Jaarstukken 2025 (11-6-2026)

Jaarstukken 2025 Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025

Inhoudsopgave Aanbiedingsnota ..................................................................................................................................... 4 Inleiding............................................................................................................................................... 5 Bestemming resultaat ......................................................................................................................... 9 Financiele samenvatting ................................................................................................................... 11 Jaarverslag............................................................................................................................................. 13 Programma's ..................................................................................................................................... 14 Programma 1: Vitale dorpen in Midden-Delfland ........................................................................ 15 Programma 2: Bestuur en veiligheid............................................................................................. 23 Programma 3: Beheer, verkeer en milieu .....................................................................................

32 Programma 4: Onderwijs .............................................................................................................. 52 Programma 5: Sociaal Domein en Welzijn .................................................................................... 56 Programma 6: Economische en sociale zaken .............................................................................. 66 Programma 7: Ruimtelijke ordening, ontwikkeling en ................................................................. 74 Algemene dekkingsmiddelen ........................................................................................................ 87 Overhead....................................................................................................................................... 90 Paragrafen......................................................................................................................................... 94 Bedrijfsvoering .............................................................................................................................. 95 Financiering ................................................................................................................................. 103 Grondbeleid ................................................................................................................................

113 Lokale heffingen.......................................................................................................................... 119 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 125 Verbonden partijen ..................................................................................................................... 131 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................ 159 Wet open overheid ..................................................................................................................... 167 Jaarrekening ........................................................................................................................................ 168 Overzicht van baten en lasten en toelichting ................................................................................. 169 Overzicht aanwending bedrag onvoorzien ..................................................................................... 172 Overzicht incidentele/structurele baten en lasten ......................................................................... 173 Balans ..............................................................................................................................................

182 Toelichting op de balans ................................................................................................................. 186 Rechtmatigheidsverantwoording ................................................................................................... 210 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ...................................................................... 212 Wet normering bezoldiging topfunctionarissen ............................................................................. 217 Gebeurtenissen na balansdatum .................................................................................................... 218 Single information, Single audit (SiSa) ............................................................................................ 219

2

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025 Gerealiseerde baten en lasten per taakveld ................................................................................... 234 Bijlagen................................................................................................................................................ 237 Beleidsindicatoren .......................................................................................................................... 238 Incidentele subsidies ....................................................................................................................... 239 Rapportage interbestuurlijk toezicht .............................................................................................. 241 Staat van reserves en voorzieningen .............................................................................................. 242 Overige gegevens ................................................................................................................................ 257 Overige gegevens ............................................................................................................................ 258 Controleverklaring van de onafhankelijk accountant ..................................................................... 259

Gemeente Midden-Delfland

3

Jaarstukken 2025

Aanbiedingsnota

4

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025

Inleiding Voor u ligt de jaarrekening 2025. Het jaar waarin we de balans opmaken van de huidige bestuursperiode. We sluiten het jaar 2025 af met een positief resultaat van € 0,76 miljoen. Dit is € 0,33 miljoen meer dan bij de 4e periodieke begrotingswijziging was voorzien. In deze jaarrekening doen we het voorstel om € 0,41 miljoen in 2026 weer beschikbaar te stellen voor projecten die in 2025 niet (volledig) zijn uitgevoerd. Na verwerking van het resultaat over 2025 en dit voorstel, komt de algemene reserve uit op € 11,85 miljoen. U leest hierover meer bij 'bestemming resultaat'. We laten hiermee een financieel gezond huis achter, al blijven de onzekerheden vanuit het Rijk en de stijgende kosten door geopolitieke spanningen een punt van voortdurende aandacht. De maatschappelijke oogst van 2025 Achter deze cijfers gaat een jaar schuil waarin we volop hebben geïnvesteerd in onze dorpen. Onze focus lag op het vlot trekken van langlopende dossiers en het versterken van de sociale basis: •

Wonen en Ruimte: De forse achterstanden in omgevingsvergunningen zijn nagenoeg weggewerkt, wat onze dienstverlening direct verbetert. Het centrumplan Den Hoorn is vergund en we hebben belangrijke stappen gezet voor woningbouw op locaties zoals Keenenburg V en de Kasteellaan. Met de Dorpenvisie hebben we, samen met een breed gedragen participatieproces, de koers voor de toekomst van onze kernen ingezet. • Samenleving, zorg en onderwijs: De zorg voor onze inwoners en de toekomst van onze jeugd stonden centraal. Met de opening van de WIJ-punten in alle kernen en het gratis vervoer door De Mus houden we ondersteuning dichtbij en laagdrempelig. De uitvoering van het Integraal Huisvestingsprogramma (IHP) voor onze scholen is gestart; daarmee kan de vernieuwing van De Schutse en de Mariaschool worden gestart. Ook is het participatiebeleid, inclusief het inwonersinitiatief, vastgesteld. Hiermee borgen we dat inwoners meer invloed hebben op hun leefomgeving en dat hun initiatieven de ruimte krijgen. Dit versterkt de samenwerking tussen de samenleving en het bestuur. • Leefomgeving en bereikbaarheid: We hebben ingezet op kwaliteit in de openbare ruimte, onder meer door herziene groenbestekken en verduurzaming van gemeentelijk vastgoed. Een specifiek succes is het behoud van de cruciale buslijn 33, die dankzij onze gezamenlijke inzet voor de bereikbaarheid van de dorpen behouden bleef.

• Sport en verbinding: De herinrichting van sportpark Schipluiden komt tegemoet aan een langgekoesterde wens van de verenigingen en geeft hen weer toekomstperspectief. Daarnaast hebben we met extra impulsen voor '80 jaar vrijheid' en de nieuwe subsidieregeling voor cultuur ingezet op de onderlinge verbinding tussen inwoners. Eind 2025 heeft de gemeente middelen beschikbaar gesteld waarmee de kunstgras voetbalvelden in alle drie de dorpen deze zomer worden vernieuwd U leest meer over de gerealiseerde doelen, de uitgevoerde projecten en welke kosten daartegenover stonden in de programma's en paragrafen. Een toegankelijke en weerbare organisatie In 2025 hebben we fors geïnvesteerd in de kwaliteit van onze eigen organisatie. Met het programma 'Heldere Taal' werken we aan begrijpelijke communicatie die aansluit bij de behoeften van onze inwoners. Dit gaat hand in hand met de digitale toegankelijkheid (Wmebv). Tegelijkertijd is de 'achterkant' van de gemeente verstevigd; de afronding van het programma Eigentijdse ICT en de nieuwe SIEM/SOC-beveiliging maken onze organisatie modern, toekomstbestendig en weerbaar tegen cyberdreigingen. Deze combinatie van begrijpelijke taal en betrouwbare techniek vormt de basis voor een eigentijdse overheid.

Gemeente Midden-Delfland

5

Jaarstukken 2025 Rechtmatigheid en getrouw beeld In de rechtmatigheidsverantwoording leggen wij verantwoording af over de naleving van de financiële regels. De accountant bevestigt dat de jaarrekening 2025 een getrouw beeld geeft van ons vermogen en het resultaat. De bijbehorende controleverklaring met een goedkeurend oordeel is toegevoegd aan de Jaarrekening. Tot slot Met deze jaarrekening bieden wij u een transparante en heldere weergave van onze financiële gang van zaken in 2025; een jaar waarop wij met een positief gevoel terugkijken. De behaalde resultaten getuigen van doelgerichte inzet en laten zien dat we niet alleen op de winkel hebben gepast, maar actief hebben gebouwd aan een leefbaar, sociaal en financieel gezond Midden-Delfland. Wij danken de raad voor de constructieve samenwerking die dit resultaat mogelijk heeft gemaakt en blijven ons, samen met onze inwoners en partners, onverminderd inzetten voor een gezonde en duurzame toekomst van onze gemeente.

Begroting De gemeenteraad heeft de begroting 2025-2028 op 12 november 2024 vastgesteld. De begroting liet voor 2025 een positief beeld zien (€ 1.100.212). Dit maakte het mogelijk om onze dienstverlening te continueren en om de voorgestelde plannen uit de kadernota en het collegewerkprogramma te realiseren. Daarnaast waren er, sinds het vaststellen van de kadernota, nog een aantal – deels autonome – wijzigingen geweest. Deze zijn ook verwerkt. Tegelijkertijd bleven de onzekerheden voor de Begroting 2025-2028 onverminderd groot. Economische ontwikkelingen zoals inflatie hadden impact op iedereen en dus ook invloed op onze eigen begroting. Daarbij was er onzekerheid over het rijksbeleid en toegenomen geopolitieke spanningen. Dit was zichtbaar in het meerjarenperspectief van de begroting. Na een positief beeld in 2025 sloot de begroting in de jaren 2026, 2027 en 2028 met een flink nadeel. Dit was voor een groot deel als gevolg van de keuzes die het Rijk heeft gemaakt in de algemene uitkering. Na het aanbieden van de begroting, ontvingen wij de septembercirculaire 2024. De cijfers uit deze circulaire zijn vervolgens verwerkt en vastgesteld in de 1e begrotingswijziging 2025. Voor 2025 kende deze begrotingswijziging een negatief saldo van totaal € -202.826. Het begrotingsaldo en het nieuwe vertrekpunt voor begrotingsjaar 2025 wijzigde hierdoor naar € 897.386.

Financieel resultaat Voor het jaar 2025 stond de gemeente voor een pittige opgave. Desondanks zijn we erin geslaagd veel hiervan te realiseren. Na vaststelling van de 4e periodieke begrotingswijziging 2025, kenden we een begrotingssaldo over 2025 van € 0,43 miljoen. We sluiten 2025 af met een positief resultaat van € 0,76 miljoen. Dit resultaat is het saldo van diverse mee- en tegenvallers. Deze zijn vooral incidenteel van aard en/ of het gevolg van onderbesteding. Alle budgetover -en onderschrijdingen worden binnen de programma's afzonderlijk toegelicht. In het verlengde hiervan is het goed om te noemen dat de Rekenkamercommissie in 2025 onderzoek heeft gedaan naar onderbesteding (deelname landelijk onderzoek). De Rekenkamercommissie rapporteert hierover in 2026. De algemene reserve sluit per 31 december 2025 op een stand van € 11,50 miljoen. Deze kent hiermee een toename (€ 1,72 miljoen) ten opzichte van de stand per 31 december 2024 (exclusief

6

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025 Resultaat Jaarrekening 2025). Deze jaarrekening bevat het voorstel om een bedrag van € 0,41 miljoen weer beschikbaar te stellen in 2026 voor projecten die in 2025 niet (volledig) uitgevoerd zijn. Dit komt ten laste van de algemene reserve. Deze neemt na verwerking van het resultaat over 2025 en het voorstel om budget door te schuiven naar 2026 toe tot € 11,85 miljoen.

Accountantscontrole De accountant is van oordeel dat de jaarrekening 2025 een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2025 en het resultaat over 2025. De controleverklaring is toegevoegd aan de jaarstukken. Hierin leest u dat de jaarrekening 2025 een getrouw beeld geeft van de omvang en samenstelling van zowel de baten, als de lasten over het boekjaar 2025. De activa en passiva per 31 december 2025 zijn in overeenstemming met de geldende voorschriften.

Toekomst We hebben 2025 met een positiever resultaat afgesloten dan verwacht. Deze verbetering van het financiële resultaat is deels het gevolg onderbesteding of nog in 2026 uit te voeren of af te ronden werkzaamheden, maar ook het gevolg van incidentele voordelen (zie ook onder Financiële samenvatting). In de beheersing van onze budgetten, zowel exploitatiebudgetten als investeringskredieten, hebben we wederom stappen gezet en dit proces blijven we voortzetten. Het financieel perspectief voor de komende jaren geeft voor ons, evenals voor alle andere gemeenten, reden tot zorgen. Vooral door de afname van de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de stijgende kosten door prijsontwikkelingen en het steeds complexer worden van uit te voeren taken. Dit zorgt er ook voor dat in 2026, bij het opmaken van de begroting 2027, keuzes moeten worden gemaakt. Ons uitgangspunt is en blijft om te focussen op wat nodig is voor een solide gemeente zonder losse eindjes in bedrijfsvoering of dienstverlening. Dat betekent dat we kritisch blijven op het realisme van onze planningen en ramingen, op onze uitgaven en we terughoudend moeten zijn met extra impulsen of nieuwe ontwikkelingen, omdat de middelen hiervoor schaars zijn. In de Kadernota 2027-2030 gaan we verder in op ons financieel perspectief.

Financieel perspectief en kritische afwegingen Ondanks een sluitende begroting voor 2026 zien wij richting 2029 toenemende financiële druk. De ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds blijft onzeker en er is nog geen duidelijkheid of gemeenten volledig worden gecompenseerd voor (mede)bewindstaken. Nadere informatie verwachten wij bij de meicirculaire. Daarnaast zorgen internationale ontwikkelingen, waaronder geopolitieke spanningen en conflicten in onder andere Iran, voor aanhoudende prijsstijgingen van energie, grondstoffen en bouwkosten. Dit werkt direct en indirect door in onze gemeentelijke uitgaven en zet investeringen onder druk. Met het oog op een nieuwe raadsperiode ligt er een belangrijke opgave voor een nieuwe gemeenteraad en coalitie om hierin duidelijke keuzes te maken. Onze koers blijft daarom: • • •

Focussen op noodzakelijke taken en een solide financiële basis. Kritisch blijven op planning, ramingen en uitgaven. Terughoudend omgaan met nieuwe ontwikkelingen en extra impulsen.

Gemeente Midden-Delfland

7

Jaarstukken 2025 In de Kadernota 2027–2030 werken wij het financieel perspectief en de bijbehorende keuzes verder uit.

Leeswijzer De jaarstukken bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. De jaarrekening is volgens de voorschriften uit het Besluit Begroting en Verantwoording opgebouwd zoals de begroting 2025-2028. Hierin zijn het beleid en de doelstellingen van de gemeente verdeeld over 7 programma’s. Daarnaast leggen we verantwoording af over de algemene dekkingsmiddelen en overheadlasten. Dit zijn voorgeschreven overzichten die apart worden verantwoord in de jaarstukken.

8

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025

Bestemming resultaat Het gerealiseerd resultaat van de jaarrekening 2025 bedraagt € 0,76 miljoen positief. Volgens de regelgeving van het BBV is het positieve resultaat als afzonderlijke post opgenomen onder het eigen vermogen op de balans. Het is de bevoegdheid van de raad om aan te geven hoe dit resultaat wordt bestemd. Voor het jaar 2025 zijn er projecten/ werkzaamheden die niet (volledig) zijn afgerond en hierdoor doorlopen in het jaar 2026. Het budget dat hiermee samenhangt is € 0,41 miljoen. Wij stellen derhalve voor een bedrag van € 0,41 miljoen door te schuiven naar 2026 ten lasten van het resultaat. Voor het resterende saldo van € 0,35 miljoen stellen wij voor dit toe te voegen aan de algemene reserve. Voor een nadere verklaring van het resultaat wordt verwezen naar hoofdstuk 1.4 en de toelichtingen bij de programma’s (hoofdstuk 2.1). Doorschuifbudgetten In onderstaand overzicht (A) staan de doorschuifbudgetten ten laste van het resultaat. Dit overzicht telt op tot een bedrag tot € 0,41 miljoen. De afzonderlijke doorschuifbudgetten worden hieronder in tabel A toegelicht. A. Doorschuifbudgetten t.l.v. resultaat Onkruidbestrijding op verharding Budget groenonderhoud Plankosten project De Kroon Woonzorgvisie Geluid Advieskosten buitengebied Huisvesting onderwijs Huisvesting onderwijs (IHP) Huisvesting onderwijs (VVE) WMO

Bedrag € 35.000 € 85.000 € 50.000 € 63.617 € 28.000 € 28.000 € 23.000 € 47.500 € 23.700 € 30.000 Totaal € 413.817

Toelichting doorschuifbudgetten t.l.v. resultaat Onkruidbestrijding op verharding Tot na de zomer is er zeer beperkt onkruidbestrijding op verharding uitgevoerd vanwege onvoldoende budget voor de aanbesteding van de nieuwe contracten. Nadat er extra budget was toegekend en de nieuwe contracten zijn ingegaan bleek niet al het geplande inhaalwerk haalbaar in de resterende maanden van het jaar. Dit werk loopt door in 2026. Budget groenonderhoud Tot na de zomer is er zeer beperkt groenonderhoud uitgevoerd vanwege onvoldoende budget voor de aanbesteding van de nieuwe contracten. Nadat er extra budget was toegekend en de nieuwe contracten zijn ingegaan bleek niet al het geplande inhaalwerk haalbaar in de resterende maanden van het jaar. Dit werk loopt door in 2026. Plankosten project de Kroon Restant budget plankosten gemeentelijk initiatief inzetten voor meerkosten project de Kroon/Kasteellaan. Gemeente Midden-Delfland

9

Jaarstukken 2025 Woonzorgvisie Budget t.b.v. 'Woonzorgvisie' is in 2025 niet uitgegeven, vanwege regionale vertragingen, budget benodigd om alsnog in 2026 te kunnen uitvoeren. Geluid De werkzaamheden zijn vertraagd en nu gepland voor begin dit jaar. Om het nader onderzoek en de saneringsmaatregelen daadwerkelijk uit te voeren. Hiermee kunnen de eigenaren van de woningen op de saneringslijst geholpen kunnen worden de geluidbelasting te reduceren dan wel weer binnen de norm te krijgen. Advieskosten buitengebied We stellen beleidsregels op voor aanlegwerkzaamheden in het buitengebied. Op dit moment ontbreekt het aan een concreet toetsingskader voor bv. het ophogen van weilanden, het dempen van sloten en het aanleggen van leidingen en verharding. Een concreet toetsingskader komt het landschap, de agrarische sector en onze dienstverlening ten goede en helpt de werkdruk bij afdeling VTH verlagen. De vele handhavingszaken in 2025 hebben geleid tot verplaatsing van dit project naar 2026. Huisvesting onderwijs Kosten voor doorlichting beheer en onderhoudsafspraken multifunctionele gebouwen en onderwijshuisvesting. De opdracht is later gestart en vindt voornamelijk plaats in 2026. Om die reden vragen wij het budget door te mogen schuiven naar 2026 Huisvesting onderwijs (IHP) De opgave in het IHP loopt meerdere jaren.

In 2025 heeft de nadruk en urgentie gelegen op projecten in fase 1 van het IHP en minder in het onderwerp huisvesting algemeen. De algemene inzet is in komende jaren nog nodig. Om die reden verzoeken wij €47.500 door te schuiven naar de begroting van 2026. Huisvesting onderwijs (VVE) De gefactureerde bijdrage 2025 is lager dan de VVE-begroting 2025 en op dit moment is er onvoldoende inzicht in de stand van zaken door het overgaan van het beheer van de VVE naar een nieuwe beheerder. WMO In 2025 is de inzet op inhuur vanwege het uitvallen van een medewerker en noodzakelijke werkzaamheden beperkter geweest dan oorspronkelijk verwacht. Tegelijkertijd zien we dat de benodigde inzet in 2026 lager voortduurt.

10

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025

Financiele samenvatting In dit hoofdstuk leest u de financiële samenvatting van de jaarrekening. Hierin staat eerst het algemene financiële beeld en vervolgens de gemeentelijke belastingen en de gemeentelijke reserves.

Algemeen financieel beeld De jaarrekening 2025 laat een positief resultaat zien van € 758.409. Dit is ten opzichte van het begrotingssaldo 2025 van € 432.154 (na vaststelling van de 4e PBW 2025) een stijging van het resultaat van € 326.256. Het verschil voor het jaar 2025 tussen het werkelijke resultaat ten opzichte van het begrotingssaldo wordt voornamelijk verklaard door: Voordelen: -Vitale Dorpen in Midden-Delfland: Extra inkomsten uit groensubsidies en overige subsidies per saldo € 328.009. -Bestuur en veiligheid: Lagere bijdrage aan de veiligheidsregio Haaglande van € 53.688. -Beheer, verkeer en milieu: Extra inkomsten voor zwerfafval, lagere personele lasten en gunstige afrekening afvalinzameling van in totaal € 210.000. -Onderwijs: lagere lasten voor onderwijsachterstandenbeleid, leerlingenvervoer en lagere lasten vanuit het IHP van in totaal € 236.000. -Economische en sociale zaken: lagere lasten voor sociale werkvoorziening en verstrekte uitkeringen € 365.737. Daarnaast zijn extra huurinkomsten geïnd van in totaal € 39.656. -Algemene dekkingsmiddelen: extra rentebaten van € 31.595. Nadelen: -Bestuur en veiligheid: overschrijding op de lasten door extra storting in de voorziening wethouderspensioenen en extra kosten voor uitbetaalde vergoedingen € 314.230.

-Economische en sociale zaken: lagere opbrengst gerealiseerd dan begroot uit teruggevorderde schulden van in totaal € 68.026 -Ruimtelijke ordening, ontwikkeling en volkshuisvesting: een nadeel van €450.000 doordat wij uitgevoerde werkzaamheden voor particuliere initiatieven niet kunnen doorbelasten (U = uitgaven, I = inkomsten) *De verschillen per programma zijn nader gespecificeerd en toegelicht in de programmaverantwoording. Hierin wordt per taakveld inzicht gegeven in de belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de begroting en de onderliggende oorzaken. Uit onderstaand overzicht blijkt het verloop van de begrotingssaldo in het jaar 2025.

Toelichting Begroting 2025 1e begrotingswijziging 2025 2e begrotingswijziging 2025 3e begrotingswijziging 2025 4e begrotingswijziging 2025 7e begrotingswijziging 2025 PBW 2025-1

Gemeente Midden-Delfland

Mutaties begroting 2025 € 1.100.212 € - 202.826 € - 212.000 € 25.774 € - 250.606 € - 98.000 € -758.866

11

Jaarstukken 2025 Toelichting PBW 2025-2 PBW 2025-3 PBW 2025-4 Saldo

Mutaties begroting 2025 € 464.818 € - 249.050 € 612.701 € 432.154

Analyse resultaat De belangrijkste oorzaken van de toename van het begrote resultaat is in onderstaande tabel weergegeven.

Analyse resultaat: Programma Begrotingsoverschot boekjaar 2025 01: Vitale dorpen in Midden-Delfland 2025 02: Bestuur en veiligheid 03: Beheer, verkeer en milieu 04: Onderwijs 05: Welzijn en Wmo 06: Economische- en sociale zaken 07: Ruimtelijke ordening, ontw. en volkshuisvesting Algemene dekkingsmiddelen Overhead Totaal

Bedrag € 432.153

Voordelig/nadelig Voordelig

€ 215.108

Voordelig

€ 231.451 € 28.639 € 216.078 € 1.045.358 € 342.802

Nadelig Voordelig Voordelig Voordelig Voordelig

€ 651.552

Nadelig

€ 578.791 € 59.631 € 758.409

Nadelig Nadelig Voordelig

Ontwikkeling eigen vermogen Het saldo 2025 kan kort als volgt worden weergegeven: Omschrijving Totaal saldo baten en lasten (mutaties jaarrekening) Mutaties reserves jaarrekening Jaarrekening

Resultaat 2025 € 2.816.298 (nadelig) € - 3.574.707 (voordelig) € - 758.409 (voordelig)

In de jaarrekening is in de tabellen een nadere uitsplitsing opgenomen.

12

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025

Jaarverslag

Gemeente Midden-Delfland

13

Jaarstukken 2025

Programma's

14

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025

Programma 1: Vitale dorpen in Midden-Delfland Programma 1: Vitale dorpen in Midden-Delfland Beleidsdoel Versterken en behouden van de kwaliteit van 1. het open agrarisch cultuurlandschap van Midden-Delfland en 2. de vitale dorpen in Midden-Delfland.

Wat willen we bereiken? Hernieuwde focus en energie Midden-Delfland is een groene gemeente met een unieke positie als groen gebied in een stedelijke omgeving. In de afgelopen twintig jaar is gekoesterd en ontwikkeld wat Midden-Delfland uniek maakt. Het landschap, de fijnschaligheid en de prettige manier van leven. De bevestiging van het belang van deze eigenschappen vinden wij in het Cittaslow-lidmaatschap en de toekenning van de status 'Bijzonder Provinciaal Landschap'. De kwaliteiten komen ook terug in de speerpunten van de gebiedsvisie Midden-Delfland 2025. Onze insteek is om met hernieuwde focus en energie ons samen met onze inwoners, ondernemers en verenigingen in te zetten voor onze dorpen. Dat doen we ook met onze regionale partners voor ons bijzonder provinciaal landschap Midden-Delfland. Behouden en versterken van het waardevolle agrarische cultuurlandschap Het landschap van Midden-Delfland is belangrijk voor de leefomgeving van onze eigen inwoners en ook voor de regio. Midden-Delfland heeft recreatiegebieden aan de randen van steden, natuurgebieden in het zuidelijke deel en een agrarisch kerngebied. Het behoud en versterking van de kwaliteiten die hiermee samenhangen vereisen een gevarieerde aanpak waarbij de gemeente en partners van de Landschapstafel samenwerken. We ontwikkelen verschillende programma's, projecten en initiatieven om de doelen te bereiken.

Het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland blijft een levendig landschap waar mensen kunnen recreëren. Het benadrukt de waarde van het open cultuurlandschap met erfgoed en landbouwactiviteiten. We gebruiken gebiedsmarketing om het landschap en de streekproducten bekend te maken en het voortbestaan van Midden-Delfland te bevorderen. Het duurzame economische verdienmodel voor de landbouw, voornamelijk melkveehouders, in het agrarisch kerngebied is erg belangrijk. Het programma Duurzaam Boer Blijven stimuleert kringlooplandbouw en betaalde landschapsdiensten. Daarmee maken we de landbouwsector duurzaam en sluit deze beter aan sluiten bij de stedelijke omgeving. Financiële middelen en de groei van de productie en afzet van lokaal voedsel zijn essentieel voor de boeren. Zij kunnen daarmee goed voor het landschap te zorgen en er meerwaarde uit halen. Wij dragen samen met onze partners van de Landschapstafel actief bij aan het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Dit programma richt zich op waterbeheer, het versterken van de natuur en biodiversiteit, en het verminderen van broeikasgassen. Het toekomstperspectief van de landbouw speelt een belangrijke rol bij het realiseren van deze maatschappelijke uitdagingen. De gemeente heeft al veel bijdragen geleverd en zal dit ook in de komende jaren blijven doen. Vitale dorpen

Gemeente Midden-Delfland

15

Jaarstukken 2025 Midden -Delfland heeft levendige dorpen waar men zich jong kan voelen en oud kan worden. Als Cittaslow-gemeente willen we dat onze dorpen bloeiende, veilige en sociale dorpen blijven om in te leven, wonen en werken. Ons doel is om de leefbaarheid van de dorpen te stimuleren. We zorgen voor een goede balans in voorzieningen en woningen met behoud van het karakter van het dorp. Dit vereist maatwerk. Den Hoorn, Maasland en Schipluiden hebben een eigen identiteit en de inwoners voelen zich verbonden met hun dorp. De uitdaging is om de identiteit en het karakter van de dorpen in het landschap te behouden voor toekomstige generaties. Daarom stellen we voor elk dorp een visie op, samen met inwoners, ondernemers en organisaties die een betrokkenheid hebben bij een dorp. De dorpsvisies vormen bouwstenen voor de Omgevingsvisie 2.0. Een aantal doelstellingen is van toepassing op elke dorpsvisie: •

• • •

•

Wonen; behoud van jongeren door voldoende woonruimte voor hen, en bouwen van woningen voor ouderen. Dat zorgt voor een betere doorstroming en meer passende woonruimte voor jongeren en gezinnen. Er is behoefte aan meer appartementen, sociale huurwoningen, vrije sector huurwoningen en betaalbare koopwoningen, zoals ook blijkt uit de Woonvisie 2024-2030. Voorzieningen; behoud en versterken van voorzieningenniveau voor behoud van een goede woonomgeving; Dorpse sfeer; de identiteit en verbondenheid met het dorp wordt gekoesterd. Elk dorp houdt zijn karakter, krijgt meer ontmoetingsplekken en we bevordering van sociale cohesie. Daarbij krijgen de inwoners meer ruimte om bij te dragen aan hun eigen leefomgeving. Bereikbaarheid; behoud van het karakter van elk dorp en ons landschap betekent dat niet elke functie in de betreffende kern behouden of gerealiseerd kan worden. We zorgen voor goede onderlinge verbindingen tussen de dorpen en met de omliggende steden. We stimuleren daarom betere wandel- en fietsverbindingen en openbaar vervoerverbindingen. Duurzaamheid; bij herstructurering van bestaande buurten en bij nieuwbouw zijn duurzame en klimaatadaptieve maatregelen vanzelfsprekend.

Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? Midden-Delfland is lid van de internationale beweging Cittaslow. Deze beweging legt nadruk legt op de authentieke waarden van gemeenten, op aandacht voor de kwaliteit van leven en voor eerlijk en gezond voedsel. Lid zijn van Cittaslow betekent voor Midden-Delfland een bewuste oriëntatie op de lokale kracht van de samenleving, fijnschaligheid, duurzaamheid vanuit een optimaal evenwicht tussen economische, ecologische en sociale aspecten en de eigen authentieke waarden. De komende jaren wordt door samenwerking met het Cittaslow-netwerk ingezet op de ‘branding’ van Midden-Delfland als duurzame gemeente waar het goed toeven is.

Toelichting IODS "Groen ondernemen" Financiën De beschikbaar gestelde bedragen zijn gespreid uitgekeerd. De Provincie deed dit na overhandiging van het meerjarenprogramma, het afgeven van de beschikking en de uiteindelijke financiële verantwoording. Vanuit het Rijk is er geen verantwoordingsplicht, wel een bestedingsafspraak. In de beschikking van het Rijk is opgenomen: het aanwenden van middelen voor andere maatregelen, die als oogmerk ‘het versterken van de openheid van het authentieke agrarische cultuurlandschap’ hebben. In de notitie Groen Ondernemen 2010-2020 zijn zowel de uitgaven als de inkomsten opgenomen. Dit zijn zowel het Grondinstrument als Duurzaam Boer Blijven. Ook is een enkele uitgave ten laste gekomen van het IODS-budget, zonder operationeel raakvlak met de project/programma’s

16

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025 Grondinstrument en DBB. Inhoudelijk ligt er wel een relatie en daarom is benutting van IODS-middelen voor deze onderdelen ook legitiem. Het gaat hierbij om de Polderarchitect en PUUUR. Einde 2019 zijn de gelden van het Recreatieschap (CBG/Staatsbosbeheer) volledig benut. Hetzelfde geldt einde 2020 voor wat betreft de gelden van de Provincie Zuid-Holland. Het saldo Rijksgelden laat eind 2025 een bedrag zien van € 7.402.327. Saldo IODS Grondinstrument Deze tabel laat kort samengevat de inkomsten, uitgaven en (restant) saldi zien. Dit betreft de gelden van het Rijk. Jaar 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025

Beginsaldo €0 € 8.597.000 € 8.266.000 € 16.959.921 € 16.603.165 € 15.709.819 € 16.009.902 € 14.911.126 € 14.496.844 € 13.964.507 € 13.459.445 € 12.993.890 € 12.490.051 € 11.891.675

Ontvangsten € 9.665.000 * €€ 8.835.000 ** €€€ 457.902 € 55.449 €€€€€€€-

Bestedingen Einde jaar saldo € 1.068.000 € 8.597.000 € 331.000 € 8.266.000 € 141.000 € 16.960.000 € 356.756 € 16.603.165 € 893.346 € 15.709.819 € 157.819 € 16.009.902 € 1.089.806 € 14.966.545 € 414.282 € 14.496.844 € 532.337 € 13.964.507 € 505.032 € 13.459.445 € 465.584 € 12.993.890 € 503.838 € 12.490.051 € 598.375 € 11.891.675 € 522.789 + € € 7.402.327 3.966.559 *** *) 1e tranche: dit deel bevat 5,3 miljoen t.b.v. IODS Sanering verspreid liggende glastuinbouw. **) 2e tranche: dit deel t.b.v. IODS Grondinstrument ***) In 2025 is een eerste afrekening opgenomen, van met 'sanering verspreid liggende glastuinbouw' middelen aangekochte gronden. In 2026 is naar verwachting de volledige 5,3 miljoen uitgegeven. Voortzetting programma’s We zetten het programma Duurzaam Boer Blijven voort vanuit de Rijksgelden. De middelen van Provincie Zuid-Holland en het Recreatieschap zijn volledig onbenut. Zoals in de evaluatienota staat, zijn voor zowel het grondinstrument als ook Duurzaam Boer Blijven een meerjarenprogramma 2021-2024 (verlenging 2025+2026) en een begroting op hoofdlijnen opgesteld. Dit betekent dat er in elk geval t/m 2026 voldoende middelen beschikbaar zijn om de programma’s te kunnen voortzetten.

Wat gaan we daarvoor doen? Bijzonder provinciaal Landschap We gaan door met de ingezette lijn zoals destijds omschreven in de Gebiedsvisie 2025 en nu in de visie voor het Bijzonder Provinciaal Landschap: 1. Duurzame Landbouw: We zetten maximaal in op verdere ontwikkeling van het duurzame economische verdienmodel voor de landbouw van Midden-Delfland als drager van het

Gemeente Midden-Delfland

17

Jaarstukken 2025 waardevolle agrarische cultuurlandschap. We stimuleren en belonen kringlooplandbouw op bedrijfsniveau, we investeren in de nieuw generatie jonge boeren, we bevorderen de toekomstbestendige verkaveling van het agrarisch kerngebied, we bouwen korte ketens van duurzaam lokaal voedsel verder uit, we bevorderen het opwekken van duurzame energie op boerenerven en versterken waterkwaliteit, bodemkwaliteit en biodiversiteit in relatie tot het agrarisch bedrijf. Dit doen wij door middel van het programma Duurzaam Boer Blijven en het Grondinstrument (IODS). 2. Ruimtelijke kwaliteit: We beschermen en versterken de ruimtelijke kwaliteit van het open polderlandschap samen met betrokken partijen. Bij ruimtelijke kwaliteit gaat het om het evenwicht tussen gebruiks-, belevings-, toekomst- en herkomstwaarde. Wij betrekken deze doelstelling bij het opstellen van ruimtelijke plannen en bij de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving. 3. Bekendheid en Recreatie: Samen met betrokken partijen zorgen we ervoor dat recreatie waarde toevoegt aan het landschap, de natuur en het cultureel erfgoed in Midden-Delfland. Gezamenlijk zetten deze partijen zich in voor voldoende beheer- en ontwikkelbudget, waarmee de kwaliteit van het landschap gegarandeerd kan worden. De bekendheid van Midden-Delfland verbetert door als gemeente bij te dragen aan gebiedsmarketing.

Tevens stellen we in 2025 beleid op voor versterking van toerisme en recreatie in Midden-Delfland en het Bijzonder Provinciaal landschap. (zie ook Programma 6, beleidsveld Economie; en programma 7, beleidsveld Ruimtelijke Ordening). 4. Biodiversiteit: We zetten in op verbetering van de weidevogelstand, de insectenstand en versterking van kruidenrijkdom. Op verschillende manieren geven we hier vorm aan. Bijvoorbeeld door het programma Duurzaam Boer Blijven (kringlooplandbouw), de deelname aan de Stichting Groenfonds Midden-Delfland en door het uitvoeringsplan voor het Bijzonder Provinciaal Landschap (bijvoorbeeld Aanvalsplan Grutto). 5. Water en Klimaat: We zetten in op waterkwaliteit en op water vasthouden in relatie tot droogte, veenoxidatie, bodemdaling en wateroverlast. De instrumenten die hiervoor worden ingezet zijn onder andere het uitvoeringsplan Bijzonder Provinciaal Landschap en het programma Duurzaam Boer Blijven. Tevens wordt in beeld gebracht wat de impact is van de grondwaterstand in de veenweidegebieden. 6.

Energie: Wij faciliteren naast het opwekken van duurzame energie op boerenerven ook het kleinschalig opwekken van zonne-energie voor eigen gebruik op de erven van burgerwoningen en niet-agrarische bedrijven in het buitengebied met opstellingen met zonnepanelen op het maaiveld, mits er geen of onvoldoende mogelijkheden zijn voor het plaatsen van zonnepanelen op daken van gebouwen en de opstelling ruimtelijk en landschappelijk goed kan worden ingepast. Vitale dorpen 1. Binnen deze begroting zijn er diverse maatregelen, projecten en initiatieven die bijdragen aan het versterken van vitale dorpen. Wij werken verder aan de centrumplannen en woningbouwprojecten om de dorpen vitaal te houden. Daarnaast dragen we bij aan een rijk verenigingsleven en goede sportvoorzieningen voor een gezond en vitaal Midden-Delfland. 2. Wij faciliteren ondernemers, organisaties en verenigingen die door hun activiteiten bijdragen aan de identiteit, het voorzieningenniveau, de onderlinge saamhorigheid, de levendigheid en de leefbaarheid van de dorpen. Onder met name programma 7 vertalen we deze ambitie naar concrete doelen. 3. We stellen in 2025 samen met belanghebbenden dorpsvisies op voor: Den Hoorn, Maasland en Schipluiden

Wat hebben we gedaan? Bijzonder provinciaal Landschap in 2025

18

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025 Duurzame Landbouw: Ontwikkelingen rond het programma Duurzaam Boer Blijven en het Grondinstrument (IODS): •

We hebben ingezet op de verdere ontwikkeling van het duurzame economische verdienmodel voor de landbouw voor Midden-Delfland als drager van het agrarische cultuurlandschap. • De kringlooplandbouw is evenals voorgaande jaren gestimuleerd en beloond. Het is gelukt om de provincie te betrekken als mede belonende partij. Ook is het kringloopcertificaat doorontwikkeld en zijn daarmee de ambities verhoogd. Verder is geïnvesteerd in: • •

Nieuwe generatie jonge boeren en jonge aanverwant agrarische ondernemers Afronding vrijwillige kavelruilplannen en ontwikkeling voorwaarden verpachting van onze landbouwpercelen op basis van de gebruikelijke duurzame criteria en volgens de vereisten van het Didam-arrest • Het verder uitbouwen van korte ketens van duurzaam lokaal voedsel door middel van de start van het project 'opschaling korte ketens BPL Midden-Delfland' • Bevorderen van het opwekken van duurzame energie op boerenerven • Het versterken van water- en bodemkwaliteit en biodiversiteit in relatie tot het agrarisch bedrijf. De doorstart van de verdiepingsgroep kruidenrijk grasland is georganiseerd. Daarnaast zijn met Rijksgelden meerdere projecten onder Duurzaam Boer Blijven opgestart met betrekking tot het verbeteren van de waterkwaliteit en het verstevigen van een toekomstbestendige agrarische bedrijfsvoering. Ruimtelijke kwaliteit: Net als in voorgaande jaren is de doelstelling om de ruimtelijke kwaliteit van het open polderlandschap te beschermen en te versterken. Daarbij bewaken en stimuleren we samen met betrokken partijen het evenwicht tussen gebruiks-, belevings-, toekomst- en herkomstwaarde. Ook in 2025 is deze doelstelling voortgezet. Dit is tot uiting gekomen bij het opstellen van ruimtelijke plannen en bij de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving.

Bekendheid en Recreatie: Samen met betrokken partijen is ingezet op het toevoegen van recreatiewaarde aan het landschap, de natuur en het cultureel erfgoed in Midden-Delfland. Met de financiële bijdrage vanuit Midden-Delfland aan gebiedsmarketing is de bekendheid verder gestimuleerd. In 2024 is voor het Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) vanuit de Landschapstafel BPL onderzoek gedaan naar de Entreegebieden van BPL Midden-Delfland. In 2025 werd hier verder vervolg aan gegeven. Biodiversiteit: De inzet op de verbetering van de weidevogelstand, de insectenstand en de versterking van kruidenrijkdom is voortgezet. Dit is gedaan vanuit het programma Duurzaam Boer Blijven, het uitvoeringsplan voor het Bijzonder Provinciaal Landschap en vanuit de deelname aan de Stichting Groenfonds Midden-Delfland. Water en Klimaat: We hebben ingezet op het verbeteren van de waterkwaliteit en het vasthouden van water in relatie tot droogte, bodemdaling, veenoxidatie en droogte. Dit deden we met instrumenten als het programma Duurzaam Boer Blijven en het uitvoeringsplan voor het Bijzonder Provinciaal Landschap. Energie: We hebben ingezet op en medewerking verleend aan het kleinschalig opwekken van zonne-energie

Gemeente Midden-Delfland

19

Jaarstukken 2025 voor eigen gebruik van burgerwoningen en niet-agrarische bedrijven in het buitengebied. Dit hebben we ook gedaan voor het opwekken van duurzame energie op boerenerven. Vitale dorpen 1. Met diverse maatregelen, projecten en initiatieven is bijgedragen aan het versterken van de vitaliteit van de dorpen. Er is ingezet op en verder gewerkt aan de centrumplannen en woningbouwprojecten. Daarnaast is bijgedragen aan het gezond en vitaal houden van Midden-Delfland middels het versterken van het verenigingsleven en de sportvoorzieningen. Tevens is er gestart met de Dorpenvisie. In samenspraak met inwoners, ondernemers en regionale partners wordt per dorp bepaald hoe we de dorpen, met behoud van de karakters per dorp, ook in de toekomst levendig en vitaal kunnen houden. 2. Ondernemers, organisaties en verenigingen die met hun activiteiten bijdragen aan de identiteit, het voorzieningenniveau, de onderlinge saamhorigheid, de levendigheid en de leefbaarheid van de dorpen, zijn waar mogelijk gefaciliteerd.

Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? De Stichting Groenfonds Midden-Delfland ondersteunt de agrarische sector door te werken aan: • instandhouding van het open agrarisch cultuurlandschap; • verbetering van de relatie stad en platteland. Bij de Coöperatie Coöperatief beheer groengebieden Midden-Delfland U.A. (CBG) werken zes gemeentelijke overheden samen om te komen tot een goed beheer van groengebieden in het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. Staatsbosbeheer is de uitvoeringsorganisatie. De Stichting Landschapsfonds Hof van Delfland is per 30 juni 2025 in verband met haar liquidatie niet langer een verbonden partij.

Wat heeft het gekost?

Product U Midden-Delfland en Vitale dorpen I Midden-Delfland en Vitale dorpen

Primitieve begroting 2025 € 1.370.338 € 1.370.338

Begroting incl. wijzigingen € 1.449.338 € 1.449.338

Werkelijk 2025

Verschil

€ 2.061.568 € 2.061.568

- € 612.230 - € 612.230

- € 664.387 - € 664.387

- € 908.387 - € 908.387

- € 1.869.725 - € 1.869.725

€ 961.338 € 961.338

€ 705.951

€ 540.951

€ 191.843

€ 349.108

Toelichting financiële afwijking Uitgaven Overschrijding Midden-Delfland en Vitale Dorpen (€ 612.230) Deze overschrijding heeft meerdere redenen. Het gaat voornamelijk om de volgende mutaties:

20

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025 •

De werkelijke uitgaven (zie ook inkomsten) voor het Landschapstafel Bijzonder Provinciaal Landschap zijn lager dan begroot (€ -77.504). • De afronding en verwerking van de vaststelling Hof van Delfland Groensubsidies ((€ 424.281) zie ook inkomsten) • De afronding en verwerking van de vaststelling POP3 project impuls weide- en vogellandschap ((€ 417.227) zie ook inkomsten) • Bijstelling van de uitgaven (zie ook inkomsten) voor IODS (€ -173.539). Inkomsten Overschrijding Midden-Delfland en Vitale Dorpen (€ 961.338) Deze overschrijding heeft meerdere redenen. Het gaat voornamelijk om de volgende mutaties: • • • •

Bijstelling van de inkomsten (zie ook uitgaven) voor IODS (€ 135.315). De afronding en verwerking van de vaststelling Hof van Delfland Groensubsidies ((€ 479.281) zie ook uitgaven) De afronding en verwerking van de vaststelling POP3 project impuls weide- en vogellandschap ((€ 410.828) zie ook inkomsten) De werkelijke inkomsten (zie ook uitgaven) voor het Landschapstafel Bijzonder Provinciaals landschap zijn hoger dan begroot (€ -89.268)

Mutaties reserve

Mutaties reserves programma 1 Uitgaven Inkomsten

Werkelijk 2024 € 124.000 - € 152.000 - € 28.000

Primitieve Begroting incl. begroting wijzigingen 2025 €0 €0 €0 - € 134.000 €0 - € 134.000

Werkelijk 2025

Verschil

€0 €0 €0

€0 - € 134.000 - € 134.000

Inkomsten: Onttrekking uit de Algemene reserve: Uit de algemene reserve wordt in 2025 voor € 20.000 minder onttrokken dan begroot voor het doorschuifbudget gebiedmarketing. Uit de algemene reserve wordt in 2025 voor € 84.000 minder onttrokken dan begroot voor het doorschuifbudget sluipverkeer A4. Uit de algemene reserve wordt in 2025 voor € 30.000 minder onttrokken dan begroot voor het doorschuifbudget gebiedsbiografie.

Investeringen programma 1 Omschrijving investering

Bedrag begroot

Bedrag werkelijk

Coöperatie

€ 100.000

€ 100.000

Gemeente Midden-Delfland

Bedrag Afsluiten restant Ja/Nee krediet € 0 Ja

Opmerkingen

Project

21

Jaarstukken 2025 Omschrijving investering Delflandshof Zuivelinstallat ie (2025)

22

Bedrag begroot

Bedrag werkelijk

Bedrag Afsluiten restant Ja/Nee krediet

Opmerkingen

afgerond

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025

Programma 2: Bestuur en veiligheid Programma 2: Bestuur en veiligheid Beleidsveld bestuurlijke organisatie Beleidsdoel Wij hebben een herkenbaar en toegankelijk bestuur, dat aanspreekbaar is op de kwaliteit van dienstverlening aan onze inwoners.

Wat willen we bereiken? Ons doel is het hebben van een herkenbaar en toegankelijk bestuur, dat aanspreekbaar is op de kwaliteit van dienstverlening aan onze inwoners. Iedereen telt daarbij mee. Onze belofte is dat iedereen zich begrepen, geholpen, betrokken en thuis voelt. Dat bereiken we door belangstelling te tonen, deskundig en gedreven te werken en altijd naar de bedoeling te handelen. Deze belofte is de toetssteen van de manier waarop wij ons werk doen. We behandelen iedereen gelijk en met respect. Transparantie en duidelijkheid zijn daarbij essentieel, zodat we een gemeente zijn die staat en gaat voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. De gemeenteraad heeft hierin een belangrijke rol. Zij is de vertegenwoordiging van onze samenleving. De gemeenteraad komt maandelijks bij elkaar. Daar worden financiële kaderstellende onderwerpen besproken. Inwoners en ondernemers kunnen de collegeleden aanspreken. Het college luistert naar de belangen die onder de aandacht gebracht worden vanuit de samenleving en reageren daar adequaat op. Ons doel hierbij is dat er effectieve aandacht is voor het behoud en de versterking van de identiteit van de gemeente Midden-Delfland, haar dorpen en gemeenschappen.

Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? Kenmerkende elementen die ontstaan uit Cittaslow zijn kwaliteit, sociale verbinding, duurzaamheid, cultuurhistorie, gastvrijheid en ondernemerschap. Deze elementen passen bij wie wij zijn. Deze onderwerpen hebben grote invloed op de beslissingen in de andere beleidsgebieden van deze programmabegroting. Deze uitgangspunten zijn vertaald in de visie VITA Cittaslow Nederland. VITA is Italiaans voor leven en staat voor de kwaliteit van leven en is de afkorting van de woorden Verbinding, Identiteit, Toekomstbestendigheid en Ambitie. De plaatselijke samenleving vormt de identiteit van gemeenschappen. Het oorspronkelijke veenweidelandschap bepaalt de identiteit van de gemeente Midden-Delfland. Behouden en versterken van de kwaliteit van het landschap zijn voor ons belangrijke taken. De identiteit van de dorpen is zeer waardevol. Onze gemeenschappen zijn Cittaslow. Soms zijn we hier bewust mee bezig, soms komt het gewoon vanuit onze aard. Doel van Cittaslow is het verbeteren van de kwaliteit van leven om te voldoen aan de behoeften van de mensen en hun leefomgeving. Bewuste gemeenschappen betekent dat we in Midden-Delfland eerst nadenken over het maatschappelijk probleem en de daarbij goed passende oplossing. Daarna nemen we samen stappen om een zo goed mogelijk resultaat te halen voor de lange termijn.

We zoeken naar oplossingen waarin we letten op vernieuwing en participatie. We proberen een goede balans te vinden tussen sociale en ecologische opgaven en kijken daarbij ook naar de kosten en opbrengsten. Hierbij werkt de gemeente samen vanuit de identiteit van de gemeenschappen, die is ontstaan vanuit het landschap en (cultuur)historie. Het gaat om het bewust zijn waar je vandaan komt, het thuis voelen en het handelen en dit te baseren op (maatschappelijke) waarden en opbrengsten. Het lidmaatschap Gemeente Midden-Delfland

23

Jaarstukken 2025 van Cittaslow is voor de gemeente van wezenlijk belang. Het helpt bij het maken van keuzes en laat zien wat wij als gemeente belangrijk vinden.

Wat gaan we daarvoor doen? Operationeel doel om het beoogde maatschappelijk effect te bereiken We zijn een aansprekende en aanspreekbare gemeente voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We streven vanuit een herkenbare identiteit en continuïteit naar een sterke positie voor onze gemeente op regionaal en ook landelijk niveau. Wij doen dit vanuit de regionale samenwerking (o.a. Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland, MRDH), Cittaslow en samenwerking met de provincie Zuid-Holland. De relatie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties gaan we in samenwerking met de gemeenteraad verstevigen vanuit een vernieuwend kader voor overheids- en inwonersparticipatie. De uitwerking van de Toekomstvisie Midden-Delfland 2050 en de invoering van de Wet versterking participatie op decentraal niveau zijn daarbij kaderstellend. Concrete doelen/acties voor 2025 Dit doen we door aanspreekbaar te zijn: • actualisatie kaders voor inwoners- en overheidsparticipatie • Vertegenwoordiging van de samenleving door de raad.

• We zijn zichtbaar en aanspreekbaar voor de inwoners in de gemeente • Mogelijkheid om afspraken te maken • Uitvoering geven aan de dienstverleningsvisie Dit doen we door duidelijk te zijn: • We geven invulling aan onze wettelijke taken • We werken op basis van vastgesteld beleid • We zetten in 2025 extra in op de dienstverlening Specifiek inhoudelijke doelen voor de uitvoering van dit programma zijn opgenomen in de beleidsprogramma’s van deze begroting. Rode draad hierbij vanuit de bestuurlijke organisatie is de aanpak van maatschappelijke vraagstukken vanuit het belang van de inwoners in een regionale context. De komende periode is de inzet gericht op het versterken van onze regionale positie. Hierbij moet de regionale samenwerking een meerwaarde opleveren voor de aanpak van maatschappelijke doelen en lokale opgaven. Instrumenten • • • • • • • • • •

24

Inspraakverordening (wordt participatieverordening) Klachtenverordening Reglement van orde voor de raadsvergaderingen (spreekrecht) Verordening op de commissies (spreekrecht) Beleidskader communicatie Nota burgerparticipatie (wordt geactualiseerd met inwoners- en overheidsparticipatie) Social Media Vereniging van Nederlandse Gemeenten Cittaslow (VITA=Verbinding, Identiteit, Toekomstbestendigheid en Ambitie) Fonds GGU

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025 •

Verbonden partijen (paragraaf 3.2) en informele regionale afspraken (o.a. Landschapstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland, Bestuurlijk overleg ruimte Haagse regio, Bestuurlijke Tafel Wonen en Regionale Regietafel Opvang Asielzoekers Haaglanden)

Wat hebben we gedaan? Operationeel doel om het gewenste effect in de samenleving te bereiken We zijn een aansprekende en aanspreekbare gemeente voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We streven vanuit een herkenbare identiteit en continuïteit naar een sterke positie voor onze gemeente op regionaal en ook landelijk niveau. Wij doen dit vanuit de regionale samenwerking (o.a. Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland, MRDH), Cittaslow en samenwerking met de provincie Zuid-Holland. De relatie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties verstevigen we vanuit het (nieuwe) Beleidskader Participatie. De uitwerking van de Toekomstvisie Midden-Delfland 2050 is daarbij richtinggevend. Wat deden we in 2025 Dienstverlening De dienstverlening aan onze inwoners is een basistaak van de gemeente. Het behouden van goede elementen en verbeteren van de kwaliteit is een continu werkproces. De kaders hiervoor komen uit de Dienstverleningsvisie 2023-2033. Die zijn in 2025 uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma Dienstverlening 2025-2029. Aanbevelingen uit de 0-meting zijn verwerkt in concrete verbeteringen bij de meldingen openbare ruimte, vergunningen Omgevingswet en evenementen. Structurele aandacht is aanwezig voor de bewustwording bij medewerkers om mee te denken, te werken volgens de bedoeling en contact te houden met inwoners.

Onderdeel van die bewustwording is het programma Heldere Taal. Doel is duidelijker en begrijpelijker te communiceren met inwoners. Hierbij is een schrijfstijlwijzer ontwikkeld en zijn trainingen gegeven om begrijpelijk brieven te sturen en de toegankelijkheid te vergroten. Dit wordt ook ondersteund door WIJ Midden-Delfland voor inwoners die minder digitaal vaardig zijn. De servicenormen en gedragsregels zijn aangepast naar B1-taalniveau en gepubliceerd op de pagina dienstverlening op de website. Inwoners hebben de keuze om schriftelijk of digitaal formele berichten te versturen aan de gemeente. Voor formele berichten is de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer op 1 januari 2026 in werking getreden. Voor alle gemeentelijke producten is een digitaal kanaal aangewezen dat gebruikt dient te worden. Deze kanalen zijn digitaal veilig en worden aangepast aan de wet (verzenden ontvangstbevestiging, aanmaken en kunnen delen van logfile e.d.). Aanpassingen worden doorgevoerd in het project Wmebv om te zorgen dat op termijn alle aanvragen procesmatig in een zaaksysteem worden ontvangen, verwerkt en afgedaan. In 2025 en 2026 worden de pdf-formulieren op de website vervangen door E-formulieren met DigiD of E-herkenning. Participatie en inwonersinitiatief Onderdeel van het dienstverleningsprogramma is een wijziging van de betrokkenheid van inwoners.

Dit is uitgewerkt in het Beleidskader participatie Midden-Delfland 2025. Onderdeel hiervan is ook het voor inwoners vereenvoudigen van de mogelijkheid een taak van de gemeente over te nemen of uit te voeren (inwonersinitiatief). Het beleidskader participatie heeft als uitgangspunt een omslag te realiseren in de wijze waarop inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties betrokken worden bij het gemeentelijk beleid.

Gemeente Midden-Delfland

25

Jaarstukken 2025 Kaders zijn aangegeven wanneer participatie van meerwaarde kan zijn en hoe die dan in te vullen. Daarbij is de omslag dat niet de oplossing aan de gemeenschap wordt aangeboden, maar vanuit het vraagstuk (maatschappelijke opgave) met de inwoners contact wordt gezocht. Deze andere werkwijze wordt organisatorisch in 2026 ingevoerd en toegepast bij nieuwe projecten. Hiermee wordt invulling gegeven aan de uitgangspunten en ambities die inwoners hebben opgenomen in de Toekomstvisie Midden-Delfland 2050. Cittaslow Het Bijzonder Provinciaal Landschap, de sociale cohesie van de gemeenschappen bevestigen de identiteit van Midden-Delfland. De Nederlandse Cittaslows werken aan de kwaliteit van leven voor haar inwoners en streven naar een bloeiende, veilige en sociale leef-, woon- en werkomgeving waar inwoners, ondernemers en bezoekers zich thuis voelen. In 2025 is gestart met het werken vanuit de visie VITA Cittaslow Nederland. VITA-Italiaans voor leven en staat voor Verbinding, Identiteit, Toekomstbestendigheid en Ambitie. In de visie is de afspraak opgenomen dat een onderlinge audit bij iedere Nederlandse Cittaslow-gemeente wordt uitgevoerd. Op basis van een auditrapportage is deze ook in Midden-Delfland uitgevoerd. De auditvragen zijn bedoeld om het onderscheidende karakter en kwaliteiten van de gemeente inzichtelijk te krijgen.

Op basis van de beantwoording vindt een kritisch en inspirerend gesprek plaats met vertegenwoordigers vanuit twee auditgemeenten. Uit het concept verslag blijkt dat de waarden van Cittaslow in Midden-Delfland goed aanwezig zijn en onze organisatie vanuit die waarden werkt. Tegelijkertijd ook de constatering dat die waarden als vanzelfsprekend worden beschouwd, waardoor het zijn van Cittaslow niet altijd zo gevoeld wordt. Kwaliteit openbaar bestuur De provincie Zuid-Holland is positief actief in de ondersteuning van gemeenten om de kwaliteit van het openbaar bestuur te versterken. Formeel wordt dit gedaan vanuit het Interbestuurlijk Toezicht (IBT). Op de terreinen archief- en informatiebeheer, financiën, monumentenzorg en archeologie en omgevingsrecht scoort de gemeente ‘geel’. Dit houdt in dat deze beleidsvelden extra aandacht behoeven. Aan de verbeteringen wordt gewerkt en krijgt ook een vervolg in 2026. Op het beleidsveld ruimtelijke ordening scoort de gemeente groen; dit houdt in dat dit beleidsveld voldoet aan alle criteria. Op de taak huisvesting vergunninghouders scoort de gemeente oranje. Dit houdt in dat voor de huisvesting van ‘statushouders’ sprake is van een achterstand, welke in 2026 verminderd moet worden. In 2025 is gebruik gemaakt van de provinciale pilot De Spiegel.

Doel van deze pilot is om buiten de actualiteit en politieke kaders als organisatie het lerend vermogen te versterken met een zelfreflectie (spiegel). Opbrengst van dit extern begeleide traject is een advies hoe de processen en samenwerking verder te verbeteren. In december is het advies uitgebracht in een spiegelbrief met een basis voor ontwikkelprogramma. De uitwerking van dit advies is gekoppeld aan het programma GriffieFit en wordt opgepakt door bestuurlijke driehoek van burgemeester, griffier en gemeentesecretaris. Samenstelling college Op 1 juli is wethouder M. Klijmij-van der Laan namens het OGP benoemd in het college. Hij volgt de heer A.F. de Leede op die om gezondheidsredenen was terug getreden. De wethouders F.A. Voskamp (CDA) en M. Oderwald-Ruijsbroek (D66) en burgemeester F.I. Noordermeer-van Slageren zijn heel 2025 lid geweest van het college van burgemeester en wethouders.

26

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2025

Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? De Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) werkt met de 21 deelnemende gemeenten aan het verbeteren van de mobiliteit en het versterken van het economisch vestigingsklimaat van de regio Rotterdam Den Haag. Vanuit deze formele taken vervult de MRDH ook een netwerkfunctie, zoals bij de Regionale Energiestrategie (RES) en NOVEX ZR (verstedelijking). Deze netwerkfunctie wordt ook formeel ingevuld als lid van het bestuurlijk overleg met het Rijk en andere partners in het BOL (Bestuurlijk Overleg Leefomgeving) en BO MIRT (Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport). Hierin worden de ruimtelijke afwegingen vanuit de kerntaken mobiliteit en economische vestigingsklimaat betrokken. In 2025 zijn de visies 2050 voor het Economisch Vestigingsklimaat en Mobiliteit in een zienswijzeprocedure door de 21 gemeenteraden behandeld. Vaststelling wordt verwacht in 2026, waarna de uitwerking in de strategische agenda 2026-2030 verder vorm krijgt. Zie hiervoor ook de paragraaf verbonden partijen met een uitgebreidere toelichting.

Wat heeft het gekost?

Beschikbare middelen U Bestuurlijke samenwerking Bestuursonderste uning raad Bestuursorganen Burgerzaken Raad en raadcommissie I Bestuursorganen Burgerzaken