BE verslag hoorzitting 14 mei 2021.pdf

Notulen provincie Zuid-Holland Inspraakbijeenkomst RES

14 mei 2021

Planning en indeling inspraakbijeenkomst RES 10.00-11.10 11.20-11.30 11.30-12.40 13.10-13.20 13.20-15.00 15.10-15.40 15.40-16.20

Drechtsteden/Alblasserwaard Hoeksche Waard Rotterdam Den Haag Midden Holland Holland Rijnland Diverse RES-regio's Binnengekomen reacties na maandag 18.00 uur

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

Notulen van de inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021 (Geopend om 10.00 uur) Voorzitter: de heer R. van Hemert Griffier: mevrouw R. Horst

De VOORZITTER: Goedemorgen. U verstaat mij nu wel? We zijn iets later gestart zoals u merkt. We hadden alles heel goed in beeld geregeld op een groot scherm en bij de start van de vergadering, exact om 10 uur, viel mijn camera hier uit. Dus ik doe het nu via mijn pc. Van harte welkom bij deze hoorzitting. Het is een lange dag hier voor ons. U kent misschien de regels met betrekking tot digitaal vergaderen. Om een rustiger beeld te krijgen, verzoek ik u allen uw camera uit te zetten, zodat de inspreker gelijk goed in beeld komt op dat moment. En uw geluid uiteraard ook. Dat verstoort ook minder achtergrondgeluid. We hebben uiteraard onze insprekerslijst. Als eerste staat vermeld mevrouw De Wild. Mevrouw De Wild heeft aangegeven iets later haar inspraak te houden. Dus de eerstvolgende op de lijst verzoek ik zo dadelijk om zijn bijdrage te doen. Ik verzoek de aanwezige Statenleden, want we zijn nogal strak in onze planning zoals u heeft gezien. We zijn vanmiddag tot 16.00 uur, 16.10 uur ingepland met alle inspraken. De insprekers krijgen vijf minuten de tijd. Ik verzoek de Statenleden redelijk terughoudend in hun aanvullende vragen te zijn. Want als iedereen een vraag gaat stellen, dan begrijpt u dat we per inspreker heel erg uit de bocht vliegen met de tijd. Dus wilt u zich beperken tot het stellen van aanvullende vragen? Ik ga even kijken.

De eerstvolgende was de heer Willemsens. De heer Willemsens, u heeft het woord. Gaat uw gang. De heer WILLEMSENS: Goedemorgen dames, heren. Ik ben Jan Willemsens en ik ben akkerbouwer op het eiland van Dordt. Om precies te zijn in de Louisapolder. Daar woon ik vlakbij het project Kilwind. Overigens de andere projecten die in de Hoeksche Waard en in Brabant staan, die zien wij ook vanuit ons huis. Ik heb positief meegedaan met de RES Drechtsteden. Ik ben blij dat het breed gedeeld wordt met de bewoners, organisaties en andere partijen. Wat ik wel jammer vind, is dat er ideeën vanuit bewoners en organisaties moeizaam opgepakt worden. Waarom spreek ik hier in? Ik woon vlakbij het onderzoeksgebied RES Drechtsteden. Het is jammer dat het bedrijventerrein Kil IV in het onderzoeksgebied zit. Want die ontwikkelingen gaan zo hard, dat daar eigenlijk geen plek is voor grootschalige duurzame energieopwekking. Ik zou zeggen: maak het onderzoeksproject, het zoekproject wat groter. Trek dat naar het oosten door de polders. Waarom zou je dat doen? Die boeren die daar zitten, die zijn bereid om daar samen met bewoners te investeren in duurzame energie. Misschien dat er natuurlijk ook nadelen zitten aan een windmolen. Maar ik denk dat er ook voordelen aan zitten. Je houdt een gebied open. Misschien is dat voor de Dordtenaar ook nog wel wat waard. Eigenlijk is dat in het kort mijn verhaal.

Wij zijn hier met drie akkerbouwers die mee willen doen. Kijk daar eens naar. Dank u. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw bijdrage. Zijn er vragen vanuit de Staten? En als u als Statenlid een vraag wilt stellen aan een van de insprekers, dan verzoek ik u wel om dat alleen via de

chat te doen. Want dan kan ik namelijk zien wie het is, want we zijn met zoveel beeldschermen. Dus alleen via de chat graag. Mevrouw Nelisse, gaat uw gang. Mevrouw NELISSE (VVD): Goedemorgen, voorzitter. Dank u wel. Ik zit nog even buiten bij de priklocatie. Een vraag die ik aan de heer Willemsens heb, is: u gaf aan dat er drie boeren daar mee willen doen met het opwekken van duurzame energie, gaat het dan over zon of gaat het dan over wind? De heer WILLEMSENS: Wind. Mevrouw NELISSE (VVD): Dank u wel. De VOORZITTER: Dat is een duidelijk antwoord. Dank u wel. Ik zie geen andere chatvragen vanuit de Staten. De heer Willemsens, dank u wel. U kunt ons verder via de webcast blijven volgen, deze vergadering. U heeft een dagvullend programma, als u dat wilt. Nogmaals dank voor uw bijdrage. De heer Verbakel, u heeft ook vijf minuten. De heer Verbakel, gaat uw gang. Volgens mij staat uw microfoon niet aan, de heer Verbakel. De heer VERBAKEL: Ben ik nu wel verstaanbaar? Oké. Ik zal me even voorstellen. Ik ben Willy Verbakel. Ik ben voorzitter van de energiecoöperatie Drechtse Energie, een club die een werkzaam gebied heeft voor de hele Drechtsteden. Wij zijn op dit moment actief met vooral de postcoderoosregeling. We hebben zowel in Papendrecht en in Dordrecht meerdere daken momenteel in gebruik. We beschikken over honderden leden, ruim vijfhonderd.

Wij lezen in het Statenvoorstel dat de Staten zegt dat het college zegt: wij willen het klimaatakkoord uitvoeren, onderschrijven en ondersteunen. Dat is op zich mooi. Maar de Staten weet natuurlijk ook dat de ambities door Europa zijn verhoogd, omdat de urgentie ook hoger is. Ik proef af en toe dat men het gevoel heeft: als we genoeg doen, dan is het goed. Mijn stelling is: we weten dat we tot 2030 doelstellingen hebben en daarna ook nog. Dus kijk nu wat er kan, in plaats van wat er precies moet. We hebben in de regio het afgelopen halfjaar allerlei inspraakprocessen gehad. Die waren overigens noodgedwongen beperkt. Vaak digitaal. Dat betekent dat het moeilijk is om precies te proeven wat het draagvlak is. Dat geldt zowel voor de plekken die misschien nu positief er uitkomen, als voor plekken die er negatief uitkomen. Van die positieve plekken zou het weleens kunnen zijn dat als we ze straks gaan uitwerken, dat er toch allerlei bezwaren tevoorschijn komen. En bij de negatieve uitkomsten zou het weleens zo kunnen zijn als je goed overlegt met bewoners, dat het wat positiever zou kunnen zijn. Dus ons voorstel is: wees voorzichtig met nu al plekken af te schrijven en wees ook voorzichtig om jezelf rijk te rekenen met plekken die al in de RES’en staan. Overigens voor de Drechtsteden ligt er bij de Staten nog geen RES, want die is nog eventueel niet afgerond.

Wat je ook ziet in de Drechtsteden is dat er veel wordt ingezet op daken en restruimte, vooral zon. In ons gebied wordt alleen Avelingen als potentiële windlocatie genoemd. Daardoor ontstaat er een onevenwichtig plan. Dat wordt ook door GS als een nadeel genoemd van alle voorstellen. Maar daar gebeurt verder helemaal niets mee. Laten we toch eens kijken waar misschien toch nog 2

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

kansen liggen voor wind. Die onevenwichtigheid heeft twee gevolgen. Eén, dat maar een klein deel van het jaar er energie wordt opgewekt. Want zon is veel minder productief dan bijvoorbeeld wind. En twee, de kosten worden hoger en die komen uiteindelijk terecht bij de burger, omdat de infrastructuur het eigenlijk allemaal niet aankan. In onze regio zijn grote zonnevelden maar beperkt mogelijk. Wel theoretisch, maar als je kijkt naar het landschap en de beperkte oppervlaktes, moet je voorzichtig zijn met grote zonnevelden. We zijn op zichzelf voor een zonneveld in Zwijndrecht, maar verder zeggen wij: wees voorzichtig. We hebben weinig open gebied en ga het landschap niet vol leggen met zon. Dat betekent wat ons betreft dat het logisch is om te kijken naar wind en dat niet te snel af te wijzen. Bijvoorbeeld langs de A15, A16 zou de provincie kunnen zeggen: daar kan het in principe wel. Dan sluit je aan bij de plannen die er ook liggen in Gelderland en Noord-Brabant. Dat wil niet zeggen dat het overal kan, maar dan kan je het serieus onderzoeken. Wat je nu ziet, is dat gemeentes vaak de provincie gebruiken als argument om te zeggen: het kan niet, want de provincie heeft dit nog niet goedgekeurd. We mogen daar en daar volgens de regels nog geen wind plaatsen. Dus het zou goed zijn als de provincie – De VOORZITTER: U heeft nog één minuut, de heer Verbakel. De heer VERBAKEL: Ja.

Waar ik me ook zorgen over maak, is dat in de vervolgfase de natuurconsequenties goed worden onderzocht. Wij zijn voor een stevige samenwerking met de natuurgroepen. Onderzoek ook, bijvoorbeeld via [0:10:15] wat de mogelijke gevolgen van wind zijn voor vogels. [0:10:25] op dak is volgens mij te optimistisch. Op termijn kan dat best. Maar wij merken zelf dat het vaak lastig is om daken beschikbaar te krijgen. Het zou goed zijn als er vanuit het Rijk meer druk komt dat daken geschikt moeten zijn. Dat was het. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw bijdrage. Zijn er vragen vanuit de Staten? De heer VAN DE BREEVAART (ChristenUnie-SGP): Goedemorgen. Dank voor uw inspraak. Een vraagje als het gaat om het open gebied. U geeft aan: er zijn weinig open gebieden in de Drechtsteden voor zonnevelden. In hoeverre is er dan wel beschikbare ruimte voor windmolens, want daar heb je toch ook een open gebied voor nodig? De heer VERBAKEL: Ja, dat klopt. Maar het voordeel is wel dat de gebruikswaarde van het gebied voor natuur en mens gelijk blijft. Je kunt er gewoon omheen wandelen. Onze opvatting is dat de gebruiksmogelijkheden van het open gebied groter zijn dan bij het gebruik van parken. En natuurlijk zie je windmolens. Dat is vaak wat als bezwaar wordt aangevoerd. Dat begrijp ik ook. Maar de gebruikswaarde van het gebied blijft gewoon groter. De VOORZITTER: De heer Özkaja.

De heer ÖZKAJA (GroenLinks): Ja, voorzitter. Mijn vraag was dus eigenlijk wat de heer Verbakel nu precies wilde vragen van GS. Begrijp ik goed dat de heer Verbakel eigenlijk vraagt dat in de

zoekgebieden meer windmolens als zoekgebied opgenomen moeten worden in plaats van zonneparken? De heer VERBAKEL: Ja en nee. Kijk, het is nu zo dat het ruimtelijk beleid van de provincie maar beperkt ruimte geeft voor wind langs de hoofdinfrastructuren, in ons geval de A16, A15. We zouden graag hebben dat de provincie die ruimte wel laat. En dan moet natuurlijk worden gekeken of dat op alle plekken wel gewoon kan. Het tweede is dat wij bepleiten dat de provincie bij het Rijk aandringt op sterkere regels voor zon op daken. De VOORZITTER: Dank u wel. Dank ook voor uw bijdrage. Zoals u weet, u kunt het blijven volgen via de webcast. Ik verzoek u ook Teams te verlaten. Dank u wel, de heer Verbakel. Dan gaan we naar de eerste inspreker die gepland stond, mevrouw De Wild. Ik begreep dat het gezamenlijk gaat met de heer Offerhaus. U heeft beiden totaal vijf minuten. Gaat uw gang. Mevrouw DE WILD: Gezamenlijk met de heer Los. Ik zal het verhaal doen. Geachte Statenleden, bedankt voor de mogelijkheid om onze visie toe te kunnen lichten op het concept RES-plan van de regio Drechtsteden. Voor zover bij ons bekend, want het definitieve concept is nog niet af. Wij spreken tot u namens de klankbordgroep Wijngaarden. Wijngaarden valt niet binnen de RES-regio Drechtsteden, maar is directe buur van het Drechtstedengebied.

In het zoekgebied A15 ligt de polder Sliedrecht met aan de noordgrens het lintdorp Wijngaarden en aan de zuidgrens de Betuwelijn, het spoor DordrechtGeldermalsen en de A15. Ten zuiden daarvan ligt Sliedrecht. Vanuit het hele dorp heb je uitzicht op deze polder. Je rijdt er doorheen naar werk, school of boodschappen. Geen dag zonder polder dus. Reden genoeg om ons te laten informeren over de RES-plannen tijdens de inspraakavonden. Dat onze polder als zoekgebied wordt beschouwd, werd direct duidelijk aan de hand van de getoonde praatplaatjes met enorme windmolens en grote zonnevelden. De open polder, onderdeel van het Groene Hart, leek getransformeerd te worden tot energiepolder. Schijnbaar bij voorkeur zo dicht mogelijk tegen Wijngaarden aan en zo ver mogelijk van Sliedrecht af. De kranten staan vol over overlast en gezondheidsrisico’s van grote windmolens. Is dit wat we kunnen verwachten? U zult begrijpen dat we daar danig van zijn geschrokken. Er is een projectgroep samengesteld om met elkaar te kijken waar het over gaat en wat onze rol in dit proces kan zijn. Zijn er bijvoorbeeld alternatieven waar we beter mee uit de voeten kunnen? We hebben de praatplaatjes meegenomen naar ons dorp en in een enquête gevraagd wat de rest van de 725 inwoners hiervan vond. Dat werd al snel duidelijk. Binnen twee weken hadden we ruim 500 reacties uit het dorp en uit de polder.

Bijna iedereen is tegen het plaatsen van windmolens en het aanleggen van zonneweides. De meest positieve reacties kwamen op het voorstel dat we als alternatief hebben aangedragen, het plaatsen van zonnepanelen op geluidsschermen langs de Betuwelijn en de A15. De Betuwelijn loopt van Rotterdam naar Duitsland. Daar kunnen heel wat zonnepanelen op. De A15 wordt binnenkort uitgebreid in onze regio. Dat geeft een goede gelegenheid om geluidsoverlast richting de polder te verminderen en een rol te spelen in de energietransitie. Een groot deel van onze dorps- en poldergenoten staat wel achter dít plan. De polder Sliedrecht met 3

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

haar historische slagenlandschap is onderdeel van het Groene Hart. Een van de weinig overgebleven polders in het Drechtstedengebied, gevuld met koeien en paarden. Soms zelfs loopt er een groepje herten vanuit het nabijgelegen Alblasserbos. Broedgebied voor weidevogels. Foerageergebied voor trekvogels. Grote vluchten ganzen en andere trekvogels vliegen ’s avonds vanuit de Krimpener- en Alblasserwaard over dit gebied naar de Biesbosch om daar te overnachten. Wat gebeurt er als zij op hun weg 250 meter hoge windmolens treffen? Wat te doen als er zonneweides zijn aangelegd, waardoor ze een vijand niet aan zien komen? Dit gebied speelt ook een grote rol als recreatiegebied voor de aangrenzende Drechtstedengemeentes. Velen komen naar deze polder om te wandelen, fietsen, fotograferen en zo voorts. We hebben gelukkig de gelegenheid gekregen om onze zorgen te bespreken met de plannenmakers, zoals de programmamanager, de heer Reedijk, en de Sliedrechtse wethouder de heer Spek. Dat had resultaat. De meeste windmolens en zonnevelden zijn verdwenen uit de plannen. Daarvoor in de plaats is nu een zonnestrook van zo een 200 meter de polder in, langs de Betuwelijn. Bedoeld om te vullen met zonneweides. Van alle opties is dit naar ons idee de minst slechte. Maar je snoept wel weer een randje af van de polder en dus het Groene Hart.

Naar ons voorstel voor zonnepanelen op geluidsschermen wordt gekeken, maar zowel ProRail als Rijkswaterstaat schijnen niet enthousiast. Wat, vraag ik me dan af, zij horen toch ook hun verantwoordelijkheid te nemen in de energietransitie? Onze grootste zorg is nog een stuk zoekgebied wind dat is overgebleven, 1,5 kilometer lang en 200 meter breed, aan de rand van de polder. Geeft dit toch nog de mogelijkheid om grote windmolens te plaatsen? Dat zou erg jammer zijn. Wij vragen u om hier kritisch naar te kijken. Ook vragen wij u om bij het beoordelen van het RES-plan van de regio Drechtsteden rekening te houden met het behoud van het Groene Hart. Wat weg is, komt niet meer terug. Zijn dit de juiste keuzes op het juiste moment? De plannen voor de polder Sliedrecht gaan over de extra ambitie van de regio. Wij hebben de regio gevraagd, en leggen dit ook bij u neer: maak, wat de ambitie betreft, even pas op de plaats. De VOORZITTER: Mevrouw De Wild, u heeft nog drie minuten. Mevrouw DE WILD: Energietransitie is een proces dat voorlopig nog niet af is. Dagelijks wordt door bedrijven en op universiteiten gewerkt aan nieuwe oplossingen voor energiewinning. Kijk over vijf of tien jaar wat er dan kan. Schone energie opwekken, zonder dat je de nadelen daarvan bij de eigen burgers of de buren neerlegt, moet mogelijk zijn. Daar gaan wij voor. Bedankt voor uw aandacht.

De VOORZITTER: Kijk, dank u wel. Prachtig in de tijd, zullen we maar zeggen. Dank u wel voor uw bijdrage. Zijn er vragen vanuit de Staten? Via de chat graag. Dat is denk ik niet het geval. Uw vragen waren duidelijk. De heer Hoogland zie ik. De heer Hoogland heeft een vraag? Nee, zo te zien niet. Dank u wel, mevrouw De Wild voor uw bijdrage. U kunt ons verder weer volgen via de webcast van de provincie. Dan gaan we nu naar de heer Offerhaus. De heer Offerhaus heeft ook vijf minuten. Gaat uw gang.

De heer OFFERHAUS: Goedemorgen allemaal. Dank. De VOORZITTER: U bent nu alleen in beeld. U was met z’n tweeën in beeld. Gaat uw gang. De heer OFFERHAUS: Goed. Goedemorgen. Ik ben Arnoud Offerhaus, inwoner van Dordrecht in het historische deel van het centrum. Ik werk onder andere voor Energievol Rotterdam en als projectleider ook voor Drechtse Energie in samenwerking met de energiecoöperatie de Knotwilg in de RES Alblasserwaard. Namens het bestuur daarvan wil ik eerst een aantal punten inbrengen en vervolgens een aantal van mijn eigen persoonlijke zorgen als inwoner van Dordrecht. De Knotwilg geeft aan voorstander te zijn van de aangewezen locaties bij Gorinchem, de windzoeklocaties. We willen daarin ook graag participeren. Men heeft ook al aangeboden aan de gemeente om mee te denken, maar daarop nog geen respons gekregen tot hun verbazing. De Knotwilg focust op windenergie, vindt zon op dak ook van groot belang en stimuleert dat ook in het gebied, maar ziet dat windenergie alleen al voor de netbalans onmisbaar is en ook voor de balans in de hele opwek. Ze hebben wel twijfels over de technische en economische haalbaarheid van de nu twee aangewezen windzoekgebieden en pleiten daarom sterk voor het openhouden en liefst aanwijzen van meer en uitgebreidere zoeklocaties in de RES Alblasserwaard.

Ze willen ook aangeven dat er dus wel degelijk ook burgerlijk draagvlak is binnen de RES voor windprojecten die deels in of aan de randen van het Groene Hart geplaatst kunnen worden langs de bestaande infrastructuur en corridors. Dan nu mijn persoonlijke zorgen. Wat ik al zei, ik woon in de oude binnenstad van Dordrecht. Net als in de andere monumentale binnensteden van Zuid-Provincie, de provincie, zoals in Delft en Vlaardingen, ondervinden we nu al schade als gevolg van de weersextremen veroorzaakt door de klimaatverandering, zoals storm en hitteschade. Dat zijn directe schades, maar we maken ons ook grote zorgen over onze funderingen door lage grondwaterstanden in de zomer en ten tijde van grote droogte, waardoor onze palen droog komen te staan en paalrot optreedt, wat al dertig jaar geleden ook een groot probleem is geweest in Dordrecht. Ons cultureel erfgoed in de provincie loopt direct gevaar. Wij voelen grote haast en zoeken grote urgentie in het aan te pakken. Zon op daken gaat daarin te langzaam en zet te weinig zoden aan de dijk. En in de oude binnensteden kunnen wij nauwelijks zelf directe maatregelen nemen. Wij kunnen niet van het gas af. We mogen geen zonnepanelen, omdat het allemaal monumentale of beeldbepalende panden zijn. Er komt geen warmtenet.

We kunnen onze panden onvoldoende isoleren om over te stappen op een geheel elektrische warmtepomp of iets dergelijks. Dus wij zijn straks afhankelijk van waterstofgas of een andere oplossing, waarbij we afhankelijk zijn van grootschalige elektrische opwek om dat CO2-neutraal te kunnen doen. Als burgers in de binnenstad willen we graag bijdragen en participeren en pleiten we dus ook zoveel mogelijk mogelijkheden hiervoor te creëren, voor grootschalige opwek in de provincie. Als inwoners van de dichtstbevolkte en meest kwetsbare provincie voor klimaatverandering in Nederland kunnen wij ons niet voorstellen dat we niet alles op alles zetten om – en soms misschien kleine 4

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

delen van onze natuur opgeven om te zorgen dat we de hele provincie kunnen behouden. Wij wandelen ook graag in het Groene Hart en we komen ook graag in de Biesbosch. En ja, we zijn voor natuurbehoud, maar straks hebben we helemaal niets meer om te behouden als we zo doorgaan. En dan heeft windopwek in onze optiek grote voordelen, omdat het gewoon veel minder ruimte gebruikt in ons toch al dichtbevolkte provincie. Dat is mijn inbreng. Dank u wel voor uw aandacht. De VOORZITTER: Dank u wel. En ook dank, prachtig binnen de tijd. Zijn er vragen vanuit de Staten voor de heer Offerhaus? De heer OFFERHAUS: Ik krijg een vraag via de chat. Moet ik die beantwoorden? De VOORZITTER: Nou, die kunt u nu inderdaad beantwoorden, maar ik verzoek wel de Statenleden om de vraag zelf even te stellen. Dat is met name voor het verslag. Dus degene die de vraag heeft gesteld – ik weet niet wie het was zo snel. De heer KASTELEIN (CDA): Ja, ik heb een vraag gesteld. U koppelt uitdrogen bodem, lage grondwaterstand, aan die van energie. Hoe moet ik dat zien? Want het uitdrogen van de bodem is volgens mij iets anders dan energie opwekken. De heer OFFERHAUS: Dat klopt. Ik koppel de klimaatverandering aan het uitdrogen van de bodem of lage grondwaterstanden zoals we de afgelopen paar jaar al in de hele hete zomers hebben gehad met hele lage rivierwaterstanden.

Daar heb ik persoonlijk, heeft mijn huis bijvoorbeeld last van. Want door de heel lage grondwaterstand komen mijn palen mogelijk droog te staan. Ik koppel het aan energie want de klimaatverandering wordt grotendeels veroorzaakt door CO2-uitstoot en die moeten we naar beneden brengen. Daarvoor hebben we heel veel duurzame energie nodig. Dus daarom pleit ik dat we juist in Zuid-Holland, wat een van de grootste vervuilers is ook op dat gebied, wereldwijd per capita om als Zuid-Holland ons uiterste best te doen om zoveel mogelijk duurzame energie op te wekken. Dat kan niet zonder wind op dit moment. De VOORZITTER: Dank u wel, de heer Offerhaus, voor uw bijdrage. Ik zie geen andere vragen voor u. U heeft het al vernomen, u kent de rest volgen via onze webcast. Dank u wel. De heer Kleijn is de volgende op mijn lijst. De heer Kleijn, u heeft ook weer vijf minuten. Gaat uw gang. De heer KLEIJN: Ja. Ik probeer de camera in te schakelen. De VOORZITTER: Ja, u bent in beeld. De heer KLEIJN: Wat ik naar voren wilde brengen, is op schrift naar de griffier gegaan en dat kan iedereen als hij wil naslaan. Gezien de Knotwilg genoemd werd en al enkele raakpunten doe ik het toch liever even uit de vrije hand. Vooropgesteld is dat eigenlijk de berekeningen van wind op zee, wat een miljard kan besparen – als u diep in mijn hart kijkt, moeten we daar naartoe.

Ik vind het fijn dat iedereen tijd neemt en dat we ons moreel verantwoordelijk voelen voor de opwarming, maar het hele circus

van windmolens op land, daar worden steeds grotere vraagtekens bij gezet. Misschien dat de Statenleden zichzelf daar ook al in verdiepen of in willen verdiepen. Dan zijn we in Holland wel op de goede weg met veel windmolens in een klein land. Dan over de zoeklocaties van de RES. Oorspronkelijk – is dit te zien? De VOORZITTER: Dat is heel moeilijk te zien. En volgens mij, als ik het mij goed kan herinneren, zit dit plaatje bij de mail van de Staten. Dus de Statenleden kunnen het plaatje zien. Dus u hoeft het niet zo voor het scherm te houden, want dat komt niet over. Gaat u verder met uw betoog. Maar nu staat uw camera uit, de heer Kleijn. Het geluid. De heer KLEIJN: Doet hij het nu? U hoort mij? De A27 en de A15 waren de zoeklocaties. Maar in wezen is de A27 afgevallen. Daardoor is in wezen een kans aan Gorinchem onthouden en is men tot een iedereen tot schrik aanjagend plan gekomen om pal aan de rivier bij het natuurgebied Avelingen een achttal molens te plaatsen. Een ander alternatief, wat de Knotwilg ook voorstaat die straks genoemd werd, langs de A27 ter hoogte van het nieuw te vestigen industrieterrein zou veel beter uitkomen. Daar storen we niemand. Daar zitten we ver van woonbebouwing wat in het andere geval, waar Gorinchem echt onder gaat zuchten, niet het geval is. Er zijn meer voordelen. Er is een trafostation bij Arkel waar nog capaciteit is volgens Eneco.

Er zou een klein zonnepanelenpark bij kunnen pal aan de A27, zoals de uitgangspunten steeds waren. Zon en wind combineren heeft toch een voordeel, omdat je kabels lichter zijn, het wordt een iets gespreide levering en je komt met windstilte nog niet helemaal zonder te zitten. Dan is er een alternatief, maar ik weet niet of die te zien is. De heer de voorzitter, is dit te zien? De VOORZITTER: Nee. Dat is heel moeilijk te zien via uw camera. De heer KLEIJN: Ik had de griffier gisteravond gemaild. Ik had de stukken naar haar gestuurd. Want zo een alternatief, een klein stukje Nederland, is moeilijk uit te leggen. We zijn allemaal goed in aardrijkskunde. Maar in ieder geval, er is een terrein langs de A27 waar perfect – bij twee molens, die al een vergunning hebben van de Knotwilg, waar er een paar bij zouden kunnen. Dan sparen we Gorinchem. Maar echt in de uiterwaard. Het werd straks ook al genoemd, de vogeltrek, maar ook de kantoren. De VOORZITTER: U bent bijna aan de vijf minuten, de heer Kleijn. De heer KLEIJN: Alles wordt gehinderd door het bestaande plan. Er is dus in Gorinchem een alternatief, nogmaals, dat loopt nu in de tijd fout. Het is gemaild met de twee tekeningen bij het alternatief. Ik hoop dat er tijd genomen wordt en ik wil het graag toelichten, want het is anders te detaillistisch nu.

Maar wat er nu als zoeklocatie plotseling uit de RES bijgekomen is en een andere zoeklocatie die verdreven is, daar staat Gorinchem echt wel over op zijn achterste benen. Ik wil het even hierbij laten. De VOORZITTER: Dank u wel, de heer Kleijn. Ook uw tekeningen hebben de Statenleden allemaal in hun bezit. Vanmorgen hebben ze de laatste mails gekregen die nog binnengekomen zijn. Even kijken. Mevrouw Hijink heeft een vraag. Gaat uw gang. 5

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

Mevrouw HIJINK (PvdA): Dank u wel, voorzitter. Ik wilde graag vragen aan de heer Kleijn – sowieso is het heel goed, ook voor alle insprekers, om de tekst ook op papier na te sturen. Want soms heb je met het geluid problemen en dan versta je net niet alles. Het is heel fijn om de kaartjes erbij te krijgen, zodat we ook precies in beeld kunnen krijgen waar we het over hebben. Dus mijn vraag in het kort is: de kaarten die u voor hield, zitten die ook bij de stukken die opgestuurd zijn? Want ik heb ze nog niet allemaal kunnen bekijken. De heer KLEIJN: Er is een locatiekaart bij en een detailkaart. De VOORZITTER: De heer Kleijn, ik kan mevrouw Hijink dat even aangeven. Dat is vanmorgen in uw postvak, e-mail, verschenen. Alle tekeningen en teksten die we tot nu toe hebben ontvangen, zijn gedeeld met de Statenleden. Mevrouw HIJINK (PvdA): Oké. Ik heb de lijst gezien, maar ik ben nog niet door alles heen. Dat ga ik zeer zeker doen. Maar ik dank de heer Kleijn. En ook een signaal naar de andere insprekers. Stuur even de inbreng ook, als dat nog niet gebeurd is, op papier na en de kaarten, de locatie waar het precies over gaat. Dat is heel fijn voor mij als Statenlid om te weten over welke locaties het precies wordt ingebracht, waar gaat het precies over, en ook de alternatieven die aangegeven worden in de inbreng, zodat we dat ook beter kunnen meenemen en kunnen verbeelden.

Maar in ieder geval heel erg bedankt voor uw inbreng. De heer KLEIJN: Dank u wel. De VOORZITTER: Ik neem aan dat andere Statenleden geen vragen hebben. Ik dank de heer Kleijn voor zijn bijdrage. U kunt ons verder volgen via de webcast van de provincie. En alle gegevens die u heeft laten zien en ook de teksten zijn bij de griffie bekend. Dank u wel en een prettige dag. Dan de heer Verschoor. De heer Verschoor, gaat uw gang. De heer VERSCHOOR: Goedemorgen. Dank u wel voor deze uitnodiging en de gelegenheid tot spreken. Dat wordt bijzonder gewaardeerd. Geachte leden, ik begin toch maar even netjes, want ik vind ook dat je dit heel netjes moet doen. Dank u voor de gelegenheid tot inspreken. Ik vertegenwoordig de stichting in oprichting Mooi en Duurzaam Gorinchem. Mooi, omdat het een prachtige historische vestingstad is direct gelegen aan de rivier, het zal zeker bekend zijn, denk ik. Zeker ook als een cultureel erfgoed wat we willen doorgeven aan de generaties na ons. Duurzaam, wij sluiten onze ogen niet als het gaat om de noodzaak van energietransities, klimaatafspraken. Dat hoort ook bij het doorgeven. Daar sluiten wij absoluut onze ogen niet voor. Ook de klimaatafspraken met ambitieuze en noodzakelijke opgaven waar iedereen, niet alleen de industriesector, maar ook wij als persoon, daar moeten wij in meegaan. Dat snappen wij als geen ander.

Hier kan windenergie een van de middelen voor zijn. Het is zeker geen wondermiddel ten koste van en de nadelen met betrekking tot gezondheid en afval worden steeds duidelijker. Dus het is niet een of ander wondermiddel, windenergie, en dan komen we er wel. Als ik to the point kom, Gorinchem en de gemeente Molenlanden zijn

veroordeeld tot RES-gebied. Even wat feiten. De gemeente Gorinchem heeft een oppervlakte van 22 km2. De gemeente Molenlanden heeft een oppervlakte van 192 km2. Als ik kijk naar het aantal inwoners, dan is dat bijna gelijk. De ene, Gorinchem, 37.000 en Molenlanden 40.000. Molenlanden wil geen grote turbines in hun Groene Hart, ik zeg even ten westen van de A27, en de uitgestrekte polders. Wat ze wel willen, dat zijn 200 of meer kleinere molens onder andere bij boerderijen. Die 200 molens, die kleinere dan gepland bij Gorinchem, die staan qua opbrengst in schril contrast. Dus je hebt heel veel kleintjes nodig wil je überhaupt aan de capaciteit komen van één grote. De gemeente Gorinchem heeft er tien gepland. De gemeente Gorinchem vindt dat ze in het gebied moeten of binnen de gemeentegrenzen van de gemeente Gorinchem. Dat moeten ze oplossen binnen die gemeentegrenzen. Dat hebben ze ook duidelijk aangegeven. Maar wat ik eigenlijk hier achter wil zeggen, is dat de gemeente Molenlanden in dezen een onbetrouwbare partner is. Je kan feitelijk ook van samenwerking niet spreken. Als ik even kijk naar de gemeente Gorinchem, als een hashtag is het begrensd en ingesloten door de Merwede, – daar zijn we trouwens heel blij mee, want dat maakt Gorinchem ook zo mooi – de provincie Gelderland, dat ligt bijna oostelijk en dan krijg je de A15 en de A27.

En dan loopt nog parallel, evenwijdig aan de A15, de Betuweroute. Dus Gorinchem is eigenlijk een vrij kleine ingesloten gemeente. De zoekgebieden binnen de gemeente Gorinchem zijn bepaald door bureau Haskoning. Het is voor mij geen onbekende. De twee zoekgebieden voor het plaatsen van tien grote windturbines raken direct de stad en hun bewoners. Denk aan gezondheidseffecten, overlast en visueel het afbreken van een historische stad. Met ergens een kerktorentje van 67 meter hoog dat nu zo beeldbepalend is voor Gorinchem. Ja, dat staat dan met zijn 67 meter hoog ergens tussen die windmolens die bijna direct te zien zijn vanaf elke situatie in de stad. Als ik kijk naar de twee zoekgebieden, laten we eens beginnen met de A15. Die staan zeer dicht bij woonwijken, soms op minder dan 350 meter, gepland. Terwijl de rapporten je om de oren vliegen over de afstand. Duitsland en Oostenrijk – De VOORZITTER: De heer Verschoor, u heeft nog één minuut. De heer VERSCHOOR: Dan ga ik hier even heel snel voorbij. Het zoekgebied de A15 staat heel dicht bij woonwijken. Het staat eigenlijk minder dan 300 meter tot woonwijken. De Avelingen is een van de weinige natuurgebieden binnen Gorinchem, wordt beheerd door Staatsbosbeheer, is onderdeel van het Groene Hart, een belangrijk gebied voor broedvogels, voor reeënpopulatie en is een van de laatste natuurgebieden die Gorinchem heeft.

Molenlanden wil geen alternatief. Gorinchem zegt: dan gaan we het maar zelf doen, dan kunnen we die energie prachtig doorverkopen aan andere gemeentes. Ik heb een paar punten en ik hoop dat ik die nog kan redden. Koppel Gorinchem aan een andere RES-partner, die in ieder geval betrouwbaar is. De rol van Staatsbosbeheer als beheerder en eigenaar van Avelingen. Is het zo eenvoudig voor geld om dat op te geven? Rapporten die meer en meer aangeven dat investeren in en rendement van windturbines op land slecht zijn in vergelijking met op zee. Onderzoek de mogelijkheid van een energiepark direct aan de

6

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

A27. En in zonne-energie blinkt de gemeente Gorinchem niet uit. Ook de industrie niet. De VOORZITTER: Wilt u tot een afronding komen, de heer Verschoor? De heer VERSCHOOR: Zeker wel, maar ik wil dit punt toch even noemen. Dat wij niet echt uitblinken. En het laatste is misschien wel het belangrijkste. Ed Nijpels, ik denk velen van u niet onbekend, heeft al meerdere keren aangegeven: zorg voor draagvlak en voor goede communicatie. Dat is heel belangrijk. En dat missen we in Gorinchem. Eigenlijk wordt een historische stad de nek omgedraaid. Over communicatie kan ik heel duidelijk zijn. Als een veenbrand wordt dit er doorheen gedrukt. Als dit binnen vijf minuten is, dan wil ik u danken voor de aandacht. Ik heb het gemaild. De VOORZITTER: Het was niet helemaal binnen vijf minuten, maar u heeft wat extra bij gesmokkeld gekregen. Geen enkel probleem. De heer Kastelein, gaat uw gang.

De VOORZITTER: De heer Verschoor, u heeft het woord. De heer VERSCHOOR: Het zoekgebied aan de A15 is binnen de gemeentegrens van Gorinchem. Dat ligt direct pal aan de A15. Zuidelijk daarvan, niet noordelijk, want dat is provincie Gelderland, maar zuidelijk daarvan, daar liggen hele nieuwe woonwijken. Dus als we kijken naar het meest westelijke punt, dan ligt daar een oudere woonwijk van Gorinchem. Dat is de leerwijk. Die ligt daar vrij dichtbij. Kijken we naar het oostelijke punt, wat al dicht tegen de provinciegrens van Gelderland aan loopt en we zouden binnen de provinciegrens blijven of in ieder geval binnen de gemeentegrens van Gorinchem, dan ligt daar een hele nieuwe wijk. Die wijk moet het goed doen, want die is niet meer aangesloten op het gas, dus wat dat betreft is dat een hele goede wijk. Maar die zit daar vrij dichtbij, die strook. Dus dat moet u niet onderschatten. Dat is mijn antwoord. De VOORZITTER: Dank u wel, de heer Verschoor. De heer VERSCHOOR: Alstublieft, graag gedaan.

De heer KASTELEIN (CDA): Dank u wel, voorzitter. Wat mij verbaast in het verhaal is: u weegt mooi van Molenlanden anders dan mooi van Gorinchem. Dat kan ik begrijpen als inwoner van Gorinchem. Maar voor ons als Statenleden moeten we daar natuurlijk een keuze, of tenminste, objectief in zijn. Het is de keus van het RES-district. De vraag eigenlijk die ik had, die beantwoordt u in het laatste deel van uw betoog. Dat is dat als ik het goed begrijp, de RES onvoldoende bij u in Gorinchem met de bewoners besproken is. Klopt dat? De heer VERSCHOOR: Ja. Dat zal de desbetreffende wethouder misschien ontkennen. Maar als wij het vragen, ook binnen de stichting en binnen het bedrijfsleven, daarom noem ik het ook een veenbrand. Ja, er is over gecommuniceerd en waarschijnlijk is dat bij heel weinig mensen duidelijk geworden waar het daadwerkelijk om ging en wat uiteindelijk ook de gevolgen ervan kunnen zijn. Maar even uw opmerking over Molenlanden en de polder. Zelf kom ik uit de polder vandaan. Dus wat betreft hecht ik evenveel waarde aan een mooie strakke polder als aan de historische stad. Laat daar geen misverstand over bestaan. Alleen ik woon in Gorinchem. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw bijdrage. Er zijn geen andere verzoeken binnengekomen van de Staten. Dus bedankt, de heer Verschoor, voor uw bijdrage. Toch nog een vraag. Ogenblik nog, de heer Verschoor.

De heer Özkaya, gaat uw gang. De ÖZKAYA (GroenLinks): Dank u wel, voorzitter. Ik heb een vraag aan de heer Verschoor, want die had het op een gegeven moment over afstanden als 350 meter. Ik neem aan dat hij dan bedoelt de strook langs de A15 om specifiek te zijn, dat het om dat gebied gaat dat dan dichterbij zou zijn. Dan is mijn vervolgvraag, als dat zo is: hoe heeft u dat zo specifiek dan? Want het is een zoekgebied dat best wel van westen naar het oosten op de A15 loopt. Als u het uiterste punt neemt van het zoekgebied is dat misschien –

De VOORZITTER: Nogmaals dank voor uw bijdrage. We gaan over naar de heer Dekker. De heer Dekker is directeur Damen Shipyards Gorinchem. De heer Dekker, u heeft het woord. Gaat uw gang. De heer DEKKER: Dank u wel. Kunt u mij zien en horen? Ik heb de uitnodiging gezien en daarin werden wij uitgenodigd om onze mening te geven. Mede gezien wat er zojuist bij de vorige spreker naar voren kwam. Ons bedrijf is gevestigd in Gorinchem en ik ben zelf inwoner van Molenlanden, dus ik ben aan alle kanten belast. Voor ons en ik sluit daarbij aan bij meneer Verschoor, is de RES toch als een verrassing gekomen. Dus ik sluit me volledig aan bij het punt op het gebied van de communicatie. Ik begrijp dat de RES een voortvloeisel is uit het klimaatakkoord, of op basis van het klimaatakkoord is. Als ik mijn mening geef, wil ik nadrukkelijk stellen dat wij, en ik ook persoonlijk, zeer sterk voor renewables zijn. Wij zijn zeer sterk voor sustainability. Maar de windmolens in het plan en de huidige aanpak vind ik zeer slecht. Met name de windmolens. Het leidt tot vervuiling van het landschap, het leidt tot versnippering van het landschap en het leidt tot verpaupering van het landschap. Als ik kijk naar onze argumenten, in onze bedrijfsvoering zijn wij fanatiek bezig met energiereductie. Wij wekken groene stroom op. Al jaren gebruiken wij groene stroom.

De daken van onze werf, en dat zijn grote oppervlakten, liggen vol met zonnecollectoren. En ook in onze producten zijn wij heel vooruitstrevend en ook voorlopers wereldwijd, met name ook op het gebied van een elektrische sleepboot, een volledig elektrische sleepboot. En op het gebied van elektrische ferry’s, veerboten, zijn wij zelfs wereldmarktleider waarbij onze producten ook naar Canada, naar Kopenhagen en ook naar Nederland gaan. Dus om maar te illustreren dat het ons van belang is en dat we het echt heel serieus nemen. Als ik dan echter kijk naar de uitwerking van de RES met de huidige zoekgebieden, dan is mijn mening dat die te klein is. Het leidt in het geval van de Avelingen dat er inderdaad een natuurgebied is waar het directe gevolgen voor heeft en de zoekgebieden zoals die nu goedgekeurd zijn. De vorige spreker 7

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

gebruikte de term veenbrand en ik kan me daar wel in vinden. Het overkomt ons zonder dat we zien waar het vuur ineens oplaait. Ook direct voor ons kantoor komen een aantal molens te staan, waarbij ik me oprecht zorgen maak over de gezondheid en het welzijn van onze werknemers ten gevolge van de slagschaduw van de windmolens en ten gevolge van het laagfrequente geluid. De gemeente Gorinchem, en ik weet niet of dat ook iets is wat de provincie nastreeft en wat het klimaatakkoord nastreeft, maar ik hoop het wel en ik hoop ook dat jullie als ambtenaren dat nastreven, op het gebied van draagvlak: er is geen draagvlak. Ik constateer dit bij de industriële ondernemers in Gorinchem, maar ook gezien de onrust bij ons personeel. Als ik ook kijk bij ons in het dorp, in Molenlanden: er is geen draagvlak. En ik voel een beetje, maar dat is ook een mening, dat het een ambtelijke manier van behandelen is op dit moment. U volgt de regels, u volgt het spoorboekje van de ambtenaren. Alleen, ik denk dat u ook een grotere plicht heeft. Ik denk dat u ook echt de plicht heeft om te melden dat wij als sprekers, en nogmaals ik sluit mij dan ook aan bij de vorige spreker, dat u toch ook wel de plicht heeft om te melden. En anders vind ik het van belang dat het in het verslag komt, dus ik zal ook toesturen wat ik heb gezegd, zodat we altijd nog met een Wob-verzoek dat kunnen terugvinden.

Ik vind ook dat u de plicht heeft om te melden dat er kritische opmerkingen zijn over het draagvlak. Support voor groen, ja. Te weinig communicatie, ja. Ik ervaar dat als Molenlander, als inwoner en ik ervaar dat als ondernemer of vertegenwoordiger van een ondernemer in Gorinchem. Nogmaals, de huidige gekozen strategie voor de Regionale Energiestrategieën leidt tot een zeer kleine invulling. Het is een kleine optimalisatie. Ik snap dat ervoor gekozen is, maar ik denk dat de uitwerking desastreus is. Ga naar andere gebieden, ga naar bredere gebieden waar minder mensen wonen. In Gorinchem hebben we een A27, we hebben een A15, we hebben een Betuwelijn, we hebben een spoorlijn en we hebben een rivier. Het is heel klein.

De VOORZITTER: De heer Dekker. De heer DEKKER: Het verbaast mij niets dat dat maar vier bedrijven zijn. Ik weet het van één ander bedrijf. Ik heb nu ook samen met een aantal anderen een oproep gedaan om met die bedrijven die in Avelingen Oost en die in Avelingen West zitten, bij elkaar te komen. Dat wordt bemoeilijkt door corona, maar dat gaan we wel doen. Ik ben wel, of wij zijn wel, benaderd door de politiek. Dat was de wethouder samen met een ambtenaar. Daar werd de beeldspraak gebruikt dat zij zichzelf zagen als de aanhangmotor voor dit bootje om dit heel snel te laten varen. En toen heb ik ook letterlijk gezegd: ik ben het grootste anker dat u kan vinden, want ik vind het echt zeer onverstandig wat hier gebeurt. De afdronk is dat het allemaal nog niet zo’n vaart liep en dat het allemaal wel goed zou komen. Nee, dat mag ik niet zeggen. Het zou nog niet zo definitief allemaal zijn. Als ik nu echter zie wat de gemeenteraad in Gorinchem besloten heeft ten aanzien van de zoekgebieden, deel ik die mening niet. Mevrouw NELISSEN: Dank u wel. De VOORZITTER: De heer Özkaya had ook een vraag. Gaat uw gang. De heer ÖZKAYA (GroenLinks): Dank u wel, voorzitter.

Ik heb inderdaad een vraag aan de heer Dekker, die ook al aangaf dat hij het eens was met de vorige spreker als het gaat om de inspraakmogelijkheden die zijn geboden door de gemeente, of dat daar het participatietraject niet goed is doorlopen. Ik zou daar iets meer toelichting van de heer Dekker willen vragen, of hij dat gevoel ook wat meer kan duiden en wanneer was het dan wel goed geweest? Wat heeft de heer Dekker eigenlijk gemist in dat traject? Daar ben ik wel heel erg benieuwd naar. De VOORZITTER: De heer Dekker, gaat uw gang.

De VOORZITTER: U heeft nog één minuut, de heer Dekker. De heer DEKKER: Ja. Ga naar zee. En dan ben ik misschien verdacht, omdat wij ook schepen maken voor de windenergie op zee. Maar ik wil u daarbij zeggen dat de belangen die wij hebben in de visserij op zee op dit moment groter zijn dan de belangen in de windenergie. En de vissers staan niet alleen maar te juichen voor windparken op zee. Maar onze sterke mening is en ons sterke advies is, of mijn sterke advies is: ga naar zee. En dat was het. De VOORZITTER: Kijk, ik had al door dat u aan het einde was. Dank u wel. U krijgt een vraag van mevrouw Nelissen. Mevrouw Nelissen, gaat uw gang. Mevrouw NELISSE (VVD): Goeiemorgen. Dank u wel voor uw bijdrage, de heer Dekker. Ik heb begrepen dat van alle bedrijven in Avelingen, en ik ben ter plaatse gaan kijken, dat er maar vier bedrijven op de hoogte waren van de plannen en de andere bedrijven niet. Herkent u dat? En was u een van die vier, of was u een van al die andere bedrijven die niet goed meegenomen zijn in het proces?

De heer DEKKER: Ik zal die vraag met twee petten op beantwoorden. Als inwoner van Molenlanden: ik kan het gemist hebben, maar inspraakmogelijkheden zijn mij niet bekend. Terwijl ik het lokale sufferdje toch altijd op zijn minst lees, probeer te lezen. Op het gebied van de gemeente Gorinchem: ja, ik heb één keer een Teams-meeting gehad met de wethouder en de betreffende ambtenaar. Echter de definitiefheid van het besluit door de gemeenteraad van de zoekgebieden, die verrast mij ten zeerste. En ook de Industriële Kring Gorinchem, wat toch een actieve vereniging is, ik kan mij niet voorstellen, maar goed, ik speculeer nu, maar zij zijn altijd actief en dit is niet iets wat daar met knipperende lichten langsgekomen is. De VOORZITTER: Dank u wel, de heer Dekker. Er zijn volgens mij geen andere vragen vanuit de zijde van de Statenleden. Dus dank voor uw bijdrage. Uw bijdrage zien we gaarne tegemoet. De griffie zal zorgen dat het bij de Statenlanden verspreid wordt. Dank u wel en een prettige dag. De heer DEKKER: Dank u wel.

8

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

De VOORZITTER: Ik kijk even naar het tijdsschema dat voor mij ligt. Dat heeft u ook als Statenleden ontvangen. Ik schors even de hoorzitting tot 11.15 uur. Dat geeft ons allemaal de gelegenheid om koffie te pakken of andere dingen te doen. Daarna is als eerste aan de beurt de heer Jansen. Ik zie u straks om 11.15 uur. Tot zo. [schorsing] De VOORZITTER: Dames en heren, ik heropen weer de hoorzitting voor vandaag. We beginnen met de Hoeksche Waard. Net hebben we de Drechtsteden/Alblasserwaard gehad. Nu gaan we beginnen met de Hoeksche Waard. Daar heeft zich één inspreker gemeld. U ziet hem al in beeld. Dat is de heer Jansen. De heer Jansen spreekt in namens de lokale energiecoöperatie Hoeksche Waard Duurzaam en grootouder voor klimaat. Een lange titel. Maar u heeft vijf minuten, de heer Jansen. Gaat uw gang. De heer JANSEN: Dank u wel. Ik heb op 6 november 2019 in mijn functie als grootouder voor het klimaat ook al tot uw commissie gesproken. Ik weet niet of ik herkend word. Maar ik wil in ieder geval namens de grootouders voor het klimaat er de nadruk op leggen dat onze kleinkinderen toekijken hoe onze provincie, maar uiteraard ook de andere overheden, omgaan met hun toekomst. Wij willen graag zien hoe de Europese norm voor CO2-reductie die van 49 procent naar 55 procent ten opzichte van 1990 is gegaan, ook zichtbaar wordt in de uitvoeringsprogramma’s.

Grootouders zijn voor ruime financiering van doelmatige plannen die tot een leefbare wereld voor onze kleinkinderen leiden. Verder ga ik een beetje als het bestuur van Hoeksche Waard Duurzaam. In de RES’en hebben dertig regio’s, waaronder zeven in Zuid-Holland, hun planning naar het landelijk doel 35 TWh opgeschreven. Vandaag brengen burgers die via lokale energieinitiatieven of natuur- en milieuorganisaties hun zorgen hebben gedeeld en bijdragen hebben geleverd aan het bod van hun regio, hun zorgen naar voren over de uitvoeringsplannen. Daarbij zal vooral het wat en waar sterk naar voren komen, maar ook de vraag: hoe financieren we dat? Als bestuurder van de lokale energiecoöperatie Hoeksche Waard Duurzaam, beperk ik mij dan even tot de RES Hoeksche Waard. Windturbines zitten in de pijplijn. Hoe passen we 310 ha zonneweiden in in de ruimte die we hebben, waarbij wij ook onze natuur en landbouw willen verbeteren en onze regionale economie inzetten? Het streven is naar 180 ha op daken, waarvan 60 gerealiseerd. 20 ha op land zit in de pijplijn en zal binnenkort aangevat worden. Van 25 ha is de bespreking tijdelijk stilgezet. Resteert nog 85 ha waarvoor ruimte gevonden moet worden, liefst aan de noordrand. Wij vestigen de aandacht op het programma van onze provincie om klimaatadaptatie te koppelen aan de RESuitvoeringsprogramma’s.

Voor de speciale situatie van de RESregio Hoeksche Waard wil ik de koppeling met voedselveiligheid daarbij betrekken. Aan de randen van de Hoeksche Waard, met name noord en west, is in de jaren zeventig veel chemisch verontreinigd havenslib gedeponeerd. Deels zijn deze stortplaatsen al tot natuurgebied bestemd, deels nog in gebruik voor voedselproductie. De gebieden worden gemonitord. Enkele gewassen mogen er inmiddels niet meer geteeld worden. Een andere bestemming dan landbouw ligt nu al voor de hand. Terug

bestemmen naar landbouw over 25 of 30 jaar, aan het einde van de tijd van de zonnepanelen, lijkt uiterst onwaarschijnlijk, gezien de terechte kritische kijk op voedselkwaliteit en voedselveiligheid. Herbestemmen nu al naar zonneweiden of natuur zou goed passen, ook in het kader van het project NL Delta, waar de Oude Maas, het water aan de noordrand onderdeel van is. De gemeente Hoeksche Waard werkt verder met een visie van de voorgaande gemeente Binnenmaas uit 2018, de Visie De Buitenzomerlanden met als ondertitel: Opladen aan de Oude Maas. Dat opladen geldt zowel psychologisch als energetisch. Het gebiedsdeel ten westen van de A29 is door de gemeente bestemd voor zonneweiden en een stukje compensatiebos voor de bomen, die gekapt worden en inmiddels gekapt zijn voor de bouw- en onderhoudsweg voor de windturbines. Aan de oostzijde van de A29 zijn plannen nog niet openbaar, maar er wordt door provincie en gemeente in het kader van koppeling van klimaatadaptatie aan RES-programma’s over het gebied gesproken. Ik ga ervan uit dat u bekend bent met de visie. Anders kunt u op de site van de gemeente Hoeksche Waard de plaatjes van de mooie combinatie van zonneweiden en natuur zien. De VOORZITTER: U heeft nog één minuut, de heer Jansen. De heer JANSEN: Ik ben niet vergeten over de financiering te praten.

Als er een keuze gemaakt moet worden hoe groene energieproductie en uitbreiding van natuur betaalbaar gehouden kunnen worden, pleit ik er niet voor het havenslib, dat er nooit had mogen komen, weer weg te halen ten behoeve van natte natuur. Laat dat slib maar liggen. Als u geld efficiënt wilt inzetten, zet het dan zo in dat het drie doelen dient: meer droge natuur, meer groene energie en meer voedselveiligheid. Uiteraard blijft de kostenpost afwaarderen landbouwgrond. De provincie streeft ernaar om de Zuid-Hollandse energietransitie goed op de landelijke en Europese agenda te krijgen. De combinatie van klimaatadaptatie, klimaatmitigatie en voedselkwaliteit in één project realiseren kan een voorbeeld creëren, waarmee u op alle niveaus tevoorschijn kunt komen. Dank u. De VOORZITTER: Dank u wel, de heer Jansen, voor uw bijdrage. Zijn er vragen vanuit de Staten? Dat is niet het geval, de heer Jansen. Dank voor uw bijdrage. Het was helder denk ik voor iedereen. Dank u wel. U kunt ons weer verder volgen via de webcast. Dank u wel voor uw bijdrage en een prettig weekend verder. Dan gaan we naar de regio Rotterdam-Den Haag. Als eerste geef ik het woord aan de heer Otten van CMAG. Gaat uw gang, de heer Otten. De heer OTTEN: Dank u, voorzitter. Dank voor de gelegenheid te kunnen inspreken met betrekking tot de RES 1.0 RotterdamDen Haag. Mijn naam is Gerd-Jan Otten.

Ik ben managing partner bij CMAG, een Haags expertisebureau en ontwikkelaar van hernieuwbare warmteconcepten. Mijn bijdrage richt zich dan ook op de warmtetransitie. Waar de RES 1.0 refereert aan een heldere doelstelling, CO2emissiereductie, is er bij de uitwerking al verwarring ontstaan en wordt ‘van het gas af’ als doelstelling gehanteerd. Dat is wezenlijk anders en is helaas misleidend. WarmtelinQ haalt Den Haag en 9

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

Leiden dan misschien wel van het gas af, maar niet van CO2emissie. Na de doelstelling, waar de ‘wat en wanneer’-vragen worden beantwoord, verwachten stakeholders een visie waarin de ‘hoe dan’-vraag wordt behandeld. De RES 1.0 houdt helaas het midden tussen een visie en een strategie, maar is geen van beide. De WarmtelinQ-investeringsbeslissingen worden nu al genomen, zelfs voordat er een visie is of er een plan op tafel ligt. We weten nog helemaal niet of WarmtelinQ daar wel in past. De burgerparticipatie is een ander terrein waar ik mij grote zorgen over maak. De afnemer is degene die de energierekening uiteindelijk betaalt. Het is dan ook de afnemer die als opdrachtgever moet worden gezien en behandeld, maar hij staat buiten spel. Het klimaatakkoord geeft op veel verschillende plaatsen aan dat er een helder, expliciet en vooraf gedefinieerd burger participatieproces moet zijn, en dat is er niet. Verder over WarmtelinQ. Mede door de benodigde zware investeringen is restwarmte een product geworden en trekt daarmee een allocatie van CO2 aan bij de bron. Aftapwarmte doet dat nu al. Dit is geregeld in het WRI/GHG-protocol. Daarbij komt dat met de genoemde overheidssubsidies en volumegaranties lokale hernieuwbare bronnen uit de markt worden gedrukt. Dit gaat zich tegen de WarmtelinQ keren. Bovengenoemde tekortkomingen vormen evenzovele risico’s die nog niet zijn vermeld.

Daarmee is het risico identificatie- en managementproces te kwalificeren als onvoldoende. Voorzitter, ik vat samen. Er is verwarring over de doelstelling, er is nog geen visie, maar toch wordt er al met de uitvoering van het evenmin gedefinieerde plan gestart. Deze vroegtijdige beslissingen zet de afnemers en lokale bronnen buiten spel. Er is nog geen gedefinieerd participatieproces. De warmte via WarmtelinQ is niet CO2-vrij en wordt dat ook niet. Dit zijn evenzovele risico’s die niet worden opgemerkt, omdat er geen toereikend proces daarvoor is. Op z’n Hollands gezegd: Reculer pour mieux sauter. Dit kan en moet beter, en wel per direct. Te beginnen met een expliciet gedefinieerd participatieproces voor afnemers, burgers en bedrijven. Voorzitter, dank voor uw aandacht. De VOORZITTER: Dank voor uw bijdrage. Ik kijk even naar de Statenleden of die een vraag aan u hebben. De heer Kastelein, gaat uw gang. De heer KASTELEIN (CDA): Ja, ik ben redelijk oningevoerd in deze materie. Vandaar dat misschien mijn vraag voor u vreemd overkomt. Maar als we via WarmtelinQ warmte naar u toerekenen, is het toch de vraag aan wie we de CO2 toerekenen? Is dat dan de producent die warmte over heeft of is het aan de ontvanger?

De VOORZITTER: Dank u wel. De vraag werd gesteld door de heer Kastelein van het CDA. Dat wil ik even erbij vermeld hebben voor de verslaglegging. De heer Otten, er zijn geen andere vragen. Dus dank voor uw bijdrage. Dan gaan we over naar de heer Schreurs. De heer Schreurs spreekt op persoonlijke titel. De heer Schreurs, gaat uw gang. Er wordt nagekeken of u er bent. Maar de heer Schreurs zou ook inspreken namens de regio Rotterdam-Den Haag. Hij is niet aanwezig denk ik. Dan gaan we naar de heer Meurink. De heer Meurink spreekt in namens Jong RES-vertegenwoordiger Rotterdam-Den Haag. De heer Meurink, gaat uw gang. We houden deze in reserve, want de heer Meurink is ook nog niet aanwezig. Mevrouw Gidaly, bent u aanwezig toevallig? Anders nemen we even een kleine pauze. De heer Schreurs, bent u er nu wel? De heer SCHREURS: Ik ben aanwezig, ja. De VOORZITTER: De heer Schreurs, u heeft het woord. We zijn wat vroeger in ons schema zie ik. Ik geef u het woord. U gaat spreken over de Rotterdam-Den Haag-regio. U spreekt op persoonlijke titel in. U kunt uw camera aanzetten als u wilt. De heer SCHREURS: Hoort u mij? De VOORZITTER: Ik kan u horen, maar ik zie u niet. Klopt dat? De heer SCHREURS: Ja, die laat ik even uit. De VOORZITTER: U komt heel haperend over. De heer SCHREURS: Ik zal beginnen. College van Gedeputeerde Staten, dank dat ik mag inspreken. Ik ben inwoner van [1:05:40].

Ik spreek op persoonlijke titel. Ik heb de RES 1.0 gelezen en ik heb daar wat vragen over. De doelen die het klimaatakkoord stelt en de haalbaarheid van de CO2-reductie. Duurzame energie zorgt voor minder – De VOORZITTER: De heer Schreurs, mag ik u even onderbreken? U komt heel haperend over. U bent echt niet te verstaan. Dus uw vragen komen ook niet naar voren. Misschien kunt u opnieuw inloggen en het opnieuw proberen. Anders is het zonde van uw bijdrage, want het is niet te verstaan. Dan kom ik zo weer bij u terug. Dan schors ik even voor vijf minuten. [schorsing]

De VOORZITTER: De heer Otten, gaat uw gang. De heer SCHREURS: Ik ben er weer. De OTTEN: Dank u, voorzitter. De meest internationaal gehanteerde methodiek hiervoor, het Greenhouse Gas Protocol, schrijft voor dat CO2 moet worden toegerekend aan producten. Dus zodra het een product geworden is, en dat is het geworden, krijgt de warmte die vanuit Rotterdam naar Den Haag/Leiden komt, een CO2-lading mee. Dus die is zeker niet CO2-vrij. De heer KASTELEIN (CDA): Helder.

De VOORZITTER: Gaat uw gang, de heer Schreurs. We gaan het weer proberen. De heer SCHREURS: Ik hoor u niet. De VOORZITTER: De heer Schreurs, we gaan het even weer proberen, uw bijdrage. Gaat uw gang.

10

Notulen provincie Zuid-Holland

Inspraakbijeenkomst van 14 mei 2021

Inspraakbijeenkomst RES

De heer SCHREURS: Ik zal het nogmaals proberen. Mijn eerste onderwerp gaat over de doelen die het klimaatakkoord stelt. De VOORZITTER: Ik denk toch dat het niet lukt, de heer Schreurs. Ik kan u niet horen. De rest van de mensen denk ik ook niet. U kunt uw bijdrage misschien het beste nog even, als het nog niet gebeurd is, mailen naar de griffie. Heel vervelend. O, ik hoor net – gaat uw gang met uw betoog, de heer Schreurs. Want ik hoor net dat u wel te horen bent. Gaat uw gang. Misschien kunt u even opnieuw beginnen. Gaat uw gang. De heer SCHREURS: Dank u wel. Nogmaals, de [geluid valt weg, 1:08:26] beoogt natuurlijk de doelen van het klimaatakkoord aan te pakken. Dan met name CO2-uitstoot reduceren. Als we kijken naar wat de RES doet, die vervangt fossiele bronnen, productie van elektriciteit vanuit fossiele bronnen naar alternatieve bronnen. Met name zon en wind is dan bekeken. Maar om te kijken of de energietransitie een netto CO2-reductie is, moet er gekeken worden naar de CO2-balans over de hele operationele levensduur van de nieuwe productiebronnen. Deze moeten dan [geluid valt weg, 1:09:10] fossiele productie, dus de gasgestookte centrales. Dus feitelijk, wat je zou moeten doen [geluid valt weg, 1:09:24]. Dus als we kijken naar de energietransitie en de overgang naar alternatieve bronnen, dan zit daar natuurlijk ook een CO2-uitstoot bij.

We kunnen denken aan de CO2 die vrijkomt bij de productie. Daar zit natuurlijk heel veel staal in. Er moeten kabels geproduceerd worden. Dus er komt ook CO2 vrij. Windmolens komen vanuit buiten Nederland. De constructie van de wind- en zonneparken. [geluid valt weg, 1:09:55]. De opslag en de omvormers. Daar is allemaal energie bij nodig. Dus voor het hele nieuwe energiesysteem, zijn er ten opzichte van vandaag de dag efficiencyverliezen, opslag- en omzetverliezen, waar je natuurlijk uiteindelijk [geluid valt weg, 1:10:25] om aan de vraag te kunnen voldoen. Uiteindelijk hebben de nieuwe [geluid valt weg, 1:10:34]. Een lagere economische levensduur dan een gascentrale. Een windmolen is typisch vijftien tot twintig jaar. Uiteindelijk, de zonnecellen zullen ook gerecycled moeten worden. De VOORZITTER: De heer Schreurs, ik ga u toch even onderbreken. Want uw bijdrage is op zich te horen, maar heel erg brokkelig zoals een van de insprekers aangeeft. Dus ik stel u voor om uw bijdrage die u waarschijnlijk schriftelijk heeft, te zenden naar de griffie. Dan zullen de Statenleden het nog kunnen lezen voor de definitieve besluitvorming. Het is echt heel moeilijk te volgen. Excuus daarvoor. Ik weet niet waar het aan ligt. Misschien aan uw verbinding, aan onze verbinding, maar ik denk aan uw verbinding eerlijk gezegd. De heer SCHREURS: Ik denk het ook.

De VOORZITTER: Dank u wel in ieder geval voor de moeite. Maar ik vind het ook zonde als uw bijdrage moeilijk overkomt. Dus dank u wel voor uw bijdrage. Ik zag de heer Meurink al in beeld. Jong-RES-vertegenwoordiger Rotterdam-Den Haag. De heer Meurink, gaat uw gang met uw bijdrage. U heeft vijf minuten.

De heer MEURINK: Dank u wel, voorzitter. Jong-RES is een organisatie die zorgt dat in iedere RES-regio ten minste één jongerenvertegenwoordiger actief is die jongeren bij de energietransitie betrekt. De VOORZITTER: De heer Meurink, kunt u uw camera aanzetten? De heer MEURINK: Excuus, dank u wel. Bij de energietransitie betrekt en een jongerengeluid in de RES-regio laat horen. Sinds 1,5 jaar doe ik dat nu ook voor de regio Rotterdam-Den Haag. De energietransitie is een ingrijpende opgave die letterlijk tot achter de voordeur van burgers strekt. In de totstandkoming van de RES Rotterdam-Den Haag is ervoor gekozen burgerbelangen met name te borgen via inspraakmogelijkheden voor volksvertegenwoordigers in gemeenten, provincies en waterschappen. Directe participatie met bewoners werd overgelaten aan individuele gemeenten die op hun beurt niet altijd de middelen hadden om hier echt gestalte aan te geven. De vraag rijst: welke mening dragen volksvertegenwoordigers uit, als hun achterban, onder meer door gebrek aan Rijksmiddelen, geen kans heeft gehad een mening te vormen? Specifiek voor jongeren is het van belang betrokken te worden, omdat zij nu geraakt worden door beslissingen waar zij nog niet over mee kunnen beslissen of nog niet van mee kunnen profiteren. De VOORZITTER: Ik ga u heel even onderbreken, de heer Meurink.