Begroting 2027-2030
Tekst van het document
Begroting 2027-2030
Begroting 2027-2030 2 Inhoudsopgave Aanbiedingsnota ..................................................................................................................................... 3 Begroting 2027 - 2030 ......................................................................................................................... 4 Leeswijzer ............................................................................................................................................ 5 Financieel meerjarenperspectief ........................................................................................................ 7 Programma's ......................................................................................................................................... 19 Programma 1: Vitale dorpen in Midden-Delfland ............................................................................ 20 Programma 2: Bestuur en veiligheid ................................................................................................. 25 Programma 3: Beheer, verkeer en milieu ......................................................................................... 34 Programma 4: Onderwijs ..................................................................................................................
53 Programma 5: Sociaal domein en Welzijn ........................................................................................ 57 Programma 6: Economische- en Sociale zaken ................................................................................ 65 Programma 7: Ruimtelijke ordening, ontwikkeling en ..................................................................... 72 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................ 82 Overzicht overhead ........................................................................................................................... 88 Paragrafen ............................................................................................................................................. 93 Bedrijfsvoering .................................................................................................................................. 94 Financiering ....................................................................................................................................... 99 Grondbeleid ....................................................................................................................................
111 Lokale heffingen .............................................................................................................................. 115 Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................................................... 125 Verbonden partijen ......................................................................................................................... 132 Weerstandvermogen en risicobeheersing ...................................................................................... 153 Wet open overheid ......................................................................................................................... 163 Recapitulatie ....................................................................................................................................... 164 Financiële begroting ............................................................................................................................ 166 Bijlagen ................................................................................................................................................ 208 Missie ..............................................................................................................................................
209 Staat van reserves en voorzieningen .............................................................................................. 210 Prognose verloop reserves en voorzieningen ................................................................................. 213 Meerjarig investeringsoverzicht ..................................................................................................... 218 Begroting 2027 - 2030 op taakveld ................................................................................................. 222 Beleidsindicatoren .......................................................................................................................... 231 Begroting 2027-2030 3 Aanbiedingsnota Begroting 2027-2030 4 Begroting 2027 - 2030 Inleiding Voor u ligt de Begroting 2027-2030. Deze begroting geeft uitvoering aan de Kadernota 2027-2030. Dit jaar hebben we verkiezingen gehad. Dit heeft geleidt tot een nieuwe samenstelling van de gemeenteraad en het college. Wat blijft is de liefde voor onze mooie gemeente Midden-Delfland. Veel van onze middelen werden daar al nuttig voor ingezet. Daar gaan we mee door. We passen natuurlijk wel zaken aan aan de actualiteit zoals veranderende wetgeving. Er zijn ook elementen die we hebben veranderd in deze begroting.
Het inzetten van de algemene reserve is wat ons betreft alleen van toepassing als andere mogelijkheden er niet zijn. Wij stellen de keuzes in deze begroting voor op basis van een gedeelde koers: de ambities uit het coalitieakkoord en de Toekomstvisie Midden-Delfland 2050 geven ons richting en houvast. Ze helpen ons de juiste dingen te doen en de focus te houden. Zoals gebruikelijk was de Kadernota primair opgebouwd uit autonome ontwikkelingen en eerder door u genomen besluiten. De Meicirculaire 2026 heeft het financiële beeld vervolgens verbeterd. De resterende opgave was een aanzienlijke uitdaging omdat in de voorgaande jaren al veel maatregelen zijn doorgevoerd. We hebben ervoor gekozen om primair voor het eerste jaar 2027 een correct sluitende begroting op te leveren. Met deze begroting geven wij daar invulling aan. Met deze begroting blijven wij werken aan wat Midden-Delfland kenmerkt en sterk maakt. Concreet betekent dit dat wij: • de stevige sociale cohesie ondersteunen en initiatieven faciliteren die de leefbaarheid vergroten; • ons blijven inzetten voor behoud en versterking van het Bijzonder Provinciaal Landschap; • een scherp oog voor veiligheid houden; • en ons blijven inspannen om het woningtekort terug te dringen. Onze gemeentelijke dienstverlening is en blijft daarbij het uitgangspunt.
Wij hebben onverminderd oog voor inwoners en ondernemers en sluiten aan bij wat er nodig is. Gehoord worden en betrokkenheid zijn hiervoor belangrijke pijlers; we blijven investeren in gesprekken, informatie en transparantie over de voortgang op de door u gestelde doelen. De gekozen koers vraagt doordachte keuzes en scherpe monitoring. Binnen programma’s is weinig ruimte om tegenvallers op te vangen. Wij presenteren u een sluitende begroting met transparante voorbehouden over de onzekerheden en risico’s die wij onderkennen. We richten ons op duurzame oplossingen binnen onze eigen mogelijkheden. Gelukkig kunnen we steunen op solide buffers, een gezond weerstandsvermogen en een ruime algemene reserve. Begroting 2027-2030 5 Leeswijzer Leeswijzer De programmabegroting bestaat uit drie onderdelen: • de beleidsbegroting – met het programmaplan en de paragrafen; • de financiële begroting; • de ramingen en realisatiecijfers, geclusterd naar taakvelden. Deze indeling volgt de wettelijke eisen uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Opbouw We beginnen met de uitgangspunten voor deze begroting en een samenvattend financieel overzicht voor de periode 2027–2030, met een doorkijk naar 2035. Dit staat in het Financieel meerjarenperspectief. Daarna volgt een toelichting op de zeven programma’s en de paragrafen.
Hierin hebben we speciale aandacht besteed aan de keuzes die nodig waren om de begroting reëel sluitend te maken, inclusief de gevolgen en de mogelijke risico’s. Inhoud van de programma’s In de programma’s leest u wat we willen bereiken en hoe we dat gaan doen: met energie, realisme en gericht op blijvende waarde voor onze inwoners. De programma’s bevatten alle kosten die direct samenhangen met de gemeentelijke taken en activiteiten: het primaire proces. De lasten en baten van de overhead (bijvoorbeeld huisvesting, ICT en personeelszaken) zijn niet per programma toegerekend, maar apart en centraal opgenomen in een overzicht overhead. Programma's De begroting bestaat uit zeven programma’s en twee overzichten, de indeling is als volgt: • Programma 1: Vitale dorpen in Midden-Delfland • Programma 2: Bestuur en dienstverlening • Programma 3: Beheer, verkeer en milieu • Programma 4: Onderwijs • Programma 5: Sociaal Domein en Welzijn • Programma 6: Economische en sociale zaken • Programma 7: Ruimtelijke ordening, ontwikkeling en volkshuisvesting • Overzicht Algemene dekkingsmiddelen • Overzicht Overhead Per programma leest u het maatschappelijk doel en de koppeling met de 3 W-vragen; 'Wat willen we bereiken?', 'Wat gaan we ervoor doen?' en 'Wat mag dat kosten?'. Ook benoemen we per programma de verbinding met Cittaslow.
Begroting 2027-2030 6 De indeling van de programma’s is als volgt: • Beleidsdoel (het gewenste maatschappelijke effect waar het programma als geheel zich op richt) • Wat willen we bereiken? (Speerpunten en doelen binnen het programma) • Wat is de relatie tussen Cittaslow en het beleidsveld? • Wat gaan we daarvoor doen? (Concrete activiteiten voor 2027 om het beoogde maatschappelijk effect te bereiken. Hierin staan ook de instrumenten en kader stellende documenten) • Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? • Wat mag het kosten? Hier leest u de financiële vertaling per programma. Paragrafen In dit hoofdstuk wordt ingegaan op een aantal financiële en bedrijfsmatige zaken, die dwars door het beleid uit de programma’s heen lopen. Deze zaken zijn: • Bedrijfsvoering • Financiering • Grondbeleid • Lokale heffingen • Onderhoud kapitaalgoederen • Verbonden partijen • Weerstandsvermogen en risicobeheersing • Wet open overheid Met de genoemde onderwerpen is een groot (financieel) belang gediend. De paragrafen geven daardoor extra informatie voor de beoordeling van de financiële positie op de korte en langere termijn. Financiële begroting Op grond van het BBV is de gemeente verplicht een overzicht van de financiële begroting (overzicht van baten en lasten) samen te stellen.
De uiteenzetting van de financiële positie en het overzicht van baten en lasten vormen samen de financiële begroting. Verder wordt in dit hoofdstuk ingegaan op de Financiële structuur. Aansluitend is een toelichting op het resultaat van de primitieve begroting opgenomen. Begroting 2027-2030 7 Financieel meerjarenperspectief In het Financieel meerjarenperspectief geven wij de uitgangspunten voor deze begroting weer. Daarnaast staan onder de kop ‘Samenvattend financieel overzicht Begroting 2027-2030’ de financiële resultaten van deze begroting. Hierin geven wij onder meer kort de mutaties weer die de grootste invloed hebben op het resultaat van de primitieve begroting. De laatste paragraaf van dit hoofdstuk bevat het financieel perspectief tot en met 2035. In de Financiële begroting gaan wij uitgebreid in op het resultaat van de primitieve begroting en de financiële structuur. Uitgangspunten begroting Wij streven naar een financieel duurzaam beleid met een begroting die op lange termijn in evenwicht is. We zorgen ervoor dat structurele uitgaven worden gedekt door structurele inkomsten. Hierbij staat het principe centraal dat de gemeente het geld beheert namens de samenleving. Daarom streven we ernaar om de belastingdruk voor onze inwoners, verenigingen en bedrijven beperkt te houden.
Middelen die het weerstandsvermogen en de budgetbehoefte overstijgen kunnen ingezet worden voor de samenleving. We behouden daarbij het streven naar een weerstandsvermogen met een ratio dat zich minimaal tussen de 1,0 en 1,4 (dit kwalificeert als ‘voldoende’) bevindt. Deze begroting is de uitwerking van de Kadernota 2027-2030 die u op 7 juli 2026 voor kennisgeving heeft aangenomen. De kadernota gaf u een doorkijk naar de Begroting 2027 en het meerjarenperspectief 2028-2030 en bevat zowel de kaders voor het verder uitwerken van de begroting als een vooruitblik voor de komende jaren. De Kadernota liet voor alle jaren 2027-2030 een negatief begrotingssaldo zien. Door een kritische beoordeling van de begrotingscijfers, rekening houdend met de realisatiecijfers van afgelopen jaren, zijn we erin geslaagd de negatieve saldi enigszins terug te dringen. Daarnaast zijn er nog enkele mutaties vanuit de organisatie aangeleverd en verwerkt in de cijfers. Het eindresultaat is een beperkt positief saldo voor 2027. Echter, voor het meerjarenperspectief 2028-2030 resteren negatieve cijfers. Begrotingsadvies 2027–2030 VNG Achtergrond en opbouw van het advies Gemeenten bevinden zich nog steeds in een financieel onzekere tijd. Primair wordt dit veroorzaakt door bezuinigingen van eerdere kabinetten en door de ingeboekte besparingsmaatregelen voor de jeugdzorg vanaf boekjaar 2028.
Als de beoogde kostendaling niet behaald wordt, dreigen er forse tekorten te ontstaan bij gemeenten. De Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd onder leiding van Tamara van Ark zal begin 2027 een uitspraak doen over de haalbaarheid van deze besparingsmaatregelen en hoe om te gaan met het verschil tussen kosten en beschikbare middelen voor de jeugdzorg bij gemeenten. In het Overhedenoverleg van 13 april jl. heeft het kabinet de afspraak rond de Commissie-Van Ark herbevestigd. Daarbij heeft het kabinet onderstreept dat dit advies zwaarwegend en maatgevend is. Het ligt daarom voor de hand dat in de Voorjaarsnota 2027 (gedeeltelijk) compensatie zal volgen indien de kostenstijging zich voortzet en deze niet verwijtbaar is aan gemeentelijk handelen. Daarom kan het in onze visie niet zo zijn dat gemeenten op dit moment vanwege de oplopende kosten voor de jeugdzorg tal van bezuinigingen moeten doorvoeren op andere beleidsterreinen. Of lasten moeten verhogen om de begroting vanaf 2028 sluitend te krijgen. Begroting 2027-2030 8 Dit levert onzekerheid op en maakt dat de VNG zich genoodzaakt ziet om ook dit jaar een begrotingsadvies af te geven. Onze leden hebben namelijk de wens uitgesproken een eenduidige lijn te hanteren over hoe gemeenten de jeugdzorg in hun begroting opnemen.
De onzekerheid wordt nog versterkt door de ingeboekte besparing op de Huishoudelijke Hulp in de Wmo, vanaf 2029. Deze is vastgelegd in het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten, maar hier is nog geen beleidsmatig plan voor opgesteld. Daarom adviseert de VNG gemeenten nadrukkelijk: 1. Maak de begroting voor 2027 sluitend. We adviseren ten minste boekjaar 2027 structureel en reëel sluitend te maken, zodat de toezichthouder de gemeente niet onder preventief toezicht stelt. 2. Breng vanaf 2028 baten en lasten voor jeugdzorg in balans met stelposten, waarbij u de lasten voor jeugdzorg zo realistisch mogelijk raamt. Maak een realistische inschatting voor de kosten voor 2028 en verder, waarbij u aangeeft met welke maatregelen u de beïnvloedbare kosten tracht te verlagen, zoals de toezichthouder wenst. Neem daarnaast de volgende stelposten op: A. Stelpost aanvullende maatregelen Er zijn aanvullende maatregelen gepresenteerd in de Voorjaarsnota 2025 die vanaf 2028 financieel vertaald zijn in een bezuiniging. Dit gaat onder andere over de invoering van een eigen bijdrage (€ 260 miljoen) en het sturen op de verkorting van de trajectduur (€ 68 miljoen). Het advies is, evenals vorig jaar, om deze maatregelen budgetneutraal te maken: korting versus besparing/inkomsten. Bijvoorbeeld door middel van een stelpost (“Besparing trajectduur” en “Inkomsten eigen bijdrage”).
Zienswijze toezichthouder De toezichthouder heeft aangegeven dat hij deze stelposten zal toestaan. Het rijk is immers verantwoordelijk voor tijdige invoering van wet- en regelgeving. Bij uitstel of afstel van wet- en regelgeving geldt dat dit voor rekening en risico rijk is. B. Stelpost Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd Gemeenten doen er alles aan om via besparingsmaatregelen de kosten van jeugdzorg aan te laten sluiten bij het beschikbare budget. Vanaf 2028 is dit vanwege de ingeboekte bezuinigingen een enorme opgave. Begin 2027 zal de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd zich uitspreken over de balans tussen kosten en budget, over 2026/2027 en ook over 2028 en verder. Het is zeer onwenselijk om nu al bezuinigingen op andere beleidsterreinen in te boeken vanwege de groei van de kosten voor jeugdzorg, terwijl het oordeel van de deskundigencommissie begin 2027 pas volgt. Het advies is om wederom een stelpost op te nemen voor het resterende tekort na realistische raming van de lasten jeugdzorg en de toepassing van de hierboven genoemde stelposten, namelijk de aanvullende maatregelen besparing trajectduur en eigen bijdrage. Voer in de begroting vanaf 2028 deze nieuwe stelpost op onder de titel “Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd”.
De VNG hanteert als uitgangspunt artikel 108 lid 3 van de Begroting 2027-2030 9 Gemeentewet: medebewind is voor rekening en risico rijk – dus we brengen baten en lasten voor jeugdzorg in balans. Zienswijze toezichthouder Voor deze stelpost geeft de toezichthouder aan dat hij op basis van de geldende wet- en regelgeving, en het daarop gebaseerde Gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK), niet akkoord kan gaan met deze stelpost. Dit geldt zolang er geen zwart-op-wit toezegging van het kabinet is dat het de kosten volledig compenseert naar aanleiding van de uitspraken van de deskundigencommissie. 3.Gebruik een stelpost voor de huishoudelijke hulp Wmo Vanaf 2029 wordt er structureel € 1 miljard uit het Gemeentefonds genomen, omdat het kabinet het voornemen heeft om de huishoudelijke hulp als algemene voorziening grotendeels te schrappen. Tot op heden is nog onduidelijk hoe dit vorm krijgt, terwijl de korting al wel verwerkt is. Daarmee is het onduidelijk of en in welke mate gemeenten deze kosten moeten blijven maken vanaf 2029. Het advies is om de vanaf 2029 ingeboekte bezuiniging op huishoudelijke hulp via een stelpost teniet te doen onder de titel “Afschaffing huishoudelijke hulp”. Zienswijze toezichthouder Mogelijk gaan de toezichthouders deze stelpost toestaan, maar dit moeten zij bestuurlijk nog accorderen.
Als dat gebeurt, komt er een aanvulling op de begrotingscirculaire. Tot die tijd is het noodzakelijk hierover met de toezichthouder te overleggen. Het rijk is verantwoordelijk voor tijdige invoering van wet- en regelgeving. Bij uitstel of afstel van wet- en regelgeving geldt dat dit voor rekening en risico rijk is. 4.Neem passages op over de stelposten in de risicoparagraaf Er zijn risico’s die gemeenten moeten nemen door het opnemen van deze stelposten. Wij adviseren om hierover deze passages op te nemen in de risicoparagraaf: “In de Voorjaarsnota 2025 zijn afspraken gemaakt over het zwaarwegende advies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd in 2027 met betrekking tot de kosten die gemeenten maken voor jeugdzorg. Deze afspraken heeft het huidige kabinet in het Overhedenoverleg van 13 april 2026 herbevestigd. Vooruitlopend op deze vervolgafspraken zijn in deze begroting stelposten opgenomen, omdat we erop vertrouwen dat het rijk zich aan de gemaakte afspraken houdt.” “In de Voorjaarsnota 2026 is een korting toegepast op het Gemeentefonds vanwege het afschaffen van de huishoudelijke hulp in de Wmo. Het is nog onduidelijk hoe deze bezuiniging wordt ingevuld, wat maakt dat wij de korting vanaf 2029 via een stelpost tenietdoen.
Deze stelpost is onder voorbehoud van goedkeuring door de toezichthouder.” Gegeven de onzekerheid ten aanzien van het volledig opvolgen van het advies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd, adviseren wij dat u aanvullend een financiële raming maakt van dit risico en dit verwerkt in uw weerstandsvermogen. Wij nemen de adviezen van de VNG in belangrijke mate over. Het advies om de effecten van kortingen transparant in beeld te brengen onderschrijven wij, al geldt dit voor onze gemeente als een vanzelfsprekend uitgangspunt. Financiële en inhoudelijke consequenties van Begroting 2027-2030 10 budgetaanpassingen lichten wij vanuit dit uitgangspunt altijd al toe. De andere adviezen hebben we deels opgevolgd of terzijde geschoven. Financiële kaders Voor de Begroting 2027 en MJP 2028-2030 hanteren wij de kaders: a) De Begroting 2027 is materieel in evenwicht (ofwel: reëel sluitend); structurele lasten worden gedekt door structurele baten. b) Wanneer de Begroting 2027 niet sluitend kan worden, is in elk geval het begrotingsjaar 2030 materieel in evenwicht. c) Hoewel ons dit tijdelijk, vanuit het Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen (BOFv), is toegestaan zien we in principe af van het structureel inzetten van reserves voor een sluitende begroting. d) Incidentele lasten kunnen gedekt worden door incidentele baten (veelal door onttrekking aan de algemene reserve).
e) Wij baseren ons in de Begroting 2027 en MJP 2028-2030 op de prijsindex uit de meicirculaire *. f) De Begroting 2027 en MJP 2028-2030 bevat geen taakstellingen of stelposten**. g) De Begroting 2027 en MJP 2028-2030 bevat in beginsel voortzetting van bestaand beleid en projecten. h) Uitgangspunt voor de OZB is een structurele opbrengststijging van 3% per jaar. *** i) Voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing stijgen de tarieven niet meer dan voor kostendekkendheid noodzakelijk.**** j) Vanaf 2027 een stijging van de toeristenbelasting. ***** • € 2,00 per overnachting per persoon in een kampeermiddel. • € 3,00 per overnachting per persoon voor een overnachting in een inrichting niet zijnde een kampeermiddel. * Voor de prijsontwikkeling hanteren wij, indien van toepassing, het Nationale consumentenprijsindex (cpi). Voor de loonontwikkeling hanteren wij de vastgestelde CAO. Voor de jaren erna hanteren we de loonindex vanuit de meicirculaire. ** Wij hanteren geen stelposten tenzij deze uitdrukkelijk als mogelijkheid aangegeven worden door bijvoorbeeld de VNG en toegestaan zijn door de toezichthouder. *** Dit is de bestendige lijn om evenwichtige lokale lastendruk en opbrengst te bereiken. **** Voor het tarief rioolheffing 2027 betekent dit een indexering van het tarief voor 2026. Voor de afvalstoffenheffing wordt een stijging van 5% voorgesteld.
***** De raad heeft bij de invoering van de toeristenbelasting’ (onder meer) besloten dat tarieven voor 2 jaar worden vastgesteld. Daarom gelijkblijvende tarieven voor 2026. Vanaf 2027 is er sprake van een verdubbeling en verder een indexering van de tarieven. Begroting 2027-2030 Verder hebben wij in de Begroting 2027-2030 de volgende algemene uitgangspunten gehanteerd: Inwoner- en woningprognose: 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bevolkingsprognose | 19.355 | 19.609 | 19.670 | 19.961 | 19.971 Aantal woningen | 8.250 | 8.396 | 8.474 | 8.665 | 8.714 Gem. bezetting | 2,37 | 2,36 | 2,34 | 2,32 | 2,31 Toename woningen | 36 | 164 | 78 | 191 | 49 Loonindexering personeelskosten Per 1 april 2025 is de nieuwe CAO-Gemeenten gestart. Deze CAO loopt tot en met 31 maart 2027. In de CAO is een structurele salarisstijging van totaal 6,7% afgesproken plus 35 euro nominaal welke stapsgewijs zal worden toegekend. Deze afspraak is verwerkt in de salarisbegroting 2027 en verder. Prijsontwikkeling Voor de prijsontwikkeling hanteren wij, indien van toepassing, de Nationale consumentenprijsindex (CPI). In de Meicirculaire 2026 is de CPI geraamd op 2,1% voor 2027. Voor 2028, 2029 en 2030 is het respectievelijk 2,5%, 2,1% en 2,3%. Deze percentages passen wij (in basis) toe in de Begroting 2027-2030.
Hierop zijn twee uitzonderingen: als op basis van individuele afspraken een andere (of geen) index wordt afgesproken, wordt die gevolgd. Daarnaast kan het zijn dat voor specifieke taakvelden door de aanhoudende inflatie hogere indexeringen verwacht worden. In dat geval zijn de ramingen daarop gebaseerd. Op deze manier proberen we zuinig, maar reële ramingen op te nemen. Algemene uitkering De financiële effecten van de Meicirculaire gemeentefonds 2026 zijn u in een raadsinformatiebrief toegezonden eind juni. De voornaamste onderwerpen die geleid hebben tot de financiële bijraming geven we hieronder weer voor een volledig beeld. 2027 en verder Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo In de Voorjaarsnota 2023 is besloten dat het abonnementstarief in de Wmo 2015 wordt afgeschaft en dat in de plaats daarvan de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo opnieuw wordt ingevoerd. De invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage Wmo 2015 was ingeboekt per 1 januari 2027. Echter, blijkt nu dat deze niet eerder dan per 1 januari 2028 kan worden ingevoerd. Daarom wordt vanaf de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport € 266 miljoen (oorspronkelijke € 225 miljoen plus accres) voor het jaar 2027 middelen overgeheveld naar het gemeentefonds. Voor onze gemeente gaat het om een incidenteel bedrag voor 2027 van € 147.340.
Decentralisatie-uitkering 2027 en verder Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) 2027. Bij deze circulaire wordt € 671 miljoen in 2027 beschikbaar gesteld aan gemeenten om uitvoering te kunnen geven aan hun taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid. Hiervan wordt € 583 miljoen verdeeld op basis van de verschillende taken die gemeenten hebben en bijbehorende indicatoren zoals het aantal inwoners van een gemeente. Van het totaalbudget wordt € 85,9 miljoen toegekend voor plannen die gemeenten hebben op gebied van het aardgasvrij maken van wijken, het aanleggen van windparken of zonneweiden of een zero-emissie -zone. Daarnaast is € 1,9 miljoen 11 Begroting 2027-2030 12 beschikbaar ten behoeve van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL). Voor onze gemeente gaat het om een bedrag van € 661.537 voor 2027. De jaren daarna verandert de uitkering van een vrij besteedbaar budget naar een budget met specifieke verantwoording en moet vanuit provinciaal toezicht voor eenzelfde bedrag lasten in de begroting opgenomen worden. Het resultaat van de meicirculaire 2026 wordt hier daarom op gecorrigeerd vanaf 2028. 2029 en verder Huishoudelijke hulp uit de Wmo Dit betreft maatregel 44 uit het Coalitieakkoord van het kabinet Jetten. Mensen die dat kunnen, gaan zelf betalen voor hun huishoudelijke hulp.
Huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening binnen de wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) wordt daarom geschrapt met ingang van 1 januari 2029. Als gevolg hiervan hebben gemeenten jaarlijks minder uitgaven, daarom wordt een uitname uit het gemeentefonds gedaan van jaarlijks € 1,4 miljard vanaf 2029. Voor onze gemeente gaat het om een structureel bedrag van € -925.205. Vangnet Voor de mensen die niet zelf hulp kunnen regelen, blijft de gemeente daarin voorzien. Daartoe wordt vanaf 2029 jaarlijks € 430 miljoen aan het gemeentefonds toegevoegd. Voor onze gemeente gaat het om een structureel bedrag van € 276.274. Reserves en voorzieningen De provinciaal toezichthouder hanteert strikte regels ten aanzien van de inzet reserves. Dit om te voorkomen dat gemeenten in (te) hoge mate afhankelijk zijn van structurele bijdragen vanuit hun reserves om structureel en reëel evenwicht te realiseren. Conform de regels die hiervoor gelden, dekken wij in principe alleen incidentele lasten vanuit reserves. In dit kader dekken wij onderhoudslasten alleen vanuit een reserve voor zover deze incidenteel van aard zijn. Voor de dekking van enkele investeringskredieten dekken wij de kapitaallasten vanuit een zogenaamde dekkingsreserve. Dit is toegestaan zolang de volledige boekwaarde in de dekkingsreserve aanwezig is. Aan deze voorwaarde voldoen wij.
Het egaliseren van tarieven is alleen mogelijk via voorzieningen. Voor de afvalstoffen- en rioolheffing volgen wij daarom deze lijn. Samenvattend financieel overzicht begroting 2027 – 2030 De Kadernota 2027-2030 en de raadsinformatiebrief Meicirculaire gemeentefonds 2026 vormen het financiële uitgangspunt voor de Begroting 2027-2030. De Kadernota 2027-2030 bevatte de mutaties op basis van besluiten met financiële consequenties die verwerkt moesten worden, alsmede te verwachten exogene (niet-beïnvloedbare) mutaties (zoals de structurele doorwerkingen van mutaties uit de jaarrekening 2025). Deze mutaties zijn opgenomen in de bijlage bij de Kadernota 2027-2030. Begroting 2027-2030 (bedragen x € | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1.000) I) | Beginstand | -514 | -325 | -1.396 begroting 2027-2030 II) | Mutaties | 1.538 | -1.107 | 470 Begroting 2027-2030 (Reguliere mutaties en Meicirculaire) III) | Resultaat | 1.024 | -1.432 | -926 | -712 begroting 2027-2030 Om in aanmerking te komen voor repressief toezicht door de provincie moet de Begroting 2027 structureel en reëel in evenwicht zijn. Als dit niet het geval is, dient in het meerjarenperspectief (2028-2030) aannemelijk te worden gemaakt dat dit evenwicht alsnog tot stand wordt gebracht. Na verwerking van de mutaties resulteert een (beperkt) positief begrotingssaldo voor 2027.
Hiermee voldoen we aan de begrotingsvoorwaarden van de provincie. In de opvolgende jaren 2028 t/m 2030 sluit de begroting tot nog toe (ruim) negatief. II. Mutaties begroting De ‘Mutaties begroting’ betreffen voornamelijk: Mutatie (bedragen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 x € 1.000) 1 | Kapitaallasten | -588 | -115 | 649 | 683 2 | Kabels en leidingen | -310 3 | Leges | -154 | -240 | -96 | 1.5 bouwvergunningen 4 | Personeelslasten | 623 | 1.191 | 1.791 | 2.335 5 | Sociaal domein | 204 | 304 | -544 | -544 6 | OZB | -300 | -300 | -300 | -450 7 | Omgevingsplan / | 338 | 444 | 441 | 407 visie 8 | Uitkering WAO / | -190 | -190 | -190 | -190 AAW 9 | Meicirculaire 2026 | -709 | -477 | -504 | -271 Een positief bedrag is negatief voor het saldo en vice versa. In de Financiële begroting is een nadere toelichting op de oorzaken van het saldo van de primitieve begroting 2027 opgenomen. De afzonderlijke mutaties zijn hieronder kort omschreven en worden nader toegelicht in de verschillende programma’s. 1. | De mutatie op de kapitaallasten betreft voornamelijk de structurele doorwerking van het doorschuiven, af-/bijramen en afsluiten van investeringskredieten vanuit de Jaarrekening 2025 en de 2e Periodieke Begrotingswijziging 2026 (beiden vastgesteld op 7 juli 2026). 13 Begroting 2027-2030 14 2.
Op basis van de actuele verwachting worden de inkomsten uit vergoedingen voor kabels en leidingen naar boven bijgesteld. De begroting wordt overeenkomstig aangepast. 3. Herziene raming inkomsten uit leges bouwvergunningen. 4. Betreft bijstelling op verschillende onderdelen, waaronder: robuuster maken LWE, concerncontroller, communicatie, salarissen en ICT. 5. Betreft voor alle jaren een bijstelling MFA en aanvullend voor 2027 en 2028: De jeugdwet, hervormingsagenda en inkoopstrategie vereisen van gemeenten een verschuiving van geindiceerde zorg naar begeleiding in eigen uitvoering en preventie. De mutatie 2029 en 2030: Afname Wmo kosten ivm wijzigen Rijksbeleid 6. Actualisering geraamde inkomsten. Mede vanwege extra controle WOZ Waarden. 7. Uitwerking Omgevingsplan/visie 8. Meerjaarlijkse raming UWV inkomsten 9. Uitkomst van de doorrekening van de meicirculaire 2026. Salariskosten/werkgeverslasten In het Begroting en Verantwoording (BBV) wordt een algemene definitie van overhead voorgeschreven: Alle bedrijfskosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Uitgangspunt van deze definitie is dat kosten, dus ook salariskosten, zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken/activiteiten.
Voor de verdeling van de salariskosten (ook wel werkgeverslasten genoemd) over alle takenvelden in de begroting hanteren wij een verdeelmethode op basis van uren schrijven. Aan de afdelingen wordt bij het opstellen van de begroting gevraagd voor welke taken de medewerkers hun uren zullen inzetten voor het komende jaar. De totale kosten uit de salarisbegroting worden dan gedeeld door het aantal productieve uren. De salariskosten worden op deze manier verdeeld over alle taakvelden in de begroting. Per jaar kan deze verdeling verschillen doordat er bijvoorbeeld extra inzet gepleegd wordt op een taakveld. Dit is terug te zien in de toelichting als verschuiving van werkgeverslasten. Maar heeft dus per saldo geen budgettair effect. Algemene reserve Met ingang van de Begroting 2023-2026 presenteren we, conform het voorstel van de Commissie BBV, in de begroting de werkelijke begrotingssaldi. Dus de werkelijke saldi van lasten en baten. Deze saldi worden niet meer, zoals voor die tijd te doen gebruikelijk, geëgaliseerd naar € 0 door een storting in of onttrekking aan de algemene reserve. De mutaties op de algemene reserve blijven in deze begroting daarom beperkt tot incidentele uitgaven. Het geraamde saldo van de algemene reserve op 31-12-2027 bedraagt € 9,7 miljoen.
Hierbij dient te worden aangetekend dat: • Zoals hierboven benoemd, wordt het begrotingssaldo 2026 niet tussentijds onttrokken/ toegevoegd aan de algemene reserve. Dit gebeurt pas in de Jaarrekening 2026. Het begrotingssaldo 2026 bedraagt na vaststelling van de 3e Periodieke Begrotingswijziging 2026 € -2,30 miljoen. • De onzekerheden ten aanzien van de structurele dekking van kosten voor onder meer jeugdzorg en de omgevingswet vangen wij nog altijd (grotendeels) zelf op in deze begroting. • De algemene reserve laten wij buiten beschouwing bij het bepalen van de ratio weerstandsvermogen (zie Paragraaf Weerstandsvermogen). Daarvoor zetten wij de reserve Weerstandsvermogen (saldo € 4 mln.) in. Fluctuaties in de algemene reserve hebben Begroting 2027-2030 15 zodoende geen invloed op de ratio, die nog altijd de aanduiding ‘ruim voldoende’ heeft (ratio > 2,0). III. Financieel perspectief tot en met 2036 Deze meerjarenbegroting beslaat de periode tot en met 2030. Naarmate we verder verwijderd zijn van het eerste jaar van de begroting, neemt de betrouwbaarheid van de schattingen af. Het verminderen van het aantal variabele kostenposten beperkt de mate van onzekerheid.
Deze onzekerheidsbeperking is gebaseerd op de volgende factoren: • een goede financiële structuur, zie de Financiële begroting; • verwerking van het verloop van de afschrijvingen; • verwerking van de verwachte ontwikkeling van de OZB-inkomsten. De informatie over het Gemeentefonds is beschikbaar tot 2030 en is gebaseerd op de meicirculaire 2026 en de meest recente berekeningsgrondslagen. Voor de periode tot 2036 zijn we ervan uitgegaan dat de jaarlijkse correcties voor prijsstijgingen en salarissen gecompenseerd zullen worden door een verhoging van de uitkering uit het Gemeentefonds. Daarnaast blijft het onzeker of het Rijk de daling in de algemene uitkering vanaf 2028 in het Gemeentefonds zal compenseren. Wat betreft de kosten met betrekking tot jeugdzorg en de omgevingswet, hanteren we in de meerjarige prognose vanaf 2030 een voortzetting van het niveau van 2029. Op de lange termijn is er ook sprake van het wegvallen van overige inkomsten, met name de opbrengsten uit langlopende leningen tegen relatief hoge rentetarieven. Bovendien zal op een gegeven moment de reserve ter dekking van de kapitaallasten van het gemeentehuis uitgeput raken, wat de noodzaak voor nieuwe manieren van dekking van kapitaallasten met zich meebrengt.
Gebaseerd op deze uitgangspunten en zonder rekening te houden met mogelijke beleidsuitbreidingen of nieuw beleid, ziet het financiële vooruitzicht (het begrotingsresultaat voor de komende jaren) er als volgt uit tot en met 2036:
Begroting 2027-2030 Het financieel perspectief laat zien dat de begroting in 2027 nog met een positief saldo sluit. Vanaf 2028 ontstaat echter een negatief financieel perspectief. Het tekort is in 2028 het grootst en neemt in de jaren daarna geleidelijk af. Ook in 2036 is het financieel perspectief echter nog negatief. De ontwikkeling laat daarmee zien dat de financiële ruimte op de langere termijn beperkt blijft en dat aanvullende maatregelen nodig zijn om ook structureel tot een sluitend financieel perspectief te komen. Hoewel de gemeente een stevige financiële buffer in de vorm van reserves heeft, is de inzet ervan punt van aandacht. Deze financiële buffer kan namelijk niet worden ingezet voor het realiseren van een structureel sluitende exploitatie. Overeenkomstig de uitgangspunten is aanwending van algemene reserve slechts mogelijk voor de dekking van incidentele uitgaven.
Dit is voor 2027-2030 toegepast Overzicht | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 structureel/incidenteel begrotingssaldo Saldo baten en lasten | 14.570 | 2.289.145 | 1.602.964 | 1.302.082 Toevoegingen en | -1.038.811 | -857.360 | -676.764 | -590.003 onttrekkingen aan reserves Geraamd resultaat | -1.024.241 | 1.431.785 | 926.200 | 712.079 Saldo incidentele baten | 0 | 0 | 0 | 0 en lasten Structureel | -1.024.241 | 1.431.785 | 926.200 | 712.079 begrotingssaldo 16 Begroting 2027-2030 Overzicht | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 begrotingsresultaat Saldo lasten -/- baten per programma Programma 1 | 61.703 | 22.781 | 25.881 | 29.281 Programma 2 | 4.710.262 | 4.653.614 | 4.735.280 | 4.763.489 Programma 3 | 6.055.890 | 7.392.195 | 8.216.738 | 8.667.925 Programma 4 | 2.030.966 | 2.271.169 | 2.192.813 | 2.210.918 Programma 5 | 13.815.439 | 13.679.791 | 13.026.607 | 13.195.437 Programma 6 | 2.794.367 | 2.649.988 | 2.677.747 | 2.685.558 Programma 7 | 319.571 | 608.918 | 764.480 | 658.884 Totaal van de | 29.788.198 | 31.278.456 | 31.639.546 | 32.211.493 programma's Algemene | -42.146.676 | -42.405.548 | -43.885.095 | -45.375.472 dekkingsmiddelen Overzicht overhead | 12.373.048 | 13.416.237 | 13.848.513 | 14.466.062 Bedrag heffing Vpb | 0 | 0 | 0 | 0 Bedrag voor | 0 | 0 | 0 | 0 onvoorzien Subtotaal | 14.570 | 2.289.145 | 1.602.964 | 1.302.082 programma's (Incl.
algemene dekkingsmiddelen, Overhead, Vpb en onvoorzien) Reservemutaties: Onttrekking | -1.346.931 | -1.165.549 | -985.375 | -898.614 Stortingen | 308.120 | 308.189 | 308.611 | 308.611 Saldo | -1.038.811 | -857.360 | -676.764 | -590.003 reservemutaties Begrotingsresultaat | -1.024.241 | 1.431.785 | 926.200 | 712.079 17 Begroting 2027-2030 18 Conclusie Omdat het begrotingsjaar 2027 structureel en reëel in evenwicht is, komen wij in aanmerking voor repressief toezicht door de provincie. Daarmee is de financiële positie voor het eerstvolgende begrotingsjaar op orde. Tegelijkertijd laat het meerjarenperspectief zien dat de financiële ruimte beperkt is. Voor de jaren 2028 tot en met 2030 is sprake van een negatief begrotingssaldo. Evenals bij de vorige begroting zijn hiervoor meerdere financiële ingrepen nodig geweest om tot een verantwoord financieel perspectief te komen. Voor deze begroting is ervoor gekozen de resterende negatieve saldi vanaf 2028 niet verder van maatregelen te voorzien. De meerjarenbegroting 2027-2030 is opgebouwd op basis van lasten en baten die onontkoombaar zijn en/of redelijkerwijs te verwachten. Daarmee is de begroting zowel reëel als volledig. Er zijn geen stelposten opgenomen*, tenzij deze uitdrukkelijk als mogelijkheid zijn aangegeven door bijvoorbeeld de VNG.
Dit betekent dat de gepresenteerde financiële resultaten een zo realistisch mogelijk beeld geven van de ontwikkeling van de gemeentelijke financiën. Ook aan de inkomstenkant zijn de ramingen gebaseerd op reële en onderbouwde verwachtingen. Tegelijkertijd blijft de financiële positie van gemeenten sterk afhankelijk van de ontwikkeling van de inkomsten vanuit het Rijk. De onzekerheid over de structurele financiering van gemeenten blijft daarmee een belangrijk aandachtspunt voor het meerjarenperspectief. De begroting biedt in 2027 ruimte om de gemeentelijke taken uit te voeren en de noodzakelijke voorzieningen in stand te houden. De financiële ruimte voor nieuw beleid en beleidsintensiveringen is echter beperkt. Gelet op de negatieve saldi vanaf 2028 blijft het noodzakelijk om terughoudend om te gaan met structurele uitgaven en scherp te blijven op de ontwikkeling van de lasten en baten. De negatieve saldi in de jaren 2028 tot en met 2030 worden in deze begroting geaccepteerd. De ontwikkeling van het financiële perspectief zal bij volgende begrotingen opnieuw worden beoordeeld.
Al met al betekent deze Begroting 2027-2030: • een structureel en reëel sluitende begroting voor 2027; • negatieve begrotingssaldi voor de jaren 2028 tot en met 2030; • een beperkte ruimte voor nieuw beleid of beleidsintensiveringen; • ruimte om de bestaande voorzieningen in stand te houden en noodzakelijke investeringen in de organisatie en kapitaalgoederen te blijven doen; • een financiële positie met een voldoende solvabiliteit en weerstandsvermogen, waarbij de beschikbare financiële buffers niet kunnen worden ingezet als structurele dekking van de exploitatie. De negatieve saldi vanaf 2028 onderstrepen dat de financiële positie van de gemeente kwetsbaar blijft. Tegelijkertijd biedt het positieve resultaat voor 2027 voldoende basis om het begrotingsjaar verantwoord in te gaan. De ontwikkeling van de gemeentelijke financiën blijft mede afhankelijk van de structurele financiering vanuit het Rijk. De financiële ontwikkeling en de consequenties daarvan zullen daarom in de komende begrotingsrondes opnieuw worden betrokken bij de afwegingen over beleid, uitgaven en inkomsten. *Wij hanteren geen stelposten, tenzij deze uitdrukkelijk als mogelijkheid zijn aangegeven door bijvoorbeeld de VNG.
Begroting 2027-2030 19 Programma's Begroting 2027-2030 20 Programma 1: Vitale dorpen in Midden-Delfland Beleidsdoel Versterken en behouden van de kwaliteit van het open agrarisch cultuurlandschap van Midden-Delfland en de vitale dorpen in Midden-Delfland. Wat willen we bereiken? Focus en energie Midden-Delfland is een groene gemeente met een unieke positie als groen gebied in een stedelijke omgeving. In de afgelopen twintig jaar is gekoesterd en ontwikkeld wat Midden-Delfland uniek maakt. Het landschap, de fijnschaligheid en de prettige manier van leven. De bevestiging van het belang van deze eigenschappen vinden wij in het Cittaslow-lidmaatschap en de toekenning van de status 'Bijzonder Provinciaal Landschap'. De kwaliteiten komen ook terug in de speerpunten van de gebiedsvisie Midden-Delfland 2025 en de Toekomstvisie 2050. Onze insteek is om met hernieuwde focus en energie, én met oog voor toekomstige generaties, samen met onze inwoners, ondernemers en verenigingen ons in te zetten voor onze dorpen, en ook met onze regionale partners voor ons bijzonder provinciaal landschap Midden-Delfland. Behouden en versterken van het waardevolle agrarische cultuurlandschap Het landschap van Midden-Delfland speelt een belangrijke rol voor een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving van onze eigen inwoners en ook voor de regio.
Midden-Delfland heeft recreatiegebieden aan de randen van steden, natuurgebieden in het zuidelijke deel en een agrarisch kerngebied. Het behoud en versterking van de kwaliteiten die hiermee samenhangen vereisen een gevarieerde aanpak waarbij de gemeente en partners van de Landschapstafel samenwerken. Er worden verschillende programma's, projecten en initiatieven ontwikkeld om de doelen te bereiken. Het Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) Midden-Delfland blijft een levendig landschap waar mensen kunnen recreëren. Het benadrukt de waarde van het open cultuurlandschap en biedt kansen voor innovatieve combinaties van erfgoed, natuur, recreatie en duurzame landbouw. We zetten gebiedsmarketing in om het landschap en de streekproducten bekend te maken en het voortbestaan van Midden-Delfland te bevorderen. Het duurzame economische verdienmodel voor de landbouw, voornamelijk melkveehouders, in het agrarisch kerngebied is erg belangrijk. Het programma Duurzaam Boer Blijven stimuleert kringlooplandbouw en betaalde landschapsdiensten om de landbouwsector duurzaam te maken en beter aan te laten sluiten bij de stedelijke omgeving. We bevorderen het netwerk om de boeren in staat te stellen goed voor het landschap te zorgen en er meerwaarde uit te halen.
De Stichting Groenfonds Midden-Delfland speelt een belangrijke rol in het vergoeden van zogeheten groenblauwe diensten en het versterken van de stad-landverbinding. Wij dragen samen met onze partners van de Landschapstafel actief bij aan de NOVEX Zuidelijke Randstad en het ZH-PLG. Samen met het BPL streven we daarbij naar het beschermen en versterken van de ruimtelijke kwaliteit en het versterken van het Midden Delfland-gebied als groenblauwe oase met natuur, duurzame landbouw en recreatie. Het toekomstperspectief van de duurzame landbouw speelt een Begroting 2027-2030 21 belangrijke rol bij het realiseren van deze maatschappelijke uitdagingen. De gemeente heeft al veel bijdragen geleverd en zal dit ook in de komende jaren blijven doen. Vitale dorpen Midden-Delfland heeft levendige dorpen waar men zich jong kan voelen en oud kan worden. Als Cittaslow-gemeente streven we ernaar dat onze dorpen bloeiende, veilige en sociale dorpen blijven om in te leven, wonen en werken. Ons doel is om de leefbaarheid van de dorpen te stimuleren door te zorgen voor een goede balans in voorzieningen en woningen enerzijds en het behoud van het karakter van het dorp anderzijds. Dit vereist maatwerk. Den Hoorn, Maasland en Schipluiden hebben een eigen identiteit en de inwoners voelen zich verbonden met hun dorp.
De uitdaging is om de identiteit en het karakter van de dorpen in het landschap te behouden, en tegelijkertijd ruimte te bieden voor vernieuwing, diversiteit en veranderende woonbehoeften van een nieuwe generatie. De visie hierop is voor elk dorp opgesteld, samen met inwoners, ondernemers en organisaties die betrokken zijn bij de dorpen. De dorpenvisies vormen bouwstenen voor de 1e herziening van de Omgevingsvisie in 2027. Een aantal randvoorwaarden is op voorhand al te noemen, mede dankzij het participatietraject van de Toekomstvisie 2050: • Wonen; behoud van jongeren door voldoende woonruimte voor jongeren, en bouwen van woningen voor ouderen zodat betere doorstroming komt en meer passende woonruimte beschikbaar komt voor jongeren en gezinnen. • Voorzieningen; behoud en versterken van voorzieningenniveau , waaronder onderwijs, zorg, sport, winkels en andere plekken voor ontmoeting en dagelijkse behoeften, als fundament voor een gezonde, sociale en toekomstbestendige woonomgeving; • Dorpse sfeer; de identiteit en verbondenheid met het dorp wordt gekoesterd. Dit wordt bekrachtigd door het karakter van elk afzonderlijk dorp te behouden, realisatie van meer ontmoetingsplekken en bevordering van sociale cohesie. Daarbij krijgen de inwoners meer ruimte om bij te dragen aan hun eigen leefomgeving.
• Bereikbaarheid; behoud van het karakter van elk dorp en ons landschap betekent dat niet elke functie in de betreffende kern behouden of gerealiseerd kan worden. We zorgen hierom voor goede onderlinge verbindingen tussen de dorpen en met de omliggende steden. Hiertoe stimuleren wij betere wandel- en fietsverbindingen en openbaar vervoerverbindingen. • Duurzaamheid; bij herstructurering van bestaande buurten en bij nieuwbouw zijn duurzame en klimaatadaptieve maatregelen vanzelfsprekend. Herziening Omgevingsvisie Bij de herziening van de Omgevingsvisie wordt de ruimtelijke vertaling gemaakt van de landschappelijke kwaliteiten in een actuele regionale context en in verbinding met onze drie dorpen. Voorafgaand aan dit proces worden de Dorpenvisies, recreatiebeleid en een herziening van ecologisch beleid vastgesteld door de raad. Deze worden meegenomen als bouwsteen. We doen dit samen met betrokkenen. Dat zijn primair de inwoners maar ook ondernemers, verenigingen, maatschappelijke organisaties, buurgemeenten en partners. We hechten immers veel waarde aan een goede relatie en communicatie met hen. De 1e herziening van de Omgevingsvisie zal na het participatietraject worden vastgesteld.
Begroting 2027-2030 22 Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? Midden-Delfland is lid van de internationale beweging Cittaslow die nadruk legt op de authentieke waarden van gemeenten, op aandacht voor de kwaliteit van leven en voor eerlijk en gezond voedsel. Lid zijn van Cittaslow betekent voor Midden-Delfland een bewuste oriëntatie op de lokale kracht van de samenleving, fijnschaligheid, duurzaamheid vanuit een optimaal evenwicht tussen economische, ecologische en sociale aspecten en de eigen authentieke waarden. De komende jaren wordt door samenwerking met het Cittaslow-netwerk ingezet op de ‘branding’ van Midden-Delfland als ‘Bijzonder Provinciaal Landschap’ met vitale dorpen. Wat gaan we daarvoor doen? Bijzonder Provinciaal Landschap We gaan door met de ingezette lijn zoals destijds omschreven in de Gebiedsvisie Midden-Delfland 2025, de visie voor het Bijzonder Provinciaals landschap en de Toekomstvisie 2050. 1. Duurzame Landbouw: We zetten maximaal in op verdere ontwikkeling van het duurzame economische verdienmodel voor de landbouw van Midden-Delfland als drager van het waardevolle agrarische cultuurlandschap.
We stimuleren en belonen kringlooplandbouw op bedrijfsniveau, we investeren in de nieuw generatie jonge boeren, we bevorderen de toekomstbestendige verkaveling van het agrarisch kerngebied, we bouwen korte ketens van duurzaam lokaal voedsel verder uit, we bevorderen het opwekken van duurzame energie op boerenerven en versterken waterkwaliteit, bodemkwaliteit en biodiversiteit in relatie tot het agrarisch bedrijf. Dit doen wij door middel van het programma Duurzaam Boer Blijven en het Grondinstrument (IODS). Wij werken komend jaar samen met de gebiedspartners aan een nieuw concept meerjarenprogramma waarin wij ruimte willen geven aan ambitieuze doelen en opgaven voor het agrarisch kerngebied van het BPL Midden-Delfland. 2. Ruimtelijke kwaliteit: We beschermen en versterken de ruimtelijke kwaliteit van het open polderlandschap samen met betrokken partijen. Bij ruimtelijke kwaliteit gaat het om het evenwicht tussen gebruiks-, belevings-, toekomst- en herkomstwaarde – waarbij we ook anticiperen op klimaatverandering. Wij betrekken deze doelstelling bij het opstellen van ruimtelijke plannen en bij de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving. Voor aanlegwerkzaamheden in het landelijke gebied, zoals het graven en dempen van sloten en het ophogen van weilanden, werken we aan duidelijkere regelgeving. 3.
Bekendheid en Recreatie: Samen met betrokken partijen zorgen we ervoor dat recreatie waarde toevoegt aan het landschap, de natuur en het cultureel erfgoed in Midden-Delfland. Gezamenlijk zetten deze partijen zich in voor voldoende beheer- en ontwikkelbudget, waarmee de kwaliteit van het landschap gegarandeerd kan worden. De bekendheid van Midden-Delfland verbetert door als gemeente bij te dragen aan gebiedsmarketing. We benutten de landschapsbiografie om uit te dragen wat ons landschap bijzonder maakt, het te beschermen en het beheren waard maakt. 4. Biodiversiteit: We zetten in op verbetering van de weidevogelstand, de insectenstand en versterking van kruidenrijkdom. Op verschillende manieren geven we hier vorm aan. Bijvoorbeeld door het programma Duurzaam Boer Blijven (kringlooplandbouw), de deelname aan de Stichting Groenfonds Midden-Delfland en door het uitvoeringsplan voor het Bijzonder Provinciaal Landschap (bijvoorbeeld Aanvalsplan Grutto). 5. Water en Klimaat: We zetten in op waterkwaliteit en op water vasthouden in relatie tot droogte, bodemdaling (veenoxidatie) en wateroverlast. De instrumenten die hiervoor worden ingezet zijn onder andere het uitvoeringsplan Bijzonder Provinciaal Landschap en het programma Duurzaam Boer Blijven. Begroting 2027-2030 23 Vitale dorpen 1.
Binnen deze begroting zijn er diverse maatregelen, projecten en initiatieven die bijdragen aan het versterken van vitale dorpen. Wij werken verder aan de centrumplannen en woningbouwprojecten om de dorpen vitaal te houden. Daarnaast dragen we bij aan een rijk verenigingsleven en goede sportvoorzieningen voor een gezond en vitaal Midden-Delfland. 2. Wij faciliteren ondernemers, organisaties en verenigingen die door hun activiteiten bijdragen aan de identiteit, het voorzieningenniveau, de onderlinge saamhorigheid, de levendigheid en de leefbaarheid van de dorpen. Onder met name programma 7 vertalen we deze ambitie naar concrete doelen. Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? De Stichting Groenfonds Midden-Delfland ondersteunt de agrarische sector door te werken aan: • instandhouding van het open agrarisch cultuurlandschap; • verbetering van de relatie stad en platteland. Bij de Coöperatie Coöperatief beheer groengebieden Midden-Delfland U.A. (CBG) werken zes gemeentelijke overheden samen om te komen tot een goed beheer van groengebieden in het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. Staatsbosbeheer is de uitvoeringsorganisatie.
Begroting 2027-2030 Wat mag het kosten? Beschikbar | Rekening | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 e middelen | 2025 U | € 1.209.005 | € 1.353.702 | € 931.890 | € 893.368 | € 896.868 | € 900.668 Midden-Del | € 1.209.005 | € 1.353.702 | € 931.890 | € 893.368 | € 896.868 | € 900.668 fland en Vitale dorpen I | -€ 929.058 | -€ 1.079.313 | -€ 870.187 | -€ 870.587 | -€ 870.987 | -€ 871.387 Midden-Del | -€ 929.058 | -€ 1.079.313 | -€ 870.187 | -€ 870.587 | -€ 870.987 | -€ 871.387 fland en Vitale dorpen € 279.947 | € 274.389 | € 61.703 | € 22.781 | € 25.881 | € 29.281 Wijziging budget 2027 ten opzichte van 2026 Lasten Midden-Delfland en Vitale Dorpen (€ -421.812) De afname van de lasten op dit taakveld is met name het gevolg van in 2026 opgenomen lasten (zie ook baten) voor de Landschapstafel Bijzonder Provinciaal Landschap (€ -209.526). Het restant is een verschuiving van werkgeverslasten (€ -235.909). Baten Midden-Delfland en Vitale Dorpen (€ -209.126) De afname van de baten op dit taakveld is volledig het gevolg van in 2026 voor de Landschapstafel Bijzonder provinciaals landschap (€ -209.526) opgenomen baten (zie ook lasten).
Mutaties reserve Mutaties | Rekening | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 reserve | 2025 U | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 I | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 Totaal | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 | € 0 24 Begroting 2027-2030 25 Programma 2: Bestuur en veiligheid Beleidsveld bestuurlijke organisatie Beleidsdoel Het hebben van een herkenbaar, toegankelijk en weerbaar democratisch bestuur dat inwoners actief betrekt, verantwoording aflegt en zorgdraagt voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties. Wat willen we bereiken? Wij streven naar een herkenbaar, toegankelijk en weerbaar democratisch bestuur dat zichtbaar aanwezig is in de samenleving en in verbinding staat met inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties. We betrekken hen actief bij de voorbereiding en uitvoering van beleid, luisteren naar hun ideeën en zorgen en maken inzichtelijk hoe deze worden meegewogen in onze besluitvorming. Daarnaast willen we een betrouwbare en transparante overheid zijn die verantwoording aflegt over haar keuzes, resultaten en prestaties. Door te investeren in een professionele, klantgerichte en toegankelijke dienstverlening zorgen we ervoor dat inwoners en maatschappelijke partners tijdig, duidelijk en passend worden geholpen.
Zo versterken we het vertrouwen in het lokaal bestuur en dragen we bij aan een betrokken, veerkrachtige en democratische gemeente. De gemeenteraad heeft bij deze doelen een belangrijke rol. Zij is de vertegenwoordiging vanuit onze samenleving, geven vorm aan de democratische besluitvorming en hebben een controlerende functie. De gemeenteraad komt daarvoor maandelijks in openbaarheid bij elkaar. Daar worden financiële en bestuurlijk kaderstellende onderwerpen besproken en vastgesteld voor nadere uitwerking door het college en de ambtelijke organisatie. Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? De identiteit van de dorpen is zeer waardevol. Onze gemeenschappen zijn Cittaslow, ook als dit niet dagelijks benoemd wordt. Doel van dit richtinggevend instrument is het als bestuur en organisatie verbeteren van de kwaliteit van leven en voldoen aan de behoeften van de mensen en hun leefomgeving. Cittaslow komt tot uiting in de keuzes die we elke dag maken. Door bewuste en doordachte verbeteringen in de openbare ruimte, dienstverlening, duurzaamheid, ontmoeting en participatie bouwen we stap voor stap verder aan een prettige en leefbare gemeente. Bewuste gemeenschappen houdt voor de gemeente in dat we goed afwegen welke maatschappelijke uitdaging er is en wat de daarbij doeltreffendste verbeterrichting is.
Bij de oplossingsrichting wordt gekeken naar de mogelijkheden van innovatie en participatie, waarbij gestreefd wordt naar een optimaal evenwicht tussen sociale en ecologische opgaven mede vanuit een economisch-financieel perspectief. Hierbij werkt de gemeente in gezamenlijkheid vanuit de identiteit van de gemeenschappen, die is ontstaan vanuit het landschap en (cultuur)historie. Het gaat om bewustzijn waar je vandaan komt, thuis voelen en het handelen niet alleen vanuit financiën benaderen maar ook baseren op (maatschappelijke) waarden en opbrengsten. Het Cittaslow-keurmerk is voor ons meer dan een titel. Het is geen marketinginstrument, maar een manier van werken die richting geeft aan onze keuzes en ons helpt om samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te blijven investeren in een gemeente waar kwaliteit van leven centraal staat. Begroting 2027-2030 26 Wat gaan we daarvoor doen? Operationeel doel om het beoogde maatschappelijk effect te bereiken Wij zetten ons in voor een gemeente waarin inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties zich thuis voelen, betrokken zijn en actief kunnen bijdragen aan hun eigen ruimtelijke en sociale leefomgeving. Daarbij maken wij bewuste keuzes die aansluiten bij de identiteit van Midden-Delfland en bijdragen aan een evenwichtige ontwikkeling van landschap, samenleving en economie.
Het unieke veenweidelandschap, de karakteristieke dorpen en de rijke cultuurhistorie vormen de basis van onze identiteit. Deze kwaliteiten benutten wij als uitgangspunt bij ruimtelijke, sociale, economische en duurzame ontwikkelingen. Hierdoor versterken wij niet alleen de aantrekkelijkheid van onze gemeente, maar ook de verbondenheid van inwoners met hun woon- en leefomgeving. Tegelijkertijd streven we naar een sterke positie van de gemeente en het Bijzonder Provinciaal Landschap op regionaal en landelijk niveau. Daarvoor zoeken wij actief de samenwerking met omliggende regiogemeente, de MRDH en de provincie Zuid-Holland. Het werken aan de maatschappelijke doelen doen wij door vanuit samenwerking te zoeken naar innovatieve oplossingen die toekomstbestendig zijn en tegelijkertijd passen bij de schaal en het karakter van onze gemeente. Daarbij streven we naar een goede balans tussen ecologische, sociale en economische belangen. In onze dienstverlening werken wij vanuit de belofte dat iedereen zich begrepen, geholpen, betrokken en thuis voelt. Dat bereiken we door belangstelling te tonen, deskundig en gedreven te werken en altijd naar de bedoeling te handelen. Deze belofte is de toetssteen van de manier waarop wij ons werk doen. We behandelen iedereen passend en met respect.
Transparantie en duidelijkheid zijn daarbij essentieel, zodat we een gemeente blijven die staat en gaat voor haar inwoners, ondernemers, verenigingen, maatschappelijke organisaties en bezoekers. Bestuurders en ambtelijke organisatie zijn laagdrempelig aanspreekbaar voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We streven vanuit een herkenbare identiteit en continuïteit naar en een sterke positie voor onze gemeente op regionaal en ook landelijk niveau. Wij doen dit vanuit de regionale samenwerking (o.a. Landschapstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland, MRDH), Cittaslow en samenwerking met de provincie Zuid-Holland.