluit genomen worden. 2. Aansluiten bij de behoeften van inwoners. Inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven hebben zelf het meeste inzicht in de kansen en uitdagingen in hun eigen (leef)omgeving en welke oplossingen daarbij helpend zijn. 3. Vergroten van vertrouwen.

Het is voor inwoners van groot belang dat inwoners zich gehoord en serieus genomen voelen. Ondanks dat we niet altijd iedereen tevreden kunnen stellen, kan door een zorgvuldig participatieproces het begrip voor keuzes vergroot worden. 4. Nieuwe ideeën genereren. Inwoners komen (in interactie met elkaar) op ideeën waar we zelf nog niet aan hadden gedacht. Participatie is niet hetzelfde als iedereen tevredenstellen. Participatie is niet hetzelfde als iedereen tevredenstellen. Er kunnen altijd verschillende belangen zijn die ook strijdig kunnen zijn. Bovendien kunnen er ook belangen spelen die moeilijker door inwoners vertegenwoordigd worden, zoals het belang van schone lucht of een betrouwbaar energienetwerk. Ook kunnen landelijke of gemeentelijke belangen anders zijn dan de lokale belangen in een stad, dorp of straat. Het participatieproces geeft inzicht in voor- en nadelen, knelpunten, bezwaren en steun. Het maakt duidelijk welke verbeteringen mogelijk zijn. Door goed te luisteren en zorgvuldig terug te koppelen, laat je zien hoe belangen gewogen zijn en welke keuzes zijn gemaakt. Zo kan een besluit beter worden onderbouwd en kan het begrip en vertrouwen groeien, ondanks dat niet aan iedereens wensen en behoeften kan worden voldaan. 3.3 Mate van invloed: de participatieladder Iedere maatschappelijke opgave is anders.

Het verschilt wie de betrokkenen zijn, welke belangen er spelen en hoeveel ruimte er is om invloed uit te oefenen op het uiteindelijke besluit. Daarom is participatie maatwerk en kiezen we steeds een vorm en instrument die past bij de opgave. De participatieladder helpt om duidelijk te maken welke rol de overheid en de betrokkenen hebben en hoeveel invloed zij kunnen uitoefenen. Bij ieder vraagstuk kan de mate van invloed verschillen, onder andere afhankelijk van wat al vaststaat, wat de keuzemogelijkheden zijn en de urgentie ervan. Bovendien kan de trede op de participatieladder verschillen tussen verschillende (groepen) inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven. Wanneer je bijvoorbeeld een straat gaat herinrichten, kunnen de bewoners van de betreffende straat op een hogere trede worden geplaatst dan de bewoners van de omliggende buurt. De trede op de participatieladder bepaal je aan de hand van de grootte van het belang. Over het algemeen geldt: hoe groter het belang, hoe meer invloed er uitgeoefend kan worden. Een hogere trede op de ladder is niet per definitie wenselijker. Het is met name van belang dat de gekozen trede past bij de beschikbare ruimte voor invloed en het belang dat een betrokkene heeft. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 7 • Faciliteren: De inwoners ontwikkelen activiteiten, ideeën en initiatieven.

De uitvoering wordt door inwoners zelf gedaan binnen de door de gemeente aangegeven kaders. • Meebeslissen: De inwoners nemen zelf een besluit of hebben een doorslaggevende stem. De gemeente spreekt vooraf af waarover deelnemers mogen beslissen en binnen welke kaders dat gebeurt. • Coproduceren: De gemeente werkt samen met inwoners aan verschillende oplossingsrichtingen. • Adviseren: Inwoners geven een advies, aanbeveling of suggestie. De gemeente neemt een besluit en legt uit of zij het advies wel/niet overneemt en de argumenten daarbij. • Raadplegen: De gemeente vraagt aan inwoners hun mening. De gemeente neemt een besluit en legt uit wat zij met de verschillende meningen van de inwoners gedaan heeft. • Informeren: De gemeente legt uit welk besluit zij heeft genomen. De laatste trede ‘informeren’ is onderdeel van de participatieladder, maar beschouwen wij niet als participatie maar als communicatie. De wijze waarop we communiceren wordt uitgewerkt in het Strategisch Communicatiebeleid. Het is belangrijk om het participatiemiddel goed te laten passen bij de trede op de participatieladder om teleurstelling of verkeerde verwachtingen te voorkomen. Een enquête past goed bij raadplegen, terwijl een ontwerpsessie goed bij coproduceren past. De gemeente Moerdijk heeft ervaring met alle treden van de participatieladder.

Een voorbeeld van participatie gericht op informeren en raadplegen is de Energiemarkt in Helwijk (figuur 1). Tijdens de energiemarkt konden inwoners zich laten informeren over Aardgasvrij Helwijk en hun mening geven over de warmte alternatieven. Een voorbeeld van participatie gericht op coproduceren is het opstellen van de groenplannen samen met de inwoners uit verschillende kernen (figuur 2). Ook het centrumplan van Fijnaart en Standdaarbuiten en het ontwerp van De Niervaert in Klundert is samen met gebruikers opgesteld in coproductie. Een voorbeeld van een participatietraject gericht op faciliteren, is het opstellen van een leefbaarheidsvisie. In de dorpen Moerdijk en Zevenbergschen Hoek hebben de inwoners zelf een leefbaarheidsvisie opgesteld, wat de gemeente faciliteerde met middelen en capaciteit (figuur 3). 3.4 Inspraak versus participatie Participatie en inspraak vertonen veel overeenkomsten, maar verschillen in het doel en de positie binnen het besluitvormingsproces. Participatie vindt vroegtijdig plaats en richt zich op het actief betrekken van inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden bij de voorbereiding van beleid, projecten of plannen. Zo kunnen betrokkenen vroegtijdig meedenken, meepraten en waar mogelijk meedoen.

Inspraak vindt plaats in een latere fase van het besluitvormingsproces, wanneer een voorgenomen besluit of plan ter inzage wordt gelegd. Het is een formeel en wettelijk geregeld instrument waarbij belanghebbenden een zienswijze kunnen indienen op een uitgewerkt voorstel. De mogelijkheden om het plan op dat moment nog ingrijpend te wijzigen zijn doorgaans Figuur 2 Energiemarkt in Helwijk (2025) Figuur 1 Energiemarkt in Helwijk (2025) Figuur 1 Energiemarkt in Helwijk (2025) Figuur 1 Energiemarkt in Helwijk (2025) Figuur 3 Inwoners van Moerdijk bieden hun leefbaarheidsvisie aan de minister aan (2025) Figuur 2 Groen plannen in Fijnaart (2024) Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 8 beperkt. Participatie vervangt de zienswijzeprocedure niet; belanghebbenden behouden altijd het recht om een zienswijze in te dienen wanneer zij dat recht nu ook hebben. 3.5 Inwonersparticipatie en overheidsparticipatie Aan de hand van de participatieladder (zie paragraaf 3.3) onderscheiden we twee verschillende vormen van participatie, met een andere rol van de overheid. 1. Inwonersparticipatie: De gemeente heeft de regie en neemt het initiatief om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties vroegtijdig te betrekken bij plannen, beleid of projecten. Het is een kans om betere plannen te maken, samen met de samenleving.

Deze vorm past bij de treden ‘raadplegen’ tot en met ‘meebeslissen’ op de participatieladder. 2. Overheidsparticipatie: De inwoners, of initiatiefnemers ontwikkelen zelf plannen of activiteiten en betrekken de gemeente. De regie ligt bij de initiatiefnemer en de gemeente neemt een faciliterende of ondersteunende rol. Deze vorm past bij de trede ‘faciliteren’ op de participatieladder. Beide vormen van participatie worden nader uitgewerkt in hoofdstuk 5 Inwonersparticipatie en hoofdstuk 6 Overheidsparticipatie. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 9 4 Van ambitie naar uitgangspunten 4.1 Ambitie Inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven zijn nodig bij het realiseren van opgaven waar we samen voor staan. Dat vraagt om een gemeente die niet alleen besluiten neemt, maar luistert, verbindt en samenwerkt. De opgaven vragen om een gemeente die niet alleen besluiten neemt, maar luistert, verbindt en samenwerkt. In het bestuursakkoord 2026-2030 ‘Van ambitie naar doen: realistisch, transparant en dichtbij’ is een duidelijke ambitie opgenomen voor samenwerken en participatie. Deze ambitie vormt het uitgangspunt voor de manier waarop we inwoners en partners betrekken bij plannen, beleid en projecten, met als doel om samen te werken aan een gemeente waarin iedereen zich gehoord en serieus genomen voelt.

‘In een samenleving die snel verandert, vraagt goed bestuur om een overheid die dichtbij en betrouwbaar is. Opgaven worden ingewikkelder en belangen verschillen vaker van elkaar. Dat vraagt om duidelijke keuzes, zorgvuldige participatie en een bestuurscultuur waarin inwoners serieus genomen worden.’ 4.2 Strategisch doel Om invulling te geven aan deze ambitie, werken we aan een gemeente waarin de rol van inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven bij plannen en besluitvorming duidelijker en voorspelbaarder is. We maken inzichtelijker wanneer betrokkenheid mogelijk is, bieden ruimte aan initiatieven vanuit de samenleving en sluiten aan bij wat er leeft in onze steden, dorpen, wijken en buurten. Door gebiedsgericht te werken kunnen we beter inspelen op lokale behoefte en samen met inwoners werken aan oplossingen die passen bij de omgeving. De ambitie is vertaald in de volgende strategische doelstelling: ‘Een gemeente waarin duidelijk is hoe inwoners betrokken zijn bij plannen en besluiten, hoe we ruimte bieden aan initiatieven vanuit de samenleving en hoe we gebiedsgericht werken hiervoor inzetten.’ 4.3 Kernwaarden De kracht van onze gemeente ligt in de betrokkenheid van inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven. Participatie is meer dan het ophalen van meningen.

Het is een manier van samenwerken waarbij we kennis, ervaringen en ideeën uit de samenleving benutten om betere besluiten te nemen en samen te werken aan de opgaven waar we voor staan. Deze samenwerking geven we vorm aan de hand van de kernwaarden van de gemeente Moerdijk: samenwerkend, aansprekend, vertrouwd en bevlogen. Met dit participatiebeleid geven we invulling aan deze kernwaarden onder andere vanuit de vele gesprekken die we gevoerd hebben met inwoners, zie daarvoor het Participatieverslag in de bijlage. Samenwerkend Als gemeente Moerdijk werken we samen met inwoners, ondernemers en partners aan een sterke en leefbare gemeenschap. We geven invulling aan deze kernwaarde door te handelen vanuit gelijkwaardigheid, ieder vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid. Iedere inwoner is expert van zijn of haar eigen omgeving. Samenwerken, betekent ook samen verantwoordelijkheid dragen. Participatie vraagt niet alleen iets van de gemeente, maar ook van inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven. Samenwerking is gebaseerd op wederzijds eigenaarschap. Inwoners die tijd, kennis of energie investeren, mogen verwachten dat de gemeente laat zien wat er met hun bijdrage gebeurt.

Tegelijkertijd verwachten we van de inwoners dat zij verantwoordelijkheid en eigenaarschap nemen door deel te nemen, actief te zoeken naar mogelijkheden en waar mogelijk bijdragen aan een fijne leefomgeving voor zichzelf en de andere inwoners van onze gemeente. Aansprekend We zijn een aansprekende gemeente door dicht bij de leefwereld van de mensen te staan, open te communiceren en participatie vorm te geven. Bij het werken aan onze maatschappelijke doelstellingen, sluiten we aan bij de energie, kennis en betrokkenheid die aanwezig is in de wijken en buurten. Gebiedsgericht werken vormt hierbij een belangrijk middel. Iedere stad of dorp heeft eigen kenmerken, uitdagingen en kansen. Door dicht bij inwoners te staan en aan te sluiten bij wat er lokaal speelt, kunnen we beter samenwerken aan oplossingen die passen bij de behoeften van een gebied. Daarbij hebben we ook oog voor kleinere dorpen, jongeren en minder zichtbare groepen. Open communiceren is de basis voor succesvolle participatie. Openheid betekent dat we eerlijk communiceren en transparant zijn over processen, afwegingen en keuzes. We zijn helder over wat inwoners van ons kunnen verwachten. We zijn ook eerlijk en duidelijk wanneer de ruimte voor participatie beperkt is. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 10 Vertrouwd Vertrouwen betekent dat we doen wat we beloven.

Volgens inwoners ontstaat vertrouwen wanneer afspraken worden nagekomen, inwoners tijdig antwoord krijgen en duidelijk is wat wel en niet mogelijk is. De manier waarop we omgaan met onze inwoners is minstens zo belangrijk als de inhoud. Bevlogen Het vraagt om oprechte betrokkenheid bij de samenleving, nieuwsgierigheid naar verschillende perspectieven en de motivatie om samen met inwoners tot betere oplossingen te komen. Bevlogenheid is nodig om actief de verbinding te zoeken, zorgvuldig te luisteren en ruimte te bieden aan diverse belangen en ideeën. Hierdoor voelen deelnemers zich serieus genomen en gehoord, wat bijdraagt aan vertrouwen in het proces en een grotere bereidheid om mee te denken en mee te doen. 4.4 Uitgangspunten We stemmen verwachtingen op elkaar af Een zorgvuldig participatieproces begint met duidelijkheid vooraf. We stemmen verwachtingen aan de voorkant af, waaronder over de mate van invloed, wat al vaststaat en de rollen en bevoegdheden. Als we samenwerken met inwoners en organisaties, maken we duidelijke afspraken onder andere over rollen en verantwoordelijkheden. We erkennen dat niet alle belangen gelijk zijn en durven daar in onderscheid te maken. Personen of groepen die direct en in grote mate worden geraakt, kunnen meer invloed uitoefenen. Daarmee zetten we in op een transparant en zorgvuldig proces waarin verwachtingen goed op elkaar aansluiten.

Omdat participatie om inzet vraagt van alle betrokkenen, maken we vooraf bewust de afweging of en op welke manier participatie van toegevoegde waarde is. We betrekken inwoners vroegtijdig Vroegtijdige participatie maakt het mogelijk om kennis, ervaringen en ideeën vanuit de samenleving vanaf het begin mee te nemen. Dit leidt tot beter afgewogen plannen, helpt om kansen en aandachtspunten tijdig in beeld te brengen en vergroot het begrip voor de keuzes die worden gemaakt. Daarbij houden we er rekening mee dat we in voldoende mate inzicht hebben in de haalbaarheid van verschillende oplossingsrichtingen, om teleurstelling te voorkomen. Dit is een afweging die we per casus bewust maken. In de praktijk zien we dat weerstand soms ontstaat bij kaders die al vaststaan (en waarover in een eerder stadium participatie heeft plaatsgevonden). Dit vraagt om duidelijke communicatie en afstemming van verwachtingen. 3 Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Verenigde Naties, 2016. We doen wat we zeggen en zeggen wat we doen We houden ons aan onze afspraken en verwachten dat ook van de inwoners en partners. Tegelijkertijd weten we ook dat participatie niet altijd maakbaar en voorspelbaar is, waardoor er regelmatig aanpassing nodig is van aanpak of planning. Daarom blijven we ‘zeggen wat we doen’.

Mochten er onvoorziene omstandigheden optreden dan communiceren we daar open en transparant over. Ook als er geen nieuws te melden is, blijven we communiceren. We maken duidelijk wat er met de inbreng gebeurt We gaan zorgvuldig om met de ontvangen inbreng en geven terug wat ermee is gedaan. Zo weten betrokkenen hoe hun bijdrage is meegenomen en welke afwegingen daarbij zijn gemaakt. Soms kunnen we de inbreng overnemen in de plannen of het beleid, maar soms ook niet. We leggen deze keuzes altijd goed uit en zijn ook transparant en duidelijk wanneer we niet voorzien in de wensen of behoeften van een deel van de participanten. We werken als één gemeente Moerdijk De inwoner ziet één gemeente Moerdijk. Tegelijkertijd zijn er vanuit de verschillende beleidsonderwerpen vaak meerdere participatietrajecten die parallel lopen. Het is belangrijk om intern goed te weten welke participatietrajecten er lopen, welke al uitgevoerd zijn en wat daarvan de uitkomsten waren. Zo voorkomen we dat we inwoners overvragen. Bovendien spelen binnen een gebied vaak meerdere opgaven tegelijkertijd en is er winst te behalen door deze opgaven aan elkaar te verbinden. Daarom gaan we als gemeente ook steeds meer domein overstijgend werken. We streven naar het bereiken van een zo groot mogelijke groep inwoners Iedereen die mee wil praten of mee wil doen, willen we ook de mogelijkheid bieden.

Dat betekent dat we ons bewust zijn van dat bepaalde participatiemiddelen geschikter zijn voor bepaalde doelgroepen en andere doelgroepen kunnen uitsluiten. We hebben oog voor groepen die minder snel aan tafel komen, zoals jongeren. Participatie moet niet alleen een stem geven mondige burgers. We zorgen ervoor dat ook de stille meerderheid gehoord wordt. We houden rekening met een inclusieve participatieaanpak o.a. met toegankelijkheid, mensen die niet digitaal vaardig zijn, of de (Nederlandse) taal niet machtig zijn. We gaan uit van het uitgangspunt ‘niet over ons, zonder ons’, zoals opgenomen in het VN-verdrag inzake de rechten van mensen met een handicap3 en benutten daarom ervaringsdeskundigen. De beleidsnotitie Inclusief Moerdijk4 is uitgangspunt. 4 Beleidsnotitie inclusief Moerdijk (maart 2025) Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 11 We brengen inwoners aan zet, waar het kan Inwoners en organisaties maken onze gemeente. Daarom gaan we zoveel mogelijk uit van de energie die in de samenleving zit. In het beleid ‘De Moerdijkse ambitie voor de sociale basis’5 is vastgelegd dat we investeren in de sociale basis om samenredzaamheid en levendige wijken en dorpen te realiseren. We bieden ruimte aan initiatieven, zonder deze over te nemen.

Bij het werken aan onze maatschappelijke doelstellingen brengen we inwoners zoveel mogelijk aan zet, bijvoorbeeld door inwoners zelf een leefbaarheidsvisie op te laten stellen. Tegelijkertijd beseffen we ons dat we op bepaalde beleidsthema’s als gemeente de regie en het eigenaarschap moeten pakken, omdat dit door de samenleving zelf niet kan worden opgepakt. We sluiten aan bij het karakter van de verschillende dorpen en steden De gemeente Moerdijk bestaat uit elf dorpen en steden, elk met een eigen identiteit, geschiedenis, sociale structuur en actief verenigingsleven. Deze diversiteit vormt een belangrijke kracht van onze gemeente. Wij erkennen dat iedere kern eigen opgaven, kansen en initiatieven kent en sluiten daarom zoveel mogelijk aan bij de lokale behoeften, ambities en mogelijkheden van inwoners om zelf bij te dragen aan hun leefomgeving. Onze stads- en dorpstafels vervullen daarbij een belangrijke rol. Zij bieden een waardevol participatieplatform om signalen, wensen en behoeften uit de verschillende kernen op te halen, te bespreken en op te pakken. Zo behouden we de diversiteit en lokale gemeenschappen. We zijn open, nieuwsgierig en in verbinding Participatie is mensenwerk. We blijven werken aan een goede relatie met onze inwoners en maatschappelijke organisaties, omdat een goede relatie de basis is voor succesvolle samenwerking.

We luisteren actief, zijn nieuwsgierig naar wat mensen bezighoudt en gaan in gesprek om te begrijpen wat voor hen belangrijk is. We zijn transparant en open over de afwegingen die we maken en de keuzes die daaruit voortkomen. Een goede samenwerking is gebaseerd op wederkerigheid: er is altijd ruimte om ideeën, wensen en zorgen te delen, waarbij we verwachten dat inwoners en organisaties op een respectvolle wijze bijdragen aan het gesprek. Wanneer dit onder druk komt te staan, gaan we hierover met elkaar in gesprek en spreken we elkaar hierop aan. 5 De Moerdijkse ambitie voor de sociale basis. Samen doen, Samen redzaam en Samen spraak. (januari 2025) Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 12 5 Inwonersparticipatie – gemeente aan zet Bij ieder beleid, plan of project doorlopen we dezelfde stappen. Stap 1 is afwegen of we een participatietraject starten. Wanneer het antwoord daarop ‘ja’ is, stellen we een plan voor inwonersparticipatie op. Het plan voor inwonersparticipatie voeren we uit en de resultaten verwerken we in het participatieverslag. In dit hoofdstuk werken we per stap uit hoe we dit vormgeven. Een deel van de participatietrajecten zijn doorlopend, bijvoorbeeld de samenwerking met de energiecoöperaties. Het participatieplan en de opbrengsten worden dan meegenomen in de gebruikelijke rapportages.

5.1 Afweging wel/niet participatie We maken bewust de afweging of we participatie toepassen of niet. De participatieverordening vormt de basis voor deze afweging. In de participatieverordening staat een aantal gevallen waarbij we sowieso geen participatie toepassen, bijvoorbeeld wanneer er spoed bij is of wanneer er nauwelijks beleidsvrijheid is. Voor alle overige gevallen maakt het college een gemotiveerde afweging voor het al dan niet inzetten van participatie en maakt dat openbaar. Wanneer de gemeenteraad bevoegd is om een besluit te nemen, informeert het college de raad over de afweging om participatie toe te passen. Participatie is geen doel op zich. Participatie is geen doel op zich. Daarom starten we een participatietraject met een duidelijke bedoeling en starten we het niet wanneer we niets met de resultaten kunnen doen. Het college weegt verschillende aspecten mee, waaronder de ruimte voor invloed, de impact of de leefomgeving van inwoners en de benodigde tijd en inzet van betrokkenen en de gemeente. Daarbij zien we dat met name plannen die de eigen woonplaats, buurt of straat betreffen belangrijk zijn voor inwoners om over mee te praten wanneer het directe gevolgen heeft voor de eigen leefomgeving (zie bijlage Participatieverslag).

5.2 Plan voor inwonersparticipatie Voor inwoners is het belangrijk dat vooraf duidelijk is waar het participatietraject over gaat en welke invloed zij daadwerkelijk kunnen uitoefenen (zie bijlage Participatieverslag). Goed verwachtingenmanagement zien we daarbij als een belangrijke succesfactor voor participatie. Door rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden aan het begin van het traject expliciet te bespreken en vast te leggen, kunnen verwachtingen beter op elkaar worden afgestemd. Daarnaast is het van belang om helder te communiceren welke ruimte er is voor invloed en welke keuzes daadwerkelijk uitvoerbaar zijn. Hiermee wordt voorkomen dat inwoners worden geraadpleegd over opties die uiteindelijk niet gerealiseerd kunnen worden. Goed verwachtingen- management is een belangrijke succesfactor. Wanneer we samenwerken met een groep van inwoners of organisaties (middels een klankbordgroep of werkgroep) dan maken we bij de start van het participatieproces duidelijke afspraken over rollen en verantwoordelijkheden. Een belangrijke afspraak is de mate van invloed, oftewel de trede op de participatieladder. Is de klankbordgroep adviserend, of werkt zij in coproductie met de gemeente aan een plan? Afhankelijk van de rolverdeling kan het belangrijk zijn om met een onafhankelijk voorzitter te werken die verder afstaat van het inhoudelijke thema.

Om verwachtingenmanagement goed vorm te geven, staat in de participatieverordening opgenomen dat het college voorafgaand aan het participatieproces een plan voor inwonersparticipatie vaststelt en openbaar maakt. Wat er minimaal in het plan voor inwonersparticipatie komt te staan, is opgenomen in de participatieverordening. Het plan voor inwonersparticipatie kan een los plan zijn, maar kan ook een paragraaf vormen van een bredere beleidsnotitie of een startdocument. Het kiezen van participatiemiddelen is een bevoegdheid van het college, zodat er in de uitvoering flexibiliteit blijft bestaan. Bij de keuze voor participatiemiddelen is het uitgangspunt dat we streven naar het bereiken van een zo groot mogelijk groep inwoners. Op dit moment zien we dat een deel (27%) van de respondenten aangeeft dat zij niet participeren omdat de manier waarop niet bij hen past. Daarom kijken we bewuster naar welke participatiemiddelen passen bij de verschillende doelgroepen en leeftijden, zoals opgenomen in het Participatieverslag (bijlage). Ook benutten we minimaal twee verschillende participatiemiddelen, zodat we een grotere groep kunnen bereiken. Om te voorkomen dat participatie vooral het domein wordt van een selecte groep mondige en actieve inwoners, verkennen we de komende periode met welke middelen de stem van minder zichtbare groepen structureel kan worden meegenomen in de besluitvorming.

Bij complexe of gemeente brede vraagstukken onderzoeken we of bijvoorbeeld een geloot burgerberaad of een Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 13 gestratificeerde samenstelling van een klankbordgroep een meerwaarde kan bieden. Daarnaast gaan we experimenten met nieuwe participatiemethoden, met name om de jongere doelgroep te bereiken die nu nog onderbelicht is. Daarvoor verkennen we welke methoden effectief zijn om jongerenparticipatie (structureel) vorm te geven en onderzoeken we hoe we kunnen samenwerken met partners zoals scholen en Meer Moerdijk. 5.2.1 Inclusie In het Plan voor inwonersparticipatie houden we rekening met een inclusieve aanpak. De beleidsnotitie Inclusief Moerdijk6 is daarvoor het uitgangspunt. We zijn ons bewust welke participatiemiddelen welke groepen uitsluiten. Een inwonersavond is bijvoorbeeld minder en soms niet toegankelijk voor mensen die niet mobiel zijn of een fysieke beperking hebben. Ook houden we rekening met mensen die de taal niet (volledig) machtig zijn of beperkte tot geen digitale vaardigheden hebben. Uit de enquête blijkt dat begrijpelijke taal voor 11% van de respondenten een voorwaarde is om deel te nemen (zie bijlage Participatieverslag). We betrekken de doelgroep bij het beleid, waar het beleid op van invloed is.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan, inwoners met een fysieke beperking betrekken bij een project om een centrum fysiek toegankelijker te maken. Uit de enquête blijkt dat begrijpelijke taal voor 11% van de respondenten een voorwaarde is om deel te nemen. 5.2.2 Gebiedsgericht werken en de stad- en dorpstafels Het gebiedsgericht werken zetten we onverminderd voort. We zien steeds vaker dat opgaven domein overstijgend zijn: de inzet op energiebesparing kan bijvoorbeeld bijdragen aan het verminderen van armoede, of de inrichting van een nieuwbouwwijk kan bijdragen aan ontmoeting en het voorkomen van eenzaamheid.. Dat vraagt dat we als gemeente Moerdijk ook steeds meer domein overstijgend gaan werken aan opgaven. De stad- en dorpstafels zijn een goede manier om alle thema’s binnen een gebied te bespreken met inwoners. Iedere stad of dorp heeft een gebiedstafel. Daarnaast is er één gebiedstafel voor het buitengebied. We zijn trots op de gebiedstafels omdat zij een waardevol platform 6 Beleidsnotitie inclusief Moerdijk (maart 2025) vormen waar inwoners, maatschappelijke partners en de gemeente elkaar ontmoeten, kennis delen en samen werken aan de leefbaarheid en ontwikkeling van hun dorp of stad. 78% van de respondenten in de enquête kent de gebiedstafels.

Uit zowel de enquête als de bijeenkomst blijkt dat de rol van de gebiedscoördinatoren wordt gewaardeerd omdat zij zichtbaar aanwezig zijn in de kernen en stads- en dorpsbelangen actief oppakken en worden gezien als toegankelijke verbinder. Bij het opstellen van de plannen voor inwonersparticipatie die een specifieke kern betreffen, gaan we met de besturen van de stad- en dorpstafels in gesprek over hun rol en betrokkenheid. De betreffende gebiedstafel kan een rol spelen, maar het hoeft niet. Soms zijn andere participatie instrumenten beter passend bij de opgave. De eerder gemaakte afspraken over de samenwerking met de stad- en dorpstafels blijven leidend. Samen met de besturen van de stad- en dorpstafels blijven we de aanpak verder doorontwikkelen. Uit de enquête blijkt dat er verbeterpunten zijn in het communiceren over de onderwerpen en de momenten dat de tafels plaatsvinden. Daarom zetten we, samen met de besturen van de stad- en dorpstafels, in op het verbeteren van de communicatie en het bereik om een bredere groep inwoners te betrekken. We versterken de verbinding tussen de verschillende stad- en dorpstafels, blijven de bestaande werkafspraken monitoren en verbreden waar nodig de thema's die aan bod komen.

Ook gaan we de opvolging van acties en initiatieven die voortkomen uit de gebiedstafels versterken door opschalen of escaleren vanuit de gebiedscoördinatoren mogelijk te maken wanneer het proces daar om vraagt. 5.3 Uitvoering Tijdens het participatieproces communiceren we helder over de manieren om betrokken te zijn. Daarbij houden we rekening met de verschillende wensen van verschillende doelgroepen. Uit de enquête blijkt een voorkeur voor persoonlijke communicatie via een brief of email. Ook uit de straatgesprekken blijkt dat veel inwoners algemene communicatiekanalen niet volgen, zoals die van de gemeente of de lokale kranten (zie bijlage Participatieverslag). Tegelijkertijd is persoonlijk communiceren ook een uitdaging, aangezien een brief een duur middel is en de gemeente niet beschikt over alle emailadressen. Daarom vragen we gedurende het participatietraject de contactgegevens. Zo kunnen we de terugkoppeling naderhand ook delen met de betrokkenen. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 14 We zorgen dat we aanspreekbaar zijn en de lijnen kort houden. Gedurende het participatieproces blijven we zo goed mogelijk in contact met de betrokkenen, zowel bij onvoorziene omstandigheden maar ook als er geen nieuws te melden is. Zo houden we betrokkenen op de hoogte van waar we staan.

We zorgen dat we aanspreekbaar zijn, de lijnen kort houden en duidelijk zijn over de mogelijkheden maar ook over de onmogelijkheden. We zijn ons ervan bewust dat de gemeentelijke systeemwereld – met haar procedures, termijnen en regelgeving - soms op gespannen voet staat met de leefwereld van inwoners. Om deze kloof te overbruggen, zetten we in op wederzijds begrip en pragmatische oplossingen. De gebiedscoördinatoren vervullen hierin een sleutelrol. Met doorvragen en een nieuwsgierige houding gaan we op zoek naar de onderliggende belangen van inwoners en organisaties om zo tot een win-win te kunnen komen. Gedurende het proces kunnen allerlei onvoorziene omstandigheden optreden. Daarom zorgen we waar mogelijk voor ruimte in het proces, zodat we tussentijds kunnen reflecteren en kunnen inspelen op behoefte van inwoners voor bijvoorbeeld een extra keukentafelgesprek, bijeenkomst of inwonersavond. Na afloop van ieder participatiemoment maken we een verslag, bijvoorbeeld van een inwonersbijeenkomst of de uitkomsten van een enquête. We streven ernaar de verslagen zo snel mogelijk openbaar te maken, zodat inwoners ook tussentijds op de hoogte blijven van de stand van zaken. Bovendien zorgt goede verslaglegging ervoor dat informatie niet verloren raakt bij personele wisselingen.

5.4 Eindverslag inwonersparticipatie Inwoners doen makkelijker mee wanneer ze het vertrouwen hebben dat ze serieus worden genomen. Het ontbreken van een terugkoppeling is voor een deel van de mensen een reden om minder snel opnieuw te participeren. Daarom is volgens de participatieverordening een eindverslag inwonersparticipatie verplicht. In het eindverslag delen we de uitkomsten en argumenten die naar voren zijn gebracht. In het eindverslag kunnen inwoners en organisaties teruglezen wat is opgehaald in het participatietraject. Ook geven we in het eindverslag een onderbouwde reactie wat is overgenomen in het plan of beleid. Het eindverslag inwonersparticipatie wordt openbaar en in het geval van een raadsbesluit als bijlage toegevoegd bij het raads- of collegebesluit. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 15 6 Overheidsparticipatie - initiatieven faciliteren Inwoners en organisaties dragen dagelijks bij aan een sterke, leefbare en betrokken gemeente. Zij kennen hun omgeving, zien kansen en nemen verantwoordelijkheid voor onderwerpen die zij belangrijk vinden. Deze betrokkenheid is van grote waarde voor de gemeente Moerdijk en wordt onderschreven in de beleidsnotitie Sociale Basis7. Daarom draagt de gemeente bij aan initiatieven8 uit de samenleving en stimuleren we inwoners om ideeën en plannen voor hun buurt, dorp of stad te ontwikkelen.

We noemen dit ‘overheidsparticipatie’ oftewel, de overheid neemt deel aan een initiatief van een inwoner of organisatie. Dit vergt een andere rol van de overheid. We faciliteren, maar nemen niet over. Een initiatief blijft van de initiatiefnemer om uit te werken en uit te voeren. Wanneer inwoners initiatief nemen, verwachten ze dat daar serieus op wordt gereageerd. Tijdens de bijeenkomst met actieve inwoners en vrijwilligers werd benadrukt dat wanneer inwoners initiatief tonen, ze verwachten dat daar serieus op wordt gereageerd. Ook gaven ze aan dat de doorlooptijd van besluitvorming moet worden versneld, omdat mensen anders afhaken. Met name bij initiatieven voor jongeren is een korte doorlooptijd van belang, omdat zij anders geen baat meer hebben bij de realisatie (zie bijlage Participatieverslag). Daarom richten we een duidelijk proces in, met heldere besluitvormingstermijnen. 6.1 Verschil initiatief versus verzoek op grond van het uitdaagrecht We onderscheiden twee vormen van overheidsparticipatie: een ‘initiatief’ en een ‘verzoek op grond van het uitdaagrecht’. Een initiatief is een plan of project van een inwoner, waarvoor zij advies of ondersteuning vraagt van de gemeente. Een verzoek op grond van het uitdaagrecht houdt in dat een inwoner, groep inwoners of maatschappelijke organisatie de uitvoering van een overheidstaak wil overnemen.

Beide vormen hebben als doel om de betrokkenheid van inwoners bij de eigen leefomgeving te vergroten. Het 7 De Moerdijkse ambitie voor de sociale basis. Samen doen, Samen redzaam en Samen spraak. (januari 2025) 8 Onder initiatieven verstaan we niet de ‘burgerinitiatieven’ die ingediend worden bij de gemeenteraad. De gemeenteraad gaat zelf over de verschil tussen het uitdaagrecht en een initiatief, is dat het bij het uitdaagrecht om een bestaande taak van de gemeente gaat, terwijl een initiatief een extra activiteit is die de gemeente op dit moment niet uitvoert. Wij zien beide vormen van overheidsparticipatie als waardevolle manieren waarop inwoners kunnen bijdragen aan de gemeente Moerdijk en dat stimuleren we. Voor een beroep op het uitdaagrecht gelden wel aanvullende voorwaarden, die zijn vastgelegd in de participatieverordening. Het uitdaagrecht heeft namelijk betrekking op een bestaande gemeentelijke taak, waarvoor de gemeente uiteindelijk verantwoordelijk blijft. Om risico’s, zoals schade of ongevallen, te beperken, maken de gemeente en de initiatiefnemer vooraf duidelijke afspraken. Deze afspraken zijn opgenomen in de participatieverordening. 6.2 Initiatieven Een initiatief is een activiteit van een inwoner of maatschappelijke organisatie om iets te realiseren of organiseren in de eigen omgeving. Een initiatief kan van een verschillende omvang zijn.

Soms is een initiatief klein, zoals het aankopen van bloembakken in een winkelcentrum door de ondernemersvereniging. Soms is een initiatief groot, zoals de aanleg van een zonnepark of een skatepark. We definiëren een ‘klein’ initiatief aan de hand van de gevraagde bijdrage van de gemeente van maximaal €7.500. Voor kleine initiatieven hanteren we het ‘ja, mits’ uitgangspunt. Hierbij zullen we als gemeente denken en handelen vanuit mogelijkheden, vertrouwen en verbinding. Bij grotere initiatieven (gevraagde bijdrage > €7.500 ) toetsen we of het initiatief aansluit bij de doelen gesteld in het beleid en de begroting. Daarbij zijn we kritisch op initiatieven die weinig of nauwelijks een bijdrage leveren aan de gestelde doelen, maar zetten we de initiatieven die goed passen binnen onze visie extra kracht bij. 6.3 Initiatieventafel Voor kleine initiatieven gaan we aan de slag met een initiatieventafel. De initiatieventafel is het nieuwe loket voor alle inwoners en maatschappelijke organisaties die met een initiatief aan de slag willen. Op de website van de gemeente Moerdijk zal het initiatievenloket een plek krijgen. Daar hebben initiatiefnemers de mogelijkheid om op een laagdrempelige wijze een initiatief in te dienen en te onderbouwen wat er nodig is om het initiatief mogelijk te maken, waaronder een financiële bijdrage van de gemeente.

Wanneer een initiatiefnemer niet in de mogelijkheid is om een online formulier in te spelregels over burgerinitiatieven. Wanneer de gemeenteraad positief besluit over een burgerinitiatief geeft zij opdracht aan de gemeentelijke organisatie om hier uitvoering aan te geven. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 16 vullen, kan de initiatiefnemer bellen en bieden we ondersteuning. Wanneer het initiatief voldoet aan de eisen, worden de initiatiefnemers uitgenodigd voor een bijeenkomst van de initiatieventafel, waar de initiatiefnemer het initiatief kan toelichten. De initiatieventafel bestaat uit een aantal medewerkers vanuit de verschillende relevante beleidsdomeinen. De gebiedscoördinatoren verzorgen het voorzitterschap van de initiatieventafel en kunnen aanschuiven als deskundige van het betreffende gebied. Tijdens de initiatieventafel kunnen de indieners het initiatief toelichten en kunnen de medewerkers vervolgvragen stellen om een duidelijk beeld te krijgen van het initiatief. Vervolgens overweegt de initiatieventafel of er medewerking kan worden verleend aan het initiatief en waar het eigenaarschap belegd wordt. De gemeente neemt binnen 8 weken een besluit over het verlenen van medewerking aan het initiatief, met mogelijkheid om 8 weken te verlengen. De voorzitter van de initiatieventafel koppelt dit terug aan de indieners.

Voor de financiële ondersteuning van initiatieven is structureel € 75.000 beschikbaar, waarvoor geldt ‘op is op’. Per initiatief is de financiële bijdrage van de gemeente gemaximeerd op €7.500. 6.4 Het Uitdaagrecht Het uitdaagrecht biedt de mogelijkheid tot de meest vergaande vorm van participatie, namelijk het overnemen van een bestaande taak van de gemeente. Inwoners kunnen verzoeken om de uitvoering van een overheidstaak over te nemen, als ze denken dat zij dit beter of goedkoper kunnen uitvoeren. Het doel van het uitdaagrecht is om betrokkenheid van burgers en maatschappelijke partijen te vergroten in hun directe leefomgeving. Door zich vrijwillig in te zetten is het mogelijk dat inwoners een betere kwaliteit leveren dan wanneer de gemeente het doet. Bovendien kan het samen uitvoeren van een taak van de gemeente bijdragen aan de sociale basis in een straat, buurt, wijk of sociaal netwerk. Voorbeelden zijn het overnemen van het onderhoud van openbaar groen of het beheer van het buurthuis. Het uitdaagrecht is de meest vergaande vorm van participatie. Tegelijkertijd levert het uitdaagrecht ook risico’s op. De gemeente blijft immers verantwoordelijk en aansprakelijk, ook al voert zij de taak zelf niet meer uit. Bovendien is vrijwillig niet vrijblijvend. Daarom leggen we aan de voorkant een aantal afspraken vast en blijven we die monitoren.

Ook worden bepaalde taken uitgesloten van het uitdaagrecht, zoals het snoeien van bomen of het onderhouden van speeltoestellen, omdat de risico’s te groot zijn wanneer deze niet goed worden beheerd. Het uitdaagrecht zorgt ervoor dat we de energie die in de samenleving zit los kunnen maken. Dat kan alleen door uit te gaan van de sociale basis: we faciliteren inwoners, maar nemen het niet over. Dat betekent ook dat we als gemeente het tempo en de inzet van inwoners volgen. Tegelijkertijd blijven we als gemeente garant staan voor de kwaliteit en veiligheid. Dit is een wankel evenwicht, waar we de komende jaren in gaan experimenteren en leren. 6.4.1 Indiening verzoek Inwoners of maatschappelijke organisaties die een taak van de gemeente willen overnemen kunnen daarvoor een verzoek doen bij de gemeente. Zij dienen het verzoek in bij de initiatieventafel (zie paragraaf 6.3 Initiatieventafel). In de participatieverordening is een aantal criteria opgenomen waar het verzoek aan moet voldoen. 6.4.2 Beoordeling van het verzoek Als gemeente kijken we met de indiener of en hoe we een verzoek tot het uitdaagrecht mogelijk kunnen maken. De indieners krijgen ondersteuning en kunnen zo samen met de gemeente tot een passend voorstel komen. De gebiedscoördinatoren begeleiden de indieners in het proces en de betreffende vakinhoudelijke medewerkers beoordelen uiteindelijk het verzoek.

De beoordeling van het verzoek wordt gedaan door de gemeente. Wanneer het een mandaat van de gemeenteraad is, bereidt het college de reactie op het verzoek voor, zoals omgeschreven in de participatieverordening. In de participatieverordening zijn de beoordelingscriteria opgenomen. Daarbij kan een verzoek gehonoreerd worden wanneer de taak goedkoper of beter kan worden uitgevoerd door de indieners. Onder beter verstaan we niet alleen kwalitatief beter, maar ook wanneer het maatschappelijke meerwaarde oplevert bijvoorbeeld het versterken van de sociale basis. Wanneer hiervoor extra financiële middelen nodig zijn, wordt de bestuurlijke afweging gemaakt of de extra financiële middelen opwegen tegen de maatschappelijke of kwalitatieve meerwaarde. Waar nodig kan hiervoor het initiatievenbudget benut worden. 6.4.3 Afspraken over de uitvoering en monitoring Ruimte bieden aan het uitdaagrecht betekent ook dat de gemeente taken uit handen geeft, terwijl zij er wel verantwoordelijkheid voor blijft dragen. Wanneer inwoners om wat voor reden dan ook bijvoorbeeld het beheer verwaarlozen, blijft de gemeente verantwoordelijk om het te herstellen en ook Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 17 aansprakelijk voor eventuele schade die door verwaarloosd beheer kan ontstaan. Oftewel, de gemeente geeft de taak wel uit handen, maar blijft de risico’s dragen.

We kunnen als gemeente alleen ruimte bieden aan het uitdaagrecht, wanneer we de risico’s beperken met duidelijke afspraken. Daarom staan in de participatieverordening een aantal zaken opgesomd waar de gemeente afspraken over wil maken met de indiener, waaronder de kwaliteit van het resultaat en de veiligheid in de uitvoering. Zo zorgen we ervoor dat de uitvoering van de taken volgens het beleid en de geldende wet- en regelgeving plaatsvindt, in het belang van de veiligheid voor de vrijwilligers, de inwoners en de leefomgeving. De afspraken kunnen worden gemaakt met een rechtspersoon, zoals een speciaal opgerichte vereniging of stichting, of een bestaande rechtspersoon zoals een gebiedstafel. De afspraken kunnen worden vastgelegd in een zelfbeheerovereenkomst waarin we ook afspreken hoe we de uitvoering van de taak monitoren. Om oneigenlijk gebruik te voorkomen, kunnen beperkingen worden opgelegd op de inzet van onderaannemers. Ook bieden we een vrijwilligersverzekering aan, zodat ook onze vrijwilligers verzekerd zijn voor ongevallen. Wanneer inwoners het beheer van een stuk openbare ruimte willen overnemen, bijvoorbeeld een border of groenstrook, dan maken we dat helder met een bordje, zodat het voor de groenaannemer helder is welke delen in zelfbeheer zijn.

Wanneer de taak bijvoorbeeld door verhuizing niet meer kan worden uitgevoerd, brengt de gemeente de openbare ruimte weer in oude staat terug. De openbare ruimte blijft in eigendom van de gemeente. Bouwen aan betrokkenheid | oktober 2026 18 7 Rollen en verantwoordelijkheden Participatie vraagt om duidelijke rollen. Misverstanden en teleurstelling kunnen ontstaan wanneer de rollen niet helder zijn of niet worden nageleefd. Daarom is het essentieel dat ieder vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheid handelt. Het samenspel tussen de samenleving, de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie is essentieel voor een succesvol participatietraject. Onderstaand zijn de rollen en verantwoordelijkheden verder uitgewerkt. De komende tijd zullen deze intern verder worden uitgewerkt in bestuurlijke routes en afspraken. 7.1 De samenleving De samenleving is waarvoor we werken. Daarom maken we participatie mogelijk zodat inwoners en organisaties hun kennis, ervaring of mening kunnen geven om beleid of plannen te verbeteren (zie Hoofdstuk 5, Inwonersparticipatie). Tegelijkertijd verwachten we ook van de inwoners en organisaties dat zij deelnemen aan het participatietraject, wanneer zij willen dat de gemeente rekening houdt met hun wensen en behoeften.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://moerdijk.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/bac4bfc7-8025-4489-aa4c-9d2a0791d9a8?agendaItemId=87d15746-4b84-4647-9d1e-c7f5008dac77