Beleidsbegroting 2022-2025

MEERJARENBEGROTING 2022-2025 Een krachtige, ondernemende partner. Dat zijn wij!

2

Gemeente Moerdijk Meerjarenbegroting 2022-2025

Colofon Ontwerp/opmaak: John Gaasbeek, johngaasbeek.nl Fotografie: Marcel Otterspeer, gemeente Moerdijk, Adobe Stock Uitgave: september 2021 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook en evenmin in een geautomatiseerd gegevensbestand worden opgeslagen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gemeente Moerdijk.

3

Gemeente Moerdijk Meerjarenbegroting 2022-2025

Inhoud Inleiding

4

Leeswijzer

5

Programma's Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk Ondersteuning voor mensen die het nodig hebben Partnerschap in een veranderende samenleving

7 19 35 54 66

Financiële positie 2022-2025

83

Recapitulatie-overzicht 2022

92

Paragrafen Lokale heffingen Financiering Weerstandsvermogen en risicobeheersing Kapitaalgoederen Grondexploitatie Bedrijfsvoering Verbonden partijen Subsidies

94 107 113 124 129 136 141 156

Beleidsindicatoren

158

Vaststellingsbesluit

165

Bijlagen Incidentele lasten en baten met toelichting Overzicht taakvelden en producten Subsidies zonder afzonderlijke subsidieregeling Overzicht reserves Geprognosticeerde balans 2022-2025

167 173 180 183 188

4

Gemeente Moerdijk Meerjarenbegroting 2022-2025

Inleiding Op 8 juli 2021 zijn de in de kadernota 2022-2025 opgenomen uitgangspunten voor het opstellen van de meerjarenbegroting 2022-2025 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze kadernota is voor het college het vertrekpunt geweest. De kadernota vertoont een tekort in de jaren 2022, 2023 en 2025 en alleen voor het jaar 2024 een positief saldo. De tekorten zijn in deze voorliggende begroting volledig weggewerkt, voor alle jaren is er nu sprake van een overschot. In het hoofdstuk “Financiële positie 2022-2025” wordt dit verder toegelicht. In deze begroting is geen rekening gehouden met effecten die samenhangen met een eventuele verlenging van de coronacrisis. Indien dergelijke effecten (vergelijkbaar met die in de jaren 2020 en 2021) in 2022 zullen optreden, dan is het uitgangspunt dat de rijksoverheid de gemeente(n) daarin tegemoet zal komen. Voor zover die steun niet toereikend mocht zijn, kan gebruik worden gemaakt van de algemeen beschikbare middelen zoals de begrotingsruimte en de algemene reserve. In het weerstandsvermogen is rekening gehouden met een risico m.b.t. een pandemie van € 500.000. In de nota van aanbieding wordt ingegaan op enkele beleidsontwikkelingen die na vaststelling van de kadernota naar voren zijn gekomen. Ook wordt ingegaan op het financieel toezicht van de provincie.

Het uitgangspunt is dat in ieder geval voor het begrotingsjaar 2022 een reëel sluitende begroting kan worden aangeboden. De programma-indeling en de opzet van deze meerjarenbegroting is ongewijzigd ten opzichte van de begroting 2021. Wel is de opmaak van enkele onderdelen aangepast, o.a. de paragraaf Verbonden partijen.

5

Gemeente Moerdijk Meerjarenbegroting 2022-2025

Leeswijzer Deze meerjarenbegroting 2022-2025 is als volgt ingericht.

Opzet begroting In de opzet van de programma’s zijn de doelstellingen leidend. De programma’s zijn als volgt opgebouwd: 1. Naam programma 2. Inleidende tekst programma 3. Naam thema 4. Ambitie behorend bij thema 5. Randvoorwaarden 6. Risico’s behorend bij het thema, 7. Strategische doelstellingen van het thema 8. Operationele doelstellingen van het thema 9. Prestaties 2022 binnen het thema 10. Nieuwe ontwikkelingen binnen het thema 11. Effectindicatoren 12. Baten en lasten van het programma 13. Taakvelden binnen het programma 14. Toelichting op hoofdlijnen van de financiële verschillen met de begroting 2021 15. Verbonden partijen Onderstaand wordt waar nodig een korte toelichting gegeven bij bovenstaande opbouw.

2 & 4. Inleidende tekst programma en ambities behorende bij thema In de inleidende teksten van de verschillende programma’s zijn de teksten 1 op 1 uit het coalitieakkoord overgenomen. De ambities behorende bij de thema’s zijn voor een deel ook overgenomen uit het coalitieakkoord en waar nodig zijn verduidelijkende passages toegevoegd. In sommige gevallen stonden wat meer operationele zaken in het coalitieakkoord. In dat geval komen deze teksten terug in de doelstellingen en in een enkel geval zelfs bij de prestaties.

5. Randvoorwaarden Dit zijn voorwaarden die van belang zijn om aan de ambitie te kunnen bereiken.

6. Risico’s. Hier zijn de voorziene risico’s opgenomen. Zowel in financiële zin als inhoudelijke zin

7. Strategische doelstellingen van het thema Hier wordt aangegeven wat wij gedurende de raadsperiode willen bereiken.

8. Operationale doelstellingen van het thema Hier wordt aangegeven wat wij gaan doen om de strategische doelen te bereiken. Operationele doelen kunnen meerjarig zijn. In de verantwoording richting de gemeenteraad is dit het niveau waarop wordt gerapporteerd.

9. Prestaties 2022 binnen het thema De prestaties zijn toegevoegd om de doelstellingen meer te concretiseren zodat voor de raad duidelijk wordt wat de

6

Gemeente Moerdijk Meerjarenbegroting 2022-2025

inspanningen zijn die dit begrotingsjaar worden verricht om de doelstellingen te bereiken. Het zijn concrete zaken die de raad ook echt terugziet. Going concern wordt hier niet bij betrokken. Prestaties zijn dus gekoppeld aan het begrotingsjaar.

10. Nieuwe ontwikkelingen binnen het thema Nieuwe ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die in de lopende raadsperiode spelen binnen het thema. Ook wordt onder dit kopje aangegeven als er aanvullende of nieuwe inzet benodigd was en om die reden extra financiële middelen in de begroting zijn verwerkt.

11. Effectindicatoren Waar mogelijk zijn effectindicatoren opgenomen. Daarmee wordt het verband tussen de prestatie, het doel en het maatschappelijk effect inzichtelijk. In deze begroting is ten opzichte van de begroting 2021 meer aandacht aan de beschrijving van de relevante effectindicatoren per programma.

12. Baten en lasten per programma In dit onderdeel worden de totale baten en lasten per programma weergegeven. Dit is het niveau waarop de raad de budgetten autoriseert.

13. Taakvelden binnen het programma Sinds 2017 zijn taakvelden verplicht voorgeschreven. Dit om de onderlinge vergelijkbaarheid tussen gemeenten te vergroten. Per programma zijn de taakvelden weergegeven die hierop betrekking hebben. Voor de meeste taakvelden geldt dat deze tot een programma behoren. Voor enkele taakvelden geldt dat deze over meer dan één programma zijn verdeeld.

14.Toelichting op de verschillen t.o.v. de begroting 2021 Hier worden alleen de belangrijkste verschillen vermeld en toegelicht. Aansluitend wordt een opsomming gegeven van de mutaties in de reserves die het uiteindelijke resultaat beïnvloeden.

15. Verbonden Partijen Bij ieder programma wordt vermeld welke verbonden partij een bijdrage levert aan de beleidsvoornemens op dit terrein. Een inhoudelijke toelichting op de verbonden partij wordt gegeven in de paragraaf Verbonden Partijen.

7

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk Er ligt een grote opgave om tot een duurzaam Moerdijk te komen. Het tegengaan van klimaatverandering, aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering en een transitie naar een circulaire economie zijn randvoorwaarden voor het behoud van onze leefbaarheid. Energietransitie en klimaatadaptatie hebben ook impact op hoe we onze openbare ruimte inrichten en beheren. De klimaat- en energietransitie gaan ons landschap veranderen. Het vraagt om een ontwikkelend perspectief op onze ruimtelijke ordening, waarbij we opgaven slim combineren en de kwaliteit van het landschap bewaren.

THEMA ENERGIETRANSITIE Ambitie Energietransitie is een internationaal beleidsdoel, neergelegd in het Klimaatakkoord van Parijs. We stappen over van (eindige) fossiele brandstoffen naar volledig duurzame energiebronnen zoals zonne- en windenergie. Als lokale overheid leveren wij onze bijdrage aan het doel: een klimaatneutrale samenleving in 2050.

grootschalige lokale duurzame energieopwekking komen zoveel mogelijk ten goede aan de lokale energietransitie. Zo dragen ze ook bij aan de vitaliteit van onze gemeenschap.

Risico’s

Randvoorwaarden

Het is belangrijk om te beseffen dat ingrijpende systeemveranderingen, zoals de energietransitie, gepaard gaan met (een grote mate van) onzekerheid. Soms is het zelfs chaotisch. We bouwen aan een nieuw systeem, terwijl het oude systeem gelijktijdig stukje bij beetje wordt afgebroken. Daar moeten we ons bewust van zijn, ermee leren omgaan en samen standvastig en vastberaden doorzetten. Het zal niet altijd even duidelijk zijn of ons handelen het beoogde effect heeft, maar we kunnen gelukkig veel doen wat wel degelijk effect heeft. Transities gaan gepaard met vallen en opstaan, nieuwe wegen inslaan, oude paden afsluiten, soms weer omkeren en een andere weg verkennen. We doen dit alles vanuit het besef dat de systeemverandering noodzakelijk is om een duurzame samenleving te bereiken, waarin we nu en in de toekomst gezond en welvarend kunnen leven. De Moerdijkse gemeenschap is net als Nederland sterk genoeg om deze transitie voor elkaar te krijgen.

We hanteren de vijf leidende principes uit het Energieprogramma als richtinggevend kader in de lokale energietransitie. Waar mogelijk maken we afspraken over hoe we de energietransitie als vliegwiel benutten om de leefbaarheid, lokale economie en de kwaliteit van het landschap te verbeteren. De opbrengsten van

In de energietransitie zullen we steeds vaker gaan werken in vernieuwende maatschappelijke samenwerkingsverbanden tussen bewoners, gemeenschapscoöperaties, maatschappelijke organisaties, lokaal bedrijfsleven, ontwikkelaars en

Om een evenredige bijdrage te leveren aan mondialeen rijksdoelstellingen zijn deze doelen voor wat betreft de energietransitie in 2021 doorvertaald in het Energieprogramma Moerdijk. Om onze doelen te bereiken moeten we nog intensiever samenwerken met onze partners. We willen ondernemers en inwoners verbinden met partners die hen bij de energietransitie kunnen ondersteunen. We werken aan de hand van het Energieprogramma de komende jaren daarom zogenaamde Moerdijkse Energiedeals uit met onze lokale gemeenschap. Hierin staat wat de gemeente, inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden samen gaan doen om de CO2-uitstoot te verminderen.

8

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Strategisch doel: We leveren een evenredige bijdrage aan mondiale en Rijksdoelstellingen (inclusief het Klimaatakkoord), zoals minimaal 49% reductie van uitstoot van broeikasgassen in 2030 (t.o.v. 1990)

Operationeel doel: We werken in regionaal verband aan de uitvoering van de Regionale Energie Strategie (RES)

Operationeel doel: We werken aan de uitvoering van het Energieprogramma Moerdijk

Operationeel doel: We starten met de eerste uitvoeringspunten van de Transitievisie Warmte

Operationeel doel: Met onze samenwerkingspartners continueren we onze inzet op het gebied van sociale participatie en maatschappelijke betrokkenheid in de energietransitie

overheden. Deze vormen van samenwerking zullen we tijdens het proces met elkaar moeten ontdekken. Of we onze doelen weten te behalen hangt ook af van ontwikkelingen op (bovenlokale) schaalniveaus waarop onze invloed beperkt is. Eén van die concrete risico’s die zich nu al voordoet is de transportschaarste op het elektriciteitsnet, waardoor de realisatie van grootschalige duurzame opwek van elektriciteit mogelijk vertraagt. Ook voor de energietransitie in de lokale industrie is het niet tijdig beschikbaar komen van voldoende netcapaciteit een risico.

Prestaties 2022 • We verkennen de mogelijkheden om deel te nemen aan een regionaal ontwikkelfonds voor collectieve duurzame energieprojecten • We nemen deel aan het regionale programmeringsoverleg (RES 1.0) • We volgen de ontwikkelingen op het gebied van transportschaarste op het elektriciteitsnet en spannen ons (binnen onze invloedssfeer) in om deze problematiek aan te pakken • We werken in regionaal verband aan de voorbereiding van de RES 2.0 • Ter uitvoering van het Energieprogramma Moerdijk sluiten we de eerste Moerdijkse Energiedeals • We starten met de eerste uitvoeringspunten van de Transitievisie Warmte

• Met onze samenwerkingspartners continueren we de inzet op het gebied van informeren en ontzorgen, sociale participatie en maatschappelijke betrokkenheid in de energietransitie • We werken verder aan het opstellen van Lokale Energie Agenda’s per kern • We starten met wijk- of kerngerichte energiebesparingscampagnes • We implementeren een digitaal energieloket

Nieuwe ontwikkelingen Stroomversnelling in de energietransitie In 2021 zijn diverse belangrijke beleidskaders en ambitiedocumenten vastgesteld. Na de Regionale Energiestrategie is ook het Energieprogramma vastgesteld. Eind 2021 wordt volgens planning ook de Transitievisie Warmte aan dit rijtje toegevoegd. Daarmee start in meerdere opzichten een volgende fase in de lokale energietransitie. We raken in een stroomversnelling. De omvang van de gemeentelijke opgave neemt toe en vraagt geleidelijk om steeds meer inzet. In deze meerjarenbegroting zijn daarom structureel extra menskracht en middelen opgenomen. In totaal gaat het hierbij om een budget van € 108.000 in 2022. Dit budget loopt de komende jaren op tot € 257.500 in 2025. We gaan er daarbij van uit dat het Rijk haar afspraken nakomt en tijdig voorziet in voldoende dekking voor deze extra inzet.

9

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Verduurzaming industrie vraagt om nieuwe manieren van samenwerken We staan aan de vooravond van een grote transitie op het gebied van energie, maar ook wat betreft emissiebeperkingen en het circulair maken van de industrie. Gelet op de Moerdijkse situatie, met onder meer een groot procesindustriecluster, vergt dit de komende jaren extra energie op publieke en publiekprivate samenwerkingen, innovatiekracht en het verkennen van kansen op bovenlokaal schaalniveau. In 2022 verkennen we de mogelijkheden om hiertoe nieuwe samenwerkingen aan te gaan. Dit sluit aan bij de intentie uit het Energieprogramma om te gaan werken met Moerdijkse Energiedeals.

Effectindicatoren Zoals in het Energieprogramma al geconcludeerd is, is er sprake van een zeer beperkte beschikbaarheid van data waarop de beleidsdoelen in de lokale

energietransitie kunnen worden gemonitord. Openbare data om de effecten van lokaal beleid op de CO2uitstoot goed inzichtelijk te maken op de lokale schaal zijn slechts beperkt beschikbaar. Ook zien we dat het niet of nauwelijks mogelijk is om op lokale schaal terug te kijken naar de situatie in 1990, het jaar waaraan de landelijke doelstellingen zijn gerelateerd. Bij de uitvoering van de Regionale Energiestrategie, het Energieprogramma, de Transitievisie Warmte en de acties die daaruit volgen proberen we steeds zo concreet mogelijk meetbare doelen op te stellen. De volgende effectindicatoren zullen we daarbij in ieder geval voor ogen houden: • Hoeveelheid geïnstalleerd vermogen windenergie en grootschalig zon • Vorming en gebruik van Energietransitiefonds(en) • Vermeden CO2-uitstoot als gevolg van concrete uitvoeringsacties

THEMA KLIMAATADAPTATIE Ambitie Extreme hitte, droge perioden, hevige regenbuien en stijging van de zeespiegel: we moeten ons voorbereiden op de effecten van klimaatverandering. Met aanpassingen in de ruimtelijke omgeving en in ons ‘doen’ kunnen we deze effecten beter opvangen of zelfs benutten. Het thema klimaatadaptatie heeft een relatie met de manier waarop we kijken naar de inrichting van de openbare ruimte en de rol van water en groen (natuur) hierin. In de bebouwde gebieden neemt door klimaatverandering de kans op wateroverlast, hittestress en droogte toe. Om dit te voorkomen streven we naar kernen die klimaatbestendig en waterrobuust zijn, zodat water niet tot problemen leidt of gaat leiden. Daarom leggen we gescheiden rioolstelsels aan, we koppelen hemelwaterafvoer af, creëren retentiegebieden en dringen verhard oppervlak verder terug. Aan deze opgave geven we invulling met de uitvoering van het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) in lijn met de klimaatstrategie en de drie strategische lijnen van de Moerdijkse Klimaatdialoog: • Gezond leef-, werk- en leerklimaat

• Klimaat en het productielandschap 2.0 • Samen met de natuur

Randvoorwaarden Het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering is een randvoorwaarde voor het behoud van onze leefbaarheid. Het doen van ruimtelijke aanpassingen, ‘ruimtelijke adaptatie’, is een van de Deltabeslissingen in het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. In 2050 dient Nederland klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht.

Risico’s De (financiële) impact van klimaatverandering is op dit moment voor ons als gemeente nog niet in te schatten. We kunnen slechts een deel van de opgave bekostigen uit de rioleringszorg. Met de uitvoering van de Klimaatstrategie leggen we de relatie tussen klimaatadaptatie en de (her)inrichting van de openbare ruimte en krijgen we inzicht in de benodigde aanvullende investeringen. Want veel zal via ‘werk-met-werk' gerealiseerd moeten worden, bij renovatie, beheer en onderhoud en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.

10

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Strategisch doel:

Operationeel doel: We zorgen voor verbetering van onze (regionale) waterkeringen

We handelen klimaatbestendig bij het (her) inrichten van onze openbare ruimte

Operationeel doel: We stellen een Systeemanalyse Stedelijk Water (SSW) op waarmee we inzicht hebben in de samenhang in onze waterketen en de kansen ten aanzien van de (her) inrichting van de openbare ruimte in brede zin (inclusief uitvoeringsprogramma)

Operationeel doel: We leggen afspraken vast (rollen en opgaven) met onze partners voor het klimaatadaptatiever maken van de gemeente

Prestaties 2022 • Sluiten van een Klimaat(adaptatie)akkoord met onze kernen en partners • Vaststellen SSW en het maken van de doorvertaling naar de meerjarenplanningen voor (her)inrichting van de openbare ruimte • Uitvoering communicatiestrategie Klimaatstrategie inclusief stimuleringsregeling, subsidie(s) en acties gericht op burgerparticipatie • Uitvoering van het vGRP 2021-2024

Nieuwe ontwikkelingen Groenblauwe mantel haven- en industrieterrein Moerdijk In 2021 is een eerste stap gezet ten aanzien van het mogelijk maken van de eerste robuuste Brabantse Klimaatzone. Samen met de partners van het Watermanagementplan hebben we ook de groenblauwe ambitie opgetekend ten aanzien van de samenhang in kansen en maatregelen op gebied van onder andere recreatie(mede)gebruik, waterberging, biodiversiteit en klimaat voor de gehele groenblauwe mantel rondom

het haven- en industrieterrein. In 2022 gaan we verder met de realisatie van deze ambitie: beleidsmatig in bijvoorbeeld de Omgevingsvisie en fysiek wat betreft de Groenstrook in Klundert. Structurele inbedding van beleidsveld Klimaat In de meerjarenbegroting is voor de jaren 2021 en 2022 incidenteel 0,5 fte beschikbaar gesteld voor de kwartiermaker Klimaatadaptatie. In 2022 volgt een voorstel over de structurele inbedding van dit beleidsveld per 2023.

Effectindicatoren • (Klachten van) wateroverlast inclusief duiding • Verhard oppervlak binnen het stedelijk gebied (zowel openbare ruimte als particulier terrein) versus groen oppervlak • Bomen in de kernen • (Buurt)Initiatieven voor de (her)inrichting van de eigen leefomgeving

11

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

THEMA LEEFOMGEVING Ambitie We willen onze inwoners een schone, duurzame en gezonde leefomgeving bieden. We streven daarom naar een nadrukkelijke samenhang tussen milieubeleid en ruimtelijk ordeningsbeleid. Daarbij zullen we ook bepalen welke omgevingswaarden (kwaliteitsnormen voor de fysieke leefomgeving) we willen bereiken, in relatie tot de gewenste ruimtelijke en economische ontwikkelingen. Ons uitgangspunt bij milieubeleid is het voorkomen van verdere (lucht)vervuiling. We dragen bij aan een circulaire economie door ‘Van Afval Naar Grondstof’ te gaan. Bij het beheer van onze openbare ruimte hebben we steeds meer aandacht voor de inpassing van natuur en biodiversiteit, bijvoorbeeld

Strategisch doel: Er is een betere balans tussen de kwaliteit van de leefomgeving in relatie tot (economische) activiteiten

door de aanleg van bijenlinten. Op langdurig lege plekken realiseren we groenvoorzieningen.

Randvoorwaarden Een schone, duurzame en gezonde leefomgeving is essentieel voor het behoud van de leefbaarheid in onze dorpen en stadjes. Vanwege onze specifieke ligging en gelet op de activiteiten in en gebruik van onze fysieke omgeving, vraagt dit een bovengemiddelde inzet. De komst van de Omgevingswet biedt hiervoor een nieuw kader. Voor het bereiken van de doelen op het gebied ‘Van Afval Naar Grondstof’ is het een randvoorwaarde dat onze inwoners hun scheidingsgedrag sterk verbeteren.

Operationeel doel: We stellen de Omgevingsvisie op met inwoners, bedrijven en overige partners

Operationeel doel: We implementeren de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb)

Operationeel doel: We voorkomen verdere verslechtering van de luchtkwaliteit in Moerdijk (peiljaar 2017)

Operationeel doel: We bewaken de balans tussen kwaliteit leefomgeving en evenementen

Operationeel doel: We versterken de biodiversiteit in buitengebied en bebouwd gebied

Operationeel doel: We verminderen de geluidsoverlast van wegverkeer en spoor

Operationeel doel: We verminderen de geuroverlast van bedrijven op industrieterrein Moerdijk

12

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Strategisch doel: Van Afval Naar Grondstof is onze bijdrage aan een circulaire economie

Operationeel doel: We verminderen de hoeveelheid restafval tot maximaal 100kg per inwoner door het stimuleren van afvalbewustzijn en een effectieve wijze van inzamelen

Risico's In het najaar van 2021 volgt zekerheid over de definitieve datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet. Het risico op verder uitstel wordt binnen het programma structureel gemonitord. Verlengd uitstel naar een moment later dan 1 juli 2022 kan opnieuw effect hebben op de uitvoering, kosten en genomen besluiten. De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) hangt samen met de Omgevingswet en treedt naar verwachting op 1 juli 2022 in werking. Dit heeft personele en financiële consequenties. Het risico bestaat dat de afbouw van personele capaciteit in relatie tot de toekomstige afname van de werkzaamheden inclusief omvang leges niet synchroon loopt. Begin 2021 zijn deze gevolgen van de wet in beeld gebracht. Bij het opstellen van het weerstandsvermogen 2022 is hiermee rekening gehouden. De budgettaire gevolgen van de nieuwe wet in 2022 schatten wij voor de periode juli-december in op € 175.000 (€ 350.000 op jaarbasis). Voor de eerste jaren schatten wij in dat door extra bouwaanvragen voor de locatie LPM de huidige in de begroting verwerkte opbrengst aan leges gehandhaafd kan blijven. Technisch gezien worden de legesinkomsten verantwoord binnen programma 2, thema ‘Wonen’. Op het gebied van afval zijn we afhankelijk van mondiale ontwikkelingen (kosten en verpakkingsmateriaal). Op de kostenstijging voor de verwerking van afval hebben we nagenoeg geen invloed.

Dit bemoeilijkt de inschatting voor de begroting en de afvalstoffenheffing. De noodzaak om afvalscheiding te verbeteren en de VANG-doelstellingen te halen, maakt dat we op zoek moeten naar manieren om het afvalscheidingsgedrag te bevorderen.

Prestaties 2022 • Herziening van het VTH-beleid (vergunningverlening, toezicht en handhaving), samen met de De6-partners,

en vaststelling door de raad • Voorbereiding op de overdracht van bodemtaken van provincie naar gemeente (samen met de omgevingsdienst) • Samen met provincie en Havenbedrijf werken we aan een integrale oplossing voor milieuthema’s op en om het haven- en industrieterrein • Verkennen bijstelling doelstelling circulaire economie • Opstellen Omgevingsvisie (via het doorlopen van een participatief proces) • Opstellen handboek Omgevingsplan, zodat we vóór inwerkingtreding van de wet nieuwe initiatieven kunnen begeleiden • Start uitvoering totstandkoming gebiedsdekkend Omgevingsplan • Oplevering eisen uit de “Minimale acties Omgevingswet voor gemeenten” • Met de publiekscampagne openbare ruimte stimuleren we het scheidingsgedrag afval (onder meer GFT) en bestrijden we zwerfafval • Opstellen van een strategie om de VANG-doelstelling te bereiken • Oriëntatie op mogelijkheden voor samenwerking op gebied van afval

Nieuwe ontwikkelingen Opstellen Omgevingsvisie We stellen in 2022 de Omgevingsvisie op, mede op basis van een participatief proces met inwoners en andere betrokken partijen. Daarbij hoort ook het vraagstuk van omgevingswaarden. Met onze partners, zoals provincie, OMWB en Havenbedrijf, kijken we hoe we gezamenlijk het instrumentarium kunnen inzetten om zowel milieudoelen te bereiken als ontwikkelruimte veilig te stellen. Uitstel inwerkingtreding Omgevingswet Het uitstel heeft als neveneffect dat met de implementatie meer invoeringskosten gemoeid zijn. De invoeringskosten dragen de gemeenten zelf. Ter dekking

13

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

van de extra kosten door het uitstel van de wet is bij de VNG een motie ingediend om hier in 2022 compensatie voor te krijgen vanuit het Rijk. Met het uitstel van de wet en ook de gevolgen van de coronacrisis hebben we geen ruimte meer in het vastgestelde implementatiekrediet om dit proces en daarmee de te behalen doelen van het programma te faciliteren na inwerkingtreding. Verandering is een langdurig proces. Het vraagt om een andere manier van werken: participatie, meer integraal samenwerken (intern en extern) en een “ja, mits”benadering. Maar ook verandering van werkprocessen, handelen, vaardigheden en competenties, samenwerken leidend tot verbetering van dienstverlening. Het is wenselijk de ingezette verandering na 1 juli 2022 te bestendigen en de implementatie en programmatische aanpak met een verandermanager voort te zetten. In deze periode krijgen ook de producten Omgevingsvisie, Omgevingsplan, de omgevingsvergunning en omgevingsdialoog verder vorm. In deze begroting is ruimte opgenomen voor een (interne) verandermanager. De kosten hiervoor bedragen 70.000 euro in 2022 (60.000 euro wordt nog gedekt uit bestaande begroting / krediet) en 130.000 euro in 2023. Opstellen gebiedsdekkend Omgevingsplan Voor de transitieperiode en het opstellen van het gebiedsdekkende omgevingsplan stellen we een plan van aanpak (PvA) op dat richting geeft aan de uitvoering.

De uitvoering van dit plan sluit aan op het proces van de Omgevingsvisie en loopt – grofweg – van 2022 tot en met 2029. De inschatting van de kosten samenhangend met dit proces bedragen nu 200.000 euro. Dit bedrag is opgenomen in deze begroting (jaren 2024 en 2025), maar wordt nader geconcretiseerd met het PvA. Daarbovenop wordt het bedrag dat nu jaarlijks gereserveerd wordt voor het actualiseren van bestemmingsplannen, na invoering van de Omgevingswet gebruikt voor het opstellen van het gebiedsdekkende Omgevingsplan. In het implementatieproces is in 2021 gekozen om de omgevingsdialoog verplicht te stellen. De dienstverlenende rol die dit (in het begin) vraagt, vergt in 2022 een inzet van 0,5 fte. Hiertoe is in deze begroting een bedrag van 60.000 euro opgenomen. Inwerkingtreding Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) De inwerkingtreding van de Wkb is gekoppeld aan de Omgevingswet. Naar verwachting treedt de Wkb op 1

juli 2022 in werking. De wet beoogt het verbeteren van de bouwkwaliteit en het versterken van de positie van de bouwconsument. De toetsing door het bevoegde gezag aan bouwtechnische voorschriften vervalt. Er vindt een verschuiving plaats van publiek toezicht naar private kwaliteitsborging. Het nieuwe stelsel treedt stapsgewijs in werking. De veranderingen uit de Wkb gelden voorlopig alleen voor eenvoudige bouwwerken zoals eengezinswoningen en kleinere bedrijfspanden. Vanaf 2026 volgen waarschijnlijk de andere bouwwerken. Overdracht bodemtaken van provincie naar gemeente Met de Omgevingswet gaat het bevoegd gezag voor de bodem over van de provincies en 29 grote gemeenten naar alle gemeenten. De provincies blijven wel bevoegd gezag voor de grondwaterkwaliteit. Doelstelling circulaire economie bijstellen? Tot op heden is Van Afval Naar Grondstof (VANG) onze doelstelling als bijdrage aan een circulaire economie. In 2021 is op regionaal niveau een stap gemaakt om deze doelstelling te kunnen verbreden. In 2022 zullen we verkennen in hoeverre de gemeentelijke doelstelling kan worden bijgesteld en welke inzet en middelen daarvoor nodig zijn. Statiegeld op plastic flesjes en blikjes De invoering van statiegeld op kleine plastic flesjes (per 1 juli 2021) en op blikjes (per 31 december 2022) heeft naar verwachting een positief effect.

Het leidt hopelijk tot minder zwerfafval en een daling van de kilo’s huishoudelijk afval. Met het EUverbod op wegwerpplastics (per 3 juli 2021) wordt ingezet op minder plastic in de totale keten door de verantwoordelijkheid van producenten groter te maken. Beleidsadviseur afval Gezien de ontwikkelingen op het gebied van afval en om de doelstelling om het restafval terug te brengen naar 100 kg per persoon per jaar te bereiken is er extra personele capaciteit in de (meerjaren)begroting opgenomen voor een beleidsadviseur afval (0,5 fte). Die moet de komende jaren een richting bepalen om het restafval terug te dringen. Aandachtspunt is ook om naast de aandacht voor efficiency en kostenbeheersing bij de afvalinzameling de komende jaren daarnaast nadrukkelijk in te zetten op de daaropvolgende afvalverwerking. De kosten voor dit onderdeel vertegenwoordigen een zeer substantieel aandeel binnen het totaal. Naast daar op lokaal niveau

14

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

op in te zetten, zal hierbij ook op regioniveau naar de ontwikkelingen en mogelijkheden worden gekeken. Verdere stijging van de afvalstoffenheffing Voor 2022 voorzien we een stijging van het tarief van 14,6%. De stijging wordt met name veroorzaakt door de ontwikkelingen op de afvalstroom papier. Waar in 2020 papier nog een opbrengst genereerde van meer dan € 50.000 wordt ingeschat dat dit in 2022 een kostenpost wordt van € 120.000. Daarnaast nemen de verwerkingskosten van bijna alle overige afvalstromen toe, met name op de milieustraat. Ook zullen vanaf 2022 de kosten voor de bijdrage aan de Gemeenschappelijke Regeling Nazorg gesloten stortplaatsen meegenomen worden in de afvalstoffenheffing.

Effectindicatoren • Afname hoeveelheid restafval per inwoner • Afname aantal geurklachten • Afname aantal geluidsklachten • Afname luchtverontreiniging • Aantal klachten over evenementen • Het vergunningverleningsproces verloopt digitaal Aanvullend hierop zoeken we bij het opstellen van de nieuwe processen, het gebiedsdekkend Omgevingsplan en de Omgevingsvisie nadrukkelijk naar mogelijkheden om de effecten inzichtelijk te maken.

15

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

LASTEN EN BATEN 2022 bedragen x € 1.000

LASTEN: € 11.687

BATEN € 11.488

OVERZICHT TAAKVELDEN

Onderdeel (bedragen x € 1.000) 7. Volksgezondheid en milieu 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer Saldo van baten en lasten voor bestemming 0.10 Mutaties reserves Saldo van baten en lasten na bestemming

Begroting 2021 Begroting 2022 Meerjarenbegroting Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Saldo Saldo Saldo 2021 2021 2021 2022 2022 2022 2023 2024 2025 11.730 -11.063 666 11.687 -11.448 239 268 253 242 4.783 -5.675 -892 4.900 -5.804 -905 -900 -905 -905 4.238 -5.083 -845 4.565 -5.644 -1.079 -1.045 -1.045 -1.045 2.708 -305 2.403 2.222 2.222 2.214 2.203 2.192 11.730 -11.063 666 11.687 -11.448 239 268 253 242 478 -485 -7 100 100 12.208 -11.548 659 11.787 -11.448 339 268 253 242

16

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

ANALYSE PROGRAMMA 1

Baten en Lasten Programma 1

Rekening

Begroting

Begroting

Meerjarenbegroting

(Cijfers x € 1.000)

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totaal Lasten

12.140

11.730

11.687

11.651

11.635

11.567

Totaal Baten

-10.333

-11.063

-11.448

-11.383

-11.382

-11.324

1.808

667

239

268

253

242

0

478

100

0

0

0

Onttrekking aan reserves

-342

-485

0

0

0

0

Resultaat na bestemming

1.466

660

339

268

253

242

Resultaat voor bestemming Storting in reserves

Verschil t.o.v. 2021

-321

Samenvatting verschillen t.o.v. 2021

Het verschil op programma 1 tussen het begrote resultaat (na bestemming) in 2022 ten opzichte van 2021 bedraagt € 321.000 voordelig. Ten opzichte van de totale lasten binnen dit programma is dat een afwijking van 3%. De voornaamste oorzaak zijn kostenstijgingen in 2021 binnen het product afval. Conform het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid wordt in december bij de vaststelling van de tarieven voorgesteld om de tarieven (en daarmee de opbrengsten) vanaf 2022 te verhogen.

17

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Nadere toelichting verschillen In onderstaand overzicht is een toelichting opgenomen van de belangrijkste verschillen, waarbij: - In de kolom V/N is aangegeven of het een voordeel of een nadeel betreft; - In de kolom % de relatieve afwijking ten opzichte van de omvang van het betreffende budget in 2021 is weergegeven. Onderwerp

Bedrag

% V/N Toelichting

Afval

231.000

5%

V

Voor de afvalstoffenheffing geldt het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid. Doordat de kosten voor de milieustraat en de inzameling en verwerking van afval zijn toegenomen, wordt in december bij de vaststelling van de belastingverordeningen voorgesteld om de tarieven te verhogen (zie ook paragraaf lokale heffingen). Een belangrijke ontwikkeling voor 2022 is de afvalstroom papier. Waar dit in 2021 nog een opbrengst genereerde van € 58.000 , is dit vanaf 2022 per saldo een kostenpost van € 121.000. Daarnaast nemen de verwerkingskosten van bijna alle overige afvalstromen toe en worden vanaf 2022 de kosten (ca. € 53.000) voor de bijdrage aan de GR nazorg gesloten stortplaatsen meegenomen in de afvalstoffenheffing. In de tabel hieronder is te zien dat de kostenstijgingen (middels de 1e bestuursrapportage 2021) deels al zijn verwerkt in de cijfers van 2021. De tarieven (en dus de opbrengst afvalstoffenheffing) zijn echter niet tussentijds aangepast en worden ieder jaar in december vastgesteld en gebaseerd op de primaire begroting. Zoals in de laatste kolom is te zien zijn de kosten t.o.v. de primaire begroting 2021 met €574.000 toegenomen. Als gevolg hiervan worden tarieven (en daarmee de opbrengsten) nu ook verhoogd. Onderdeel

Primaire

2021 na

begroting 2021

wijziging

Milieustraat

917.000

967.000

965.000

48.000

Restafval

1.639.000

1.692.000

1.778.000

139.000

GFT

683.000

703.000

722.000

39.000

Grof huisvuil

183.000

208.000

206.000

23.000

Kunststof

184.000

159.000

192.000

8.000

Papier

-58.000

-58.000

121.000

179.000 83.000

V

Duurzaamheid

102.000 38%

V

-

-

Riolering

Reservemutaties

107.000

-

N

Overig

17.000

1%

N

Totaal

321.000

V

prim.begr.

-16.000

37.000

67.000

Kwijtschelding + oninbaar

139.000

139.000

156.000

17.000

BTW

718.000

652.000

656.000

-62.000

Totaal

112.000 24%

Verschil t.o.v.

Overige

Overhead

Kosten primair proces

Begroting 2022

178.000

178.000

278.000

100.000

4.567.000

4.677.000

5.141.000

574.000

De (personeel)kosten van de primaire afdelingen worden op basis van de verwachte urenbesteding van medewerkers doorbelast aan de verschillende programma's. Per saldo heeft deze verdeling geen effect op het begrotingsresultaat (de totale primaire kosten worden alleen verdeeld over de programma's). Ten opzichte van 2021 wordt binnen programma 1 aan taakveld 7.4. Milieubeheer ca. € 112.000 minder kosten toegerekend. Dit komt voornamelijk doordat in 2021 tussentijdse wijzigingen (n.a.v. raadsbesluiten met een effect op de primaire kosten) centraal zijn verwerkt binnen programma 5, terwijl dit in de ramingen voor 2022 rechtstreeks is verwerkt op het betreffende programma. In 2022 worden lagere lasten verwacht dan in 2021. Dit komt voornamelijk doordat in 2021 nog uitgaven worden gedaan t.b.v. het opstellen van een transitievisie warmte en de subsidieregeling Windpark Oud Dintel. Deze uitgaven worden gedekt uit de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2020 waardoor dit per saldo geen effect heeft op het begrotingsresultaat 2021 (zie onderdeel 'reservemutaties'). De kosten en opbrengsten van riolering vormen een gesloten exploitatie. Afhankelijk van de baten en lasten binnen het onderdeel riolering wordt het exploitatieresultaat gestort in dan wel onttrokken aan de voorziening riolering (per saldo heeft dit dus geen effect op het begrotingsresultaat).

Voornamelijk als gevolg van lagere kapitaallasten valt de storting in de voorziening riolering € 111.000 hoger uit dan in 2021. Bij de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2020 is besloten om ten behoeve van de voortgang van een aantal overlopende zaken vanuit 2020 naar 2021 diverse budgetten opnieuw beschikbaar te stellen voor 2021. Binnen programma 1 betreft dit uitgaven op het gebied van duurzaamheid (zie onderdeel 'duurzaamheid') Diverse kleinere verschillen (< € 40.000).

18

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Reservemutaties 2022 Hieronder zijn de in 2022 begrote reservemutaties opgenomen die het resultaat na bestemming beïnvloeden. In principe geldt dat reservemutaties incidenteel van aard zijn (met reserves kunnen geen structurele lasten worden gedekt). Uitzonderingen hierop vormen reserves die zijn ingesteld ter dekking van kapitaallasten, waarmee de dekking van de kapitaallasten structureel is geregeld. Per reservemutatie is inzichtelijk gemaakt of het een incidentele (I) of structurele (S) mutatie betreft. Stortingen in de reserves 100.000 Storting in de Reserve Meerjarige Uitgaven van Incidentele Aard t.b.v. het opstellen van een omgevingsvisie (I) 100.000 Totaal stortingen programma 1

Onttrekkingen aan de reserves 0 N.v.t. 0 Totaal onttrekkingen programma 1

VERBONDEN PARTIJEN

Aan de realisatie van de doelstellingen “Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk” leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Nazorg gesloten stortplaatsen Bavel-Dorst en Zevenbergen • Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) Voor een gedetailleerd overzicht verwijzen wij naar de paragraaf ‘Verbonden Partijen’.

19

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk Wonen in een fijne omgeving die prettig en veilig voelt is een belangrijke pijler van het dagelijks welzijn. Met elf woonkernen is daar binnen de gemeente dan ook dagelijks aandacht voor. Met de juiste woningen, beschikbare voorzieningen, een goede bereikbaarheid, een gevoel van veiligheid en gezondheid en een aangename sociale omgeving.

THEMA WONEN Ambitie Onze ambitie is om het aantal inwoners in onze gemeente op z'n minst op peil te houden en bij voorkeur nog verder toe te laten nemen. Een belangrijke voorwaarde hierbij is dat tijdig voldoende woningen worden gerealiseerd die aansluiten bij de eisen en wensen van zowel de huidige inwoners als toekomstige inwoners. Woningbouw staat dan ook hoog op de prioriteitenlijst. Gezien de grote opgave die er ligt, investeren we fors in bouwen. We hebben de ambitie om de te bouwen woningen grotendeels te realiseren in de periode 2020-2030, inclusief de extra woningen in het kader van Logistiek Park Moerdijk. Daarbij gaan we actief op zoek naar partijen die willen bouwen. Bij wat en hoe we bouwen is de vraag het leidend principe. Levensloopbestendig, veilig en duurzaam gelden overigens altijd als basisprincipe, bij zowel de huidige als nieuw te bouwen woningen. Om Moerdijk voor jongeren aantrekkelijk te houden, stimuleren we het aanbod aan goedkope en betaalbare woningen en continueren we de starterslening. Om een aantrekkelijke woonomgeving te kunnen blijven aanbieden, maar ook om nieuwe inwoners aan te trekken ontwikkelen we aansprekende woonconcepten. Dit betreft zowel architectuur en inrichting als duurzaamheidsaspecten.

Randvoorwaarden • Intensieve samenwerking met direct betrokken partners, zoals woningcorporaties, zorginstellingen, makelaars, ontwikkelaars, Energiek Moerdijk, Wonen met Gemak en Inbraakproof

• Juiste fasering in de realisatie van de woningbouwopgave is een belangrijk uitgangspunt om concurrentie tussen of binnen kernen te voorkomen • We staan open voor een versnelling van de bouwopgave en geven voorrang aan bouwplannen die snel gerealiseerd kunnen worden • Nieuwbouwwoningen voldoen aan GPR, Woonkeur en het Politiekeurmerk Veilig Wonen

Risico’s • Demografische ontwikkelingen vragen om een ander kwalitatief woningbouwprogramma. Op basis van het woningbehoefteonderzoek gaan we aan de slag met de woonvisie en daaropvolgend het herijken van het woningbouwprogramma. Ook de mogelijkheden tot versnellen betrekken we daarbij. • De opgave om ook goedkoop en betaalbaar te bouwen levert een spanningsveld op met de kwaliteitseisen en de financiële haalbaarheid van woningbouwlocaties. Per ontwikkeling zoeken we naar een passende balans. • Bezwaren vanuit omwonenden en initiatiefnemers kunnen van invloed zijn op het realiseren van de doelen op gebied van Wonen, zowel voor reguliere woningen als locaties voor huisvesting van arbeidsmigranten. • Bij de Startersregeling en de stimuleringsregeling gaat het weliswaar om revolverende fondsen, maar toch kan het bij blijvende of toenemende populariteit nodig zijn om de raad voor te stellen extra krediet beschikbaar te stellen.

20

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Strategisch doel: We proberen huidige bewoners te behouden en nieuwe inwoners aan te trekken

Operationeel doel: Inzetten op het tijdig realiseren van voldoende woningen om in de behoefte van huidige en toekomstige inwoners te voorzien. Daarbij is speciale aandacht voor starters en inwoners met een zorgvraag

Operationeel doel: Ruimte bieden aan innovatieve woonconcepten en bijzondere woonmilieus, zodat Moerdijk zich ook als woongemeente voor een specifieke doelgroep onderscheidt

Operationeel doel: Faciliteren van het treffen van verbetermaatregelen in de bestaande woningvoorraad die bijdragen aan het wooncomfort, de levensloopbestendigheid, de veiligheid en de duurzaamheid van een bestaande woning

Prestaties 2022 • Start uitvoering woonvisie • Prestatieafspraken 2023 tussen Woonkwartier, Huurdersvereniging Fijn Wonen, Gemeente Halderberge en Gemeente Moerdijk • Startdocument integrale gebiedsontwikkeling Zevenbergen Oost • Onder andere in de projecten Bosselaar Zuid in Zevenbergen, Waterwijk in Fijnaart en Plein 1940 in Zevenbergschen Hoek worden woningen in aanbouw genomen en opgeleverd • Realisatie huisvesting arbeidsmigranten voor short- en midstay

Nieuwe ontwikkelingen Kadervoorstel urgentieregeling Tijdens de behandeling van de begroting 2022 is een voorstel aangenomen om te onderzoeken op welke wijze de gemeente zelf de regie in handen kan nemen bij urgentie-aanvragen. Uitgangspunt is daarbij dat aanvragers een besluit krijgen in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Huisvesting arbeidsmigranten Als uitwerking van de vastgestelde integrale aanpak arbeidsmigratie Moerdijk 2020 hebben we in 2021 voor short- en midstay de beleidskaders vastgesteld. Het gaat om ‘Afwegingskader passendheid locaties’ en ‘Voorwaarden voor realisatie, exploitatie en beheer

van huisvesting arbeidsmigranten’. De huisvesting van arbeidsmigranten is vergunningplichtig gemaakt met de verordening huisvesting arbeidsmigranten. Op basis van deze kaders kunnen we in 2022 huisvesting voor arbeidsmigranten realiseren die is afgestemd op de behoeften van arbeidsmigranten, verspreid over meerdere locaties en afgestemd op de omvang van de kernen. Projectorganisatie op orde voor versnellingsopgave (inclusief Zevenbergen Oost) In de kadernota is geschetst dat we in het kader van de versnellingsopgave gestart zijn met de integrale gebiedsontwikkeling Zevenbergen Oost. Deze ontwikkeling is voorzien in de Structuurvisie Moerdijk 2030 en bestaat uit de realisatie van woningbouw en het vervolmaken van de rondwegenstructuur rondom Zevenbergen (inclusief spoortunnel). In de huidige eerste fase van het project gaat het om de verkenning van ontwikkelmogelijkheden en projectdefinitie, zodat we in december een startdocument inclusief overeenkomsten met betrokken ontwikkelende partijen in het gebied kunnen opleveren. Dit betekent dat besluitvorming hierover (inclusief het benodigde uitvoeringskrediet) begin 2022 kan plaatsvinden. Er is in 2021 capaciteit beschikbaar gemaakt om voortvarend met de eerste fase van deze ontwikkeling aan de slag te kunnen. We verwachten dat er voor de fase vanaf 2022 een behoorlijke voorinvestering nodig is, voor de dan in te

21

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

richten projectorganisatie. De gemeenteraad ontvangt daarom bij het startdocument een voorstel voor een uitvoeringskrediet. In dit stadium kunnen we echter nog geen indicatie van de omvang van de benodigde voorinvestering maken.

Effectindicatoren · Ontwikkeling inwoneraantal en aantal huishoudens · Ontwikkeling woningvoorraad · Aantal verstrekte startersleningen · Aantal verstrekte stimuleringsleningen · Aantal gerealiseerde huisvestingsplaatsen voor arbeidsmigranten in short- en midstay

THEMA BEREIKBAARHEID EN VERKEERSVEILIGHEID Ambitie

Randvoorwaarden

De bereikbaarheid van de voorzieningen in onze dorpen en stadjes, van het Haven- en Industrieterrein en de aanpalende gemeenten blijft een nadrukkelijk aandachtspunt. Voor bedrijven is bereikbaarheid een belangrijke vestigingsvoorwaarde, onder meer voor het vinden van gekwalificeerd personeel. Voor werk- en woningzoekenden is bereikbaarheid van de werk- en woonlocatie eveneens een zwaarwegend aspect bij de keuze voor een baan. Bereikbaarheid van voorzieningen zoals winkels en sportaccommodaties tenslotte, is belangrijk om prettig en comfortabel te kunnen wonen en ondernemen.

Intensieve en constructieve samenwerking met direct betrokken partners op het gebied van bereikbaarheid en verkeersveiligheid: Havenbedrijf Moerdijk, bedrijven, Provincie Noord-Brabant, Regio West- Brabant, Rijkswaterstaat, ProRail, NS, Ministerie van I&W, VVN, basis- en middelbare scholen en (verkeerswerkgroepen van de) gebiedstafels.

We werken met partners aan nieuwe vormen van openbaar vervoer naar het industrieterrein en aan een pilot voor nieuwe vormen van openbaar vervoer tussen onze dorpen en stadjes. Bereikbaarheid is ook bereikbaarheid en toegankelijkheid van accommodaties en voorzieningen (zie betreffende thema). Onze ambitie is om Station Lage Zwaluwe te ontwikkelen tot een HUB. Dit met het oog op de bereikbaarheid van het nieuwe bedrijventerrein Logistiek Park Moerdijk voor zowel de woon- als werkrelaties. Ook het huidige bedrijventerrein wordt hiermee beter bereikbaar evenals mogelijke toeristische ontwikkelingen als NL Delta.

Verkeersonveilige situaties worden voor een relatief klein deel veroorzaakt door de inrichting van de weg, voor een nog kleiner deel door defecten aan voertuigen. Verreweg het grootste deel wordt veroorzaakt door gedrag. Het gedrag van verkeersdeelnemers is daarom essentieel voor een verkeersveilige omgeving.

Risico’s De coronapandemie heeft een groot effect gehad op het gebruik van het openbaar vervoer. Het aantal reizigers is meer dan gehalveerd. De komende tijd wordt ingezet op herstel waardoor de financiële flexibiliteit in de reguliere budgetten bij de provincie minimaal is. Mogelijk wordt voor pilots een grotere bijdrage aan de gemeenten gevraagd. Hiervoor hebben we geen middelen beschikbaar.

22

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Strategisch doel: Woningen en (noodzakelijke) voorzieningen zijn goed en veilig bereikbaar

Operationeel doel: Nadelige (verkeers)effecten in de woonkernen zoveel mogelijk reduceren

Operationeel doel: Verbetering OV, ook voor kwetsbare doelgroepen (o.a. statushouders, uitkeringsgerechtigden en mensen met een beperking)

Operationeel doel: Optimalisatie fietsverbindingen

Operationeel doel: Optimalisatievoetpaden voor kwetsbare deelnemers

Operationeel doel: Inzetten op kleinschalige vervoersmogelijkheden tussen kernen

Strategisch doel: Werklocaties zijn goed en veilig bereikbaar voor zowel personen als goederen

Operationeel doel: Verbeteren bereikbaarheid Haven- en Industrieterrein Moerdijk door ontwikkeling HUB Lage Zwaluwe

Operationeel doel: We blijven inzetten op lange termijn oplossingen voor personenvervoer naar het Haven- en Industrieterrein samen met de bedrijven en inzet van Brabants Mobiliteitsnetwerk

Operationeel doel: We zetten in op een nieuwe of grotere truckparking binnen de gemeente Moerdijk, samen met partners (RWS, RWB en Provincie)

Operationeel doel: Knelpunten rijkswegen (A16 met knooppunten Klaverpolder en Zonzeel en A17 bij Entree Haven- en Industrieterrein) reduceren

23

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Strategisch doel:

Operationeel doel:

De buurt is (verkeers)veilig

Extra aandacht voor fietsers. Inzet op een duidelijk en uniform ingericht fietsroutenetwerk naar voorzieningen

Operationeel doel: We weren sluipverkeer uit de kernen en realiseren nieuwe verbindingen

Operationeel doel: We willen veilige looproutes

Operationeel doel: We gaan de drukte en overlast op de wegen in het buitengebied tegen

Operationeel doel: We stimuleren verkeersveilig gedrag

Prestaties 2022 • Een perspectief en een plan van aanpak voor de hub Lage Zwaluwe • Een visie en indien nodig een plan van aanpak voor het verkeersveiliger maken van de schoolomgevingen

Effectindicatoren • Aantal gebruikers Bravoflex (afgezet tegen de kosten) • Beeld over het sluipverkeer in Moerdijk en Zevenbergschen Hoek • Waardering alternatieve vervoersvormen wat betreft bereikbaarheid Haven- en Industrieterrein • Waardering inwoners voor reconstructie entree Zevenbergen bij Hazeldonkse Zandweg

Nieuwe ontwikkelingen Openbaar vervoer Het voorzieningenniveau in de kleine kernen is kwetsbaar, ook het openbaar vervoer naar deze kernen. We vinden dat deze voorzieningen voor iedereen bereikbaar moeten zijn. Vanuit kleine kernen moeten voorzieningen buiten deze kernen goed bereikbaar zijn. Denk hierbij aan ziekenhuis, scholen, bibliotheek, winkels, theater, sport, etc. De komende jaren gaat het openbaar vervoer veranderen. Het openbaar vervoer gaat van een ‘dienst’ naar een ‘service’. Op drukke tijden via een dienstregeling, op rustige tijden op afroep. De huidige

pilot met Bravoflex is een voorbeeld van vervoer op afroep. Wat vanaf 2024 het basisniveau gaat worden is nog niet duidelijk en wordt de komende tijd door de provincie in overleg met de regio bepaald. Gemeenten krijgen de vrijheid om te kiezen voor een zogeheten gemeentelijke plus. Een voorbeeld van een gemeentelijke plus kan zijn dat studenten ook na 19.00 uur nog gratis met de bus kunnen reizen in de gemeente. Uitgaande van de ervaringen met de pilot Bravoflex reserveren we vanaf 2024 jaarlijks € 25.000 om invulling te geven aan de gemeentelijke plus in de gemeente Moerdijk. Het reguliere openbaar vervoer krijgt steeds meer een raakvlak met het collectief vervoer (deurtaxi) van WMOcliënten. In 2022 staat vooralsnog de intentie om een gezamenlijke aanbesteding te doorlopen op het Flexcontract. In dit contract zitten de OV-producten HUB en Haltetaxi. Hubs In de regionale 'transitiestrategie gedeelde mobiliteit’ van de provincie Noord- Brabant zijn in onze gemeente 5 zogenaamde hubs opgenomen. Hubs zijn overstapvoorzieningen voor openbaar vervoer met aanvullende diensten, bijvoorbeeld deelfietsen, wifi of een pakketmuur, waar je na je rit je bestelde pakketjes op kan halen. Station Lage Zwaluwe en station Zevenbergen staan benoemd als regionale hub. Samen

24

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

met de provincie, NS, ProRail, Arriva en de gemeente Drimmelen werken we aan een perspectief voor station Lage Zwaluwe om te komen tot de invulling van de hub. Voor de doorontwikkeling van station Zevenbergen zien we mogelijkheden om dit te koppelen met de gebiedsontwikkeling aan de oostkant. Nabij Willemstad is een snelweghub langs de A4 gepland. Hier zien we nu combinatiemogelijkheden met geplande werkzaamheden aan de Heinenoordtunnel in de zomer van 2023. De hubs in Fijnaart en Klundert laten we meeliften met de centrumontwikkelingen.

uitgewerkt en ook in de praktijk gebracht worden. Het gaat hierbij om maatregelen aanvullend op de herinrichting. Denk hierbij aan monitoring, gedragsbeïnvloeding, smart mobility. De lessen die we er leren nemen we mee in de diverse ontwikkelingen aan de oostkant van de gemeente. Op deze manier zijn we blijvend in gesprek met inwoners in een gebied waar veel ontwikkeld wordt de komende jaren. We zijn dan in staat om adequaat in te spelen op effecten van deze ontwikkelingen op het verkeerssysteem. In de begroting is hiervoor in 2022 een bedrag opgenomen van € 50.000. In de jaren 2023 t/m 2025 steeds € 10.000.

Verkeersborden We hebben alle verkeersborden in de gemeente geïnventariseerd. Op basis van de resultaten zorgen we de komende 3 jaar dat het areaal klopt, zodat de situatie voor alle verkeersgebruikers duidelijk is en voldoet aan de huidige wet- en regelgeving.

Onderhoud aan historische objecten en kademuren Op dit moment wordt een Meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) opgesteld voor de historische objecten en kademuren in onze gemeente. De uitkomsten hiervan zijn nog niet bekend. Wel is de aanname dat er de komende jaren fors meer budget nodig is voor het (achterstallig) onderhoud. In de meerjarenbegroting is voor 2022 een extra bedrag opgenomen van € 300.000. Dit bedrag loopt tot en met 2024 jaarlijks met € 100.000 op tot uiteindelijk € 500.000. Of deze bedragen toereikend zijn, zal blijken uit het MJOP.

Verkeersveiligheid en leefbaarheid Zevenbergschen Hoek Op dit moment werkt een extern bureau met inwoners concrete voorstellen uit om sluip- en vrachtverkeer in Zevenbergschen Hoek zo veel mogelijk terug te dringen. Vanaf 2022 zullen een aantal van deze concrete plannen

25

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

THEMA VEILIGE BUURT Ambitie Iedere inwoner heeft recht op een veilige leefomgeving en moet zich ook veilig kunnen voelen in de eigen buurt. Als gemeente werken we hieraan met onze veiligheidspartners, maar ook met inwoners, ondernemers en woningbouwcorporaties, scholen en zorginstellingen. Projecten als de buurtpreventieteams, WhatsApp-groepen en de keurmerken Veilig Wonen en Veilig Ondernemen juichen we van harte toe en waar mogelijk ondersteunen we ze. Een sterke sociale cohesie draagt bij aan het veiligheidsgevoel en het gevoel van erbij horen, je thuis voelen en wat je voor je buurt wilt betekenen. We willen criminaliteit en overlast in de verschillende kernen tegengaan en daarnaast het veiligheidsgevoel van inwoners versterken. Handhaving en toezicht tijdens drukke evenementen breiden we uit.

Risico’s Risico’s op kapitaalvernietiging en gevaarlijke situaties sterk verminderd Het risico op onverwacht hoge kosten als gevolg van kapitaalvernietiging of gevaarlijke situaties in de openbare ruimte is sterk verminderd. Aan de ene kant omdat we met actuele inspecties een actueel beeld hebben gekregen van ons areaal. Maar ook

Strategisch doel:

doordat de gemeenteraad op basis van deze inzichten inmiddels beheerplannen heeft vastgesteld met een adequate financiering. De komende jaren komt stap voor stap steeds beter in beeld hoe het gesteld is met het beheer in de openbare ruimte, maar tot het zover is, moeten we rekening houden met een financieel risico in het weerstandsvermogen. Daarnaast blijft het reguliere risico op onverwachte zaken bestaan, zoals bodemverontreiniging en niet gesprongen explosieven. Risico’s bij het op orde brengen van het beheer van de openbare ruimte We zien over de hele linie van de uitvoering in de openbare ruimte twee belangrijke risico’s. Ten eerste lijkt het personeelstekort groter te worden. Voor zowel medewerkers in eigen dienst als inhuur is het moeilijk om nieuwe mensen aan te trekken van voldoende kwaliteit. We zijn volop bezig om eigen mensen op te leiden, maar dat alleen gaat in 2022 nog niet leiden tot een volledige bezetting. Dat brengt een planningsrisico met zich mee, voor een werkgebied waar we in de uitvoering achterlopen. Ook zien we personeelstekorten bij aannemers en bijvoorbeeld nutspartijen. Daarnaast zien we op een aantal materialen en grondstoffen die we veel gebruiken, zoals PVC en bitumen, de prijzen exponentieel stijgen. Dit kan van invloed zijn op nu opgestelde kostenramingen en op de toereikendheid

Operationeel doel: Inwoners kennen elkaar en zorgen voor elkaar (zie ook programma 4)

We hebben veilige kernen met een sterke sociale structuur

Operationeel doel: Boa’s en wijkagenten zijn zichtbaar en wijktoezichtsprojecten worden uitgebreid

Operationeel doel: Buurtpreventieteams worden nog effectiever en efficiënter ingezet. Deze werken nog beter samen met wijkagenten, boa’s en wijkconsulenten

Operationeel doel: Tegengaan huiselijk geweld, voorkomen burenoverlast, opvang personen met verward gedrag

26

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Strategisch doel:

Operationeel doel: Verloederde plekken worden aangepakt en ingericht

De buurt is goed ingericht, schoon en heel

Operationeel doel: Er wordt gestructureerd toegewerkt naar de kwaliteit van het onderhoudsniveau dat is afgesproken

Operationeel doel: Voldoende sport- en speelruimte

Operationeel doel: Duurzame en goed functionerende openbare verlichting van de openbare weg. Meer aandacht voor verlichting van “onveilige plaatsen”

Operationeel doel: Ruimte voor waterberging en klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte

Operationeel doel: Samen met onze inwoners zorgen voor meer bewustwording over het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en over het belang van duurzaam beheer voor de dagelijkse staat van onderhoud

van budgetten. Een ander risico is het niet leverbaar zijn van materialen. Hierdoor kan het nodig zijn projecten uit te stellen. Tot slot zullen genoemde risico’s ook effect hebben op aanbestedingen in dit kader. Op dit moment loopt er een aanbesteding voor groenbeheer. Via de bestuursrapportages informeren we de gemeenteraad over de ontwikkeling van deze risico's.

Prestaties 2022 • Uitvoering werken die zijn opgenomen in de paragraaf kapitaalgoederen • Eigen verantwoordelijkheid van inwoners voor openbare ruimte wordt gestimuleerd door de publiekscampagne openbare ruimte voort te zetten • Aanvullen beheerplan civieltechnische kunstwerken met MJOP kademuren en objecten • Herzien Groenbeheerplan (MJOP groenbeheer) • Opstellen nieuwe nota districtelijke integrale veiligheid

Nieuwe ontwikkelingen Ontwikkelingen openbare verlichting In 2021 hebben we een aantal lichtmasten opnieuw

geïnspecteerd en aan de hand daarvan hebben we een actueel beeld van restlevensduur. In afwachting van de inspectie hebben we de werkzaamheden even uitgesteld waardoor een achterstand is ontstaan. In 2022 werken we de achterstand bij met betrekking tot het vervangen en verduurzamen van de openbare verlichting. In 2022 komen we ook met een nieuw voorstel voor vervangingen voor 2023 en verder.

Effectindicatoren • Afname huiselijk en openbaar geweld t.o.v. 2019 • Afname aantal woninginbraken t.o.v. 2019 • Veiligheidsgevoel bij inwoners vergoot t.o.v. 2019 • Tevredenheid inwoners openbare ruimte vergroot t.o.v. 2019 • Tevredenheid van afhandeling van meldingen • Aantal meldingen openbare ruimte • Het areaal dat op het vastgesteld kwaliteitsniveau ligt

27

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

THEMA ACCOMMODATIES EN VOORZIENINGEN Ambitie

Risico's

Maatschappelijke voorzieningen en accommodaties dragen als centrale ontmoetingsplaatsen bij aan de gemeenschapszin. Goede bereikbaarheid, multifunctioneel gebruik en een goede kwaliteit staan de komende periode centraal.

• We zien dat maatschappelijke voorzieningen onder druk staan, met name in de kleine kernen. Dit kan invloed hebben op de leefbaarheid van een kern. • Exploitatie van nieuwe scholen/ MFA’s In 2021 en 2022 vindt er besluitvorming plaats over de nieuwbouw van multifunctionele accommodaties in Zevenbergschen Hoek en in Willemstad. In de huidige exploitatie zijn budgetten beschikbaar voor de exploitatie van deze voorzieningen, maar of deze budgetten toereikend zijn voor de toekomstige exploitaties is nog niet duidelijk. De financiële gevolgen van de exploitatie van deze gebouwen zal onderdeel zijn van de besluitvorming door de gemeenteraad.