CConstaterende datMidden-Delfland
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2027-2030

Gemeenteraad 3 november 2026, gemeente Midden-DelflandBij agendapunt: Begroting 2027-203067.834 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 8

Dit levert een last van € 2.012.973 (werkelijke rente) op in de begroting van 2027. Daar komt een toevoeging van rentes aan de reserves bij van € 48.120. Per saldo komt de financieringsfunctie uit op een nadelig resultaat van € 2.061.093. Onvoorzien Deze post is opgenomen als reservering voor onvoorziene uitgaven die gedurende het begrotingsjaar kunnen optreden. Ondanks zorgvuldige planning en ramingen is het in de praktijk niet altijd mogelijk om alle kostenposten volledig te voorzien. De post 'Onvoorzien' biedt hiermee een beperkte maar noodzakelijke financiële ruimte om onverwachte en urgente uitgaven op te vangen, zonder direct een begrotingswijziging te moeten doorvoeren. Hoewel het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) geen expliciete verplichting kent tot het opnemen van een post 'Onvoorzien', wordt dit vanuit goed financieel beheer en op advies van de commissie BBV wél als een best practice gezien. Het bedrag van € 6.000 is vastgesteld op basis van eerdere ervaringen en biedt voldoende flexibiliteit binnen de begrotingsdiscipline. Aanwending van deze post vindt uitsluitend plaats na zorgvuldige afweging, met het oog op een doelmatige en rechtmatige besteding van publieke middelen. Heffing vennootschapsbelasting Vanaf 1 januari 2016 is de gemeente vennootschapsplichtig.

Dit betekent dat voor elke activiteit van de gemeente beoordeeld wordt of er aan de ondernemingscriteria volgens deze wet wordt voldaan. Als dit het geval is, wordt de gemeente per activiteit door de belastingdienst aangeslagen voor 19% tot € 200.000 (25,8% boven € 200.000) van het saldo batig (uitgaven minus inkomsten). Tot nu toe voldoet de gemeente Midden-Delfland niet aan de ondernemerscriteria voor de Vpb-plicht. Er zijn echter nog ontwikkelingen in de regelgeving die een onzekere factor vormen. Mocht de gemeente hierdoor aan de ondernemerscriteria gaan voldoen zal het nadeel gering zijn. Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? De BNG Bank is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. Het dienen van het maatschappelijk belang bindt de bank met de gemeente. Daarom houdt de gemeente een beperkt aantal aandelen in de bank. Met de deelname aan Juva N.V. is een ongestoorde levering van gas en elektriciteit aan burgers en bedrijven binnen de gemeente gegarandeerd. Het doel van Evides is het altijd kunnen leveren van schoon en hoogwaardig drinkwater en het continu beschikbaar hebben van industriewater dat aan strenge normen voldoen. Voor de bovenstaande partijen geldt dat er naast het maatschappelijk belang eveneens sprake is van een financieel belang voor de gemeente.

De jaarlijkse winstuitkeringen (dividend) vormt een relevante inkomstenpost. Begroting 2027-2030 Wat mag het kosten? Beschikbare | Werkelijk | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 middelen | 2025 U | € 1.880.691 | € 2.050.293 | € 2.482.048 | € 2.556.624 | € 2.533.230 | € 2.537.309 Algemene | € 0 | € 6.000 | € 6.000 | € 6.000 | € 6.000 | € 6.000 baten en lasten Algemene | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 uitkering OZB niet | € 87 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 woning OZB woning | € 511.750 | € 504.768 | € 414.955 | € 419.135 | € 422.889 | € 426.968 Treasury | € 1.368.854 | € 1.539.525 | € 2.061.093 | € 2.131.490 | € 2.104.341 | € 2.104.341 I | -€ 43.267.030 | -€ 42.973.211 | -€ 44.628.724 | -€ 44.962.172 | -€ 46.418.325 | -€ 47.912.781 Algemene | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 baten en lasten Algemene | -€ 32.099.091 | -€ 31.939.060 | -€ 33.088.369 | -€ 33.206.582 | -€ 34.440.132 | -€ 35.695.270 uitkering OZB niet | -€ 2.692.915 | -€ 2.547.908 | -€ 2.921.345 | -€ 2.996.985 | -€ 3.074.894 | -€ 3.165.520 woning OZB woning | -€ 4.345.291 | -€ 4.450.507 | -€ 4.586.497 | -€ 4.726.567 | -€ 4.870.839 | -€ 5.019.531 Treasury | -€ 4.129.732 | -€ 4.035.736 | -€ 4.032.513 | -€ 4.032.038 | -€ 4.032.460 | -€ 4.032.460 Totaal | -€ 41.386.339 | -€ 40.922.918 | -€ 42.146.676 | -€ 42.405.548 | -€ 43.885.095 | -€ 45.375.472 Wijziging budget 2027 ten opzichte van 2026 Lasten OZB woning (€ -89.813)

Dit betreft voornamelijk een in 2026 incidenteel budget voor inhuur personeel (€ -85.000) vanwege onderbezetting. Treausury (€ 521.568) De rentelasten betreft aangegane langlopende leningen stijgen. Baten Algemene uitkering (€ 1.169.309) De berekeningen van de algemene uitkering voor de begroting 2027-2030 zijn met behulp van de meicirculaire 2026 gemaakt. OZB-woning (€ 135.990) en OZB niet-woningen (€ 373.437) Uitgangspunt is een verhoging van de OZB-opbrengsten met 3%. Daarnaast wordt de hogere opbrengst veroorzaakt door waardestijging en areaaluitbreiding. 86 Begroting 2027-2030 Mutatie reserve Mutaties | Werkelijk | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 reserves | 2025 U | € 154 | € 156 | € 158 | € 161 | € 163 | € 166 I | -€ 398.484 | -€ 407.099 | -€ 377.098 | -€ 327.555 | -€ 327.555 | -€ 327.555 Totaal | -€ 398.330 | -€ 406.943 | -€ 376.940 | -€ 327.394 | -€ 327.392 | -€ 327.389 Wijzigingen reserves 2027 ten opzichte van 2026 Baten € -30.000 Uit de algemene reserve werd in 2026 de volgende incidentele onttrekking gedaan: - DIOS nieuwe toplaag handbal € 30.000 87 Begroting 2027-2030 88 Overzicht overhead In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) worden de baten en lasten van overhead centraal verantwoord op een afzonderlijk taakveld (0.4 Overhead). Hiermee wordt voorkomen dat overhead via verschillende verdeelsleutels aan de afzonderlijke taakvelden wordt toegerekend.

Dit draagt bij aan een transparante begroting en verantwoording en maakt een betere vergelijking van de overhead tussen gemeenten mogelijk. Onder overhead wordt verstaan: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Tot de overhead behoren onder andere de kosten van personeel en organisatie, financiën, informatievoorziening en automatisering, juridische zaken, inkoop en facilitaire ondersteuning. Het uitgangspunt is dat lasten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken en activiteiten. Alleen kosten die betrekking hebben op de sturing en ondersteuning van het primaire proces worden als overhead verantwoord op taakveld 0.4. In dit kader hanteren wij voor een aantal kosten een verdeelmethode, omdat deze kosten zowel betrekking kunnen hebben op overhead als op het primaire proces. Verdeling van de ICT-kosten De kosten die verband houden met de diverse programmatuur en ICT-voorzieningen waarmee binnen de gemeente wordt gewerkt, worden toegerekend aan de taakvelden waarvoor deze voorzieningen direct worden ingezet. Kosten van ICT-voorzieningen die de bedrijfsvoering en ondersteuning van de organisatie betreffen, worden verantwoord als overhead.

Verdeling van de tractiekosten Onder tractie worden de voertuigen en andere hulpmiddelen verstaan die door de medewerkers van de buitendienst bij hun werkzaamheden worden gebruikt, zoals pick-ups en een vrachtwagen. Ook de daarmee samenhangende kosten, zoals brandstof, keuringen en onderhoud, worden hieronder begrepen. Deze kosten worden toegerekend aan de taakvelden waarop de voertuigen en hulpmiddelen worden ingezet, bijvoorbeeld onderhoud groen of riolering. De verdeling is gebaseerd op een gemiddelde van urenbegrotingen uit het verleden. Verdeling van de salariskosten Bij het opstellen van de begroting wordt aan de afdelingen gevraagd voor welke taken de medewerkers hun uren in het komende jaar inzetten. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen indirecte uren, bijvoorbeeld voor werkoverleg en leidinggevende taken, en directe uren die rechtstreeks aan een taakveld kunnen worden toegeschreven. De totale salariskosten worden per team verdeeld op basis van de geraamde productieve uren. Dit gebeurt per team, omdat de werkzaamheden en de verhouding tussen directe en indirecte uren per team verschillen. De directe salariskosten worden vervolgens zoveel mogelijk toegerekend aan de betreffende taakvelden. Salariskosten die betrekking hebben op sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces worden verantwoord als overhead.

Op deze wijze worden de salariskosten zoveel mogelijk toegerekend aan de taakvelden waarop de werkzaamheden betrekking hebben, waaronder ook grondexploitaties. Begroting 2027-2030 89 Kostentoerekening en integrale kostprijs Als uitgangspunt wordt in de begroting en verantwoording gewerkt met directe toerekening van lasten aan de betreffende taken en activiteiten. De overhead wordt daarbij centraal verantwoord op taakveld 0.4. Het BBV staat in bepaalde situaties toe om overhead toe te rekenen aan de kostprijs van bijvoorbeeld grondexploitaties, investeringen en diensten waarvoor een kostendekkend tarief wordt berekend. Een dergelijke toerekening vindt in onze gemeente alleen plaats voor zover dit noodzakelijk is voor de betreffende kostprijsberekening of vanuit specifieke regelgeving wordt vereist. Ten aanzien van taken en activiteiten waarvoor kostendekkende tarieven mogen worden berekend, zoals afval en riolering, mag overhead wel worden meegenomen in de berekening van de tarieven. Hierdoor kan de wijze waarop overhead wordt verwerkt in de begroting afwijken van de wijze waarop deze kosten voor de berekening van kostendekkende tarieven worden betrokken. Hieronder volgt, in lijn met het format van onze begroting, het overzicht van de overhead.

Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? Met de deelname aan de gemeenschappelijke regeling archiefbeheer Midden-Delfland wordt beoogd op een efficiënte en doelmatige wijze invulling te geven aan de gemeentelijke verplichtingen als bedoeld in de Archiefwet 1995. Begroting 2027-2030 Wat mag het kosten? Beschikbar | Werkelijk 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 e middelen U | € 12.451.282 | € 12.392.642 | € 12.631.516 | € 13.676.287 | € 14.109.963 | € 14.729.112 Overhead | € 7.135.614 | € 6.951.946 | € 7.067.543 | € 7.790.575 | € 8.494.315 | € 9.131.224 ambtelijke organisatie Overhead | € 1.292.079 | € 1.246.785 | € 1.305.070 | € 1.306.171 | € 1.307.171 | € 1.308.271 bestuursor gaan Overhead | € 121.766 | € 145.980 | € 181.975 | € 184.305 | € 186.425 | € 188.655 openbare werken Overhead | € 3.901.823 | € 4.047.931 | € 4.076.929 | € 4.395.236 | € 4.122.052 | € 4.100.962 voorlichting en informatiev oorziening I | -€ 341.783 | -€ 117.600 | -€ 258.468 | -€ 260.050 | -€ 261.450 | -€ 263.050 Overhead | -€ 262.789 | -€ 115.350 | -€ 256.218 | -€ 257.800 | -€ 259.200 | -€ 260.800 ambtelijke organisatie Overhead | -€ 2.250 | -€ 2.250 | -€ 2.250 | -€ 2.250 | -€ 2.250 | -€ 2.250 bestuursor gaan Overhead | -€ 9.491 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 openbare werken Overhead | -€ 67.254 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 voorlichting en informatiev oorziening Totaal | € 12.109.499 | €

12.275.042 | € 12.373.048 | € 13.416.237 | € 13.848.513 | € 14.466.062 Wijziging budget 2027 ten opzichte van 2026 Lasten Overhead ambtelijke organisatie (€ 115.597) De toename hoofdzakelijk vanwege het robuuster maken van de afdeling LWE (€ 565.000) vanaf 2027 en daarmee beter kunnen anticiperen op ontwikkelingen, waarmee een toename aan leges bouwvergunningen is te verwachten. Daar tegenover staan meerdere mutaties waaronder in 2026 hogere budgetten voor inhuur vanwege o.a. ziekte/zwangerschap en invulling vacatures (€ -458.060). Er is van 2025 naar 2026 doorgeschoven budget voor duurzame inzetbaarheid (€ -88.000) en het restant vanwege een verschuiving van werkgeverslasten (€ 236.842). 90 Begroting 2027-2030 91 Overhead bestuursorgaan (€ 58.285) Een verschuiving van werkgeverslasten is de oorzaak van de toename op dit taakveld 'Bestuursorgaan'. Overhead openbare werken (€ 35.995) Een verschuiving van werkgeverslasten is de oorzaak van de toename op dit taakveld 'openbare werken'. Overhead voorlichting en informatievoorziening (€ 28.998) De toename heeft meerdere oorzaken, waaronder een toename van budget digitale media (€ 79.300) en een verschuiving van werkgeverslasten (€ 256.838). In 2026 is er budget opgenomen voor het informatiebeleidsplan en AI kunstmatige intelligentie (€ -43.500).

Het restant zit voornamelijk in de afname van kapitaallasten (€ -268.210) op informatievoorziening. Baten Overhead ambtelijke organisatie (€ 140.868) De toename betreft voornamelijk de opname in de begroting van uitkeringen WAO/AAW. Investeringsoverzicht Omschrijving investering 2027 2028 2029 2030 Maatsch./Ec.n ut Deelvervangin g vloeren van TL naar LED gemeentewer f € 150.000 € 0 € 0 € 0 E Eigentijdse ICT (2024) € 200.000 € 0 € 0 € 0 E Totaal € 350.000 € 0 € 0 € 0 Begroting 2027-2030 Mutatie reserve Mutaties | Werkelijk | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 reserves | 2025 U | € 103.750 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 I | -€ 111.465 | -€ 159.934 | -€ 4.000 | -€ 4.000 | -€ 4.000 | -€ 4.000 Totaal | -€ 7.715 | -€ 159.934 | -€ 4.000 | -€ 4.000 | -€ 4.000 | -€ 4.000 Wijzigingen reserves 2027 ten opzichte van 2026 Baten € -155.934 Uit de algemene reserve werden in 2026 de volgende incidentele onttrekkingen gedaan: - Budget hybride werken naar 2026 € 18.000 - Vitaliteit, Arbeidsomst, Verzuim, Ontwikkelen naar 2026 € 88.000 - Doorloop Deta-vast constructie team Uitvoering 2026 € 15.000 - Geluid € 28.000 92 Begroting 2027-2030 93 Paragrafen Begroting 2027-2030 94 Bedrijfsvoering Organisatie en personeel Arbeidsmarkt, aantrekkelijk werkgeverschap en duurzame inzetbaarheid Gemeente Midden-Delfland blijft investeren in aantrekkelijk werkgeverschap en duurzame inzetbaarheid om ook de komende

jaren te beschikken over voldoende gekwalificeerde medewerkers. Een sterke arbeidsmarktpositie is essentieel om de continuïteit en kwaliteit van onze dienstverlening te waarborgen. Wij bouwen voort op de ingezette versterking van ons werkgeversmerk. Door de combinatie van uitdagend werk, een informele welkome organisatiecultuur, korte lijnen en het unieke karakter van onze gemeente onderscheiden wij ons op de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd vraagt de toenemende uitstroom door pensionering en de blijvende krapte in specifieke functies om een gerichte arbeidsmarktstrategie. Daarom zetten wij in op arbeidsmarktcommunicatie, regionale samenwerking om bijvoorbeeld moeilijk vervulbare vacatures in te vullen en een doelgerichte werving van talent. Daarbij maken wij, mede in het licht van de wet DBA, steeds een zorgvuldige afweging tussen structurele formatie en tijdelijke inhuur. Om ook op langere termijn voldoende talent aan de organisatie te blijven binden, investeren wij in traineeships, stages en andere vormen van talentontwikkeling. Hiermee versterken wij de instroom van jonge professionals en dragen wij bij aan de ontwikkeling van de organisatie. Duurzame inzetbaarheid blijft een belangrijk speerpunt. Met het programma Werk & Welzijn investeren wij in de vitaliteit, gezondheid, ontwikkeling en veiligheid van onze medewerkers.

Wij stimuleren een gezonde werk-privébalans, versterken de wendbaarheid en veerkracht van medewerkers en investeren blijvend in opleiding, leiderschapsontwikkeling en vakinhoudelijke kennis. Hiermee vergroten wij het werkplezier, beperken wij het ziekteverzuim en versterken wij onze positie als aantrekkelijke werkgever. Door te investeren in onze medewerkers zorgen wij voor een toekomstbestendige organisatie die in staat is om ook de komende jaren kwalitatief hoogwaardige dienstverlening aan onze inwoners te blijven leveren. CAO en loonstijging De huidige CAO loopt tot en met 31 maart 2027. Bij het opstellen van deze begroting hebben wij nog geen zicht op de inhoud van de nieuwe CAO. In de huidige CAO is een structurele loonstijging van 1,6% per 1 januari 2027 afgesproken. Regionale samenwerking We werken op veel beleidsterreinen nauw samen in de regio. Dit doen we omdat een aantal gemeentelijke taken eenvoudigweg niet door individuele gemeenten kunnen worden opgepakt. Wij zijn alert op mogelijkheden en kansen voor samenwerking. We beoordelen of samenwerking of uitbesteden van taken leidt tot betere dienstverlening, meer continuïteit of lagere kosten. Of dat het juist beter is om het werk ‘in huis’ te organiseren. Daarnaast is het van belang dat wij regionaal de belangen van Midden-Delfland blijven vertegenwoordigen en een sterke partner zijn in deze samenwerkingen.

Begroting 2027-2030 95 Dienstverlening De gemeente streeft het behoud van een hoge kwaliteit van dienstverlening na. De vragen en behoeften van onze inwoners staan hierin centraal. Wij vinden het belangrijk dat onze inwoners zich gehoord en begrepen voelen. Op uiteenlopende terreinen meten wij periodiek de klanttevredenheid van onze inwoners (te denken valt aan de jaarlijkse cliënttevredenheidsonderzoeken in het sociaal domein, zoals voor de Wmo, de telefonische bereikbaarheid en de algehele dienstverlening). Dergelijke onderzoeken bevestigen waar de dienstverlening in onze kleinschalige organisatie nabij en op orde is. Tevens laten zij zien waar verbeteringen mogelijk zijn. De ingezette lijn van het versterken van de dienstverlening via een dienstverleningsprogramma, zetten wij voort. Informatiemanagement en digitale transformatie Nadat de focus de afgelopen periode lag op de techniek, verschuift de aandacht nu naar de maatschappelijke en organisatorische impact van technologie. De koers hiervoor is vastgelegd in het nieuwe Informatiebeleidsplan 2026–2030 "Informatie als basis". Hierin zoeken we continu de balans tussen mens, techniek en organisatie. Met als doel een wendbare en weerbare organisatie met een betrouwbare, toekomstbestendige (digitale) dienstverlening.

Digitale Dienstverlening Inwoners verwachten tegenwoordig van de gemeente hetzelfde gemak als bij een commerciële webshop: een snelle, directe en foutloze afhandeling. Wetgeving als de Wet open overheid (Woo), de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv), de Archiefwet, de EU AI Act, de Digital Services Act (DSA) en de Wet digitale overheid (Wdo), maakt goed digitaal contact niet alleen een extra service, maar een formeel recht. Voor de gemeente betekent dit een constante zoektocht naar de juiste balans: we willen snelheid en efficiëntie bieden, maar moeten tegelijkertijd zorgvuldig, veilig en strikt volgens de wet blijven werken. Om het technologische gat met de samenleving te overbruggen, is gerichte doorontwikkeling noodzakelijk. We zetten automatisering en slimme software strategisch in om de dagelijkse werkprocessen voor onze medewerkers behapbaar te houden. We verliezen hierbij de menselijke maat nooit uit het oog. Juist voor kwetsbare groepen en ingewikkelde, gevoelige vragen blijven we als gemeente altijd persoonlijk en direct bereikbaar. Informatiehuishouding Betrouwbare informatie is de basis van onze democratie. Om controleerbaar te zijn, zien we informatiebeheer niet als 'papierwerk', maar als een noodzakelijke voorwaarde voor ons werk.

Door de Wet open overheid (Woo) en de (nieuwe) Archiefwet verschuift onze focus: van passieve openbaarheid (reageren op verzoeken) naar actieve openbaarheid (informatie direct beschikbaar stellen): 'transparantie aan de bron'. Met de inwerkingtreding van de nieuwe Archiefwet op 1 januari 2027 worden de eisen aan digitaal archiveren verder aangescherpt. Naast documenten in het zaaksysteem moeten ook documenten en gegevens in vakapplicaties duurzaam worden beheerd. Dit heeft impact op onze organisatie en vraagt om structurele aandacht voor de digitale informatiehuishouding, onze processen en de onderliggende infrastructuur. • Zaakgericht werken: Gegevens worden gestructureerd opgeslagen, zodat deze eenvoudig vindbaar zijn voor medewerkers met de juiste autorisaties. Tegelijkertijd zorgen we ervoor dat informatie niet langer wordt bewaard dan noodzakelijk of wettelijk verplicht is. Zo beschermen we de privacy van betrokkenen en houden we onze archieven beheersbaar en op orde. Begroting 2027-2030 96 • Verantwoordelijkheid bij de bron: Informatie zorgvuldig vastleggen en opslaan is de verantwoordelijkheid van iedere medewerker, niet alleen van de archiefafdeling achteraf. Zo blijft informatie volledig, betrouwbaar en direct vindbaar. • Een levend netwerk: Informatie is geen stoffig archief, maar een dynamisch netwerk.

Gegevens moeten duurzaam toegankelijk, leesbaar en uitwisselbaar zijn, ook buiten de gemeentegrenzen en binnen verschillende applicaties. • Techniek die helpt: We richten onze systemen zo in dat zij wet- en regelgeving, zoals de Woo en de Archiefwet, ondersteunen in plaats van belemmeren. Daarbij zorgen we ervoor dat ook informatie in vakapplicaties duurzaam beheerd en gearchiveerd kan worden. • Archivering: Door de nieuwe Archiefwet wordt de overbrengingstermijn verkort van twintig naar tien jaar. We passen onze systemen en werkprocessen hierop aan. Archiefbescheiden worden beheerd volgens de geldende selectielijst en duurzaam opgeslagen in het e-depot. Daarnaast actualiseren we de samenwerking met het Stadsarchief Delft via een nieuwe Centrumregeling en Dienstverleningsovereenkomst. Indien hiervoor aanvullende investeringen nodig zijn, nemen we deze mee in de investeringsplanning. Waardevast en ethisch digitaliseren (AI) Slimme technologie en Kunstmatige Intelligentie (AI) bieden grote kansen om ons werk beter en efficiënter te doen. De praktijk leert echter dat AI niet simpelweg minder werk oplevert; een snellere informatieverwerking zorgt vaak weer voor nieuwe, complexere vervolgvragen. Het maakt het werk dus niet lichter, maar juist omvangrijker.

Daarom maken we een bewuste strategische keuze: we zetten AI en data-analyse uitsluitend in voor snelheid, procesoptimalisatie en het automatiseren van routinetaken (waar computers goed in zijn). Hierdoor houden onze professionals tijd over voor het echte vakmanschap, zoals complexe afwegingen, empathie en mensgerichte dienstverlening (waar mensen goed in zijn). In 2026 starten we het programma AI & Data. Hierin werken we onze visie uit en maken een concreet plan van aanpak, wat ook direct zicht geeft op de benodigde middelen voor de komende jaren. In dit programma is aandacht voor landelijke ontwikkelingen zoals GPT-NL en werken we conform de Europese EU AI Act met een intern toetsingskader op de volgende opgaven: • Ethiek & Transparantie: Technologie mag nooit een oncontroleerbare 'black box' zijn. De menselijke afweging blijft in onze besluitvorming altijd de doorslag geven. • Grip op algoritmen (EU AI Act): We werken strikt volgens de Europese regelgeving om vooroordelen (bias) in software te voorkomen en de volledige controle over onze eigen systemen te behouden. • Datagedreven werken: We investeren in het werken op basis van feiten. Dit vraagt om een nieuwe werkwijze waarbij de betrouwbaarheid en kwaliteit van onze brongegevens cruciaal zijn. Sturing en realisatie Om onze ambities waar te maken, sturen we scherp op de samenhang tussen plannen, uitvoering en geld.

De koers is vastgelegd in het Informatiebeleidsplan 2026-2030. De realisatie vindt plaats via een ingericht systeem van portfoliomanagement, waardoor we grip houden op prioriteiten en de voortgang van projecten. • Financiën: De realisatie van de verschillende nieuwe ontwikkelingen binnen van het Informatiebeleidsplan 2026–2030 "Informatie als basis" zal de komende jaren om gerichte financiële middelen vragen. Investeringen in digitalisering wegen we transparant af binnen de reguliere P&C-cyclus. . • Digitale autonomie: We maken per ontwikkeling de keuze: doen we het zelf of besteden we het uit? We waken ervoor dat we niet te afhankelijk worden van externe leveranciers, zodat Begroting 2027-2030 97 we zelf de controle houden over onze belangrijkste processen. Onze keuzes sluiten aan bij de koers van de VNG en de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS). Waar mogelijk trekken we samen op met de VNG voor schaalvoordeel en lagere kosten. Deelname aan de landelijke VNG aanbesteding voor mobiele telefonieabonnementen (GT Mobiel 3) is hiervan een mooi voorbeeld. Dit levert ons de komende jaren een forse structurele besparing op. • Rationalisatie: We maken ons aanbod aan applicaties en systemen eenvoudiger. Door kritisch te saneren in het aantal systemen, verlagen we de kosten en de complexiteit. • Verandervermogen: Techniek werkt pas als de organisatie er klaar voor is.

We zorgen dat een project niet stopt bij de technische oplevering, maar dat medewerkers echt worden meegenomen in de nieuwe werkwijze. • Duurzaamheid: Duurzaamheid is een integraal onderdeel van al onze digitale keuzes. Bij de aanschaf en inrichting van systemen kiezen we bewust voor energie-efficiënte cloud-oplossingen en verlengen we de levensduur van onze hardware, wat op termijn tevens een concrete kostenbesparing oplevert. Informatieveiligheid en privacy Digitaal weerbaar & soeverein Met de inwerkingtreding van de Cyberbeveiligingswet (NIS2) is digitale veiligheid nadrukkelijk een bestuurlijke verantwoordelijkheid. Om onze digitale weerbaarheid te versterken, werken we aan het vergroten van de digitale soevereiniteit en de regie op data en informatiestromen. Centraal hierin staat de aanbesteding van onze IT-dienstverlening in 2026. Deze transitie vraagt om een zorgvuldige ontvlechting van de huidige structuren en een verdere professionalisering van de eigen organisatie. Hierbij onderzoeken we de inrichting van een servicedesk-functie om de regie op ICT-dienstverlening te versterken. Dit kan leiden tot toekomstige uitbreiding van formatie. Op dit moment vragen we geen extra middelen. Wel anticiperen we op een tijdelijk hogere werklast en mogelijke incidentele kosten tijdens de overgang.

Zodra de financiële impact van deze transitie helder is, informeren wij de raad via de reguliere P&C-cyclus. Inmiddels is er een stevig privacy fundament gerealiseerd binnen de gemeente. Hieraan wordt in de komende jaren verder gewerkt. Er is een privacy-organisatie die het management, de medewerkers en bestuurders ondersteunt en adviseert over privacy. Het bewustzijn over privacy blijft een belangrijk aandachtspunt binnen de organisatie, net als de verdere professionalisering en het detecteren van risico's. Verder is het van belang dat de organisatie oog blijft houden voor de Wet Politiegegevens. Als werkgever van BOA's met opsporingstaken is het verplichting om jaarlijks een interne audit uit te voeren en eens per vier jaar een externe audit. Communicatie Duidelijk, toegankelijk en dichtbij Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties moeten kunnen rekenen op duidelijke, toegankelijke en tijdige communicatie. Daarom informeren we mensen die direct bij een ontwikkeling betrokken zijn vroegtijdig. We leggen uit welke keuzes we maken en waarom. Daarbij zetten we een mix van communicatiekanalen in die aansluit bij de doelgroep en het onderwerp. Bij maatschappelijke ontwikkelingen die veel vragen of zorgen oproepen, zetten we extra in op dialoog.

We geven uitleg over gemaakte keuzes, bieden ruimte voor vragen en reacties en hebben oog voor verschillende belangen en perspectieven. Zo wegen we belangen en ervaringen beter mee in onze besluitvorming en ontstaat meer begrip voor onze besluiten. Begroting 2027-2030 98 Voor iedereen begrijpelijk Iedereen moet informatie van de gemeente gemakkelijk kunnen vinden, begrijpen en gebruiken. Daarom bouwen we in 2027 verder aan het programma Heldere Taal. We toetsen actief of inwoners onze communicatie duidelijk vinden. Hun ervaringen en signalen gebruiken we om onze uitingen verder te verbeteren. Communicatie op maat Niet iedere doelgroep heeft dezelfde informatiebehoefte of bereikt de gemeente op dezelfde manier. Daarom stemmen we onze communicatie steeds beter af op de mensen om wie het gaat. We kiezen per onderwerp bewust voor de vorm, het moment en het communicatiekanaal dat het beste aansluit bij de doelgroep. Zo bereiken we inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties beter en maken we communicatie persoonlijker en effectiever. Professionele communicatieorganisatie Om deze ambities waar te maken investeren we in het uitvoeringsbudget voor communicatie. Daarmee versterken we de professionalisering van de communicatiefunctie.

Communicatie kan hierdoor nadrukkelijker haar strategische rol vervullen, organisatiebreed adviseren en de kwaliteit en samenhang van de communicatie bewaken. Zo kunnen we effectiever inspelen op complexe communicatievraagstukken, blijft de kwaliteit van onze communicatie op peil en ondersteunen we de uitvoering van gemeentelijke opgaven beter. Begroting 2027-2030 99 Financiering Kaders en beleid Kaders In de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido), zijn de kaders gesteld voor een professionele inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie van decentrale overheden. Onder de treasuryfunctie vallen o.a. het beheer van geldstromen, liquiditeit, renterisico’s en de financiering van en in de gemeente (zowel lenen als uitzetten van gelden). De kaders hierbij zijn: • Het treasurystatuut. Een beleidsmatige financiële infrastructuur, waarin verantwoordelijkheden en spelregels voor de gemeentelijke treasury zijn opgenomen. • De financieringsparagraaf die jaarlijks wordt aangeboden bij de begroting en het jaarverslag. Beleid en doelen Treasury plant toekomstige kasstromen en en beheerst samenhangende rente- en liquiditeitsrisico's. Deze risico's komen voort uit de financieringsbehoefte van de organisatie. Met dit treasury beleid borgt de gemeente financiële continuïteit door maatregelen te treffen zodat de activiteiten van de gemeente financierbaar blijven.

Voor de renterisico's en risico's uit financiële posities treffen we beheersmaatregelen (vermijden, spreiden). We gaan in de uitwerking verder dan de wettelijke kaders. De gemeente streeft naar de voldoende doelen: 1. Zorgen voor voldoende financiële middelen op korte en lange termijn. 2. Bewerkstelligen van financieringsvoorwaarden passend bij de financieringsbehoefte. In de praktijk betekent dit: "korte financieringsbehoefte invullen met kortlopende leningen en lange financieringsbehoefte invullen met langlopende leningen." 3. Beheersen van rente- en of financieringsrisico's. 4. Risicomijdend uitzetten van gelden en afgeven van garanties. 5. Zorgdragen voor een effectief, veilig en efficiënt betalingsverkeer. 6. Actief onderhouden van contacten met marktpartijen om toegang tot de financiële markten open te houden. Door het schatkistbankieren beschikt de gemeente niet meer vrij over haar liquide middelen. Er is een verplichte rekening-courant verhouding met het Rijk. Over de overtollige gelden ontvangt de gemeente een rentevergoeding. Met de introductie van het instrument erfpacht beogen we de gronduitgiften te stimuleren. Door het toepassen van erfpacht is er een rendement op het geïnvesteerde vermogen en (indien aanwezig) de liquide middelen van de gemeente. De risico’s van lenen worden beperkt doordat gemeenten zich moeten houden aan de kasgeldlimiet en de renterisiconorm.

Renterisico op kortlopende schuld (kasgeldlimiet) De gemeente financiert haar liquiditeitsbehoefte zo veel mogelijk volgens het eerdere genoemde matchingsprincipe op financiering: we trekken financiering aan met looptijden die aansluiten bij de aard en duur van de financieringsbehoefte. De huidige lening portefeuille, zie later in deze paragraaf, toont dat de gemeente in het verleden méér dan 90% gefinancierd heeft met lange leningen. Vanwege die grote lange termijn lening portefeuille en de lage korte termijn rentestand financieren we de actuele financieringsbehoeften zo veel mogelijke met korte rente en Begroting 2027-2030 100 korte leningen. Deze financieringsvorm biedt flexibiliteit, sluit aan bij de huidige verwachte kasstromen, geeft lagere financieringskosten, maar komt ook met een risico tot groter schommelingen in toekomstige rentestanden dan de lange termijn rente. De gemeente beperkt het risico op kortetermijnrente schommelingen door zich te houden aan de kasgeldlimiet die komt uit wettelijke regels (Wet FIDO). De gemeente volgt de ontwikkeling van de liquiditeitspositie continu om tijdig te bepalen wanneer langlopende financiering noodzakelijk is. Kaders: wet Fido De Wet FIDO bevat instrumenten en regels die de risico’s beperken die gemeenten lopen bij het lenen.

De kasgeldlimiet (voor leningen met looptijd <1 jaar) zorgt ervoor dat niet te veel kortlopende leningen worden aangetrokken. De kasgeldlimiet geeft weer tot welk bedrag de gemeente maximaal in haar korte financieringsbehoefte mag voorzien. Deze limiet is gesteld op 8,5% van de totale omvang van de begroting per 1 januari. Op basis van deze norm is de kasgeldlimiet voor onze gemeente méér dan € 5 miljoen, zie modelstaat A hieronder. Als blijkt dat de kasgeldlimiet wordt overschreden, moet een deel van de kortlopende schuld omgezet worden in langlopende schuld (=lening). Als de kasgeldlimiet gedurende drie opeenvolgende kwartalen wordt overschreden moet Gedeputeerde Staten worden geïnformeerd. De kastgeldlimiet van de gemeente Uit de tabel blijkt dat in 2028 en 2029 een overschrijding van de kasgeldlimiet wordt verwacht. Die jaren liggen nog niet in de nabije toekomst maar als deze ontwikkeling zich daadwerkelijk voordoet, zal tijdig worden beoordeeld of omzetting naar langlopende financiering noodzakelijk is.

Begroting 2027-2030 Modelstaat A KASGELDLIMIET (= | Rekening | Begroot | Begroot | Begroot | Begroot | Begroot KGL x 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Berekening KGL regeling Omvang | € 70.780 | € 72.606 | € 65.304 | € 66.988 | € 68.236 | € 69.404 begroting/rekening Percentage | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% regeling KGL KGL | € 6.016 | € 6.172 | € 5.551 | € 5.694 | € 5.800 | € 5.899 (1) | Vlottende schuld | € 25.688 | € 24.198 | € 26.305 | € 28.322 | € 31.006 | € 29.179 (2) | Vlottende | - € 26.299 | - € 23.674 | - € 22.311 | - € 20.306 | - € 18.802 | - € 20.302 middelen (3) | Netto vlottende (+) | -€ 611 | € 524 | € 3.994 | € 8.016 | € 12.204 | € 8.877 of overschot middelen (-) (4) | Kasgeldlimiet | € 6.016 | € 6.172 | € 5.551 | € 5.694 | € 5.800 | € 5.899 Ruimte KGL (4>3) | € 6.627 | € 5.648 | € 1.556 Overschrijding KGL | € 2.322 | € 6.404 | € 2.978 (3>4) De limiet wordt bepaald voor korte financiering met een rente-typische looptijd van maximaal 1 jaar en wordt gerelateerd aan het begrotingstotaal. Renterisico op langlopende schuld (renterisiconorm) Op grond van de Wet FIDO mag een gemeente van haar langlopende schulden (looptijd >1 jaar) in enig jaar maximaal 20% van het begrotingstotaal aflossen en/of herfinancieren, wat overeenkomt met een aflossingsperiode van ten minste vijf jaar. Dit is de zogenoemde renterisiconorm.

Het doel van de renterisiconorm is de herfinanciering van leningen in omvang en tijd te spreiden waardoor de (eventuele) gevolgen van een rentestijging beperkt blijven en de (mogelijke) renterisico’s worden ingeperkt. In 2027 wordt totaal € 2.665.691 aan langlopende leningen afgelost. Dat is ca. 4% van het begrotingstotaal. Er wordt dus ruimschoots voldaan aan de renterisiconorm. 101 Begroting 2027-2030 Modelstaat B RENTERISICONORM | Rekening | Begroot | Begroot | Begroot | Begroot | Begroot (= RRN x 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Berekening RRN regeling Omvang | € 70.780 | € 72.606 | € 65.304 | € 66.988 | € 68.236 | € 69.404 begroting/rekening Percentage regeling | 20% | 20% | 20% | 20% | 20% | 20% RRN RRN | € 14.165 | € 14.521 | € 13.061 | € 13.398 | € 13.647 | € 13.881 (1) | Renteherzieningen | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 (2) | Aflossingen | € 959 | € 4.210 | € 2.666 | € 10.179 | € 8.351 | € 1.813 (3) | Renterisico (1 + 2) | € 959 | € 4.210 | € 2.666 | € 10.179 | € 8.351 | € 1.813 (4) | RRN | € 14.156 | € 14.521 | € 13.061 | € 13.398 | € 13.647 | € 13.881 Ruimte RRN (4>3) | € 13.197 | € 10.311 | € 10.395 | € 3.219 | € 5.296 | € 12.068 Overschrijding RRN (3>4) Het renterisico op de vaste schuld mag de renterisicovorm in beginsel niet overschrijden.

Het overzicht laat zien dat de renterisiconorm van 20% van het begrotingstotaal in meerjarenperspectief niet wordt overschreden. Renteontwikkeling Europees monetair beleid De inflatie in de eurozone is sinds de piek in 2022 sterk gedaald en beweegt zich in 2026 naar verwachting rond de doelstelling van de Europese Centrale Bank (ECB) van 2% op de lange termijn. Als gevolg hiervan heeft de ECB in 2025 meerdere renteverlagingen doorgevoerd. De verwachting is dat de beleidsrente in 2027 stabiel blijft of beperkt toeneemt, afhankelijk van de economische ontwikkeling, de inflatie en vooral de ontwikkeling op de energie markten. Vooruitkijkend naar 2027 verwacht de ECB een toename van de inflatie richting de 3,0 % voornamelijk de geopolitieke spanningen en spanningen op de | energiemarkt. Dit is het basisscenario van de ECB, maar inflatie, geopolitieke ontwikkelingen en rentebeleid zijn erg volatiel op dit moment en houdt de gemeente daarom nauwlettend in de gaten. De beleidskoers blijft “data-afhankelijk”, wat betekent dat nieuwe renteveranderingen pas volgen als inflatie | - of groeicijfers daar aanleiding toe geven. De herfinancieringsrente staat op 2,40% en de marginale beleningsrente op 2,65%. Herfinancieringsrente is de rente waartegen banken kunnen lenen bij de ECB (basis-herfinancieringsrente) en de basis voor de rente die gerekend wordt op alle financieringsmarkten.

102 Begroting 2027-2030 103 Financieringskosten Voor de gemeente Midden-Delfland betekent dit dat de financieringslasten voor nieuw aan te trekken leningen naar verwachting licht zullen toenemen ten opzichte van vorig jaar. Dit is afhankelijk van de internationale economische ontwikkelingen en geopolitieke spanningen die bestaan. Daarom volgt de gemeente de renteontwikkeling actief en weegt bij het aantrekken van financiering steeds de voor- en nadelen af van kortlopende en langlopende financiering. De gemeenten toetst daarbij ook altijd de keuzes met de kaders van de Wet Fido. Inzicht rentelasten/-baten Het BBV bevat voorschriften voor de verwerking en toerekening van rente. De belangrijkste uitgangspunten zijn: • Het aantrekken en verstrekken van een lening betreft een treasury activiteit. De met deze activiteit gepaarde rentelasten en rentebaten behoren op het taakveld Treasury. • Over eigen vermogen en voorzieningen wordt geen rente toegerekend. • Als de werkelijke rentelasten in euro’s die over een jaar aan taakvelden hadden moeten worden doorbelast, afwijken van de rentelasten in euro’s die op basis van de voor gecalculeerde renteomslag aan de taakvelden zijn toegerekend, kan de gemeente besluiten tot correctie. Bij een afwijking van meer dan 25% tussen de werkelijke rente en de renteomslag vindt een correctie plaats.

• Het renteschema wordt opgenomen volgens de aanbevelingen van de Commissie BBV. Hiermee wordt inzicht gegeven in de rentelasten externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening. • Vanaf boekjaar 2025 vindt de rentetoerekening aan grondexploitaties plaats volgens de toen aangepaste BBV-systematiek. Aan grondexploitaties mocht tot en met 2023 alleen de rente van externe financiering worden doorberekend. Met ingang van boekjaar 2025 (overgangsjaar 2024) wordt voor grondexploitaties geen onderscheid meer gemaakt in het BBV, waardoor de toerekening plaatsvindt op basis van de reguliere omslagrente. De omslagrente blijft voor het jaar 2027 (afgerond) op 0%. • Conform het BBV mag rente aan de taakvelden worden toegerekend op basis van de werkelijke externe rentelasten. Indien geen externe leningen zijn aangetrokken en geen andere externe rentelasten aanwezig zijn, is de renteomslag 0%. De kapitaallasten bestaan dan uitsluitend uit afschrijvingen. Toerekening rente Bij projectfinanciering rekent de gemeente de werkelijk betaalde rente rechtstreeks toe aan het betreffende taakveld, volgens de BBV-voorschriften. Dit is van toepassing op de geldleningen voor de aankoop van erfpachtgronden. De rente van deze leningen moet rechtstreeks worden doorbelast naar het taakveld beheer overige gebouwen en gronden.

Financieringspositie en rentekosten Met het rente-omslagpercentage rekent de gemeente rentekosten aan vaste activa. In dit percentage zit zowel betaalde als ontvangen rente verrekend. Op het rente-omslagpercentage zijn aanpassingen in de BBV-voorschriften van belang. Begroting 2027-2030 104 De gemeente voldoet aan de BBV-richtlijnen voor rentetoerekening. Door de combinatie van projectfinanciering, schatkistbankieren en de beperkte algemene financieringsbehoefte blijft de renteomslag in 2027 vastgesteld op 0%. De ontwikkeling van de marktrente wordt gevolgd, maar leidt op dit moment niet tot een aanpassing van het treasurybeleid. Op dit moment is het rente-omslagpercentage 0% en blijft deze voor de begroting 2027 gehandhaafd. Begroting 2027-2030 105 Renteschema jaarrekening 2027 Rente schema 2027 a. De externe rentelasten over de korte en lange financiering € 1.604.417 b. De externe rentebaten (idem) -/- € 744.083 Saldo rentelasten en rentebaten € 860.334 c. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend -/- € - De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend (rente aankoop gronden) -/- € 1.573.482 -/- € 1.573.482 - € 713.148 d.1 Rente over eigen vermogen € 45.792 d.2 Rente over voorzieningen € - Totaal geraamde aan taakvelden toe te rekenen rente - € 667.356 e.

De aan taakvelden toe te rekenen rente (rente omslag) -/- € - f. Renteresultaat op het taakveld Treasury - € 667.356 Leningenportefeuille Een belangrijk onderdeel van het financieringsbeleid vormt de omvang, flexibiliteit, gemiddelde looptijd en rentegevoeligheid van de leningenportefeuille. De leningenportefeuille langer dan één jaar heeft per 1 januari 2027 een omvang van € 95,8 miljoen (waarvan € 82,8 miljoen direct gekoppeld aan erfpacht). Het grootste gedeelte van de leningenportefeuille zijn projectfinancieringen voor aankoop gronden. Aangekochte gronden bedrijvenschap HarnaschPolder zijn in erfpacht uitgegeven. Voor de financiering van aankoop van deze gronden en de betaling van de overeengekomen afkoopsommen voor renteverschillen zijn leningen aangetrokken. Het financieel risico is beperkt omdat erfpachtinkomsten (canon) hoger zijn dan de rentekosten. Overzicht van schulden O/G 2027 met een looptijd langer dan één jaar.

Omschrijving Oorspronk elijk geldlening Laatste aflossing Rent e % Restantbed rag geldleninge n 1-1-2027 Rente 2027 valutair Aflossi ng 2027 Restantbed rag geldleninge n 31-12-2027 Onderhandse Begroting 2027-2030 Omschrijving | Oorspronk | Laatste | Rent | Restantbed | Rente | Aflossi | Restantbed elijk | aflossing | e % | rag | 2027 | ng | rag geldlening | geldleninge | valutair | 2027 | geldleninge n | n 1-1-2027 | 31-12-2027 leningen: BNG 40.115448 | € 5.000.000 | 15-2-203 | 0,835 | € 3.000.000 | € | € | € 2.500.000 2 | % | 25.576 | 500.00 0 Totaal | € 3.000.000 | € | € | € 2.500.000 25.576 | 500.00 0 Projectfinancieri ngen: BNG 40.111437 | € 7.429.045 | 2-7-2029 | 1,245 | € 7.429.045 | € | € 0,- | € 7.429.045 % | 92.492 BNG 40.111438 | € 1.566.123 | 1-7-2029 | 0,800 | € 483.008 | € 3.320 | € | € 323.287 % | 159.72 2 BNG 40.112090 | € 6.751.680 | 1-7-2052 | 1,770 | € 6.751.680 | € | € 0,- | € 6.751.680 % | 119.50 5 BNG 40.112091 | € 2.381.266 | 1-7-2052 | 1,570 | € 1.973.055 | € | € | € 1.911.020 % | 30.486 | 62.035 BNG 40.112379 | € | 1-7-2044 | 1,760 | € | € | € 0,- | € 15.983.210 | % | 15.983.210 | 281.30 | 15.983.210 5 BNG 40.112494 | € 1.621.575 | 3-1-2039 | 1,598 | € 1.621.575 | € | € 0,- | € 1.621.575 % | 25.913 BNG 40.112836 | € | 1-7-2053 | 1,360 | € | € | € 0,- | € 13.293.280 | 13.293.280 | 180.78 | 13.293.280 9 BNG 40.112837 | € 6.804.774 | 1-7-2053 | 1,140 | €

5.609.679 | € | € | € 5.431.078 % | 62.924 | 178.60 1 BNG 40.113745 | € | 1-4-2070 | 0,500 | € | € | € 0,- | € 10.000.000 | % | 10.000.000 | 50.000 | 10.000.000 BNG 40.116969 | € 9.260.626 | 27-12-20 | 2,625 | € 9.260.626 | € | € 0,- | € 9.260.626 28 | % | 243.09 1 BNG 40.117137 | € 7.419.611 | 07-03-20 | 2,929 | € 7.419.611 | € | € 0,- | € 7.419.611 74 | % | 217.32 0 NWB 1.0040370 | € 200.000 | 23-02-20 | 3,245 | € 173.333 | € 5.359 | € | € 160.000 42 | % | 13.333 BNG 40.118063 | € 1.050.000 | 31-12-20 | 2,970 | € 1.050.000 | € | € 0,- | € 1.050.000 30 | % | 31.185 BNG 40.11841 | € 1.752.000 | 31-3-202 | 2,35 | € 1.752.000 | € | € | € 0,- 7 | % | 10.152 | 1.752.0 00 BNG 40.448665 | € | 7-2-2028 | 2,25 | € | € | € 0,- | € 106 Begroting 2027-2030 Omschrijving | Oorspronk | Laatste | Rent | Restantbed | Rente | Aflossi | Restantbed elijk | aflossing | e % | rag | 2027 | ng | rag geldlening | geldleninge | valutair | 2027 | geldleninge n | n 1-1-2027 | 31-12-2027 10.000.000 | % | 10.000.000 | 225.00 | 10.000.000 0 Totaal | € | € | € | € 92.800.102 | 1.578.8 | 2.165.6 | 90.634.412 41 | 91 Totaal vaste | € | € | € | € schulden: | 95.800.102 | 1.604.4 | 2.665.6 | 93.134.412 17 | 91 Leasing Voor vervoermiddelen en printers zijn leasecontracten afgesloten. In het leasebedrag is een rentebedrag verdisconteerd.

Uitgezette geldleningen Hieronder worden de twee grootste uitzettingen (leningen U/G) van de gemeente toegelicht. 1. | In 1988 heeft de voormalige gemeente Schipluiden een geldlening verstrekt die inmiddels is overgegaan op de Royal Bank of Scotland (RBS). De lening heeft een vaste looptijd van 50 jaar en een rentepercentage van 8,15%, waarmee jaarlijks circa € 637.000 aan rente wordt ontvangen. Binnen het huidige treasurybeleid past het verstrekken van dergelijke leningen niet meer. De lening is echter historisch van aard en wordt tot het einde van de looptijd aangehouden. De kredietwaardigheid van de debiteur wordt periodiek beoordeeld. Op basis van de huidige inzichten bestaat geen aanleiding de lening vervroegd te beëindigen. 1. | De gemeente heeft daarnaast een geldlening van € 1,4 miljoen uitgezet bij de Nederlandse Waterschapsbank tegen een rentepercentage van 7%. Deze lening genereert jaarlijks circa € 95.000 aan rente-inkomsten. Gezien de kredietwaardigheid van de NWB wordt het kredietrisico als zeer beperkt beoordeeld. Overzicht van leningen U/G 2027 met een looptijd langer dan één jaar.

Omschrijving | Oorspronke | Laatste | Rente | Restantbed | Ontvang | Aflossi | Restantbed lijk | aflossin | % | rag | en | ng | rag geldlening | g | geldleninge | Rente | 2027 | geldleninge n | 2027 | n 1-1-2027 | 31-12-2027 Leningen U/G Royal Bank of | € 7.714.264 | 1-7-203 | 8,150 | € 7.714.264 | € | € 0,- | € 7.714.264 Schotland | 8 | % | 628.712 (RBS) Nederlandse | € 1.361.341 | 1-9-204 | 7,000 | € 1.361.341 | € 95.294 | € 0,- | € 1.361.341 Waterschapsb | 3 | % ank N.V. 107 Begroting 2027-2030 Omschrijving | Oorspronke | Laatste | Rente | Restantbed | Ontvang | Aflossi | Restantbed lijk | aflossin | % | rag | en | ng | rag geldlening | g | geldleninge | Rente | 2027 | geldleninge n | 2027 | n 1-1-2027 | 31-12-2027 (NWB) Delflandshof | € 293.000 | 31-1-20 | € 274.217 | € 12.983 | € 7.063 | € 267.154 Cooperatie | 49 | 4,64% U.A. T.V. de | € 200.000 | 20-5-20 | 3,80% | € 173.333 | € 7.093 | € | € 160.000 Commandeur | 39 | 13.333, - Totaal | € 9.568.604 | € 9.523.155 | € | € | € 9.502.758 744.082 | 20.396 Liquiditeit De liquiditeitspositie van de gemeente Midden-Delfland blijft de komende jaren beperkt. Door investeringen en het verloop van kasstromen is het noodzakelijk de liquiditeitsontwikkeling actief te monitoren en, waar nodig, gebruik te maken van kortlopende financiering.

De gemeente maakt, binnen de wettelijke kasgeldlimiet zoals toegelicht in deze paragraaf, gebruik van kortlopende financiering om tijdelijke liquiditeitstekorten op te vangen. Naar verwachting zal de gemeente in de komende jaren gebruikmaken van de beschikbare kas middelen en kasgeldlimiet. Wanneer de financieringsbehoefte structureel wordt, wordt deze omgezet in langlopende financiering. Kasgeldleningen vormen, binnen de wettelijke kaders, een doelmatig instrument om tijdelijke liquiditeitstekorten op te vangen. Door de relatief lage financieringskosten en de flexibiliteit sluiten zij goed aan bij de huidige liquiditeitsbehoefte van de gemeente. De liquiditeitsontwikkeling wordt continu gemonitord zodat tijdig kan worden bijgestuurd. Liquiditeitsplanning | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Prognose aan te | Max. 5 mln. | Max. 5 mln | Max. 5 mln | Max. 5 mln trekken kasgeld Langgeld (incl. | € 93 mln | € 82,9 mln | € 74,6 mln | € 72,8 mln projectfinanciering) 108 Begroting 2027-2030 109 Kredietrisico en garanties Kredietrisico’s Naast renterisico's loopt de gemeente kredietrisico's op verstrekte geldleningen, verleende garanties en deelnemingen. Deze risico's worden beheerst door periodieke financiële beoordelingen en toepassing van de gemeentelijke treasury- en subsidieregelingen.

Verenigingen Om het kredietrisico voor de gemeente te beheersen dienen verenigingen en maatschappelijke instellingen jaarlijks hun begroting en jaarrekening in. Daarnaast wordt jaarlijks de omvang van de uitstaande leningen vastgesteld. Gemeentegaranties De aanspraken op verleende gemeentegaranties zijn onderverdeeld in enerzijds garanties die zijn verstrekt voor geldleningen die zijn aangetrokken door maatschappelijke instellingen in onze gemeente, zoals (sport)verenigingen en anderzijds verleende garanties voor de bevordering van het eigen woningbezit (zowel particulieren als woningbouwcorporaties). De gemeente beoordeelt garantstellingen periodiek op financiële risico's en publieke meerwaarde. WSW Voor woningcorporaties fungeert het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) als borgsteller. De gemeente heeft hiervoor een achtervangovereenkomst gesloten. Door de financiële waarborgen binnen het WSW wordt het risico voor de gemeente beperkt geacht. De sinds 2021 geldende achtervangovereenkomst versterkt deze risicobeheersing verder. De VNG, BZK en WSW hebben gewerkt aan een nieuwe achtervangovereenkomst. De wijzigingen komen erop neer dat de kans (nog) kleiner moet zijn dat de achtervangers – het rijk en de gemeenten – in de bres moeten springen om WSW overeind te houden.

In plaats daarvan moeten de WSW en de corporatiesector zich vooral zelf zien te bedruipen als de borging van schulden in het geding komt. Deze nieuwe overeenkomst geldt voor alle geborgde geldleningen die een deelnemer van het WSW aangaat vanaf 1 augustus 2021. Onze gemeente is deze nieuwe overeenkomst aangegaan met WSW. Daarmee is het ook in de toekomst mogelijk dat Stichting Wonen Midden-Delfland leningen kan aantrekken tegen een aantrekkelijk rentetarief om te investeren in sociale huurwoningen. Deelnemingen Voor het uitoefenen van de publieke taak bezit de gemeente aandelen in de BNG Bank, Gemeenschappelijk Bezit Evides en N.V. JUVA. Deze deelnemingen zijn tegen nominale waarde opgenomen. Gezien de financiële positie van deze ondernemingen wordt het kredietrisico als beperkt beoordeeld. HuisVuilCentrale (HVC) De gemeente staat (mede) garant voor de leningen van HVC. De gemeente ontvangt hiervoor jaarlijks een garantstellingsprovisie van HVC (jaarlijks ca. € 31.000). De deelname aan HVC vloeit voort uit het feit dat Midden-Delfland deel uitmaakt van de verbonden partij Avalex. Begroting 2027-2030 110 Relatiebeheer Voor het reguliere betalingsverkeer maakt de gemeente gebruik van de diensten van de BNG Bank. Onderdeel van deze dienstverlening is een kredietfaciliteit van € 2 miljoen. Tot deze limiet kan de gemeente tegen een gunstig rentepercentage daggeld opnemen.

Daarnaast is er nog een rekening bij de Rabobank. Overig De gemeente Midden-Delfland maakt geen gebruik van complexe financiële producten zoals derivaten. Begroting 2027-2030 111 Grondbeleid De paragraaf grondbeleid is een vast onderdeel van de begroting en de jaarrekening. In deze paragraaf geven wij u informatie over: • De visie op het grondbeleid in relatie tot de realisatie van de doelstellingen in de begroting; • Relevante ontwikkelingen en kaders waarbinnen wij ons grondbeleid uitvoeren; • Onze projecten en activiteiten, met inzicht in de financiële resultaten; • Het risicoprofiel behorend bij de gemeentelijke grondexploitaties; • De financiële gevolgen van de gemeentelijke projecten voor de begroting (de reserve Grondexploitatie). Met onderstaande informatie voldoen wij aan de eisen die artikel 16 van het BBV stelt aan deze paragraaf. Inleiding grondbeleid Visie op het grondbeleid in relatie tot de doelstellingen in de begroting Het grondbeleid is geen doel op zich, maar draagt bij aan het realiseren van maatschappelijke doelen. Het gaat hierbij om o.a. het realiseren van woningbouw, werklocaties (bedrijven-detailhandel-kantoren), versterking van de glastuinbouw, horeca en sociale voorzieningen gerelateerd aan onderwijs, zorg, sport en cultuur. Wijze waarop wij grondbeleid uitvoeren Als gemeente kunnen wij bij het uitvoeren van grondbeleid verschillende rollen kiezen.

Er zijn grofweg drie keuzes als het gaat om het realiseren van gewenste bestemmingen: actief, facilitair of publiek-private samenwerking. Bij actief grondbeleid kiezen wij als gemeente voor een ondernemende, risicodragende rol bij gebiedsontwikkeling. Wij produceren bouwrijpe grond voor uitgifte en richten de openbare ruimte in, al dan niet in samenwerking met andere partijen. Bij faciliterend grondbeleid heeft de gemeente een faciliterende rol. Wij stellen randvoorwaarden op, zodat initiatiefnemers op eigen grond een ontwikkeling kunnen realiseren. Onze rol is hierbij beperkt tot het faciliteren van ruimtelijke procedures en aanleg/afname van voorzieningen van openbaar nut. De risico’s zijn voor de initiatiefnemer en de inspannings- en investeringskosten verhalen wij, meestal via een anterieure overeenkomst, op de initiatiefnemer. Aanvullend op actief en facilitair grondbeleid zijn ook tussenvormen mogelijk waarbij deze rollen verstrengeld zijn. Er is dan sprake van publiek private samenwerking (PPS). Ook bij deze samenwerking zijn verschillende vormen mogelijk. In de Nota Grondbeleid (2019) staan de voor- en nadelen van de verschillende rollen beschreven en gaan we in eerste instantie uit van facilitair grondbeleid.

Bij facilitair grondbeleid gaan we er vanuit dat de doelstellingen helder beschreven zijn en initiatiefnemers in veel gevallen zelf in staat zijn om de gewenste ontwikkeling ter hand te nemen. In de gevallen waarbij ontwikkelingen niet spontaan tot stand komen is in de nota bepaald dat er een mogelijkheid is om over te gaan op actief grondbeleid. De vraag of de ontwikkeling belangrijk genoeg is om als gemeente de risico’s te dragen staat hierbij centraal. Begroting 2027-2030 Ambities In de Woonvisie 2024-2030 is de ambitie opgenomen om tot 2030 50-70 woningen per jaar te realiseren. We werken eraan om de opgave uit de Woonvisie voor wat betreft kwantitatieve en kwalitatieve opgave waar te maken. Grondexploitatie Ieder jaar worden de lopende grondexploitatieberekeningen en projecten in voorbereiding geactualiseerd en ter vaststelling aangeboden aan de raad. Dit gebeurt voor de vaststelling van de jaarrekening. De raad wordt dan om besluitvorming gevraagd. Voor de actualisatie van de berekeningen is gebruik gemaakt van de volgende parameters: • | Kostenstijging civiel (incl. sloop en sanering): 3% (2026 3%, 2027 3%, 2028 e.v. 2,5%) • | Kostenstijging voorbereiding en toezicht (plankosten): 4,5% (2026 4%, 2027 3%, 2028 e.v. 2,5%) • | Opbrengstenstijging woningbouw vrije sector: 5% (2026 4,5%, 2027 2,5%, 2028 e.v.

2,5%) • | Opbrengstenstijging woningbouw betaalbaar en sociaal: 5% (2026 2,5%, 2027 2,5%, 2028 e.v. 2,5%) • | Rekenrente: 0% De gehanteerde parameters zijn gebaseerd op de Notitie Parameters d.d. 5 januari 2026. Per 1 januari 2026 zijn er zes lopende grondexploitaties: Bedrijventerreintjes Hooipolder, Centrum den Hoorn, Keenenburg V, Kreekzone, Ruimte voor Ruimte en Woudselaan. Tabel: mutaties eindwaarde saldi Faciliterend grondbeleid Wij verhalen kosten in beginsel op de initiatiefnemers. Deze gemeentelijke kosten worden op de balans als vordering geboekt. Het uitgangspunt is dat we 80% van de kosten die we maken terugverdienen door kostenverhaal dat geregeld is via een anterieure overeenkomst (kostenverhaalsregels in het omgevingsplan). Samenwerkingsverbanden De financiële gevolgen van deelname Harnaschpolder worden nader toegelicht in de paragraaf ‘verbonden partijen’. 112 Begroting 2027-2030 113 Ontwikkellocaties Als gemeente bezitten wij strategische gronden die in de toekomst mogelijk in ontwikkeling kunnen worden genomen. Deze eigendommen staan op de balans als materiële vaste activa met als uitgangspunt de boekwaarde of lagere marktwaarde. Op dit moment betreft dit de volgende locaties: • Doelpad 5 (voormalige Euterpe); • Maaslandse Poort (voormalige Kistenfabriek); • Harnaschpolder zuidkavel onder het AZC.

Wanneer uiteindelijk gekozen wordt om deze gronden als gemeente actief te ontwikkelen dan zal dit leiden tot het openen en vaststellen van een grondexploitatie. Risicoprofiel Vanwege het risicodragende karakter en de omvang van grondexploitaties vormt een risicoanalyse een wezenlijk onderdeel van de beoordeling van projecten en informatievoorziening naar de raad. Een overzicht van de algemene risico’s van de projecten - en voor enkele projecten ook nog een aantal project specifieke risico’s - is schriftelijk onder geheimhouding bij de actualisatie van de grondexploitaties aan de raad voorgelegd. Het grootste (negatieve) risico is dat we niet altijd voldoende (ingehuurd) personeel hebben op de betrokken disciplines om ervoor te zorgen dat we de planning van de grondexploitaties halen. Het gevolg hiervan is vertraging in het realiseren van woningen. Uit de risicoanalyse blijkt dat de geraamde exploitatiesaldi en de geschatte risico’s en kansen op langere termijn binnen de reserve Grondexploitatie opgevangen kunnen worden en dat er dus geen aanvullende middelen uit de algemene reserve nodig zijn. Om het optreden van risico’s zo veel als mogelijk te voorkomen en te sturen op aanwezige optimalisaties (positieve risico’s), worden binnen projecten passende beheermaatregelen gekozen en toegepast. Periodiek wordt de risicoanalyse op grond van nieuwe inzichten geactualiseerd.

Dat kan resulteren in bijstelling van de benodigde risicodekking. Het actualiseren van de risico’s en een mogelijke bijstelling van benodigde risicodekking vindt plaats bij het actualiseren van de grondexploitaties. Reserve Grondexploitatie Zie in onderstaande tabel de prognose van de reserve Grondexploitatie op basis van de actualisaties van de grondexploitaties bij de jaarrekening 2025. De reserve Grondexploitatie blijft eind 2026 naar verwachting op € 0 en eind 2027 op € 0,49 miljoen. Wanneer de Reserve zich ontwikkelt conform de bij de actualisatie opgenomen prognoses ontstaat er naar verwachting financiële ruimte om een gedeelte van het eerder ontvangen bedrag van de Algemene Reserve dividenden en huuropbrengsten terug te storten. Het op termijn terugvloeien van het positieve saldo van de grondexploitaties is niet in de begroting opgenomen. Hierdoor lopen we geen risico als de prognoses tegenvallen en het positieve saldo van de grondexploitaties uiteindelijk lager uitvalt. Begroting 2027-2030 114

Begroting 2027-2030 115 Lokale heffingen De gemeentelijke belastingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente. Van deze lokale heffingen horen de onroerendezaakbelastingen (OZB) en de toeristenbelasting bij de algemene dekkingsmiddelen. Daarnaast zijn er heffingen die niet tot de algemene dekkingsmiddelen behoren. Afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn hiervan de voornaamste twee. Nota lokale heffingen De raad stelde op grond van de ‘Financiële verordening gemeente Midden-Delfland’ op 15 april 2025 de Nota lokale heffingen 2025-2028 vast. De Nota lokale heffingen 2025-2028 geeft een actueel overzicht aan de raad van de gemeentelijke belastingen, bestemmingsheffingen en rechten. De Begroting 2025 en het Financieel meerjarenperspectief 2026-2028 zijn daarin meegenomen. De Nota lokale heffingen 2025-2028 bevat verder een overzicht van de wet- en regelgeving over lokale heffingen en een overzicht van de uitvoering van de heffing en invordering. In deze paragraaf beschrijven wij de actuele stand van zaken. Onroerendezaakbelasting (OZB) De opbrengst van de OZB behoort tot de algemene dekkingsmiddelen. Dit betekent dat de opbrengst van de OZB wordt gebruikt voor kosten van voorzieningen zoals openbare verlichting, onderwijs, sport, cultuur, onderhoud aan wegen en plantsoenen. De grondslag van de OZB is de waarde van de onroerende zaken in de gemeente.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://middendelfland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/5812c12b-0beb-42a9-b869-044438d4ba59?agendaItemId=db5f50b6-fe3a-4bc6-a4dc-ffaf15651ad1