BE verslag hoorzitting 14 mei 2021.pdf

Maar ik kan u vertellen dat we natuurlijk niets mogen zeggen wat klanten aan ons ooit gevraagd hebben, maar u kunt zich misschien voorstellen dat als er een aanvraag komt voor een groot zonnepark op een locatie die verder weg ligt van een grote vraag, dat dan de kabel die daar ligt, te lang is naar het onderstation om voldoende spanningskwaliteit, dat zijn wettelijke codes waar we aan moeten voldoen als netbeheerder, dat het licht niet aan- en uitknippert, zeg maar, om daar aan te voldoen. Dan hebben we gezegd, en daar zijn we al mee begonnen: dan moeten we een drietrapsraket aan investeringen en werkzaamheden doen, om dat op die locatie in orde te gaan maken en toekomstbesteding. We gaan een kabel trekken van Alphen naar Boskoop. Daarmee kunnen wat kleinere bedrijven als zij een extra stroomvraag hebben in de toekomst aangesloten worden. Dan zetten we daar nog een regelstation bij. Dat is de tweede trap van de raket. En dan als derde is het station in de Zuidplaspolder, dat is op een gegeven moment gereed, en dan gaat er ook nog extra capaciteit vanuit de Zuidplaspolder naar dat regelstation om dan daar de grote volumes voor grote zonneparken, om daaraan te kunnen voldoen. Dat kost dus tijd en ruimte en heel veel mensen om het te maken. De heer ÖZKAYA (GroenLinks): Voorzitter? De VOORZITTER: Gaat uw gang, de heer Özkaya. De heer ÖZKAYA (GroenLinks): Een korte vervolgvraag.

Aangezien het niet mogelijk is om in collectief verband nog een keer een gesprek met mevrouw Van Vliet aan te gaan, dan zou ik – want u noemde geld niet, terwijl dat wel een hele belangrijke is. Ook in de uitleg die u net geeft. En een van de wensen van deze Staten is ook geweest de betaalbaarheid, maar ook de kostenefficiëntie. Dus ik zou heel graag willen dat u daar nog heel

kort even op reflecteert of vooral in het kader van deze casus ook weer. Datgene dat u net noemt met die tussenstations en bekabeling, wat heeft dat voor impact op de prijs? Mevrouw VAN VLIET: Alles wat gemaakt moet worden, zal uiteindelijk geld kosten. Sommige stations, dan heb je het over miljoenen. Grotere kabels, ik kan u niet precies vertellen wat we uitgeven voor het trekken van die kabels. Maar ja, dat is een forse toename. Netbeheer Nederland heeft daar natuurlijk ook wat over gezegd. Maar vergeet niet: we doen dat ook gewoon omdat dat natuurlijk ook de wettelijke taak is. Als er dus meer grote bedrijven op een bepaald terrein komen en die vragen meer stroom, dan moet daar stroom naartoe. Het blijft dus altijd slim om vraag en aanbod op die locatie te combineren. Als je daar alleen zon hebt en dan kan je het gebruiken als de zon schijnt. Wij doen niet aan batterijen, maar we zien wel vaak dat er aan ons een aansluiting wordt gevraagd en dat die technologie duurder is dan onze netwerkaanvraag. Ik zeg het maar even zo heel gechargeerd. Maar dus een deel van de oplossing zit toch altijd in het verzwaren en een deel zit natuurlijk ook in innovatieve technologieën, zoals bijvoorbeeld de opslag en andere zaken om het betaalbaar te houden. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw beantwoording op de vraag van de heer Özkaya.

De heer Özkaya gaf ook aan er graag misschien nog dieper op in te gaan. Maar dat is niet alleen bij u, maar ook bij de andere insprekers van vandaag. En dan is het naast niet meer technisch haalbaar. Dus mochten de Statenleden nog aanvullende vragen hebben, dat zeg ik even in zijn algemeenheid, dan lijkt mij het meest handige dat zij rechtstreeks contact opnemen met de organisatie die zij nog een vraag willen stellen. Dank voor uw bijdrage, mevrouw Van Vliet. Prettig weekend alvast. Dank u wel. Mevrouw VAN VLIET: Dank u wel. Graag gedaan. De VOORZITTER: Ik schors de vergadering voor een kleine pauze tot 15.10 uur. Dank u wel. [schorsing] De VOORZITTER: Dames en heren, welkom terug. Het laatste blokje dat we gaan maken. Ik heb overigens nog een verrassing voor u. Want u heeft op uw overzicht staan als laatste de heer De Keizer, maar daaronder hebben we nog de heer Stol staan. Dus we gaan tot iets over vieren door. Dat is de verrassing voordat u het weekend ingaat. We gaan met het volgende blokje verder. Dat heet dan bij ons ‘diverse RES’en’. Ik wil graag mevrouw Wijnants het woord geven namens Natuurmonumenten. Mevrouw Wijnants, u heeft het woord. En uiteraard, u heeft ook vijf minuten. Mevrouw WIJNANTS: Voorzitter, dank u wel. Ik moet heel even iets aan mijn techniek sleutelen, want ik hoor alles nu dubbel. Een moment. Excuus daarvoor. Excuus.

Ik had mijn livestream nog openstaan, waardoor ik alles dubbel hoorde en dat praat niet zo lekker. Goedemiddag allemaal. Mijn naam is Anneklaar Wijnants. Ik spreek graag in namens Natuurmonumenten. Dank voor de 31

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

gelegenheid voor het inspreken. Ik doe dat namens de 120.000 leden van Natuurmonumenten in Zuid-Holland. We hebben kennisgenomen van de uitgangspunten van de provincie voor de RES’en en we zijn daar blij mee. Met name het devies om eerst maximaal te besparen en het gebruik van restwarmte, en met name ook het maximaal benutten van daken voor zonneenergie. Op dat laatste punt denken we overigens dat er prachtige kansen liggen om nog een tandje bij te zetten. We denken bijvoorbeeld aan alle distributiecentra die als paddenstoelen overal uit de grond schieten, niet in de laatste plaats in ZuidHolland. Hoe mooi zou het zijn als er geen doos meer zou verschijnen zonder dak vol zon? Dat geldt natuurlijk ook voor andere bedrijfspanden. We denken dat er een kans ligt voor de provincie om daar nog actiever een rol in te spelen. Maar dan naar natuur en landschap, want daar staan wij voor als Natuurmonumenten. We hebben er al eerder voor gepleit om beschermde natuurgebieden, zoals bijvoorbeeld Natura 2000gebieden en Natuurnetwerk Nederland-gebieden, de NNNgebieden, om die te ontzien. We zijn dan ook blij dat de RES Holland Rijnland bijvoorbeeld ervoor heeft gekozen om het kwetsbare Natura 2000-gebied Nieuwkoopse Plassen uit te sluiten van de zoeklocaties voor grootschalige wind en zon.

Datzelfde geldt voor het bijzondere provinciale landschap dat we in deze provincie hebben, Midden Delfland, in de RES RotterdamDen Haag. Daarbij wel een kanttekening. Als je naar de kaarten kijkt van deze RES’en, dan zie je toch dat er een aantal zoekgebieden ingetekend zijn voor windturbines vlak aan de randen van die gebieden. We begrijpen dat, maar soms overigens ook midden door het bijzonder provinciaal landschap voor zon, langs het spoor tussen Delft en Schiedam. Wij zeggen niet dat hier niets kan op deze locaties. Maar we vragen u om voor dat soort kwetsbare locaties ontwerpprincipes vast te stellen. We ondersteunen op dit punt graag de aanbevelingen die de KNAV heeft gedaan voor Midden Holland en stellen voor om die principes ook voor andere regio’s. Een van die ontwerpprincipes voor dit soort gebieden is bijvoorbeeld om onderzoek te doen naar effecten op beschermde diersoorten die daar voorkomen. We denken aan de purperreiger in de Nieuwkoopse Plassen, maar ook de weidevogels in Midden Delfland. Op één punt in de RES Rotterdam-Den Haag maken wij ons zorgen. Dat is dat op VoornePutten nog steeds twee beoogde natuurgebieden zijn aangewezen als zoekgebied voor zon en wind. Dat gaat om kwetsbare duingebieden die nog niet zijn ingericht als natuurgebied, maar die wel nodig zijn om de natuurdoelen te halen. We vragen u om die niet op de kaart te houden als zoeklocaties.

In dit stadium zeker niet. We begrijpen het dilemma van de provincie om niet op voorhand te veel gebieden te willen uitsluiten, om de mogelijkheden voor het behalen van de doelen op energietransitiegebied zo groot mogelijk te houden. Anderzijds, u heeft als provincie ook een verantwoordelijkheid voor ons landschap en onze natuur. Dat open landschap van Zuid-Holland en de natuur zijn kwetsbaar en ook zo van levensbelang. We hebben dat afgelopen coronajaar allemaal gemerkt, hoe ontzettend belangrijk het is om open en aantrekkelijk groen in de eigen woonomgeving te hebben. Het is al vaker gezegd: ZuidHolland heeft de minste hoeveelheid natuur van alle provincies en de hoogste inwonersdichtheid. Dus de behoefte aan meer natuur in de eigen omgeving is hier echt het grootst. Dat blijkt ook uit

onderzoek. Laten we dus zuinig zijn met ons landschap in ZuidHolland en onze natuur. En het kan beide. Ik ben ervan overtuigd: en voldoen aan de energieopgave, en ons waardevolle landschap en onze natuurgebieden sparen. Maar dat vraagt wel om regie. Het vraagt om meer bovenlokale regie dan nu wordt getoond. Ik heb dan ook een aantal aanbevelingen voor u. De VOORZITTER: Mevrouw Wijnants, u heeft nog één minuut. Mevrouw WIJNANTS: Ja. Die u vanuit uw provinciale rol zou kunnen meenemen bij de verdere concretisering. Schuif de bescherming van waardevolle landschappen en natuur niet zonder meer door naar de gemeentelijke omgevingsplanning, maar stel op bovenlokale schaal gezamenlijk randvoorwaarden en ontwerprichtlijnen op. Wees niet bang om daarin te veel regie uit handen te nemen van regio en gemeenten, want ik denk dat er juist behoefte is aan die regie. U heeft als provincie een mooi instrument daarvoor in handen en dat is het aanwijzen van bijzonder provinciale landschappen. Hoe mooi zou het zijn wanneer de provincie de meest waardevolle landschappen op die manier een duidelijke status geeft en daarvoor een kader ontwikkelt, samen met de gebiedspartijen? Tot slot. Bij de verdere uitwerking van die zoeklocaties zouden wij als terreinbeheerder, maar ook als natuurvereniging met vele leden in Zuid-Holland graag nauwer betrokken worden bij het proces.

We hebben tot nu toe geen directe betrokkenheid gehad. We danken de Natuur- en Milieufederatie voor hun constructieve inbreng die zij ook namens ons hebben gedaan. Maar we zouden het erg op prijs stellen om vanaf nu bij de verdere uitwerking op gebiedsniveau direct als belanghebbende te worden betrokken. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw bijdrage, mevrouw Wijnants. Zijn er vragen vanuit de kant van de Staten? De heer Özkaya. De heer ÖZKAYA (GroenLinks): Dank u wel, voorzitter. Ook dank aan mevrouw Wijnants voor haar bijdrage namens Natuurmonumenten. Die ontwerpprincipes, daar vroeg ik mij even concreet bij af: is dat iets wat u nu aanbeveelt voor de periode vanaf nu al direct om daarmee aan de slag te gaan binnen de RES’en, zeg maar in de besluitvorming die de Staten nu voorligt om daar nu al iets mee te doen? Of is het iets waarvan u zegt, en dat kan ik mij ook goed voorstellen, dat dat misschien in de omgevingsmodules, de energiemodules van de omgevingsvisie kan belanden? Dat is even een concrete vraag. Moeten we er nu iets mee of is dat meer voor de lange termijn? Dat is eigenlijk de vraag. De VOORZITTER: Mevrouw Wijnants, gaat uw gang. Ik zie dat de heer Ouwehand ook inmiddels aanwezig is. Die vraag ik nog even zijn microfoon uit te doen en misschien ook zijn camera, dan komt hij straks helemaal volledig in beeld. Dank u wel. Mevrouw Wijnants, gaat uw gang.

Mevrouw WIJNANTS: Dank u. De heer Özkaya, ik denk dat het iets is om nu mee aan de slag te gaan. Omdat er echt behoefte is aan kaders. Vanuit kwetsbare landschappen is er echt behoefte om die ontwerpprincipes waar de KNAV het eerder ook over had, 32

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

om die gewoon met z’n allen vast te stellen en zekerheid te geven over welke gebieden je echt wil behouden als open en groen en bestemd voor natuur en recreatie, en in welke gebieden er iets meer kan op het gebied van de energietransitie. Hoe eerder die duidelijkheid er is, hoe slimmer dat is. Ook gezien alle discussies die je krijgt als je die duidelijkheid niet schept. Dus ik zou aanbevelen om daar zo snel mogelijk mee te beginnen en daar ook een actieve rol in te spelen als provincie. De heer ÖZKAYA (GroenLinks): Dank. De VOORZITTER: Dank u wel. Er zijn volgens mij geen vragen meer. Dus dank ook voor uw inbreng. U zat al op de webcast, dus u bent daar uiteraard weer terug uitgenodigd. Ik wens u alvast een prettig weekend. Dank u wel. Mevrouw WIJNANTS: Dank, hetzelfde. De VOORZITTER: Dank u wel. De heer Ouwehand was net al in beeld en die halen we weer terug, van de Milieufederatie ZuidHolland. De heer Ouwehand, u heeft ook vijf minuten. Gaat uw gang. De heer OUWEHAND: Dank u wel. Geachte Statenleden, de Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland is als ondertekenaar van het klimaatakkoord en eerder van het energieakkoord voor duurzame groei betrokken bij de energietransitie. Vanaf 2019 zijn wij op verschillende manieren betrokken bij de zeven ZuidHollandse RES-regio’s.

Hiervoor werken wij samen met het ZuidHollandse Natuur- en milieunetwerk en de Zuid-Hollandse energiecoöperaties, verenigd in Energie Samen. Graag spreken wij vandaag in om een aantal aandachtspunten voor de verdere besluitvorming aan u mee te geven. Ambitie. In alle RES’en 1.0 is de ambitie wat betreft opgewekt vermogen aan de ondergrens wat voor die regio nodig is. De praktijk van de afgelopen jaren wijst uit dat niet alle ambities kunnen worden gerealiseerd. Met deze praktijk wordt nu geen rekening gehouden, ondanks dat er landelijke afspraken zijn gemaakt over de mate van opwek in de dertig RES-regio’s. Het zou goed zijn als PS hier aandacht voor heeft en aandringt om in de uitwerking richting de RES 2.0 hier meer rekening mee te houden en ook reservelocaties goed te betrekken in de verdere uitwerking. Efficiënt energiesysteem. Zuid-Holland is gebaat bij een toekomstig stabiel en efficiënt energiesysteem tegen verantwoorde maatschappelijke kosten. Hiervoor is een optimale aansluiting op het bestaande energienetwerk nodig in combinatie met een optimale verhouding tussen opgesteld vermogen. Uiteindelijk is de verhouding 50-50, zon en wind, hierbij een belangrijk gegeven. In bijna alle Zuid-Hollandse RES’en 1.0 is zeer sterk ingezet op zonne-energie en kan zo die optimale verhouding niet worden gehaald.

Dit levert grote risico’s in de uitvoering met uiteindelijk de mogelijkheid dat een RES 1.0 niet uitvoerbaar is, met alle gevolgen van dien. Hier zijn wij geen voorstander van omdat de opgave niet stopt in 2030 en de daarop volgende twintig jaar het systeem verder moet worden ontwikkeld en uitgebouwd.

Concentreren in plaats van versnipperen. Natuur en landschap zijn belangrijke en kwetsbare waarden. Het is belangrijk om natuur- en landschapswaarden te ontzien of goed in te passen bij de verdere uitwerking. Wij zijn voorstander om zoekgebieden voor zon- en windopwekking aan te laten sluiten bij grootschalige infrastructuur en bedrijventerreinen. Hierdoor kan het landschap gericht worden ontzien. Vanuit dit oogpunt zijn wij ook voorstander om grotere vermogens in functiecombinaties te realiseren. Meervoudig ruimtegebruik spaart zo ruimte. Concentreren is beter dan te grote versnippering van opweklocaties door het landschap. Vanuit deze gedachte zijn wij geen voorstander van de plannen die in verschillende RES’en 1.0 zijn opgenomen om verspreid door het landschap in lange linten veel kleinschalige windmolens van ongeveer 35 meter te gaan realiseren op het boerenerf. Naast een grote impact op het open landschap en voor natuurwaarden als de aanwezige erfvogels en boerenlandvogels zijn ook de maatschappelijke lasten voor de aansluiting op het energienetwerk groot. Tegenover een relatief lage opwekbijdrage voor de regio, omdat de opgewekte energie vooral gebruikt wordt voor de eigen bedrijfsvoering en verduurzaming van het boerenbedrijf.

Ook met de geconcentreerde duurzame opwek van windenergie kan dit doel voor de boeren naast de grotere toegevoegde waarde voor de regio beter worden bereikt door een directe koppeling te maken. We verzoeken PS hier goed naar te kijken en zoveel als mogelijk uit te gaan van geconcentreerde locaties voor grootschalige opwekking. Algemene ontwerpprincipes en gebiedsontwikkeling. Ik sluit me gemakshalve aan bij de inspraak van mevrouw Wijnants net, die ook nadrukkelijk aandacht vroeg voor de ontwerpprincipes en het uitwerken in een verdere gebiedsontwikkeling van de opgave in de RES 1.0. Het Groene Hart. Ook is het van belang om voor een gebied als het Groene Hart de RES-opgave meer integraal te benaderen en ook provinciegrensoverstijgend met Utrecht en Noord-Holland samen te werken en de verdere uitwerking goed af te stemmen met alle Groene Hart-RES’en. Wij verwijzen hier gemakshalve naar het advies van de PARK’s dat eind vorig jaar hierover is uitgebracht. Afrondend, voorzitter. Niet alles zal kunnen of tot het beoogde doel gaan leiden. Het is zaak om met elkaar tot gedragen oplossingen te komen richting de RES 2.0. De vervolgaanpak is alleen succesvol als er breed maatschappelijk draagvlak wordt gecreëerd en participatie integraal onderdeel uitmaakt van de aanpak en actief wordt georganiseerd. Tot nu toe is dit niet goed van de grond gekomen in Zuid-Holland.

Niet alleen om weerstand te voorkomen, maar ook om participatie, eigenaarschap en samenwerking binnen de RES-regio’s los te trekken. Hierdoor komt de transitie pas echt van de grond. Het zijn immers de effecten van de acties van iedereen samen die de mate van succes bepalen voor de uitvoering. De overheid kan dit niet alleen. Als NGO en direct betrokken maatschappelijke partner willen wij ook in de volgende fase van het RES-proces onze inzet en inbreng hieraan blijven leveren. De NMZH gaat hierbij uit van de kracht van het gebied zelf. Zoveel als mogelijk willen wij hierbij tot gezamenlijke kaders en afspraken komen om tot breed gedragen uitvoeringsplannen te komen. Dank u wel.

33

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

De VOORZITTER: Dank u wel voor uw bijdrage. Ik heb bij iedereen aangegeven ‘u heeft nog één minuut’, maar ik hoorde al aan uw bijdrage dat u binnen de vijf minuten zou blijven, dus dank u wel. Zijn er vragen aan de heer Ouwehand? Ik denk dat uw bijdrage duidelijk was, de heer Ouwehand. Dank voor uw bijdrage. U uiteraard ook een goed weekend toegewenst. De heer OUWEHAND: Dank u wel, u ook. De VOORZITTER: U kunt ons blijven volgen via de webcast. De heer Van Schie van LTO Noord. De heer Van Schie, u heeft het woord voor vijf minuten. Gaat uw gang. De heer VAN SCHIE: Goedemiddag allemaal. Ik ben Ton van Schie. Ik ben boer in de Haarlemmermeer. Vanuit de LTO ben ik themahouder energie. Ik ben onder andere nauw betrokken bij een aantal RES’en in Zuid-Holland. Ik ga u wat vragen en vertellen over ruimte. Ruimte op het netwerk, ruimte in de regelgeving. Dat heeft vooral te maken met wind en met opslag. En vooral wat onlosmakelijk verbonden is met de onbalans op het netwerk, waar de heer Ouwehand het net ook over had. Ik heb er een mooi stukje over opgeschreven. Dat zal ik proberen op te lezen. Dat stukje heet energieopwek.nl. Op energieopwek.nl is te zien hoeveel duurzame energie er wordt opgewekt en ook uit welke bron. Dat is interessant en leuk.

Net als de zonnepanelen thuis, hoeveel wekken ze nu op, hoeveel hebben ze vandaag opgewekt, hoeveel hebben ze afgelopen week of maand opgewekt? Heel veel bezitters van zonnepanelen op het dak zullen begrijpen wat ik bedoel met dat prettige gevoel als je dat ziet. Daarbij is het elektriciteitsnet onze batterij. Wat we overdag te veel produceren, mogen we straks weer gebruiken. Overdag gooi je er een euro in en in de nacht haal je er weer een euro uit. Dat is mooi geregeld. Helaas werkt het alleen financieel op deze manier. Wat de energie betreft, kan dit natuurlijk niet. Wat je opwekt, moet gelijk gebruikt worden. Als het gebruik niet overeenkomt met de opwek, dan gaan misschien de lichten uit, stopt Netflix of wordt er misschien wel voor niets opgewekt. Des te meer we gaan opwekken, des te belangrijker zal dat sommetje worden. Gelijktijdig met het opschalen van de duurzame opwek zal er dus goed gekeken moeten worden naar een zo goed als mogelijk verdeelde opwek. Voldoende ruimte op het netwerk en het zal gelijk moeten oplopen met een bufferfunctie. Een bufferfunctie die de pieken afvlakt en de dalen opvult, onontbeerlijk. Helaas laat een aantal geluiden over de RES’en tot nu toe een andere tendens zien. Wind valt steeds meer af en wordt opgevuld door zonnevelden. Ook hiermee wordt qua getallen voldaan aan de ambitie. Zijn we dan klaar? Nee, juist niet.

Er wordt op deze manier nog meer vruchtbare landbouwgrond uit productie genomen en er ontstaat een veel groter verschil tussen energie opwekken en energie gebruiken. Dus wat op papier klopt, zal in de praktijk totaal anders gaan uitpakken. De oproep is dan ook: denk niet vanuit de regels, maar denk als een boer. Een boer heeft altijd al moeten denken in evenwicht en nu ook bij de energie. In het erf van de toekomst, een advies dat wij aan de RES-organisaties in Zuid-Holland hebben aangeboden, is te zien dat er wordt gedacht in evenwicht op het boerenbedrijf. Zon op dak, opslag, een passende boerderijmolen, dus wat anders dan de heer Ouwehand net zei over 35 meter, wat past in de omgeving. Elektrificering van ons

materieel. Het zijn onderdelen waarmee we onze bedrijven kunnen verduurzamen en waarmee we een deel van de RESambitie kunnen waarmaken. De wens is er, het maatschappelijk draagvlak is er, nu nog voldoende ruimte op het net en voldoende ruimte in de regelgeving. Wat ons betreft is Nederland, ons land, ook net een erf. Wij willen verduurzamen, Nederland wil verduurzamen. Wij willen veranderen, Nederland wil veranderen. Wij willen ruimte, Nederland wil ruimte. Verandering vraagt om ruimte. Ruimte in onze gedachten, ruimte in de regelgeving. Houden we vast aan het oude? Of kijken we hoe we het oude en het huidige in de toekomst kunnen verenigen, waarbij we met elkaar ons land op verstandige wijze kunnen verduurzamen? We kunnen het alleen maar met een frisse blik en met elkaar. Wij willen, u beslist. Energieopwek.nl zal laten zien of we straks trots kunnen zijn op wat wij nu beslissen. Met elkaar en ook voor elkaar. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel, de heer Van Schie. Ik kijk even in de chat of er vragen zijn vanuit de Statenleden. De heer Van Schie, uw verhaal is duidelijk. U heeft geen aanvullende vragen. Dank u wel en een prettig weekend. De heer OUWEHAND: Dank u wel, hetzelfde. De VOORZITTER: Dan gaan we naar de volgende inspreker, de heer Hunck. De heer Hunck spreekt namens de Bewonersorganisatie Leidschenveen. De heer Hunck, gaat uw gang. U heeft ook vijf minuten.

Wij constateren dat de heer Hunck niet aanwezig is. De heer Van der Hoort van Turbulent, is die aanwezig? De heer Hunck en de heer Van der Hoort zijn nog niet aanwezig, maar we zijn ook wat vroeg op het schema. Dan gaan we nu naar de heer De Keizer. Die is wel aanwezig denk ik. De heer De Keizer op persoonlijke titel. U heeft vijf minuten het woord. De heer DE KEIZER: Volgens mij ben ik zo aanwezig en te horen. Ik ben een burger en als zodanig spreek ik ook in. Mijn naam is Jan de Keizer. Ik ben al vanaf 2012 bezig met de energietransitie. Ik spreek hier op persoonlijke titel. Ik kom uit Dordrecht, maar ik ben ook regionaal, provinciaal en landelijk actief, omdat ik wil dat de energietransitie wordt versneld. Dat doe ik niet voor mezelf, maar dat doe ik vooral voor mijn kinderen en zeker voor mijn kleinkinderen. Daar kom ik zo meteen nog even op terug. De energietransitie zoals ik die nu meemaak sinds 2012 is too little, to late. De RES is hier weer een voorbeeld van. We gaan de 1,5 graad niet halen op deze manier. Het is jammer dat wij inmiddels van een overlegcultuur over zijn geschakeld naar rechtszaken van Urgenda om te zorgen dat er afspraken worden nagekomen. Dat is jammer. Dat zou eigenlijk niet zo moeten. We zouden het veel belangrijker moeten vinden. Ik doe al bijna tien jaar mijn best om hierin verandering te brengen als burger.

Ik ben in 2012 optimistisch begonnen, maar langzamerhand word ik bezorgd en ook wel een beetje boos. Ik wil dat burgers meer stem krijgen en ik ben er trots op dat ik lokaal en landelijk heb kunnen helpen om burgers te organiseren rond de energietransitie. De belangrijkste organisatie is Energie Samen. Die is vandaag al een paar keer aan de orde geweest. Daar zitten inmiddels 600 energiecoöperaties in en meer dan 100.000 betrokken leden. 34

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

Burgers, maar ook boeren en bedrijven. We kunnen aantonen dat er veel projecten slagen dankzij burgercoöperaties. Maar ik zie dat daar veel te weinig gebruik van wordt gemaakt. Ga van top down naar bottom up. Burgers worden nauwelijks echt betrokken. Geef burgercoöperaties, die inmiddels zeer veel ervaring hebben, de kans om hun visie te geven op waar geen reële mogelijkheden zijn in de RES. Steun projecten die van onderop komen. Betrek ze veel meer in het proces. Ook de RES zorgt niet dat we die 1,5 graad gaan halen. Ik zoom in op de RES Drechtsteden. In de RES Drechtsteden heb ik alle avonden meegemaakt. Veel avonden zijn er georganiseerd. Daar hadden we het iedere keer bij de grootschalige opwek van wind en zon over 0,84 PJ extra. Als je dan vanaf het begin al bij de inleiding zegt dat dat extra is en dat we dat niet hoeven te halen, dan kan je op je klompen aanvoelen dat het zorgt voor ‘niet in mijn achtertuin’-gedrag en argumenten. Ook gemeenten geven vooral aan wat bij hen niet kan. Dan gaan we het niet redden. In Dordrecht wordt op dit moment een groot logistiek industriecomplex gerealiseerd. 70 ha duurzaam. Er staan vier windturbines, dankzij met name de bemoeienis van de provincie. Dank daarvoor. Hier komen dus tientallen hectares dak beschikbaar, maar zonnepanelen zijn niet verplicht. Dat is nu juist de knop waar de gemeente aan kan draaien.

Zo gaan we het maximaal mogelijke niet halen. Er zijn mogelijkheden voor grootschalige duurzame opwek in de meeste Drechtsteden. En zeker in Zwijndrecht, Dordrecht, Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam en Hendrik-Ido-Ambacht. Geef die plannen een echte kans van onderop, dan komen we samen tot een realisatie van meer grootschalige duurzame energie. Ik verzoek PS kritisch te kijken naar de diverse RES’en. Voorkom optimistische scenario’s over zon op dak. Dat is een methode van vooruitschuiven. De VOORZITTER: De heer De Keizer, u heeft nog één minuut. De heer DE KEIZER: Ja, ik ga naar de afronding. Ik heb inmiddels een boekenkast vol van dergelijke verhalen. Nogmaals: ik ben grootouder. Ik kan alle beloften die u opschrijft voor 2050 niet meer Controleren, want dan ben ik er niet meer. Maar ik doe het voor mijn kinderen en vooral mijn kleinkinderen. Ik voel me zeer verantwoordelijk dat zij kunnen blijven leven in dit prachtige land en ook geen klimaatvluchteling moeten worden. In mijn omgeving constateer ik dat dat de tegenstemmen vooral zitten bij de ouderen. Mijn kinderen en ook al mijn kleinkinderen zijn niet tegen windturbines en zonnevelden als we ze uitleggen waarvoor we dat doen. Sterker, ze willen graag met opa op de foto bij projecten waar opa bij betrokken is.

Ik raad u aan: ga als moeder of vader eens praten met uw kinderen en kleinkinderen over klimaatverandering en klimaatvluchtelingen. En vraag hen daarna eens of ze het erg vinden dat we de klimaatverhoging kunnen stoppen op 1,5 graad en zij voor de transitie dertig jaar tegen windturbines moeten aankijken. Ik weet het antwoord al. Dank u wel. Ik geloof dat ik de laatste ben. De VOORZITTER: Nee, u bent niet de laatste. Nee, er zijn er nog drie te gaan. Nee hoor, u bent niet de laatste. De heer DE KEIZER: Ik voelde me al een beetje schuldig.

De VOORZITTER: Nee. Ik kijk of er nog vragen zijn vanuit de Staten naar uw kant. Want dat doen ze altijd via de chat. Maar dat is niet het geval. Uw breng was duidelijk en helder, de heer De Keizer. Dank u wel voor uw inbreng en een goed weekend toegewenst. De heer DE KEIZER: Van hetzelfde. De VOORZITTER: Dank u. De heer Hunck van Bewonersorganisatie Leidschenveen geef ik graag het woord. De heer Hunck, u heeft ook vijf minuten. Gaat uw gang. De heer HUNCK: Ja, super. Hartelijk bedankt. Goedemiddag, geachte Provinciale Staten of leden van de Provinciale Staten uiteraard, de gedeputeerden die ook aanwezig zijn, goedendag. Mijn naam is Niels Hunck en ik wil zowel namens de Bewonersorganisatie Leidschenveen, een mooie wijk in het evenzeer mooie Den Haag, graag een kort punt inbrengen als wel op persoonlijke titel. Ik ga eerst met mijn punt beginnen. De VOORZITTER: De heer Hunck, ik ga u even onderbreken. Ik vraag de heer De Keizer om zijn camera uit te zetten en dat vraag ik ook aan de heer Van der Hoort. Dan is het wat rustiger beeld. Ik kom straks bij de heer Van der Hoort terug. Dus als u uw camera nog even uit wilt zetten, dan kom ik straks bij u terug, de heer Van der Hoort. U bent aan het zoeken. Er moet een cameraatje ergens staan, op uw beeld. Dan kunt u hem aanklikken en dan kunt u hem uitzetten. Rechtsboven, naast uw microfoon.

Nee? Kijkt u nog even rustig, maar dan ga ik verder met de heer Hunck. De heer Hunck, gaat u verder. De heer HUNCK: Ja. Ben ik wel gewoon goed te verstaan, de heer Van Hemert? Super, helemaal goed, dank. Waar ik graag vanuit Leidschenveen het over wilde hebben, was in de RES, en dan specifiek op pagina 135 wordt gesproken over potentie om in de bermen en op geluidsschermen langs de snelwegen specifiek te kijken naar de inzet van zonnepanelen. Hartstikke mooi. Dat lijkt mij een hele logische en ook zinnige manier om grote oppervlaktes te bedekken. Nu is het geval dat wij als Leidschenveen en ook Ypenburg by the way, precies in de hoek van zowel de A12/A13 als de A4 zitten en dus bijzonder veel te maken hebben met de snelwegen. Wij hebben afgelopen woensdag toevallig ook al een pleidooi in de gemeenteraad van Den Haag gehouden om ook te kijken of we samen met de gemeente aan kunnen dringen bij Rijkswaterstaat om specifiek invulling te geven aan wat er dus nu in de RES gesteld wordt van: goh, daar willen wij graag de samenwerking zoeken. Maar er staat ook heel specifiek in dat er zowel met omwonenden wordt samengewerkt als met buurgemeenten, de provincie en andere regionale partijen. Dan komt natuurlijk uw provincie Zuid-Holland ook om de hoek kijken.

Dus vandaar dat ik hier eigenlijk een pleidooi wil houden om samen met de bewoners, en wij zien daar een heel mooi initiatief potentieel om vanuit de bewoners, en dan specifiek via een energiecoöperatie te kijken of wij kunnen participeren in deze zonnepanelen in de geluidsschermen. Wij willen ook eigenlijk graag dat langs de A12 de geluidsschermen doorgetrokken worden, want op dit moment zit dat eigenlijk op het minimum dat wettelijk noodzakelijk is. Daar zouden we graag 35

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

samen met de provincie, maar ook met de gemeente Den Haag naar willen kijken of we vanuit lokale burgerparticipatie dat mede mogelijk kunnen maken. Dus dat is eigenlijk een pleidooi dat ik wil houden en ook wil kijken of de provincie daarvoor open staat om samen met ons, samen met de gemeente Den Haag, daarnaar te kijken. Dus dat ten eerste wat betreft mijn rolletje als voorzitter van de Bewonersorganisatie Leidschenveen. Dan wil ik ook op persoonlijke titel ook nog graag wat roepen. Ik weet niet hoeveel tijd ik nog heb, de heer Van Hemert? Twee minuten, super. Er wordt in de RES ook gesproken dat kernenergie buiten de scope van de RES valt. Dat is op zich begrijpelijk, want daarvoor heb je natuurlijk ook de landelijke overheid nodig, de Rijksoverheid en nog een aantal andere partijen. Maar dat gezegd zijnde, denk ik wel dat het erg belangrijk is om wel daarop voor te sorteren. Want als we gewoon naar de realiteit kijken, dan zien we dat we een heel belangrijk deel van de klimaatdoelen, en dat is ook bijvoorbeeld wat het IPCC in zijn verschillende rapporten zegt, dat het halen van de klimaatdoelen heel lastig wordt, zeker tot 2050, zonder kernenergie.

Nu, even los van de bestaande technologie en het besluit om nu kerncentrales te gaan bouwen, wil ik graag een lans breken voor onderzoek in Zuid-Holland, in de provincie, en dan specifiek onderzoek naar thorium gesmolten zoutcentrales. Dat is iets dat aan de TU Delft om maar wat te noemen – De VOORZITTER: Eén minuut. De heer HUNCK: Super, gaat lukken. Aan de TU Delft prominent gebeurt in samenwerking bijvoorbeeld met de Hoge Flux Reactor van Petten. Mijn oproep zou zijn aan de provincie om specifiek aan dit luik, waar in Zuid-Holland dus een groot kenniscluster is en ook veel mogelijkheden om wat mee te doen en waarvan technici ook zeggen: Nederland heeft eigenlijk alle kennis en kunde in huis om hier een belangrijke speler in te worden en dan specifiek ook Zuid-Holland, om hier wat mee te doen. Die lans wil ik graag hier ook breken om in de RES daar ook wat op te nemen, vooral voor de scope na 2030. Om daar nu ook al middelen in te investeren. Want men roept al jaren: tien, twintig, dertig jaar, dat is zo. Maar als we nu niet beginnen, dan is het er over twintig, dertig jaar ook niet in Zuid-Holland. Dus daar wil ik graag bij dezen een lans voor breken en ervoor pleiten dat de provincie daar op gaat wegen om een potentieel toekomstig belangrijke sector te ondersteunen. Daarmee is mijn inbreng compleet. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw bijdrage, de heer Hunck.

Ik kijk even naar de Statenleden of er vragen zijn. Zeker. De heer Özkaya, gaat uw gang, GroenLinks. De heer ÖZKAYA (GroenLinks): Dank u wel, voorzitter. En ook dank aan de heer Hunck. Ook voor zijn enthousiasme zo aan het einde van de middag, toch wel fijn. Ik moet zeggen: redelijk aanstekelijk ook. Dat is altijd goed. Ik was even benieuwd, u maakte duidelijk een onderscheid tussen uw inbreng namens de bewonersorganisatie en namens uzelf. Dan ben ik toch benieuwd hoe u tegen de plannen aankijkt van een thoriumcentrale als u namens de bewonersorganisatie zou moeten spreken. Of is dat te veel gevraagd?

De VOORZITTER: De heer Hunck, gaat uw gang. De heer HUNCK: Hartelijk bedankt, de heer Özkaya, als ik het goed uitspreek, voor uw vraag. Dat vind ik alleen maar heel leuk. Kijk, het gegeven is als bewonersorganisatie spreken wij ons vooral uit over zaken die ons direct aangaan in de nabije omgeving. En als ik dat vanuit die bewonersorganisatie zou kunnen bepleiten, ik denk dat tot 2050 en misschien daarna ook nog wel, dit voor heel Nederland van belang is. Alleen, het raakt in die zin Nederland breder dan alleen Leidschenveen. Dus vandaar dat ik zeg: vanuit het petje voorzitter bewonersorganisatie heb ik het vooral over de snelwegen en de mogelijkheden voor bewoners om daar te participeren en bij te dragen aan die energietransitie, waarvan ik denk dat het belangrijk is. Overigens wil ik wel even verduidelijken dat ik niet tegen zon, wind of wat dan ook ben. Ik zie het als een en-en-en-verhaal, waarbij die mix zeer belangrijk is en we eigenlijk geen enkele innovatie in de weg moeten staan. En juist deze potentieel zeer interessante techniek waar Nederland denk ik een hele grote voorlopersrol kan spelen. Misschien om een klein beetje iets over mijn achtergrond te vertellen, ik ben onder meer ook alumnus aan de TU Delft waar ik Werktuigbouwkunde heb gestudeerd. Dus vandaar dat dit ook mijn interesse gedeeltelijk heeft.

En vooral omdat ik denk dat voor Nederland er zowel een hele grote kans zit om op een veilige manier op grote schaal schone energie te kunnen opwekken, maar ook omdat het er gewoon simpelweg nog niet is en we voor de komende tien, twintig en vooral dertig jaar, hier potentieel een grote economische pool in Nederland van zouden kunnen maken, denk ik dat dat een hele grote kans zou kunnen zijn voor zowel onze provincie als voor ons land om hier wat mee te doen. Uiteraard in internationaal en Europees verband, want het gaat om vele honderden miljoenen, miljarden. Maar dat gezegd zijnde, als we nu beginnen, dan kunnen we misschien over twintig of dertig jaar dat ding er hebben. En hoe gaaf zou dat zijn, dat we dat in Zuid-Holland ontwikkeld hebben? Als dat een antwoord is op uw vraag. De VOORZITTER: Zo te zien wel. Mevrouw Hijink, PvdA. Mevrouw HIJINK (PvdA): Dank u wel, voorzitter. Ik wilde even reageren op het eerste deel van: benut alle ruimte op de geluidsschermen langs onze wegen. Ik hoef geen antwoord. Ik vind het wel heel leuk dat je zo uitgebreid antwoordt, maar ook omwille van de tijd, maar ik wil wel kenbaar maken: dat ondersteunen we van harte. Rijkswaterstaat gaat daar natuurlijk voor een heel groot deel over. Ik hoop ook echt dat die wat meer vaart in zouden kunnen zetten. Maar weet dat je absoluut op steun kan rekenen voor dit idee.

De VOORZITTER: Dat is geen vraag inderdaad. Als laatste zie ik even in de chat de heer Kastelein van het CDA. Wat een mooie, enthousiaste afsluiting van deze dag. Maar dat is nog niet het geval, want we hebben nog twee insprekers te gaan. Er zijn voor de rest geen vragen, de heer Hunck. Dank voor uw bijdrage. U kunt ons verder volgen via de webcast en een heel goed weekend toegewenst. De heer HUNCK: Insgelijks iedereen. 36

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

De VOORZITTER: Dank. De heer Van der Hoort van TurbulenT, gaat uw gang. De heer VAN DER HOORT: Dank u wel, voorzitter. Ik had een klein technisch probleem, dus ik moet even naar links kijken voor wat ik nu ga vertellen. Dus het is niet dat ik u niet wil aankijken, maar het wordt een beetje lastig op twee computers. Goedemiddag allemaal. Mijn naam is Rob van der Hoort. Ik woon in Hazerswoude-Rijndijk en ik spreek namens TurbulenT, een actiegroep door en voor de inwoners van Hazerswoude-Rijndijk en directe omgeving. In de RES 1.0 Holland Rijnland is het gebied langs de N11 tussen Alphen aan den Rijn en Zoeterwoude-Rijndijk aangegeven als preferent zoekgebied voor het plaatsen van windturbines met een maximale hoogte tot 240 meter. De consequentie is een langgerekte strook van windturbines direct aan de zuidzijde van ons dorp en midden in het Groene Hart. Alle 2300 woningen in Hazerswoude-Rijndijk staan op minder dan 1.000 meter van dit zoekgebied. Hetzelfde geldt voor alle geplande of nu al in uitvoering zijnde nieuwbouwprojecten met honderden woningen. Dit zoekgebied heeft tot gevolg dat dit gehele gebied te maken zal krijgen met slagschaduw en ernstige geluidsoverlast voor alle inwoners van Hazerswoude-Rijndijk en daarbuiten.

Ervaringscijfers leren dat meer dan 10 procent van de inwoners hierdoor ernstige gezondheidsklachten krijgt door onder meer slaapstoornis door geluidsoverlast en daaraan gerelateerde lichamelijke en psychische problemen. Er zijn nu al inwoners die wakker liggen van de dreiging alleen. Kortom, grote maatschappelijke en sociale consequenties. Als voorbeeld van een vergelijkbare situatie geef ik u het windpark aan de N33 in de gemeente Midden-Groningen bij de dorpen Meeden en Zuidbroek, waar windturbines op een vergelijkbare afstand tot de woonomgeving zijn geplaatst. Aan de noordzijde overigens. Daar loopt sinds 30 april dit jaar een unanieme actie van de gemeenteraad Midden-Groningen om de windturbines 's nachts stil te zetten vanwege gezondheidsklachten van de omwonenden. De keuze voor deze locatie leidt dus tot verspilling van gemeenschapsgeld en grondstoffen. Namens de inwoners van Hazerswoude-Rijndijk roep ik u daarom op, Statenleden, om daar eens te gaan kijken in het hoge noorden en letterlijk uw oor te luisteren te leggen, alvorens toe te laten of zelfs in te stemmen om op dezelfde wijze schade toe te brengen aan duizenden inwoners van onze provincie. Momenteel staan er bij Spookverlaat vier windturbines aan de N11. De turbine die het dichtst bij ons dorp staat, moet regelmatig worden stilgezet om aan de geluidsnormen te kunnen voldoen.

Boerenbedrog noem ik dat, excusez le moi, normen vaststellen en vervolgens door manipulatie overschrijdingen verdoezelen. Denk nog eens goed na om dan nog meer windturbines neer te zetten aan de N11, nog hogere en nog dichterbij alle woningen in ons dorp. Om windturbines te plaatsen en vervolgens niet effectief te kunnen benutten vanwege slagschaduw en geluidsoverlast, is niet uit te leggen. Mijn volgende punt. Jurisprudentie en cijfers van experts laten zien dat de waarde van woningen tussen 10 en 50 procent vermindert door de plaatsing van windturbines in de nabijheid. Het ervaringscijfer bij een afstand van 1.000 meter is 25 procent. Laat dat even op u inwerken: 25 procent minder waard. Met een gemiddelde huizenprijs van Funda en een simpele rekensom met

voor het gemak 2.000 woningen levert dit een waardevermindering van ons dorp op van 195 miljoen euro. Let wel: dit is een te lage indicatie en die spreek ik hier uitdrukkelijk uit onder voorbehoud van alle rechten en weren. Bovendien zit de schade voor de projectontwikkelaars van de honderden woningen die nu gebouwd worden en al gepland zijn op minder dan 1.000 meter, soms zelfs op minder dan 300 meter van het zoekgebied, hier niet bij. Binnen Europa worden richtlijnen gebruikt waarbij de afstand van dergelijke windturbines tot woningen tien keer de ashoogte is, dus zeg maar zo'n 2.000 meter. Dat is in de dichtbevolkte Randstad best lastig; zeg maar onmogelijk. Nu lijkt het erop dat onze overheden die richtlijnen gewoon maar negeren. De VOORZITTER: De heer Van der Hoort. De heer VAN DER HOORT: In de gehele onderbouwing van de zoekgebieden komen de inwoners nauwelijks aan bod. Hun belangen worden genegeerd. De VOORZITTER: U heeft nog één minuut. De heer VAN DER HOORT: Tot slot wil ik het met u hebben over het draagvlak voor het plaatsen van windturbines en de enquête zoals die daarvoor door de gemeente Alphen aan den Rijn is gehouden. Deze gemeentelijke enquête is door slecht 3 procent van de bevolking ingevuld en is aantoonbaar niet representatief. Sterker, de gemeente heeft sympathisanten van windturbines specifiek aangemoedigd om de enquête in te vullen.

Een in Hazerswoude woonachtige onderzoeksjournalist heeft op basis van een Wob-verzoek onderzoek gedaan naar de totstandkoming en uitvoering van de gemeentelijke enquête. Erkende experts op dit gebied hebben de bevindingen en uitkomsten beoordeeld en hun oordeel is duidelijk en vernietigend. Ze maken er gehakt van. Kortom, de conclusie dat er draagvlak zou zijn is van nul en generlei waarde en er is geen enkele basis voor de conclusie dat er op basis van deze enquête draagvlak zou zijn voor een bestuurlijk besluit. Een juridische toetsing naar de toelaatbaarheid van deze gang van zaken rondom de enquête ligt voor de hand. Een door ons dorpsoverleg uitgevoerde enquête toont juist aan dat een grote meerderheid van onze inwoners tegen de plaatsing is. Mijn vijf minuten zijn bijna om. Ik heb het niet gehad over het Groene Hart als onderdeel van ons Nationaal Landschap, over het Natura 2000-vogelweidegebied op 800 meter van de N11 of over de imkers of over – de tijd is kort, dames en heren. Maar het is wel duidelijk dat we ondanks de massa’s papier, studies, adviezen en rapporten totaal op de verkeerde weg zitten met de RESzoekgebieden. Gezien het bovenstaande verzoek ik u namens ruim 5.400 inwoners van Hazerswoude-Rijndijk om de RES 1.0 Holland Rijnland niet goed te keuren en terug te sturen naar de tekentafel.

Overigens zijn wij van TurbulenT graag bereid om met Statenleden in contact te blijven om de belangen van onze inwoners te behartigen. Ik dank u hartelijk voor uw aandacht en voor de spreektijd die ik hier kon krijgen. De VOORZITTER: De heer Van der Hoort, graag gedaan. Dank voor uw bijdrage. U heeft een vraag. Mevrouw Hijink, PvdA. Mevrouw Hijink, gaat uw gang. 37

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

Mevrouw HIJINK (PvdA): Dank u wel, voorzitter. Even twee korte vragen. Als de turbines lager zouden zijn, dus u zegt 240 meter, bijvoorbeeld 150 of 180 meter, en op afstand van 1.000 meter of verder zouden staan – want u zegt: u stuurt de RES eigenlijk terug naar de tekentafel. Zijn dit werkbare alternatieven wat u betreft? De VOORZITTER: De heer Van der Hoort. De heer VAN DER HOORT: Dank, voorzitter. Dat vind ik een hele lastige. Het is zo dat we op dit moment met de windmolens die er staan al last hebben van slagschaduw en iets minder gezondheidsklachten. Maar naar onze mening is het beter om windturbines gewoon niet in de nabijheid van bebouwing te zetten. Het levert alleen maar problemen op met gezondheid en slagschaduw. En ook als je ze iets verder zet of iets lager maakt, dan is dat denk ik niet de oplossing. Je moet ze gewoon neerzetten op een plek waar mensen er geen last van hebben. dat gebeurt in de landen om ons heen ook. Ga eens in Duitsland kijken. Daar staan geen windturbines dicht bij woningen. Dat doen ze gewoon niet. En wij doen het wel. En ik snap het, omdat er geen ruimte is, maar dan moet je die ruimte maar elders zoeken of het op een andere manier doen. Mevrouw HIJINK (PvdA): Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik zie verder geen aanvullende vragen, de heer Van der Hoort. Ik dank u voor uw bijdrage. U uiteraard ook een heel goed weekend toegewenst.

De heer VAN DER HOORT: Dank u wel, insgelijks. De VOORZITTER: Dank. Als laatste in de rij de heer Stol van Solarfields. De heer Stol, gaat uw gang. De heer STOL: Dank u wel, voorzitter. Kunt u mij goed horen? De VOORZITTER: U heeft ook vijf minuten natuurlijk, maar dat weet u. De heer STOL: Dat weet ik. Dank. Ik ben werkzaam voor Solarfields als projectmanager. Wij zijn een ontwikkelaar, financier en beheerder van grootschalige zonsystemen op dak, water, carports en ook op grond. Maar ik spreek deze tekst ook in namens concullega’s van GroenLeven en TP Solar. Wij zijn drie losse MKB-bedrijven, maar ontwikkelen onze systemen volgens dezelfde visie, dus met ruim oog voor participatie, waaronder lokaal eigendom, ecologische waarden en het landschap. We hebben de zonneladder ontwikkeld en onderstreept en ook de gedragscode Zon op land vanuit onze branchevereniging Holland Solar. Ik wil deze inspraakmogelijkheid graag gebruiken voor de nuance die eigenlijk de energietransitie verdient. Daarom begin ik met de zonneladder om duidelijk te maken hoe groot de opgave eigenlijk is of eigenlijk in mijn termen hoe beperkt het is. De zonneladder is een instrument dat ervoor zorgt dat natuurgebieden nadrukkelijk worden uitgesloten en landbouwgronden zoveel mogelijk hun functie blijven behouden. Maar zelfs als alle daken vol liggen, is de energieopgave helaas

nog niet volbracht. We kunnen daarom bijvoorbeeld vijf jaar wachten tot alle daken vol liggen, maar dan is er ook vijf jaar aan duurzame opwekmogelijkheden verloren, terwijl we al wisten dat het niet genoeg zou zijn. Hier stevent momenteel de provincie Zuid-Holland met de huidige regeling wel degelijk op af. Dat is kostbare tijd voor het klimaat. Door het RES-proces hebben gemeenten uitermate goed inzichtelijk wat hun lokale energieverbruik is en kunnen daarom motiveren waarom een project op land, of dat wind of zon is, noodzakelijk is voor hun doelstelling of hun bijdrage aan de RES. Uw provincie kan die motivering bijvoorbeeld toetsen om te borgen dat er niet onnodig veel landbouwgrond zal worden ingezet. In andere provincies wordt die methodiek al succesvol toegepast. Het is in ieder geval duidelijk dat er een restopgave blijft. Maar het is dus wel zorg dat die restopgave zo maatschappelijk verantwoord wordt gerealiseerd. Daar gaan eigenlijk deze RES’en over. Waar, en onder welke voorwaarden, kan dat volgens de inwoners van ZuidHolland komen, die energietransitie? De Gedragscode Zon op land, gemaakt door onze branchevereniging Holland Solar en ook ondertekend door bijvoorbeeld de Natuur- en Milieufederaties, Natuurmonumenten en Energie Samen, biedt uitstekende uitgangspunten hiervoor.

Vijf minuten spreektijd is te kort om toe te lichten wat daar allemaal in staat, maar ik raad u aan om dit document te raadplegen voordat er over alle RES’en wordt besloten. Het biedt namelijk veel goede handvatten. Ik wil graag twee aspecten uitlichten. Dat is als eerste dat de oorspronkelijke functie, bijvoorbeeld agrarisch, na afloop van het project weer mogelijk moet zijn. Het kan zo zijn dat we over dertig jaar een energie-ei van Columbus hebben gevonden met bijvoorbeeld minder ruimtebeslag of minder hoogte in het geval van windturbines, maar dan hebben we ook al 25 tot 30 jaar duurzame stroom gehad met oog voor maatschappelijk draagvlak, profijt, ecologische waarden en democratische inspraak. Dat energie-ei van Columbus zorgt er in dit geval weer voor dat die gronden weer in agrarisch gebruik kunnen worden genomen. Om een schaalidee te geven van de benodigde gronden verwachten we momenteel dat ruwweg 0,12 procent van de Nederlandse landbouwgrond nodig is om de doelstelling van 2030 te realiseren. Dat lijkt mij een behapbaar percentage wat er niet voor zal zorgen dat de voedselfabrieken leeg komen te staan of het landschap volledig en onherstelbaar wordt aangetast. Ten tweede de steun voor 50 procent lokaal eigendom, wat moet bijdragen aan het draagvlak voor de energietransitie. De VOORZITTER: De heer Stol, als ik u even mag onderbreken? U heeft nog één minuut.

De heer STOL: Yes. Een eerdere inspreker gaf aan dat er ontwikkelaars zijn dit hier niet achter staan. Ik wil graag kenbaar maken dat alle leden van Holland Solar automatisch de gedragscode Zon op land hebben ondertekend. Indien een lid van Holland Solar hier niet naar handelt, dan kan er een klacht worden ingediend en wordt een onafhankelijke klachtencommissie ingesteld om alsnog tot in ieder geval een richtlijn van 50 procent lokaal eigendom te komen. Misschien wordt het lid dan wel geroyeerd omdat die hier niet naar handelt. Solarfields, GroenLeven en TP Solar zijn in ieder geval hartstikke trots dat de eerste projecten, elders in het land, succesvol met 50 procent 38

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

lokaal eigendom of zelfs meer worden vergund en gerealiseerd. Dat willen we net zo graag in uw provincie ook doen. Daarom vraag ik u, mede namens collega’s GroenLeven en TP Solar, om het juiste te doen voor het klimaat en de uitkomsten van het RESproces te respecteren en de nuance in de energietransitie te blijven vinden. Laat alstublieft innovatie voor de aanstaande RES geen uitweg zijn. Wind en zon zijn na decennia van innovatie als de betaalbare duurzame energiebron uit de bus gekomen. We snappen dat de RES’en tot nu toe een traject met overheid en burgers zijn geweest, maar dat marktpartijen die de plannen moeten uitvoeren nog nauwelijks zijn geconsulteerd. Daarom een oproep dat we onze mogelijkheden voor participatievormen, dubbelruimtegebruik, ecologische mogelijkheden en netcongestie-oplossingen, daar gaan wij graag over in gesprek. We delen graag onze kennis, maar we merken dat het lastig is om met u in contact te komen. Dat was het. Dank u wel voor deze inbreng. De VOORZITTER: De heer Stol, dank u wel voor uw inbreng. Ik kijk even naar de chat of er vragen zijn vanuit de Staten. De heer Özkaya, gaat uw gang, GroenLinks. De heer ÖZKAYA (GroenLinks): Dank, voorzitter. Ook dank aan de heer Stol. Ik vroeg mij even af, het is vandaag heel erg gegaan over netcapaciteit en de druk op het net en de balans tussen zon en wind ook.

Ik weet niet of u daar iets van heeft meegekregen, maar anders denk ik wel natuurlijk in de processen naar deze RES’en. Het idee leeft toch dat zon en wind nog te weinig in balans lijken te zijn in de RES’en zoals die nu voorliggen. Wat heeft u daarop te zeggen? Ik ben wel benieuwd vanuit uw visie van zonneparken hoe u ook windmolens in de nabijheid of in de regio ziet. De VOORZITTER: De heer Stol. De heer STOL: Mijn eerlijke antwoord is dat het mij niet zo heel veel uitmaakt als de energietransitie maar gebeurt. Wij willen dat er een deel van zon wordt ontwikkeld, want we denken dat we het allebei nodig hebben. Ik denk dat het punt dat door de eerste insprekers is ingebracht, terecht is, dat een balans van wind en zon de algehele kosten van de energietransitie lager houdt dan wanneer alleen wind wordt gebruikt of juist alleen zon wordt gebruikt. Dat is het eerlijke antwoord. Waar Solarfields en wij voor staan, is dat wij dat segment van zon willen realiseren. Hoe groot dat is, hangt af van hoeveel wind er ingezet zal worden. Maar dat is logisch natuurlijk. De heer ÖZKAYA (GroenLinks): Dank u wel. De VOORZITTER: De heer Van de Breevaart, ChristenUnie-SGP. De heer VAN DE BREEVAART (ChristenUnie-SGP): Dank u, voorzitter. Ik had even een vraag met betrekking tot – u heeft kennis van zonnepanelen, ook mogelijk de impact daarvan op een aantal onderdelen.

Dat is soms bij ons nog wat onvoldoende bekend. Althans, laat ik in ieder geval voor mezelf spreken. Ik was even benieuwd. Zonnepanelen, als je daar velden van maakt, welke impact heeft dat op biodiversiteit? Waar kan het goed voor

zijn? Hoe kan dat zodanig vormgegeven worden dat het de minste impact heeft? De VOORZITTER: De heer Stol. De heer STOL: Wij hebben nu een vijfjarig onderzoekstraject met de Rijksuniversiteit Groningen lopen. En ook vanuit Holland Solar wordt er nu een samenwerkingsovereenkomst of onderzoekstraject met de WUR, de Wageningse universiteit, opgezet om juist verschillende opstellingen en verschillende habitats te monitoren gedurende die vier, vijf jaar om te kijken wat wel en niet werkt. De eerste bevindingen zijn eigenlijk voornamelijk dat insecten, vogels en kleine zoogdieren er juist heel goed op kunnen rondzwerven, want in principe is de toegang op een zonnepark vrij beperkt. Er gebeurt doorgaans niet heel veel. De enige moeilijke combinatie is met weidevogels, omdat veel weidevogels bijvoorbeeld een gebied van 400 meter vrij rondom nodig hebben voordat ze gaan nestelen en dus geen opgaande structuren willen waar een roofdier op kan gaan zitten op de uitkijk bijvoorbeeld. Op die manier merken we wel dat er best veel kansen liggen voor biodiversiteit, maar dat het voor weidevogels een lastig traject zou kunnen zijn. Maar de exacte uitkomst van wat werkt het allerbeste, dat wordt nog in kaart gebracht. Maar ook die kennis delen we graag als we daarover beschikken.

De VOORZITTER: Dank u wel. De heer Kastelein, CDA. De heer KASTELEIN (CDA): Een vraagje over het onderzoek en hoe dat verder loopt. Want over 25, 30 jaar met zonnepanelen op een veld, is de verwachting dat het bodemleven van een landbouwperceel daar niet op vooruit is gegaan, hè? De bemesting wordt teruggenomen. Je hebt natuurlijk een andere opbrengst. Je brengt stroom op en nagenoeg geen organisch stof meer. Maar wat betekent dat voor de CO2, het bodemleven en na die 25, 30 jaar, hoeveel jaar heb je herstel nodig totdat het weer een fatsoenlijk agrarisch perceel is? Dat vind ik wel van belang, want dat is wel van waarde, ook voor de financiële vergoeding die er is. Want als je na 25, 30 jaar de panelen weghaalt en je hebt dan nog vijf tot tien jaar nodig tot herstel, dan moet je die kosten daar wel in mee calculeren. De VOORZITTER: De heer Stol, gaat uw gang. De heer STOL: Een goede vraag. Voorzitter, dank u wel. Ik heb er niet een heel eenduidig antwoord op. De eerste verwachting is dat het nul tot vijf jaar duurt voordat met intensieve bemesting de agrarische productie weer op hetzelfde niveau is als de tijd daarvoor, voor het zonnepark in dit geval. Wat wij steeds meer merken, is dat er een verschil is tussen hoe een zonnepark wordt beheerd, want enerzijds wil een gemeente een ecologisch verantwoord zonnepark, dus waar juist heel weinig gebeurt.

Maar andere gemeenten willen juist meer met een dubbelfunctie met bijvoorbeeld begrazing van schapen, waardoor ook natuurlijke bemesting mogelijk blijft. Ja, dat geeft wel een verschil in impact natuurlijk in wat het bodemleven voor agrarische functie na afloop betreft. De andere belangrijke is hoe een zonnepark wordt 39

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

gebouwd. Bijvoorbeeld met een oostwest-oriëntatie, dan krijg je daakjes. Dan wordt er veel meer licht van de bodem weggehaald, maar dan heb je wel 25 procent meer energieopwek. Of dat je op een zuidoriëntatie rijen achter elkaar zet. Als je die rijen een beetje uit elkaar houdt, dan is de impact vrij beperkt op hoeveel grond er daadwerkelijk aan het licht wordt onttrokken. Zeker als er straks dubbelglaspanelen worden gerealiseerd die ook licht vangen op de onderkant. Dan gaat het juist lonen om meer afstand tussen die panelen te houden. Onze verwachting is in ieder geval dat die zogenoemde bi-facial-panelen de trend worden voor de aankomende tijd. De heer KASTELEIN (CDA): Helder. We kunnen er heel lang over doorgaan, dat gaan we niet doen. Dank voor uw beantwoording. De heer STOL: Ik zou graag een keer uitgebreid – De VOORZITTER: Dat kan uiteraard altijd. Maar dan verzoek ik u om samen een afspraak te maken om gezellig een kop koffie te drinken wanneer dat weer kan. Dank u wel, de heer Stol, voor uw bijdrage en uiteraard u ook een prettig weekend toegewenst. Dames en heren, daarmee zijn wij aan het eind gekomen van 33 insprekers die we de afgelopen dag hebben aangehoord. Ik wil u nog even meegeven dat aanstaande maandag om 17.00 uur een bestuurlijke bijeenkomst is, bestuurlijke trekkers van de RES’en.

Dat wordt niet direct live op de webcast gezet, maar dat kunt u uiteraard als Statenleden bijwonen. Dus aanstaande maandag 17.00 uur. De RES’en zullen in de digitale commissievergadering van 26 mei worden besproken. Deze start uiteraard om 19.00 uur. Dat waren mijn laatste twee mededelingen. Dank allen voor uw geduld en uw aanwezigheid bij deze vergadering. Dank ook uiteraard aan de griffie om dit mede te hebben georganiseerd. Ik wens u allen een prettige avond en zeker een heel prettig weekend. Dag.

40