B 22113 Nota van beantwoording.pdf

Met het vele en hoogwaardige groen speelt Wassenaar hierin een belangrijke rol als poort naar de Hollandse Duinen. We zijn enthousiast over de studie die is gedaan naar de bekostiging van groen en blauw en benadrukken de noodzaak om wat nu op papier is uitgezocht in de praktijk te gaan toetsen. In het traject voor de nieuwe Strategische Agenda zal worden gesproken over de manier waarop groen en blauw integraler kunnen worden meegenomen in het werk van de MRDH. Wassenaar moedigt deze ontwikkeling van harte aan. Leefbaarheid en de gezonde, groen-blauwe leefomgeving zijn immers geen onderwerpen die op zichzelf staan. Ze zijn onderdeel van alle ruimtelijke ontwikkelingen in een gebied en dienen om die reden ook in samenhang meegenomen te worden. Bovendien kan het verbeteren van de leefbaarheid en het investeren in de groene leefomgeving ook bijdragen aan het aanpakken van de stikstofproblematiek. Momenteel zijn er geen regionale samenwerkingsverbanden op het gebied van groen en blauw. Het is essentieel dat dat gat wordt gedicht. De doelen die voor groen en blauw staan opgenomen in de Begroting sluiten echter nog onvoldoende aan op deze denkrichting. Onder doelstelling 2.3.1.5.

Stimuleren van het groengebruik en recreatie als vestigingsfactor, staat geschreven: • Ondersteunen van gemeenten die werken aan de kansen en mogelijkheden in onze regio op het gebied van vrijetijdseconomie, zowel met projectbijdragen als ook door middel van Pagina 62 van 73

netwerkvorming en kennisdeling. • Faciliteren en ondersteunen van het regionale netwerk Vrijetijdseconomie en de Bestuurlijke Tafel Groen Blauwe Leefomgeving. • Verbinden van het regionale netwerk Vrijetijdseconomie en de Bestuurlijke Tafel Groen Blauwe Leefomgeving. • Verbinden van vrijetijdseconomie met andere werkterreinen zoals recreatief fietsen, bereikbaarheid plekken, digitalisering en vitale binnensteden. • Opnemen van groene- en blauwe kwaliteit in de integrale ontwikkelplannen voor verstedelijking. Wassenaar is van mening dat de ambities op het gebied van borging van de leefbaarheid en leefkwaliteit een stuk scherper geformuleerd kunnen worden. De MRDH kan hier een meer proactieve rol in nemen, in plaats van enkel de faciliterende rol die nu wordt voorgesteld. De nadruk ligt nu bovendien op recreatie en te weinig op de bredere leefbaarheid. Ook de relatie met mobiliteit wordt nu niet gelegd, terwijl dit integraal met elkaar verbonden is. Groene gebieden zijn schaars en waardevol in onze dichtbevolkte provincie, die ook nog eens voor een grote verstedelijkingsopgave staat. Natuur en groen dragen bij aan de leefbaarheid van onze provincie en daarmee aan de aantrekkelijkheid. Het in balans op laten gaan van verstedelijking en leefbaarheid resulteert in het versterken van de agglomeratiekracht en concurrentiepositie.

Door te investeren in leefbaarheid, investeren we in het verdienvermogen en de ontwikkeling van onze regio. Wassenaar vervult hierin een unieke rol. Gelegen tussen de dichtbevolkte Haagse en Leidse regio vormt Wassenaar de groene achtertuin om in op te laden. We bieden de regio ruimte om te ademen en blijven dat in de toekomst ook graag doen. Samen werken we aan een dynamische, aantrekkelijke en leefbare metropoolregio. We kijken uit naar onze samenwerking in de nieuwe raadsperiode, waarin we betrokken het Wassenaarse geluid zullen laten klinken voor de doorontwikkeling van onze mooie regio. Reactie algemeen bestuur Het is zeker van belang om verstedelijking en leefbaarheid in balans op te laten gaan. Het is voor de hele regio van belang dat er voldoende plekken zijn om te recreëren en van het landschap te genieten. In het algemeen bestuur is brede overeenstemming over het belang van groenblauw voor onze regio. De primaire verantwoordelijkheid voor dit beleidsterrein ligt bij de provincie Zuid-Holland. De MRDH zal daarom bij de provincie Zuid-Holland aandringen op het hernieuwd oppakken van haar verantwoordelijkheden op het gebied van groenblauw, waaronder de structurele bekostiging van de groenblauwe leefomgeving. In de geactualiseerde Strategische Agenda zullen voorstellen worden gedaan voor het verbeteren van de bereikbaarheid van groen en recreatie in de metropoolregio.

Westland Gezamenlijk optrekken heeft meerwaarde Als gemeente Westland willen we allereerst benadrukken dat we de samenwerking waarderen in de MRDH. We merken dat het gezamenlijk optrekken op belangrijke onderwerpen als openbaar vervoer (OV), economie en verkeer meerwaarde heeft. Door de handen ineens te slaan, kennis uit te wisselen en gezamenlijke doelen te formuleren, versterken we de regio. Als gemeente Westland dragen wij hier graag aan bij en zullen ook de komende periode weer vol inzetten op een goede samenwerking. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur dankt u voor uw positieve reactie en werkt graag met u en de overige MRDH-gemeenten verder samen aan het verbeteren van de bereikbaarheid en het vernieuwen van de economie van de regio. Pagina 63 van 73

HOV verkenning Voor de bereikbaarheid en het verder versterken van de economische aantrekkelijkheid van Westland vragen we al langere tijd aandacht voor betere (H)OVverbindingen van onze gemeente. Daar zijn de afgelopen periode zowel ambtelijk als bestuurlijk goede gesprekken over gevoerd. We zijn verheugd dat in de ontwerpbegroting ruime aandacht is voor dit onderwerp en de HOV-verkenning zo duidelijk is opgenomen. Onze wens voor de toekomst hierbij is op termijn een lightrailverbinding naar het Westland. Reactie algemeen bestuur De eerste verkenning voor het HOV in Westland is in de bestuurscomissie Vervoersautoriteit besproken op 15 december jl., daarin is besloten om de voorkeursvariant van Bus Rapid Transit (BRT) verder te onderzoeken en uit te werken. Mocht het ruimtelijk-economisch perspectief voor Westland, in samenspraak met de provincie, dusdanig wijzigen, dan kan opnieuw bekeken worden wat de best passende HOV-oplossing voor de toekomst is. Mobiliteit is meer dan OV Wat betreft mobiliteit zijn we positief over het versnellen van het OV. Tegelijkertijd willen we benadrukken dat mobiliteit meer is dan OV. In het kader van de Greenport vragen we in het bijzonder aandacht voor transport, de agrologistiek. De Greenport is gebaat bij een goede bereikbaarheid en doorstroming van de regio.

Daarnaast vinden we het belangrijk dat duurzaamheidsinnovaties op het gebied van transport aandacht krijgen. Met innovaties op het gebied van elektrisch rijden en de rol van waterstof in transport, kunnen we werken aan schoner en duurzamer vervoer. Reactie algemeen bestuur Binnen de gebiedsuitwerking Westland wordt gewerkt (door Westland, Den Haag, PZH en MRDH) aan het verbeteren van de bereikbaarheid van het gebied. Dus naast de HOV-verkenning. Recent hebben we afspraken gemaakt over een pakket aan maatregelen op het gebied van ruimte en mobiliteit, fiets en ketenmobiliteit, een werkgeversaanpak en slimme logistiek. Deze maatregelen zijn ook bedoeld om het transport beter te laten doorrijden. We zitten nu in de fase van discussie over de ruimtelijke uitgangspunten. Na overeenkomst over de gebiedsontwikkeling, zullen partijen in de regio verder gaan met de resterende opgave op de weg. We onderschrijven de aandacht voor transport, agrologistiek en duurzaamheid. Vanuit het Programma Duurzame mobiliteit ontwikkelen en delen we kennis met de gemeenten voor de verduurzaming van logistiek, zie https://mrdh.nl/verduurzaming-logistiek. Via de Regionale Agenda Zero Emissie Stadslogistiek (RAZES) ontplooien we initiatieven in de regio. Daarbij gaat het niet alleen om het stimuleren van schoner vervoer, maar ook om minder vervoer (meer efficiëntie).

Focus op de kerntaken We merken op dat er een verbreding plaats lijkt te vinden van de MRDH-kerntaken. We vragen ons af of zaken als vrijetijdseconomie en de groen/blauwe tafel in lijn liggen met de oorspronkelijke kerntaken. Om alle stevige ambities en doelen die we als MRDH hebben de komende jaren uit te voeren, zou wat ons betreft een verbreding van taken minder voor de hand liggen. We zien graag juist een focus op de kerntaken van de MRDH, dit zou bijvoorbeeld in de nieuwe Strategische Agenda uitgewerkt kunnen worden. Daarin zou het versterken van het economisch vestigingsklimaat meer scherpte moeten krijgen. Wanneer er sprake is van uitdijende taken, is het voor ons van belang dat die pas onderdeel van de MRDH kunnen zijn als nieuwe taken eerst langs de gemeenteraden zijn geweest en zij daar een keuze over hebben kunnen maken. Reactie algemeen bestuur De MRDH voert al haar activiteiten uit vanuit haar twee kerntaken verkeer en vervoer en economisch vestigingsklimaat. Bij de actualisatie van de strategische agenda is de inzet om binnen het programma Economisch Vestigingsklimaat meer focus aan te brengen. Hierdoor wordt de impact voor de inwoners van de metropoolregio groter. Een uitbreiding van kerntaken is op dit moment dan ook niet aan de orde. Pagina 64 van 73

Financiering grotere projecten samen met kleinere projecten De MRDH staat voor een grote opgave op zowel het vlak van mobiliteit als economisch vestigingsklimaat. Binnen elke gemeente vinden grotere en kleinere projecten plaats die daaraan bijdragen. Het bestuur van MRDH bepaalt samen de verdeling van de financiering hiervoor. Om efficiënt te werken, stellen wij voor dat financiering van de grotere projecten ook kleinere projecten op hetzelfde thema in bijvoorbeeld naburige gemeenten ten goede komt. Zo krijgen projecten in de regel een bovenlokale, regionale waarde. Reactie algemeen bestuur Projecten waaraan de MRDH een bijdrage of subsidie verstrekt dragen bij aan de regionale doelstellingen van de MRDH. Voor kleine projecten op het gebied van het verbeteren van de bereikbaarheid is jaarlijks € 30 miljoen beschikbaar. Alle aan de MRDH deelnemende gemeenten kunnen projectvoorstellen indienen voor een subsidie. De subsidieaanvragen worden getoetst aan de geldende subsidievoorwaarden. Daarnaast kunnen alle aan de MRDH deelnemende gemeenten projectvoorstellen indienen die voldoen aan de doelstellingen voor de versterking van het economisch vestigingsklimaat en die een regionaal effect hebben. Hiervoor is de Bijdrageregeling versterking economisch vestigingsklimaat de grondslag.

Tot slot Samengevat, we kunnen ons vinden in de ontwerpbegroting waarbij we verheugd zijn over de passages omtrent de HOV-verbinding, dragen als Westland graag bij aan de samenwerking in de MRDH, zien graag meer aandacht voor de (duurzame) agrologistiek en willen focus op de kerntaken waarbij het versterken van het economisch vestigingsklimaat aangescherpt moet worden. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur dankt u voor uw zienswijze en werkt graag met u en de overige MRDH-gemeenten verder samen aan het verbeteren van de bereikbaarheid en het vernieuwen van de economie van de regio. Wij verwijzen verder naar de beantwoording van uw zienswijze. Westvoorne Instemming op hoofdlijnen De ontwerpbegroting 2023 omvat conform de voorschriften een beleidsbegroting en een financiële begroting. De beleidsbegroting fungeert tevens als werkplan 2023. Onze zienswijze op de begroting betreft daarom zowel een inhoudelijke als een financiële zienswijze. De begroting is vastgesteld conform de vastgestelde kaders. Wij stemmen op hoofdlijnen in met de geschetste inhoudelijke en financiële opgaven voor 2023. Deze zienswijze is opgesteld in onderlinge afstemming tussen de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne. Zoals bekend zullen onze gemeenten fuseren per 1 januari 2023. Financieel De begroting is vastgesteld conform de vastgestelde kaders.

Wij stemmen op hoofdlijnen in met de geschetste financiële opgaven voor 2023. Inhoudelijk De begroting is vastgesteld conform de vastgestelde kaders. Wij stemmen op hoofdlijnen in met de geschetste inhoudelijke opgaven voor 2023. Wel vragen wij expliciet en blijvende aandacht voor een goede balans binnen de drie programma’s in inhoud en investeringen over het geheel van de metropoolregio RotterdamDen Haag. Reactie algemeen bestuur Pagina 65 van 73

Het algemeen bestuur bedankt de gemeente voor de instemming op hoofdlijnen. Uw expliciete oproep om blijvende aandacht voor een goede balans binnen de drie programma’s in inhoud en investeringen over het geheel van de metropoolregio Rotterdam-Den Haag onderschrijven wij. Wij verwijzen hiervoor naar onze reacties op uw overige zienswijzen in dit kader. Aansluiting bij de Toekomstvisie Voorne aan Zee 2035 Wij herkennen in de beleidsbegroting 2023 de uitgangspunten van de strategische agenda MRDH 2022. Die sluiten voor een groot deel aan bij de thema’s die centraal staan in onze Toekomstvisie Voorne aan Zee, te weten: - Het landschap centraal - Vitale en sociale dorpen en wijken - Werken en ondernemen stimuleren en ondersteunen - Samen duurzaam. Natuurlijk is dat niet vreemd: de meeste gemeentelijke opgaven zijn gemeente-overstijgend. Daarom willen we ook als Voorne aan Zee met de andere gemeenten binnen de MRDH samenwerken aan de grote opgaven en transities. Als Voorne aan Zee – met 73.000 inwoners - zijn wij straks een krachtiger partner voor de regio. Wij hebben daarbij een eigenstandige kwaliteit als landelijke en recreatieve gemeente. Die kwaliteit zetten wij graag in voor het belang van de gehele metropoolregio Rotterdam-Den Haag.

Daarbij vragen wij aandacht voor met name onze bereikbaarheidsopgave, zowel in de onderlinge verbinding tussen de kernen van Voorne(-Putten) als de bereikbaarheid naar de rest van de MRDH. Samen met u willen wij zoeken naar adequate, duurzame en innovatieve mobiliteitsoplossingen waarbij wij ook het vervoer over water willen betrekken. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur dankt de gemeente voor deze constructieve reactie en werkt graag samen met de hele regio, waaronder met de toekomstige gemeente Voorne aan Zee, aan de bereikbaarheidsopgave. Deze bereikbaarheidsopgave betreft de gehele metropoolregio MRDH. De inzet van de MRDH is gericht op het héle gebied. Het programma duurzame mobiliteit kent dan ook een regiobrede aanpak. Het is de ambitie van de MRDH om op het totale gebiedsprogramma MoVe en dus ook voor de Gebiedsuitwerking Aanpak Bereikbaarheid Voorne-Putten en haven Rotterdam investeringen vanuit het Nationaal Groeifonds, vanuit BO MIRT of andere middelen te realiseren. Vanuit de Gebiedsuitwerking is onderzocht wat de meest adequate oplossingen zijn voor de bereikbaarheid en we zetten in op afspraken met het Rijk in het najaar 2022 tijdens het BO MIRT. De maatregelen dragen met name bij aan een verminderde kwetsbaarheid van de bereikbaarheid door extra capaciteit.

Daarom blijven we ook graag daarna, in de verdergaande ambities om ook de robuustheid te versterken, samenwerken op dat punt. Strategische agenda De begroting 2023 is opgesteld op basis van de strategische agenda MRDH 2022. De Strategische agenda wordt op dit moment geactualiseerd. Wij hebben goede nota genomen van het feit dat de begroting 2023 in het voorjaar van 2023 waarschijnlijk zal worden aangepast aan de uitgangspunten van de Strategische agenda 2025. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur onderschrijft deze zienswijze. Gevolgen coronacrisis Dit is de derde begroting van de MRDH die sinds de uitbraak van corona is opgesteld. Bij het opstellen van deze begroting was nog niet duidelijk of de aanvullende Rijksbijdrage aan het decentrale OV-systeem voor de periode na augustus 2022 zou worden verlengd. Ondertussen is bekend dat deze Pagina 66 van 73

steunmaatregel wordt verlengd tot eind 2022 maar dat er geen zekerheid wordt geboden voor de jaren erna. Naar verwachting zal de kaartverkoop pas richting 2025 weer op het oude niveau zijn. Voor 2023 kan dit leiden tot 20-30% minder OV. U geeft aan dat wellicht pijnlijke keuzes moeten worden gemaakt. Wij vragen u te bewaken dat bestaande OV-lijnen niet permanent verdwijnen (dus t.z.t. weer kunnen opschalen) en dat naast de effecten op de exploitatie van het OV ook het effect op de leefbaarheid van het ommeland een belangrijke wegingsfactor is bij het maken van die keuzes. Voor inwoners van Voorne aan Zee i.o. zijn er – ook gezien de afstanden tussen de kernen - weinig alternatieven voor het busvervoer. Inwoners zijn daarvan afhankelijk voor het bereiken van voorzieningen (onderwijs, winkelcentra) en/of werk. Reactie algemeen bestuur Het klopt dat het kabinet vooralsnog vanaf 2023 geen financieel vangnet biedt voor het openbaar vervoer. Blijft het kabinet bij dit standpunt dan zullen de vervoerders niet om ingrijpende maatregelen heen kunnen. Afschalen van het OV met 20-30% zou een zeer onwenselijk maar reëel vooruitzicht zijn met grote gevolgen voor alle OV-reizigers. De reizigersaantallen stijgen inmiddels weer maar de reizigersopbrengsten komen naar verwachting pas richting 2025 weer op het oude niveau.

Als het kabinet niet met een financieel vangnet tot 2025 over de brug komt dan kunnen we niet het OV leveren waar de samenleving om vraagt. Hierdoor wordt een vitale sector geen herstel geboden, terwijl extra inzet op duurzame mobiliteit urgenter is dan ooit. We hebben immers grote opgaven rond wonen, energie en bereikbaarheid en de regionale economie. Meer gebruik van trein, tram, metro en bus is daarvoor onmisbaar. Door nu geen transitiemiddelen uit te trekken worden op korte termijn misschien beperkte besparingen bereikt maar voor komende kabinetten ontstaat daarmee een kostbare en onontkoombare opgave. Het Transitieprogramma OV en corona wordt in september/oktober 2022 herijkt. Is er dan nog geen zicht op extra ondersteuning van het Rijk dan zullen ingrijpende maatregelen genomen moeten worden om de opbrengstverantwoordelijke vervoerbedrijven het komend jaar uit de rode cijfers te houden. En dat is uiterst onwenselijk. De vervoerkundige maatregelen, die nodig zijn om de financiële gevolgen van corona op te vangen zijn tijdelijk van aard, zo is door de bestuurscommissie Vervoersautoriteit op 24 maart 2021 bij het vaststellen van het regionale Transitieprogramma OV en corona besloten, maar zullen dus mogelijk gecontinueerd moeten worden in 2023 en 2024. De bestuurscommissie Vervoersautoriteit zal hier een besluit over moeten nemen.

In het proces van herijken van het transitieprogramma zullen opnieuw ook de gemeenteraden actief (via informatiebrieven, informatiesessies en via formele advisering in de adviescommissie Vervoersautoriteit) worden betrokken. Programma Exploitatie Verkeer en Openbaar vervoer – bereikbaarheid landelijke en recreatieve gebieden Wij vragen expliciet en blijvende aandacht voor bereikbaarheid en mobiliteit in en naar de meer landelijke en recreatieve gebieden binnen de metropoolregio. Wij hebben in de afgelopen (corona) jaren gezien dat de behoefte aan verbinding tussen stedelijk en meer landelijk gebied, en tussen werk en ontspanning steeds belangrijker is geworden. Waar de afgelopen jaren de focus van de MRDH met name lag op economische groei, zien wij gelukkig steeds meer aandacht voor groen en blauw als randvoorwaarden voor economische versterking. Wij verwachten dat ook bij de actualisatie van de Strategische agenda terug te zien. Versterking van de agglomeratiekracht en concurrentiepositie en het vergroten van de leefbaarheid staan centraal in de Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid. Wij vragen u met nadruk om de totale MRDH-regio als één grote metropolitane agglomeratie te blijven zien. Wij onderschrijven de inzet om in 2025 een verbetering van de bereikbaarheid van toplocaties en banen van minimaal 10% te realiseren via OV, fiets en ketenmobiliteit.

De toplocaties zijn eerder benoemd in de Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid (UAB). De voorgenomen actualisatie van Strategische agenda en Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid geeft de mogelijkheid om met nieuwe ogen naar het totaal van de metropoolregio te kijken. In de begrotingstekst is opgenomen dat de metropoolregio “”meer moet gaan functioneren als één stedelijke regio” (doelstelling 2.1.1.1.). Wij dagen u uit dit te verbreden naar “één sterke groene stedelijke regio” waar stad en ommeland de juiste balans vinden. Tijdens de corona-periode is gebleken dat de recreatieve gebieden, zoals de stranden van Voorne, voor de inwoners van de MRDH als toplocatie kunnen worden betiteld waarvan de bereikbaarheid geborgd moet zijn. Niet voor niets is Westvoorne, samen met Goeree-Overflakkee en Schouwen-Duiveland in 2020 uitgeroepen tot meest duurzame toeristische bestemming ter wereld. Wij zien daarom een gezamenlijke opgave om deze ‘tuin van de regio’ met elkaar te kunnen behouden, versterken en de bereikbaarheid ervan te vergroten. Pagina 67 van 73

Reactie algemeen bestuur De oproep om de metropoolregio als één grote metropolitane agglomeratie te blijven bezien, deelt het bestuur van de MRDH met de gemeente Brielle. De inzet van de MRDH is gericht op het héle gebied. De ontwikkeling van campussen in Brielle, Vlaardingen, Westland en Zoetermeer zijn hier een goed voorbeeld van. Maar ook duurzame mobiliteit en verkeersveiligheid kennen een regiobrede aanpak. De Strategische Agenda van de MRDH en de Groeiagenda Zuid Holland, een samenwerking van maar liefst 80 regionale overheden, kennisinstellingen en bedrijven waaronder de MRDH, laten zien dat de metropoolregio serieus werk maakt van het vernieuwen van de economie en het verbeteren van de bereikbaarheid. Het is de ambitie van de MRDH om op het totale gebiedsprogramma MoVe en dus bijvoorbeeld ook voor de gebiedsuitwerking Voorne-Putten en Haven Rotterdam investeringen vanuit het Nationaal Groeifonds, vanuit BO MIRT of andere middelen te realiseren. In het algemeen bestuur is brede overeenstemming over het belang van groenblauw voor onze regio. De primaire verantwoordelijkheid voor dit beleidsterrein ligt bij de provincie Zuid-Holland. De MRDH zal daarom bij de provincie Zuid-Holland aandringen op het hernieuwd oppakken van haar verantwoordelijkheden op het gebied van groenblauw, waaronder de structurele bekostiging van de groenblauwe leefomgeving.

In de geactualiseerde Strategische Agenda zullen voorstellen worden gedaan voor het verbeteren van de bereikbaarheid van groen en recreatie in de metropoolregio. Programma Exploitatie Verkeer en Openbaar vervoer – samen voortvarend werken aan de bereikbaarheid van woon- en werklocaties Terecht is de doelstelling dat naast de toplocaties ook de banen steeds beter bereikbaar worden. Bijna 40% van de beroepsbevolking van Voorne(-Putten) is werkzaam in de haven van Rotterdam. Een goede verbinding tussen de haven en Voorne is daarom van groot economisch belang, voor Voorne, maar ook voor de haven. Uw doelstelling “samen voortvarend werken aan de bereikbaarheid van woon- en werklocaties” (2.1.1.7) onderschrijven wij. Wij vragen u wel om dit breder te zien dan alleen “bijdragen aan de gebalanceerde ontwikkeling van woon- en werklocaties nabij het OV of binnen bebouwde gebieden nabij bestaande infrastructuur”. Wij maken graag gebruik van de kennis, expertise en innovatiekracht van de MRDH om ons te ondersteunen bij onze bereikbaarheids- en mobiliteitsopgaven en zien een verbinding met (lopende) bredere actieprogramma’s Duurzame Mobiliteit en NPLG van de provincie. Wij verzoeken u om bij de aanleg van de hoogwaardige fietsroutes niet alleen uit te gaan van optimale verbinding van woon- en werkgebieden in de stedelijke gebieden maar ook de verbinding naar de meer perifere woongebieden.

Een combinatie van verbinding van woon- en recreatiegebieden ligt daarbij voor de hand. Wij zijn blij met de investeringen in de snelfietsroute tussen Nissewaard en Hellevoetsluis. Maar dat is slechts een klein onderdeel van fietsnetwerk op VoornePutten. Een uitbreiding naar de westkant van het eiland ligt voor de hand. Dit (snel)fietsnetwerk dient tegelijkertijd als duurzaam alternatief voor het woonwerkverkeer tussen Voorne-Putten en het havengebied van Rotterdam. We zien daarvoor goede aanknopingspunten bij uw doelstellingen 2.3.1.5 (stimuleren van groengebruik en recreatie als vestigingsfactor) en 2.3.1.6 (samen voortvarend werken aan de bereikbaarheid van woon- en werklocaties). Reactie algemeen bestuur Zoals eerder aangegeven is, werken we graag samen met de hele regio aan de bereikbaarheidsopgave. Het is de ambitie van de MRDH om op het totale gebiedsprogramma MoVe en dus ook voor de Gebiedsuitwerking Aanpak Bereikbaarheid Voorne-Putten en haven Rotterdam investeringen vanuit het Nationaal Groeifonds, vanuit BO MIRT of andere middelen te realiseren. Via het Programma duurzame mobiliteit van de MRDH bieden wij de gemeenten kennis en expertise voor het toepassen van maatregelen voor duurzame mobliteit, zie www.mrdh.nl/duurzamemobiliteit . We kunnen de gemeente Brielle vanuit dat Programma ondersteunen en de gemeente maakt daar al gebruik van.

De verbinding met zowel perifere gebieden als stedelijke gebieden is voor de MRDH belangrijk. In het rapport ‘Fiets in de MRDH’ zijn potentievolle Metropolitane Fietsroutes gedefinieerd waarbij is gekeken naar verbindingen waar inwoners binnen 45 minuten fietsen een economische toplocatie bereiken. In dit rapport is zowel de verbinding van woongebieden in de stedelijke gebieden als landelijke woongebieden meegenomen. Dit is de leidraad voor aanmelding, verkenning en Pagina 68 van 73

realisatie van de Metropolitane Fietsroutes. De combinatie met een recreatieve impuls wordt gemaakt in het Nationaal Toekomstbeeld Fiets, waar naar opwaardering van zowel utilitaire als recreatieve routes (en overlap daarin) wordt gekeken. In het kader van de fusie van gemeenten Brielle, Westvoorne en Hellevoetsluis naar Voorne aan Zee is met gemeenten en MRDH een pilot gestart om de kansen voor de fiets in dit gebied in kaart te brengen. Dit geldt voor zowel utilitair en recreatief fietsgebruik alsook verbindingen tussen kernen en schoolfietsroutes. Deze kansenkaart met ‘quick wins’ wordt zoveel mogelijk gekoppeld met reeds lopende programma’s (o.a. Nationaal Toekomstbeeld Fiets, actualisatie basisnetwerk, gebiedsprogramma Voorne aan Zee, onderhoudsprogramma) om financiële middelen te reserveren voor de uitvoer van één of meerdere quick wins. Programma Exploitatie Verkeer en Openbaar vervoer – mobiliteitsmanagement Wij onderschrijven het belang van samenwerken en bekostigen van de Bereikbaarheidsaanpak via Zuid-Holland Bereikbaar. Mobiliteitsmanagement is een belangrijk onderdeel van de mobiliteitstransitie. Het Mobiliteitsmanagementprogramma Voorne-Putten loopt eind 2022 af, en wij dringen aan op voortzetting daarvan in 2023.

Reactie algemeen bestuur Ook de MRDH ziet het belang van een gedragsaanpak om te komen tot duurzame gedragsverandering als noodzakelijk en organiseert dat via de samenwerkingsorganisatie Zuid-Holland Bereikbaar. Zuid-Holland Bereikbaar richt zich zowel op het borgen van de bereikbaarheid (acceptabele hinder) én het bijdragen aan de mobiliteitstransitie (duurzame toekomstvaste gedragsverandering) in heel Zuid-Holland. De grootschalige werkzaamheden worden hierbij als triggers gebruikt om in te zetten op structurele gedragsverandering, in de vorm van onder andere een werkgeversaanpak en een logistieke aanpak. Daarnaast werkt Zuid-Holland Bereikbaar aan een gebiedsaanpak om te komen tot een integraal pakket aan maatregelen gericht op het beperken van de hinder als gevolg van werkzaamheden en het stimuleren van de mobiliteitstransitie. Dit draagt bij aan het duurzaam bereikbaar houden van onze groeiende regio. De MRDH steekt samen met de regiopartners in Zuid-Holland Bereikbaar in op een afspraak met het Rijk in het BO MIRT voor voldoende werkmiddelen voor structurele gedragsverandering. De gemeenten zullen direct worden betrokken bij de totstandkoming van een gebiedsaanpak cq integraal maatregelpakket. Programma Infrastructuur Verkeer en Openbaar Vervoer Ook dit programma zet in op de doelstelling “verbeteren bereikbaarheid toplocaties en banen”.

Wij verwijzen hierbij naar onze zienswijze bij het programma Exploitatie verkeer en openbaar vervoer. We zijn verheugd dat de gebiedsuitwerking Voorne-Putten is verankerd in de begroting 2023. Samen met u zoeken wij graag naar optimalisatie van de voorgenomen investeringen. Reactie algemeen bestuur In het aankomende BO MIRT (najaar 2022) hopen we samen met de regionale partners financierings- en uitvoeringsafspraken met het Rijk te maken over het maatregelpakket van de gebiedsuitwerking Aanpak Bereikbaarheid Voorne-Putten en haven Rotterdam. De MRDH draagt daarin financieel bij aan fiets- (o.a. fietspad Trambaanpad) en OV-maatregelen, maar niet aan Rijks- en provinciale infra. Uiteraard zullen we samen met u goed kijken naar optimalisatie van de voorgenomen investeringen, zodat de financiële middelen zo effectief mogelijk benut worden. Programma Economisch Vestigingsklimaat - Leefbaarheidsagenda Wij zien met name bij de doelstellingen voor het programma Economisch Vestigingsklimaat dat in de begroting 2023 consequent wordt aangegeven hoe de doelstellingen zich verhouden tot de Groeiagenda Zuid-Holland. Natuurlijk zien ook wij het belang van de Groeiagenda Zuid-Holland. Dit is een goede basis om samen met het Rijk te investeren in kennis en innovatie, maakindustrie, energie-infrastructuur, bereikbaarheid en human capital.

Evenals in onze zienswijze bij de begroting 2022 vragen wij echter aandacht voor het gegeven dat de focus op economische transitie, innovatie en groei, en de daarmee samenhangende aandacht voor verstedelijking en verbinding van woon-werklocaties zou kunnen leiden tot een verminderde aandacht voor de eigenstandige waarden van de meer perifere gebieden. Pagina 69 van 73

De MRDH heeft op succesvolle wijze een voortrekkersrol genomen in de totstandkoming van de Groeiagenda Zuid-Holland. Wij zien graag dat de MRDH op soortgelijke wijze zich hard maakt voor een vorm van Leefbaarheidsagenda voor de regio en de zoektocht naar provinciale, Rijks- of Europese financiering van deze projecten en initiatieven. Reactie algemeen bestuur In het algemeen bestuur is brede overeenstemming over het belang van groenblauw voor onze regio. De primaire verantwoordelijkheid voor dit beleidsterrein ligt bij de provincie Zuid-Holland. De MRDH zal daarom bij de provincie Zuid-Holland aandringen op het hernieuwd oppakken van haar verantwoordelijkheden op het gebied van groenblauw, waaronder de structurele bekostiging van de groenblauwe leefomgeving. In de geactualiseerde Strategische Agenda zullen voorstellen worden gedaan voor het verbeteren van de bereikbaarheid van groen en recreatie in de metropoolregio. De MRDH zoekt samen met partners (IQ/provincie) naar zoveel mogelijk opties voor mogelijke financiering van (boven)regionale projecten. De MRDH is bijvoorbeeld actief deelnemer van de werkgroep RAEF (Regionale afwegingskader Europese Fondsen). Doel van de werkgroep is om zoveel mogelijk middelen uit de nieuwe EU begrotingsperiode te benutten.

De provincie houdt mede hiervoor een call kalender bij, waarin wordt aangegeven voor welke Europese fondsen er wanneer een aanvraag kan worden gegaan. In de werkgroep worden de kansen uit de call kalender besproken en waar mogelijk worden projecten aan een specifieke call gekoppeld. Hierbij wordt de inzet richting verschillende subsidieprogramma’s zo goed mogelijk afgestemd, wat potentieel moet leiden tot meer middelen voor de regio en een hoger aantal gerealiseerde projecten. Programma Economisch Vestigingsklimaat - Arbeidsmigranten In het brede kader van Economisch Vestigingsklimaat vragen wij aandacht voor het thema Arbeidsmigranten. Arbeidsmigranten zijn belangrijk voor onze economie. Adequate huisvesting, scholing en woon-werkvervoer zijn een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor ondernemers, gemeenten, regio en provincie. Wij verzoeken u dit thema aandacht te geven binnen de begroting EV, en zeker straks ook in de Strategische Agenda MRDH. Reactie algemeen bestuur Het onderwerp arbeidsmigranten wordt op provinciaal- (Huisvesting arbeidsmigranten - Provincie Zuid-Holland) en op rijksniveau (Kamerbrief jaarrapportage arbeidsmigranten | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl) opgepakt.

Een sociaaleconomische visie ontwikkelen op de vestiging in onze regio van bedrijven die zwaar leunen op arbeidsmigranten is mogelijk (als dit breed binnen de 23 gemeenten gewenst is), maar met een afbakening qua doelgroep en thematiek.Hierbij kunnen we gebruik maken van bestaande visies op dit thema, die al ontwikkeld zijn in enkele MRDH gemeenten en zal dan meer een soort handreiking zijn. Programma Economisch Vestigingsklimaat – Innovatieprogramma’s Wij zijn blij met uw aandacht voor innovatieprogramma’s, waaronder het programma AgriTech voor verdere innovatie binnen en buiten de tuinbouwsector. De gemeenten Brielle en Westvoorne (straks met Hellevoetsluis Voorne aan Zee) zijn ambassadeur van de Greenport Westholland. Graag blijven wij betrokken bij deze ontwikkeling. Wij zien daarbij koppelkansen naar duurzaamheid (waaronder geothermie) en het onderwijs. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur is blij met deze positieve reactie over de innovatieprogramma’s en specifiek het programma AgriTech. We betrekken de gemeenten Brielle en Westvoorne (straks Voorne aan Zee) graag bij de doorontwikkeling ervan en zullen de meest relevante koppelkansen naar duurzaamheid en het onderwijs daarin meenemen. Programma Economisch Vestigingsklimaat – Bereikbaarheid campussen

Pagina 70 van 73

Wij onderschrijven het belang van versterking van het bestaande mbo-hbo campusecosysteem. De verkenning naar de ontwikkeling van de campus Groene Chemie Voorne-Putten kon worden uitgevoerd mede namens cofinanciering vanuit de MRDH. Versterking van het campusnetwerk zal ook voor “onze” campus blijvende meerwaarde genereren. Wij zetten ons hier de komende periode graag voor in. Wel blijft voor ons de bereikbaarheid van deze campus een aandachtspunt. We vragen aandacht voor de noodzaak van goed openbaar vervoer naar deze campus, voor zowel jongeren vanuit de MRDH die hier initieel mbo-onderwijs ontvangen als studentenuitwisseling tussen campussen en voor volwassenen die in het kader van Leven Lang Ontwikkelen (LLO) hier bij- en herscholing kunnen volgen. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur is blij met uw reactie over het belang van versterking van het bestaande mbo-hbo campusecosysteem en specifiek de opvolging van het onderzoek naar de bereikbaarheid van de campussen dat in 2021 is uitgevoerd. We zullen de gemeenten Brielle en Westvoorne (straks Voorne aan Zee) bij de opvolging van de aanbevelingen van het onderzoek betrekken en de opties om de bereikbaarheid van uw campus te verbeteren nader verkennen. Zoetermeer Algemeen Allereerst spreken wij onze dank uit voor de heldere en uitgebreide ontwerpbegroting.

Het is duidelijk dat de MRDH ook in 2023 veel activiteiten onderneemt en beheert om de bereikbaarheid van de regio te verbeteren en het economisch vestigingsklimaat te versterken. Door middel van deze brief willen wij een aantal overwegingen en aanbevelingen voor de ontwerpbegroting aan u kenbaar maken. Over de begrotingjaarschijf die ook ter zienswijze is aangeboden hebben wij geen opmerkingen. Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur bedankt de gemeente Zoetermeer voor de positieve reactie op de ontwerpbegroting en de begrotingsjaarschijf 2022. Actualisatie strategische agenda In de aanbiedingsbrief van de ontwerpbegroting geeft u aan dat in het 2022 wordt gewerkt aan de actualisatie van de strategische agenda en dat de begroting in 2023 parallel aan de vaststelling van strategische agenda zal worden gewijzigd. U geeft ook aan dat de gemeenteraden bij de vorming van de strategische agenda worden betrokken. Wij maken daar graag gebruik van. Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat onze zienswijze op dit moment beknopt is. Reactie algemeen bestuur In december 2022 wordt de Strategische Agenda opgeleverd aan het algemeen bestuur ter besluitvorming en daarmee voor zienswijzen vrijgegeven. In de maanden daarvoor zullen diverse momenten zijn waar bestuurders en raadsleden een bijdrage kunnen leveren voor de totstandkoming op inhoud.

In het voorjaar van 2023 wordt de Strategische Agenda definitief vastgesteld. De begroting 2023 zal later, en zoveel als mogelijk parallel aan de vaststelling van de nieuwe strategische agenda worden gewijzigd zodat de begroting voor het komend jaar gelijke pas houdt met de geactualiseerde strategische agenda. Exploitatie verkeer en openbaar vervoer – achterblijvende reizigersaantallen en stijgende kosten Ten aanzien van het programma exploitatie verkeer en openbaar vervoer willen wij wel onze zorg uitspreken voor de gevolgen van COVID met waarschijnlijk de komende jaren achterblijvende reizigersaantallen, het vooralsnog uitblijven van de beschikbaarheidsvergoeding voor 2023 van het Rijk, stijging bouwkosten en stijging energie/exploitatiekosten. Is er in de begroting voldoende rekening gehouden met deze ontwikkelingen? Reactie algemeen bestuur Het klopt dat het kabinet vooralsnog vanaf 2023 geen financieel vangnet biedt voor het openbaar vervoer. Blijft het kabinet bij dit standpunt dan zullen de vervoerders niet om ingrijpende maatregelen heen kunnen. Afschalen van het OV met 20-30% zou een zeer onwenselijk maar reëel vooruitzicht zijn met grote Pagina 71 van 73

gevolgen voor alle OV-reizigers. De reizigersaantallen stijgen inmiddels weer maar de reizigersopbrengsten komen naar verwachting pas richting 2025 weer op het oude niveau. Als het kabinet niet met een financieel vangnet tot 2025 over de brug komt dan kunnen we niet het OV leveren waar de samenleving om vraagt. Hierdoor wordt een vitale sector geen herstel geboden, terwijl extra inzet op duurzame mobiliteit urgenter is dan ooit. We hebben immers grote opgaven rond wonen, energie en bereikbaarheid en de regionale economie. Meer gebruik van trein, tram, metro en bus is daarvoor onmisbaar. Door nu geen transitiemiddelen uit te trekken worden op korte termijn misschien beperkte besparingen bereikt maar voor komende kabinetten ontstaat daarmee een kostbare en onontkoombare opgave. Het Transitieprogramma OV en corona wordt in september/oktober 2022 herijkt. Is er dan nog geen zicht op extra ondersteuning van het Rijk dan zullen ingrijpende maatregelen genomen moeten worden om de opbrengstverantwoordelijke vervoerbedrijven het komend jaar uit de rode cijfers te houden. En dat is uiterst onwenselijk.

De vervoerkundige maatregelen, die nodig zijn om de financiële gevolgen van corona op te vangen zijn tijdelijk van aard, zo is door de bestuurscommissie Vervoersautoriteit op 24 maart 2021 bij het vaststellen van het regionale Transitieprogramma OV en corona besloten, maar zullen dus mogelijk gecontinueerd moeten worden in 2023 en 2024. De bestuurscommissie Vervoersautoriteit zal hier een besluit over moeten nemen. De begroting houdt rekening met een gelijkblijvende structurele inzet van middelen voor de exploitatie van het openbaar vervoer, waarbij rekening wordt gehouden met indexatie. In die zin wordt dus rekening gehouden met stijging van het kostenniveau. De gestegen grondstofprijzen zijn ook van invloed op de kosten voor het vervangingsonderhoud van het openbaar vervoer. Samen met de vervoerders monitoren we deze ontwikkeling en de effecten daarvan. Voor wat betreft de stijgende kosten van infrastructurele projecten wordt momenteel bij subsidieaanvragen geïnventariseerd of er een bovengemiddelde stijging is van onder andere de materiaalkosten voor aanleg van infrastructuur. In het najaar bezien we of dit consequenties heeft voor de begroting van het programma Infrastructuur verkeer en openbaar vervoer.

Economisch vestigingsklimaat – ruimte houden voor flexibiliteit Ook voor het programma economisch vestigingsklimaat willen wij aandacht vragen voor de gevolgen van de geopolitieke spanningen in relatie tot de voorgenomen activiteiten van de MRDH. Internationaal en nationaal zien we de kosten voor producenten stijgen en productieketens onder druk staan. Dit uit zich onder andere door een stijgende inflatie wat zowel werknemers als werkgevers raakt. Het risico op langdurig economische instabiliteit wordt steeds reëler. Tegelijkertijd vormen deze ontwikkelingen ook een impuls voor innovaties en de energietransitie. Vanwege de vele onzekerheden adviseren wij u om in de uitvoering van de doelstellingen van het programma economisch vestigingsklimaat ruimte te behouden voor flexibiliteit. Een goed voorbeeld daarvan is in 2020 opgezette programma ‘sterker uit de crisis’ wat is voortgekomen uit de coronacrisis. Reactie algemeen bestuur Net als u zijn wij van mening dat een flexibele begroting van belang is om in te kunnen spelen op actuele (externe) ontwikkelingen. De bestuurscommissie Economisch vestigingsklimaat bepaalt lopende het begrotingsjaar de exacte invulling van het programma Economisch vestigingsklimaat binnen de kaders van de vastgestelde begroting en kan daarmee goed rekening houden met de actualiteit.

Samen met partners in de regio worden op dit moment de gevolgen van de oorlog in Oekraïne op de economie in Zuid-Holland in kaart gebracht. Op basis van die inventarisatie kan bekeken worden of en zo ja hoe de MRDH hierin een rol van betekenis kan spelen. Thema circulaire economie Daarnaast missen wij in de plannen van het programma economisch vestigingsklimaat een visie en aanpak op het thema circulaire economie. Kunt u aangeven op welke wijze de MRDH werkt aan het bevorderen van een circulaire economie en hoe gemeenten hierin kunnen participeren? Reactie algemeen bestuur Het algemeen bestuur dankt u voor uw reactie. Het is juist dat circulaire economie niet als zelfstandig thema is opgenomen. Binnen de aanpak Next Economy Bedrijventerreinen is circulaire economie opgenomen als één van de 6 thema’s waar de regio haar bijdrage levert aan duurzame, toekomstbestendige bedrijventerreinen. Enerzijds door projectondersteuning via de Bijdrageregeling en kennisdeling/-ontwikkeling. Deze kennisontwikkeling heeft met name vorm Pagina 72 van 73

gekregen in een onderzoek, samen met Provincie Zuid-Holland en de omgevingsdiensten, naar reststromen op bedrijventerreinen. Ook is de ruimtelijke impact van circulaire bedrijventerreinen onderzocht. En wordt op dit moment gewerkt aan een activatiestrategie om uitwisseling van reststromen (als nieuwe grondstof) te stimuleren tussen ondernemers via zgn. grondstoftafels. Deze activatiestrategie is in samenwerking met de gemeenten opgepakt.

Pagina 73 van 73