A 24055 bijlage 2a Eindrapportage evaluatie gebiedsmarketing Midden-Delfland

CON CEPT

Voor de gebiedsmarketing van het landschap Midden-Delfland geldt dat na de start in 2019 en de looptijd van het ambitiedocument (2020-2024) na een tijd van pionieren een periode van consolidatie aanvangt. Dan wordt er meer van de uitvoeringsorganisatie verwacht door gemeente en stakeholders, de lessons learned kunnen in praktijk gebracht worden en in de startperiode is het draagvlak gegroeid. Die verwachting die men van een vrijwilligersorganisatie heeft staat volgens ons niet in lijn met de trend die wij signaleren. Namelijk de omstandigheden waaronder gebiedsmarketing uitgevoerd wordt veranderen, zoals hogere kosten en meer complexiteit. Daarom adviseren wij om in de toekomst de gebiedsmarketing op een andere manier te organiseren. In paragraaf 6.2 een aantal alternatieven met daarna ons advies.

Februari 2024 - 24

Dan heeft de gemeente meer sturing en overzicht. Belangrijk aspect is dat deze professional goed contact heeft met de ondernemers, hun taal spreekt en de behoefte van ondernemers kan vertalen naar acties. Anders is de betrokkenheid van ondernemers bij gebiedsmarketing laag en gaat ze ervan uit dat de gemeente het regelt en betaald, en zij niet hoeven bij te dragen. Wij adviseren bij deze keuze dat een bestuur of adviesraad wordt ingericht om de betrokkenheid en invloed van onder meer recreatieve ondernemers en agrariërs met een recreatieve nevenfunctie te vergroten.

6.2 Alternatieve werkwijzen 1. Doorgaan met de huidige werkwijze met nieuwe afspraken over doelen, afstemming, rol- en taakverdeling en het creëren van eigen inkomsten Als besloten wordt de huidige manier van gebiedsmarketing voort te zetten, adviseren we het volgende. Stel de ambities wederom samen met stakeholders vast (participatie, draagvlak), formuleer SMART doelen (monitoren en evaluatie) en leg structureel overleg en afstemming vast (vertrouwen en heldere rol- en taakverdeling). Belangrijke randvoorwaarden zijn meerjarige (financiële) afspraken (continuïteit) en het ondersteunen en/of adviseren van de uitvoeringsorganisatie bij het creëren van inkomsten. Het geniet dan de voorkeur om met dezelfde uitvoeringsorganisatie te blijven werken. Vanwege de continuïteit (vertrouwen) en het behouden van de kennis, netwerk en draagvlak dat zij opgebouwd hebben.

Met andere woorden, de gebiedsmarketing wordt voorgezet maar de doelen en aanpak worden geactualiseerd, de samenwerking geïntensiveerd en daarvoor worden de volgende vervolgstappen gezet: • Opstellen van een nieuw ambitiedocument met SMART geformuleerde doelen (gemeente en stakeholders); • Vanuit de ambitie en de doelen wordt de strategie (inclusief stakeholderanalyse) opgesteld; • Het ontwikkelen van een verordening als basis voor de subsidieverlening door de gemeente; • De uitvoeringsorganisatie ontwikkelt een uitvoeringsplan voor de langere termijn. 2. Destinatiemarketingspecialist in dienst van de gemeente voert de gebiedsmarketing uit en wordt ondersteund door een adviesraad bestaande uit vertegenwoordigers van ondernemers en organisaties De gebiedsmarketing kan ook aangestuurd of uitgevoerd worden door een marketingcoördinator of -specialist die in dienst is van de gemeente.

CON CEPT

3. De gebiedsmarketing opschalen naar een regionale marketinguitvoering in samenwerking met omliggende gemeenten We zien op dit moment dat veel lokale marketingorganisaties opschalen naar een grotere bestemming of eenduidige regio (destinatie- en citymarketingorganisaties – DMO, CMO). Deze opschaling is een landelijke trend die bestaat uit het laten uitvoeren van lokale marketingactiviteiten door marketingorganisaties die voor een grotere destinatie on- en offline activiteiten uitvoeren. Een professionele aanpak, bundelen van de krachten en een bestemming in plaats van een gebied of plaats promoten liggen daaraan ten grondslag. De lokale informatievoorziening, promotiematerialen (folders, magazines, evenementenkalender) en het betrekken van ondernemers zijn activiteiten die eventueel lokaal uitgevoerd worden en vallen onder de taak van gastheerschap. Eventueel ondersteund door de DMO of CMO. De trend van opschaling is te verklaren omdat recreanten (potentiële bezoekers) naar een bestemming met gevarieerd aanbod willen komen. Hun actieradius is groter (bijvoorbeeld e-bikes) of ze willen naar een gebied met aanbod voor de verschillende leden van het gezin of de groep (bijvoorbeeld meergeneratie uitjes). De kosten voor een effectieve online aanwezigheid om deze doelgroep te trekken, zijn hard gestegen (meer kanalen, hogere kosten, meer kennis nodig).

De concurrentie online is groot, de boodschap moet bij de juiste doelgroep op een aansprekende

Februari 2024 - 25

manier onder de aandacht worden gebracht. Daarbij zijn de organisatiekosten (salarissen, huisvesting, apparatuur) de afgelopen jaren ook gestegen terwijl de coronapandemie een groot effect heeft gehad op de gehele vrijetijdsindustrie (minder bezoekers, minder inkomsten). Het landschap Midden-Delfland strekt zich uit over een aantal gemeenten en biedt recreatieruimte voor de steden er omheen. Vandaar het predicaat Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland (BPL). Bij de keuze voor regionale opschaling is het van belang dat meerdere gemeenten, idealiter degene die onderdeel zijn van het BPL, zich organiseren en meebetalen aan de uitvoering. De meest gebruikte manier van het verdelen van de kosten is op basis van inwonersaantal met daarop een percentage gebaseerd op het recreatieve aandeel. Des te groter het recreatieve aanbod, des te hoger het percentage. Dat kan op basis van eigen data berekend worden of door het berekenen van de economische waarde van recreatie en toerisme op de totale lokale economie.6 4. Niet haalbare of risicovolle alternatieven Het voorbeeld dat de gebiedsmarketing uitbesteed wordt aan een bestaande citymarketingorganisatie zoals die in Den Haag, Delft, Rotterdam heeft niet onze voorkeur.

Het risico van aansluiten bij een organisatie die fysiek verder weg staat is dat lokale ondernemers zich onvoldoende herkennen in de uitingen, de lokale politiek te weinig van het gebied in het grote geheel terug ziet en dat de ambtelijke opdrachtgever te weinig invloed kan uitoefenen. Want zo’n CMO staat op afstand, heeft een bredere opdracht met vestigingsklimaat, winkelbestand en het aantrekken van studenten. Zij nemen het landschap mee in een veel groter geheel en hebben minder binding met lokale ondernemers en organisaties. We vragen ons af in hoeverre het doel van 6

Bron: LISA

de gebiedsmarketing – waaronder het behoud en waardering van het Bijzonder Provinciaal Landschap en het versterken van de positie van de agrariërs – in de doelstellingen van de CMO past. Een provinciale destinatiemarketingorganisatie ontbreekt in Zuid-Holland, maar dit niveau zou ook te ver weg staan van het gebied. Uit het gesprek met de gemeente blijkt dat een andere optie, namelijk de gebiedsmarketing binnen het samenwerkingsverband van het Bijzonder Provinciaal Landschap7 organiseren, niet haalbaar is.

CON CEPT

Advies bij keuze Als we naar de toekomst kijken dan gaan duurzaamheid, verstedelijking en opgaven zoals energietransitie en woningbehoefte een belangrijke rol spelen en die kunnen van invloed zijn op het landschap Midden-Delfland. Een gebiedsmarketing die onder meer inzet op waardering van dat landschap kan bijdragen aan het behoud, en het gezamenlijk optrekken van de gemeenten die onderdeel van dit landschap zijn kan dat versterken. Een regionale marketingorganisatie kan dit aspect als één van de doelen meekrijgen, waardoor het breder en met meer inzet uitgevoerd kan worden. Uit het gesprek met gemeente Midden-Delfland blijkt dat de samenwerking van de gemeenten en organisaties die betrokken zijn bij de Landschapstafel een veel bredere focus hebben dan de recreatieve ruimte. Naar voren kwam dat de regionale marketing de meeste kans had in samenwerking met de buurgemeenten Maassluis, Westland, Schiedam en Vlaardingen. Wij adviseren om met deze gemeenten in gesprek te gaan over een mogelijke samenwerking en dit op vorm en haalbaarheid te onderzoeken. Op termijn kunnen andere gemeenten onder dezelfde voorwaarden daarbij aansluiten, op voorwaarde dat er een toegevoegde waarde is.

7

Landschapstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland

Februari 2024 - 26

door kennisoverdracht, extra financiële middelen beschikbaar te stellen en haar beleid aan te passen.

6.3 Doelen aanpassen Naast het SMART formuleren van de doelen en het stellen van realistische en/of haalbare KPI’s8 adviseren wij om de doelen aan te passen in verband met de huidige opgaven. Ongeacht welke richting gekozen wordt voor het vervolg van de gebiedsmarketing. Naar aanleiding van de huidige trends en ontwikkelingen hebben we de kansen benoemd. Een voorbeeld is het uitwerken van de bijzondere aspecten waarmee het landschap zich onderscheid in thema’s. Zodat kansrijke doelgroepen (onder meer plezier- en rustzoekers) zich aangesproken voelen en het landschap gaan bezoeken en waarderen. Om deze doelen te bereiken zou de uitvoering van de gebiedsmarketing zich ook kunnen richten op productontwikkeling, arrangementvorming en nieuw aanbod stimuleren. Ons advies is om hierbij de doelgroepen in te delen volgens de Leefstijlvinder. Verduurzaming ontbreekt nu in de doelstellingen. Met gebiedsmarketing worden doelgroepen bereikt en die doelgroepen (stedelingen) zijn steeds bewuster. Ook kwaliteit van het landschap kan verbeteren door gedrag (geen vuil achterlaten, respect voor natuur, kopen van streekproducten) dat duurzaamheid bevordert. Daar speelt communicatie ook een belangrijke rol in en in gebiedsmarketing kan maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) uitgedragen worden.

De recreatiesector wordt gezien als minder vervuilend dan de toeristische sector (onder meer manier van reizen en de afstand) maar er kan nog veel verbeterd worden. Onze ervaring is dat verduurzamen innovatie bevordert en dat de bestemming zich daarmee positief kan onderscheiden. Verduurzamen draagt ook bij aan het behoud van de kwaliteit van het landschap. Dit zou bij de uitvoering vanaf 2025 meegenomen kunnen worden in de doelstellingen. We adviseren dat de gemeente daar ook in stimuleert 8

Kritische Prestatie Indicatoren

CON CEPT

Uit de trends en ontwikkelingen komen ook bedreigingen zoals de krappe arbeidsmarkt. Dit zien we ook in de vrijetijdssector terug, en dat kan de ontwikkeling van de sector belemmeren. Digitalisering, robotisering en automatisering kan hiervoor een oplossing bieden. Daarin kan de gemeente met de uitvoeringorganisatie van de gebiedsmarketing samenwerken. De rol van de gemeente kan het faciliteren en stimuleren van kennis en investeringen zijn en de rol van de uitvoeringsorganisatie kan die van verbinder zijn. Zoals de ondernemers bij elkaar te brengen, te informeren en te ondersteunen. Deze stimulering om nieuwe technologieën toe te passen kan ook breder in de gemeente uitgezet worden zodat bijvoorbeeld agrariërs er zowel voor hun hoofdactiviteiten als hun nevenactiviteiten bij betrokken worden. En door meer sectoren erbij te betrekken kan er ook intersectoraal informatie en inspiratie uitgewisseld worden.

6.4 Financiering Uit de benchmark komt naar voren dat gemeente Midden-Delfland in vergelijking met haar inwonersaantal een groter budget beschikbaar stelt dan de gemeenten waarmee vergeleken is. Wij zien vaak terug dat er ambities zijn om zestig procent eigen inkomsten te genereren en veertig procent vanuit de overheid bijgedragen wordt. Dit is vrijwel nergens haalbaar hebben we gemerkt, maar men streeft over het algemeen naar 50-50 of 40-60. Bij de uitvoeringsorganisatie in Midden-Delfland is die verhouding ongeveer 90-10. Verder loopt de verhouding tussen de kosten voor de professionele inzet en het budget voor uitvoeringsactiviteiten (80-20) sterk uiteen met de marketingorganisaties in de benchmark, zie hoofdstuk 5 pagina 15 van dit rapport. Hoewel er geen kengetallen zijn en de gemeente geen afspraken heeft gemaakt met de uitvoeringsorganisatie over de verdeling van het budget in

Februari 2024 - 27

marketingactiviteiten en inzet om dat te organiseren (middelen en capaciteit), lijkt de verhouding uit balans. Andere inkomsten genereren Als we dieper in de kosten-baten duiken zien we dat andere organisaties een aantal grotere partners hebben die een belangrijke bijdrage doen. Voorbeelden zijn CONO kaasmakers in de Beemster en in Waterland betalen de winkeliers en de leden van de ondernemersvereniging een vaste bijdrage aan SPW via de jaarlijkse contributie aan hun eigen vereniging. In Borger-Odoorn en op andere plaatsen zijn meer partners, maar die bestemmingen kenmerken zich door meer en grotere ondernemers die toeristische activiteiten ontplooien (o.a. verblijfsaccommodaties, attracties). Tevens zien we dat marketingorganisaties zich ook richten op het verkopen van producten (streekproducten, souvenirs) en het aanbieden van diensten (verhuur modaliteiten, verkoop arrangementen, uitvoeren van extra opdrachten) en daarmee ook een behoorlijke omzet kunnen genereren. Om de financiële positie van een organisatie die de gebiedsmarketing uitvoert te versterken, adviseren we gezamenlijk te onderzoeken welke grote partijen benaderd kunnen worden om een bijdrage te doen.

Welke partijen hebben dezelfde doelen/belangen? Hoe kan de gebiedsmarketing voor hen een meerwaarde hebben? Ook waarom de agrariërs – die de aanleiding zijn geweest voor het opzetten van de gebiedsmarketing – niet massaal bijdragen aan de uitvoering is een onderzoek waard. Wat hebben ze nodig dat ze individueel niet kunnen bereiken? Verder zou de inzet van vrijwilligers bij de uitvoering van bijvoorbeeld gastheerschap voor meer bekendheid en draagvlak kunnen zorgen bij de inwoners (waaronder ook ondernemers) van Midden-Delfland en kunnen zij de professionele inzet ondersteunen. Met deze acties kunnen de doelstellingen op het gebied van financiën verder aangescherpt worden.

Indexering van subsidies is niet mogelijk bij overheden. Als de doelen aangepast worden, of er zijn extra activiteiten nodig is het zinvol daarover met elkaar in gesprek te gaan. Wellicht zijn er andere budgetten of fondsen waaruit geld gegenereerd kan worden waardoor er mee slagkracht gecreëerd kan worden. Ook dit is nader onderzoek waard. Als er ingezet wordt op gebiedsmarketing die regionaal opgepakt wordt waarbij meerdere gemeenten betrokken zijn, zullen de totale kosten voor de gemeente Midden-Delfland minder worden. De schaalvergroting heeft als (financieel) voordeel dat de kosten voor on- en offline activiteiten en professionele inzet gedeeld worden terwijl het bereik groter wordt.

6.5 Samenwerking

CON CEPT

Externe samenwerking De samenwerking tussen de gemeente en de uitvoeringsorganisatie is niet optimaal. Uiteenlopende verwachtingen en het ontbreken van instrumenten om een goede relatie op te bouwen met zowel bestuurders als beleidsadviseurs zijn hier mede de oorzaak van. Om de effectiviteit van de samenwerking te vergroten zou het vertrouwen moeten groeien en meer transparantie tussen de gemeente en de uitvoeringsorganisatie moeten ontstaan. Ons advies is om structureel informatie uit te wisselen (fysiek), gezamenlijk duidelijke afspraken vast te leggen (papier) en deze te monitoren en de uitvoering bij te stellen als gezamenlijk geconcludeerd wordt dat het anders moet of kan. Als voorbeeld van hoe het nu gaat: het bestuur van PUUUR Midden-Delfland is in gesprek met marketingorganisaties in de regio om te onderzoeken wat gezamenlijk opgepakt kan worden (krachten bundelen). Ons advies is dat de gemeente en het bestuur dat eerst samen afstemmen zodat ze op dezelfde gronden dezelfde doelstellingen kunnen bereiken. De gemeente via de bestuurlijke en ambtelijk weg en de stichting via de praktische uitvoering. Wij adviseren ook om afspraken, resultaten, kansen maar ook

Februari 2024 - 28

belemmeringen of bedreigingen met de gebiedsmarketing breed te communiceren, helder te maken en samen met een brede vertegenwoordiging van stakeholders te zoeken naar oplossingen. Daarmee wordt het draagvlak en de betrokkenheid vergroot en daarmee de kans op het aanhaken van betalende partners.

een basis voor het (meer) betekenis en belevenis aan het aanbod. Ook erfgoed kan gekoppeld worden aan de gebiedsmarketing zoals monumentale gebouwen die kunnen worden benut (herbestemming) voor toerisme en recreatie of denk aan vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s).

Uit de gesprekken en in documenten komt regelmatig terug dat de regionale samenwerking als een katalysator gezien wordt voor het behouden van de kwaliteit van het landschap Midden-Delfland. Ons advies is om te onderzoeken waar het gezamenlijke belang ligt, samen op te trekken voor het behoud van de kwaliteit van het landschap, gezamenlijk inzetten op gebiedsmarketing, het organiseren van een lobby om te voorkomen dat grote transitieopgaven ruimte in gaan nemen in het landschap en het vastleggen in beleid. Het gesprek dat de beleidsadviseur met de gemeente Westland had, gaf inzicht en mogelijke aanknopingspunten voor samenwerking op dat gebied. De recreatieve bewegwijzering en bebording is ook een onderwerp dat ter sprake is gekomen. Dit zou ook regionaal opgepakt kunnen worden om zo het hele gebied nog beter en eenduidig te ontsluiten voor recreanten.

6.6 Data

Interne samenwerking: Vrijetijdsbesteding raakt vele beleidsterreinen binnen een gemeente. Wij adviseren om de doelen van de gebiedsmarketing en het belang daarvan in de hele organisatie bekend te maken en te koppelen waar het relevant is aan andere beleidsdoelen. Dat de herkenbaarheid, samenhang en het belang niet alleen binnen maar ook buiten de organisatie gezien wordt. Want mensen kunnen pas iets waarderen als ze het kennen en daarvoor moet het onder hun aandacht gebracht worden.

De nut en noodzaak van het benutten van bestaande data (NBTC, CBS) en het verzamelen van eigen data (bezoekersaantallen, waarderingen, bestedingen) is met deze evaluatie aangetoond. Want een evaluatie is idealiter ook onderbouwd met kwantitatieve data. Om dit als gemeente alleen te organiseren kost veel middelen en capaciteit. Dit komt door de complexiteit van het thema, de noodzaak van standaarden om te vergelijken met anderen en de specifieke kennis die dit vereist.

CON CEPT

Vandaar dat wij adviseren om dit in regionaal verband op te pakken. Helaas heeft provincie Zuid-Holland geen destinatiemarketingorganisatie die dit in groter verband kan oppakken of deel kan nemen aan waardevolle initiatieven zoals het dashboard van het Nederlands Bureau van Toerisme en Congressen (NBTC): de Staat van de Bestemming. Wij vinden dat een lobby vanuit de regio’s naar de provincie op dit onderwerp zinvol is.

In het verleden heeft Midden-Delfland verschillende kunstenaars geïnspireerd. Kunst en cultuur zou één van de thema’s kunnen zijn waar binnen en buiten de gemeentelijke organisatie meer samenwerking mee gezocht kan worden. Daarmee kan men zich onderscheiden en het biedt

Februari 2024 - 29

Betekenis Midden-Delfland: in Midden-Delfland liggen kansen om beleving en betekenis inhoud te geven door het werken langs thema’s en te focussen op specifieke doelgroepen. Kansen bieden: • meer mensen te leren over de geschiedenis; • (monumentale) gebouwen te benutten (herbestemmen) voor toerisme en recreatie. Denk aan vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s); • de beleving van natuur en platteland (unieke wandelpaden en boerenlandwinkels met lokale producten); • het benutten van dorpen als Maasland en Schipluiden met monumentale gebouwen voor toeristisch-recreatieve functies.

7 Bijlagen 1 Trends en ontwikkelingen Het is belangrijk rekening te houden met trends en ontwikkelingen op het gebied van recreatie en toerisme. In dit hoofdstuk zijn de belangrijkste trends en ontwikkelingen en hun betekenis voor Midden-Delfland en haar gebiedsmarketing omschreven (bron: trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd, 2023). 1. Toenemend belang van belevenis, betekenis en cultuur Door de combinatie van zorg, werk en andere taken neemt de beschikbare vrije tijd af. Mede als gevolg hiervan worden de verwachtingen ten aanzien van vrijetijdsbesteding hoger. Beleving en betekenis rondom de invulling van vrije tijd worden daarom steeds belangrijker. Mensen zijn op zoek naar bijzondere ervaringen die uniek en authentiek zijn. Daarbij lopen de verwachtingen over de ideale vrijetijdsbeleving steeds verder uiteen. De Leefstijlvinder is een handig hulpmiddel om goed te kunnen inspelen op de verwachtingen van de gekozen doelgroep. Door de ontwikkeling van de belevenis en betekenis economie is het steeds belangrijker om je als bestemming te onderscheiden, bijvoorbeeld door specifieke verhalen of thema’s te belichten. Daarnaast gaan recreanten steeds vaker op zoek naar culturele belevenissen om door bijzondere kunst of lokaal erfgoed iets over zichzelf, kunst, andere culturen en van vroeger te leren.

Het is belangrijk om de punten die onderscheidend zijn voor MiddenDelfland naar voren te laten komen in een duidelijke profilering, positionering en marketingstrategie. CON CEPT

2. Steeds meer vraag naar verduurzaming In de samenleving en daardoor ook in de vrijetijdssector is groeiend bewustzijn voor duurzaamheid. Als het wordt aangeboden kiezen gasten vaker voor duurzame bestemmingen en activiteiten. Ze zijn zich steeds meer bewust van de ‘gevolgen’ van hun vrijetijdsbesteding. Zo verwachten ze dat toeristische bedrijven zich inzetten voor duurzaamheid. Ook het gebruik van producten uit de streek in de horeca hoort hierbij. Betekenis Midden-Delfland: door het vrijetijdsaanbod te verduurzamen wordt ingespeeld op de groeiende vraag en wordt de impact op het milieu en de omgeving verminderd. Streekproducten sluiten ook goed aan bij deze ontwikkeling (korte ketens). Bedrijven en organisaties kunnen geïnformeerd (kennisoverdracht) of gestimuleerd (fondsen, subsidies) worden om duurzame investeringen te doen of eventueel gezamenlijk nieuwe technologieën in gebruik te nemen. Bij de uitvoering van gebiedsmarketing kan in de promotie de nadruk gelegd worden op

Februari 2024 - 30

ondernemingen en organisaties met duurzaam aanbod. Bij bijeenkomsten kunnen best practises uitgewisseld worden of sprekers die inspireren uitgenodigd worden om zo duurzaamheid te stimuleren en hierover kennis over te dragen. Voorbeelden zijn NBTC, CELTH, Green Key, MVO.

4. Inclusief: toerisme en recreatie voor iedereen Door de toenemende vergrijzing in Nederland neemt het aantal ouderen toe. Senioren hebben veel vrije tijd en zijn veelal vitaal. Zij vormen daarom een steeds grotere en belangrijkere (potentiële) doelgroep. Daarnaast worden drie-generatievakanties steeds populairder. Hierbij gaan gezinnen met ouders, kinderen en kleinkinderen op pad.

3. Toenemend belang van ‘buiten zijn’ en druk op de natuur Afgelopen jaren is een groeiende aandacht voor recreatie en onthaasten in een groene omgeving, waarbij men natuur vaak associeert met gezondheid, rust en ontspanning. Actieve buitenrecreatie wordt populairder. Naast wandelen en fietsen zien we nieuwe vormen van bewegen zoals bootcamp, trailrun, fietsen op een gravel bike en treasure hunting. Bij deze vormen van bewegen zijn routes en paden van belang. Mensen zoeken rust en daardoor natuur, steeds meer op. Door stijging in het aantal bezoekers en het benutten van alle seizoenen komt er steeds meer druk te liggen op de natuur. Betekenis Midden-Delfland: Midden-Delfland heeft een groot landelijk gebied om in te spelen op deze groeiende behoefte, ook vanuit Rotterdam, Den Haag en Delft. Landschap is een steeds belangrijker onderdeel van de verstedelijkingsopgave. In steden is er niet altijd recreatieruimte waardoor inwoners uitwijken naar omliggende gebieden, zoals Midden-Delfland. Door wandel- en fietspaden met aantrekkelijke routes te ontwikkelen kan (nog) beter worden voldaan aan de groeiende vraag. Belangrijk hierbij is dat paden en routes direct aansluiten op het aanbod (zoals horeca en accommodaties), dorpen en verkeershubs. Ook is het belangrijk om rekening te houden met spreiding.

Doordat bezoekers vaker voor en na zonsondergang en buiten het hoogseizoen op pad gaan leidt dit mogelijk tot extra verstoring en kan er een hogere druk op de natuur zijn. Bezoekers kunnen in tijd en ruimte gespreid worden met behulp van gebiedsmarketing. Zo kunnen folders met routes inclusief aanbod worden ontwikkeld die minder bekend zijn, en online reservering en dynamic pricing ingezet worden voor spreiding in tijd.

Ook worden eisen gesteld aan de toegankelijkheid van voorzieningen voor mensen met een beperking. Het is belangrijk dat voorzieningen voor iedereen te gebruiken zijn. Dat gaat verder dan ‘rolstoeltoegankelijk’. Aanbod zonder drempels en met leuningen is voor veel groepen belangrijk, maar denk ook aan informatie voor mensen met een visuele of gehoorbeperking (toegankelijkheid van websites), of prikkelarme ruimtes en activiteiten voor mensen die daar gevoelig voor zijn.

CON CEPT

Betekenis Midden-Delfland: er is in Midden-Delfland voor elke generatie wat te doen. Door in te spelen op specifieke behoeften, kunnen nieuwe doelgroepen aangetrokken worden. Hierop kan ingespeeld worden door kennisuitwisseling en bijvoorbeeld door bekendmakingen op de website en/of in promotiemateriaal. Een voorbeeld is een speciale folder met aanbod voor ouderen en/of mensen met een beperking. 5. Digitalisering Digitalisering gaat enorm snel. Voor het kiezen van vrijetijdsbesteding worden recreanten steeds vaker beïnvloed door internet of social media. Bezoekers oriënteren zich in toenemende mate voor, tijdens en na hun verblijf. Ze zoeken op websites als TripAdvisor naar activiteiten. Een goede online vindbaarheid en uitstekende online beleving zijn daardoor van steeds groter belang. Corona heeft deze ontwikkeling een boost gegeven. Attracties kunnen met digitalisering ook klantgerichte extra’s bieden. Voorbeelden zijn een snellere toegang tot attracties en gepersonaliseerde souvenirs. Bovendien worden attracties steeds vaker uitgerust met digitale elementen zoals augmented en virtual reality (AR

Februari 2024 - 31

en VR). Aan de andere kant passen ondernemers en organisaties ook nieuwe technologieën zoals Artificial Intelligence (AI) en robotisering toe om bijvoorbeeld het personeelstekort op te lossen of extra verkoop te stimuleren.

omdat voor bestaande en nieuwe functies ruimte moet worden gevonden, maar ook omdat daarbij rekening moet worden gehouden met de interactie tussen het benodigde ruimtegebruik. Betekenis Midden-Delfland: voor Midden-Delfland gelden deze vraagstukken in meer of mindere mate, omdat zij invloed hebben op het Bijzonder Provinciaal Landschap van Midden-Delfland. Met beleid voor lange termijn en onderlinge afspraken tussen gemeenten kunnen afspraken over het behoud en de kwaliteit vastgelegd worden.

Betekenis Midden-Delfland: het is belangrijk dat Midden-Delfland online zichtbaar en vindbaar is voor de beoogde doelgroepen en zich als een herkenbare en sterke toeristische bestemming profileert. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van inspirerende formats en moderne technieken. 6. Aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt Door de lage werkloosheid en het grotere aanbod aan banen ontstaat krapte op de arbeidsmarkt. Voor bedrijven betekent dit dat zij soms te maken hebben met hogere personeelskosten en moeite hebben met het vinden of aanhouden van geschikt personeel. Een tekort aan personeel is bedreiging voor de recreatiesector. Betekenis Midden-Delfland: het vasthouden en aantrekken van een jongere doelgroep is van groot belang. Goede vrijetijdsvoorzieningen kunnen bijdragen aan de aantrekkelijkheid van het gebied voor deze doelgroep. Ook samenwerkingen met het voortgezet- en beroepsonderwijs op gebied van o.a. stages, werkstudenten, afstudeeropdrachten kan vruchten afwerpen. 7. Grote opgaven in een beperkte ruimte Door onder andere klimaatverandering, landbouw, woningbouw, en bedrijvigheid staat de kwaliteit en draagkracht van bodem, water, luchtkwaliteit en biodiversiteit onder grote druk. We staan voor grote opgaven die ruimte vragen. Voorbeelden zijn de energietransitie, de woningbouwopgave en recreatiebehoefte.

Dit is van invloed op de leefomgeving omdat deze opgaven samenkomen op het Nederlandse grondgebied. Het aanpakken is een ingewikkelde puzzel, niet alleen

Kansen en bedreigingen Vanuit de trends en ontwikkelingen is een aantal kansen en bedreigingen voor het Bijzondere Provinciaal Landschap Midden-Delfland gesignaleerd. Hierbij de belangrijkste in relatie tot de doelen van de gebiedsmarketing.

CON CEPT

Kansen zoals het uitwerken van de punten waarmee het landschap zich onderscheid in thema’s voor de kansrijke doelgroepen (onder meer plezier- en rustzoekers). Verduurzamen is naar de toekomst belangrijk om innovatie te bevorderen en de kwaliteit van het landschap te behouden. Dit zou bij de uitvoering vanaf 2025 meegenomen kunnen worden. Bedreigingen zoals een krappe arbeidsmarkt voelt de recreatiebranche, digitalisering kan hiervoor een oplossing bieden. Verder is er in het algemeen behoefte aan ruimte voor onder meer schone energie opwekken, woningen en de invulling van de recreatiebehoefte en dit kan een bedreiging vormen voor het behoud van het Bijzondere Provinciaal Landschap in het algemeen.

Februari 2024 - 32

relevante doelgroepen. Dit doen zij in samenwerking met andere promotieorganisaties in Laag Holland, andere werelderfgoederen in Nederland en landelijke organisaties als VVV Nederland en NBTC.

2 Uitwerking benchmark 1. Stichting Promotie Beemster Werelderfgoed (SPBW) Aanleiding oprichting stichting De (rechtsvoorganger van) Stichting Promotie Beemster Werelderfgoed is in 1999 opgericht nadat de UNESCO in december 1999 Droogmakerij de Beemster het predicaat ‘Werelderfgoed’ heeft verleend. In deze stichting werken de volgende partijen samen aan de promotie van dit werelderfgoed als toeristische bestemming: • De twee siteholders; gemeente Beemster en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Waarbij de gemeente Beemster nationaal en internationaal optreedt als vertegenwoordiger/siteholder van De Beemster. • Vertegenwoordigers van ondernemers en bedrijven in De Beemster; de Algemene Ondernemers Vereniging Beemster Ondernemer en de Stichting Plattelandsvernieuwing, en een aantal culturele verenigingen en stichtingen; Historisch Genootschap Beemster, Beemster Keyser en Cultureel Centrum Onder de Linden. Ter promotie van UNESCO Werelderfgoed Droogmakerij de Beemster heeft SPBW in 2017 het merk VISIT Beemster geïntroduceerd. VISIT Beemster staat voor historie, cultuur, erfgoed, landschap, stolpboerderijen, forten, koeien en kaas. Ieder jaar komen er meer bezoekers naar De Beemster. Deze bezoekers komen niet vanzelf. Met een goede mix van de juiste promotiemiddelen brengt het team achter VISIT Beemster het Werelderfgoed de Beemster onder de aandacht bij

CON CEPT

Doel SPBW gaat voor het op de kaart zetten van het erfgoed door dit aan iedereen te laten zien, op een unieke manier die past bij het karakter van De Beemster. Iedereen die hieraan mee wil doen, is welkom om een bijdrage te leveren. Dit kan op vele manieren: als ondernemer, als vrijwilliger, als professional, als bezoeker, als bestuurder etc. SPBW staat voor: • Kwaliteitstoerisme, passend bij de kleinschaligheid van De Beemster, met respect voor mens en het milieu zoals dat nu in de polder aanwezig is. • Een passende verbinding tussen erfgoed, cultuur en economie. Zonder inkomstenbronnen kunnen zij het erfgoed niet in stand houden, maar de inkomsten mogen het erfgoed niet ondermijnen. • De status van werelderfgoed en het economische belang ervan houden elkaar in evenwicht: zonder erfgoed geen economie, zonder economie geen erfgoed. Het erfgoed is uitsluitend een beperking voor economische ontwikkeling als deze ontwikkeling aantasting van het erfgoed betekent. Organisatie Momenteel draait de stichting op basis van een bestuur bestaande uit een voorzitter, secretaris, penningmeester en twee leden. Bij de vergaderingen van het bestuur is altijd iemand van gemeente Purmerend aanwezig. Daarnaast zijn er een aantal werkgroepen die het bestuur helpen bij het uitvoeren van alle activiteiten.

De werkgroepen worden bemand door bestuursleden en andere (nieuwe) vrijwilligers die met elkaar Team VISIT Beemster vormen: • Communicatie/redactie

Februari 2024 - 33

• • • • • •

willen vertellen. In 2021 had de stichting 21 leden. Daarnaast telde de stichting 16 parels. Uitgangspunt is om de BeemSTERREN & Parels drie keer per jaar te ontmoeten. Hierbij informeert SPBW ze over de ontwikkelingen, vragen zij naar hun ontwikkelingen en waar ze elkaar kunnen helpen en verbeteringen kunnen toepassen.

Productontwikkeling Verkoop Bezoekerscentrum Sponsoren Werelderfgoed Boekhouding

Ondernemers kunnen lid worden van Visit Beemster en betalen een jaarlijkse sponsorbijdrage. De hoogte van deze bijdrage ligt rond de €70.

De voorzitter stuurt deze werkgroepen aan. Naast deze werkgroepen is er ook een werkgroep actief rond een langjarig project van de stichting: de vernieuwing van Bezoekerscentrum Beemster. Financiën • Vanuit gemeente Purmerend en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier wordt jaarlijks financieel bijgedragen aan het werk van de stichting (circa €20.000). Naast deze bijdragen heeft de stichting een meerjarige afspraak met CONO Kaasmakers (zowel financieel als in natura) (€2.500). • Daarnaast wordt ook vanuit andere bedrijven in De Beemster financieel bijgedragen aan het werk van de stichting. Dit gebeurt door bedrijven die zich hebben aangesloten bij het merk VISIT Beemster, de BeemSTERREN en de andere (basis)sponsoren (kleine €10.000). • Een andere (toenemende) bron van inkomsten voor de stichting is de verkoop van producten en diensten in de VVV-winkel van Bezoekerscentrum Beemster (circa €40.000). De stichting stelt een jaarverslag op, met een inzicht in de exploitatie. De rol van de gemeente is relatief gezien groot. Rol ondernemers BeemSTERREN zijn enthousiaste en succesvolle ondernemers en organisaties die het cultuurhistorische verhaal van De Beemster graag

Aandachtspunten • Vrijwilligers zijn nodig om de stichting draaiende te houden. Met een beperkt budget en alleen een beperkt aantal betaalde professionals red je het niet. • Er moet een aanjager/trekker zijn: zonder Visit Beemster gebeurt er niks in De Beemster. • Je moet ondernemers binden om een eenheid te creëren. CON CEPT

2. Stichting Bestemming Borger-Odoorn Aanleiding oprichting stichting De uitvoering van het lokale toeristischrecreatieve beleid van de gemeente wordt grotendeels aan de Stichting Bestemming Borger-Odoorn (SBBO) overgelaten. De SBBO is in 2010 ontstaan om de toeristische informatievoorziening in de gemeente te verzorgen nadat de VVV failliet was gegaan. Het toeristisch informatiepunt in Borger wordt door de SBBO beheerd. De gemeente financiert de coördinator en het grootste deel van de uitvoeringskosten. De stichting heeft ruim 80 donateurs uit het bedrijfsleven. In 2014 heeft de SBBO samenwerking gezocht met de

Februari 2024 - 34

gemeente Aa en Hunze, om onder de naam “Hondsrug Drenthe” recreatie en toerisme in beide gemeenten te bevorderen.

Stageplekken Juist omdat SBBO zich het afgelopen jaar heeft ingezet op vernieuwing en het uitbreiden van het netwerk, kregen zij de vraag naar stageplekken en opdrachten. Alhoewel dit met een klein team soms lastig te realiseren is, vinden zij het belangrijk om hun kennis en ervaring te delen. In 2022 zijn er dan ook zo’n 20 leerlingen bij het TIP bezig geweest met een stage opdracht.

Doel Stichting Bestemming Borger-Odoorn is een stichting die zich ten dienste stelt van de toeristen, de ondernemers en de inwoners van BorgerOdoorn, waarbij adviseren en doorverwijzen tot de belangrijkste taken behoren die door de vrijwilligers worden uitgevoerd. De samenwerking met andere gemeenten is daarbij een must om zo een nog betere dienstverlening neer te kunnen zetten voor het gehele toerisme in de gemeente, op de Hondsrug en binnen de provincie Drenthe. Aan deze doelstellingen heeft de stichting in de afgelopen jaren invulling gegeven door zich te richten op toeristische informatievoorziening en actieve participatie in samenwerkingsverbanden die gemeentelijke grenzen overschrijden. Organisatie Dagelijkse leiding De dagelijkse leiding is in handen van een coördinator, deze is in dienst van de gemeente Borger-Odoorn en wordt als ‘subsidie’ gedetacheerd naar de stichting. Daarnaast heeft de stichting een medewerker ICT & Media die in 2022 nog via Payroll in dienst is van de stichting. Deze medewerker wordt o.a. ingezet om de website en webshop draaiende te houden en om de vormgeving van diverse uitingen en producten te verzorgen. Vrijwilligers De groep van zo’n 21 vrijwilligers is belangrijk en onmisbaar. Zij werken voor de schermen en daarachter, in het TIP-kantoor, in de administratie en incidenteel tijdens evenementen. Zij zijn belangrijke ambassadeurs in de regio.

Bestuur Dagelijkse leiding is in handen van de coördinator die valt onder de verantwoordelijkheid van het bestuur. Het bestuur – bestaande uit een voorzitter en secretaris – zet het beleid uiteen.

CON CEPT

Financiën De gemeente stelt jaarlijks €50.000 beschikbaar voor toeristischrecreatieve initiatieven vanuit ondernemers. Een deel van dit geld (ca. €30.000) is beschikbar voor campagnes, het overige budget is beschikbaar voor initiatieven vanuit ondernemers. Rol ondernemers Aan het begin van het fonds kwamen ondernemers regelmatig bij elkaar. Zij hadden zich, los van het fonds, verenigd in ‘Pitch Borger-Odoorn’, een soort ondernemersvereniging voor toeristisch-recreatieve ondernemers. De gemeente was bij deze overleggen genodigde, maar had verder geen rol. Ondernemers worden één keer per jaar uitgenodigd om samen te bepalen wat de focus wordt voor de campagnes en op welke binnengekomen initiatieven wordt ingezet. De gemeente is faciliterend in de uitvoering, maar heeft geen trekkersrol. Vanuit de gemeente is er budget beschikbaar om eventueel menskracht in te huren voor de uitvoering (dat gaat dan van de €50.000 af). Cofinanciering is nu geen eis meer.

Februari 2024 - 35

Als er geen initiatieven zijn vanuit de ondernemers, dan heeft de gemeente eigen initiatieven waar ze op willen inzetten. Ondernemers hebben dan ook een stem in de beslissing over deze gemeentelijke initiatieven.

Stichting Promotie Waterland zet zich vooral in op het informeren van inwoners en bezoekers over het aanbod en de evenementen en de verbinding van ondernemers en de gemeente. De stichting zorgt ervoor dat iedereen zo goed mogelijk vertegenwoordigd wordt. Doel is om inwoners en bezoekers langer te laten verblijven in de gemeente en meer geld uit te geven door inzet van marketing, promotie, kennisuitwisseling en netwerkbijeenkomsten.

Aandachtspunten • Zorg ervoor dat er een uitvoerende partij beschikbaar is voor het oppakken en trekken van acties (vanuit ondernemers). • Zorg voor een aanjager/uitvoerder. • ‘Gluren bij de buren’ werkt goed om elkaar beter te leren kennen en van je eigen eiland af te stappen. • Je moet nadenken over hoe je ondernemers aan je bindt, volledig vrijblijvend werkt niet.

Organisatie SPW bestaat uit één betaalde parttime kracht (ca. 18 uur per week). Deze betaalde uren zijn op dit moment niet toereikend, daarom wordt er geprobeerd om hier meer budget voor te krijgen (naar ca. 24 uur per week). Verder draait de stichting op circa 80 vrijwilligers, waarvan de meeste achter de balie van de VVV in Monnickendam en Marken werken. Eén vrijwilliger besteedt circa drie uur per week aan accountmanagement.

3. Stichting Promotie Waterland/VVV Monnickendam Aanleiding oprichting In Monnickendam heeft lange tijd een VVV gefunctioneerd die vanwege toename digitalisering en afname van betrokkenheid van de vrijetijdsondernemers is opgeheven. Na 10 jaar kwam men tot de conclusie dat er toch aanzienlijk minder bezoekers in Monnickendam kwamen dan voorheen met een actieve VVV. Er zijn toen een aantal bewoners en ondernemers naar gemeente Waterland toegestapt met een plan voor het oprichten van een nieuwe stichting/VVV. Na een ‘werkbezoek’ in Hattem werd ingezet op een model waarbij inwoners, bezoekers en alle ondernemers de doelgroep was. Er is gestart met het samenvoegen van diverse winkeliers- en ondernemersverenigingen in de gemeente Waterland en het werven van vrijwilligers voor het opzetten van de VVV onder de naam Stichting Promotie Waterland (SPW). Doel

CON CEPT

Financiën SPW is een stichting die partnerpakketten heeft voor toeristischrecreatieve ondernemers. De gemeente verleend circa €21.000 subsidie per jaar aan de stichting. Naast de bijdrage van de gemeente is ook de bestaande brede ondernemersvereniging (breder dan alleen toeristischrecreatieve ondernemers) aangesloten. Deze vereniging heeft 150 leden, en van ieder lid wordt er €50 aan de VVV betaald. Van dit geld wordt er via de stichting voor gezorgd dat de ondernemers meer bezoekers krijgen (o.a. door het ontwikkelen van een horecafolder die verspreid wordt bij de hotels en B&B’s, het organiseren van evenementen waarbij de winkeliers centraal staat zoals de wijnroute). De leden van de stichting (de ondernemers) kunnen drie verschillende pakketten afnemen bij de stichting. Deze pakketten kosten respectievelijk €100, €200 en €400 per jaar. Dit geld is extra bovenop de €50 per lid van de ondernemersvereniging. Deze inkomsten worden ingezet voor

Februari 2024 - 36

marketing en promotie middelen en activiteiten (o.a. website, evenementenkalender, folders, bedrijfsbezoek). Rol ondernemers Binnen de stichting bestaan er vier werkgroepen: evenementen, dienstverlening, bedrijfscontacten en website/persberichten. In deze werkgroepen zitten ook ondernemers op vrijwillige basis. Ze krijgen niet betaald, behalve de coördinator van de werkgroep. De uitvoering van bepaalde acties (bv. ontwikkelen folders, ontwikkelen thema-routes en evenementen) ligt eigenlijk altijd bij de (vrijwilligers van) de stichting. Ondernemers spelen geen rol in de uitvoering. Zij kunnen we input geven tijdens vergaderingen of bijeenkomsten. Daarnaast komen veel initiatieven voor marketing en promotie ook bij de (vrijwilligers van de) stichting vandaan. Aandachtspunten • Het eerste jaar heeft de stichting geen bijdrage gevraagd van ondernemers, pas toen na jaar één bleek dat de stichting goed werk leverde zijn de pakketten betaald geworden. • Een neutrale partij zoals SPW moet de verbindende factor zijn, leg deze rol niet bij de gemeente. Zorg ervoor dat er niet tien verschillende verenigingen/stichtingen ontstaan, dan gaan mensen niet meer meedoen en opereert nog iedereen op een eigen eiland.

CON CEPT

Februari 2024 - 37

Figuur 1: De 7 toeristisch-recreatieve leefstijlen, met positie op de assen introvertextravert en ego-groep, en verdeling onder Nederlanders (bron: NRIT Media, 2023)

3 Leefstijlanalyse De Leefstijlvinder is een model dat helpt bij het analyseren van doelgroepen. Inwoners van Midden-Delfland en omliggende gemeenten zijn ook een doelgroep. Daarom geven we in dit hoofdstuk weer welke doelgroepen hier wonen, zodat inzicht kan worden verkregen in de doelgroepkeuze van PUUUR. Vrijetijdsgedrag verklaart in leefstijlen De Leefstijlvinder bestaat uit zeven leefstijlgroepen die laten zien waar mensen in hun vrije tijd of op vakantie behoefte aan hebben. Elke leefstijl staat voor bepaalde kernwaarden, motieven en drijfveren die bepalend zijn voor het gedrag in de vrije tijd. Want waar de ene recreant graag actief is in zijn of haar vrije tijd, zoekt een ander juist ontspanning en rust. En waar voor de één het gezelschap centraal staat, staat voor een ander juist de activiteit centraal. In figuur 1 ziet u de verdeling van de leefstijlen onder de Nederlandse bevolking. Alhoewel de meeste mensen voorkeuren hebben die bij meerdere leefstijlen passen, heeft iedereen een eerste voorkeur. Oftewel, een dominante leefstijl of leefstijl die zijn of haar recreatieve voorkeuren het beste beschrijft. We weten van alle gemeenten in Nederland hoe die voorkeuren onder inwoners verdeeld zijn.

CON CEPT

Inwoners van Midden-Delfland zijn voornamelijk plezierzoekers De meest voorkomende leefstijlen onder inwoners van Midden-Delfland stijlzoekers (24%), inzichtzoekers (16%) en plezierzoekers (15%). Andere leefstijlen liggen rond de 12-13%, behalve avontuurzoekers want die zijn er sporadisch. In vergelijking met het Nederlands gemiddelde zijn de inwoners van Midden-Delfland vaker stijlzoekers en inzichtzoekers. Minder vaak dan gemiddeld zijn zij avontuurzoekers, plezierzoekers en rustzoekers. Het aandeel harmoniezoekers en verbindingszoekers is gelijk.

Februari 2024 - 38

Bij de evaluatie gaat het ook over het aantrekken van stedelijke bezoekers naar het Bijzonder Provinciaal Landschap van Midden-Delfland. Daarom geven we in figuur 2 de leefstijlen in Midden-Delfland, in de omliggende steden (Rotterdam en Delft) én in vergelijking met het Nederlands gemiddelde weer. De cijfers voor Den Haag zijn onbekend. Figuur 2: De verdeling van de leefstijlen onder inwoners van Midden-Delfland, Rotterdam en Delft. Ook is het Nederlands gemiddelde opgenomen 30% 25% 20% 15% 10%

5% 0% CON CEPT

Midden-Delfland

Rotterdam

Delft

Nederland

Februari 2024 - 39

marketinguitvoering die in 2019 gestart is een positieve bijdrage hebben kunnen leveren.9

4 Economische betekenis Na de trends en ontwikkelingen en Leefstijlanalyse hebben we de toeristisch-recreatieve data van Midden-Delfland in kaart gebracht. In dit hoofdstuk vind u onder andere data op het gebied van werkgelegenheid en vestigingen.

Ontwikkeling in het aantal banen in toerisme en recreatie in Midden-Delfland, Zuid-Holland en Nederland 2022 t.o.v. 2018 (bron: LISA, 2022) 150,00% 140,00%

In 2022 waren er in Midden-Delfland 120 toeristisch-recreatieve vestigingen (LISA, 2022). In 2018 waren dit er 100 en in de periode 2019 t/m 2021 waren dit er 110. Dit betekent in 4 jaar een toename van 20%. Het aantal banen in de sector is in de periode tussen 2018 en 2022 ook sterk toegenomen. In 2018 waren dit er nog 320 en in 2022 480 (50%). De coronapandemie zorgde tijdelijk voor een daling in het aantal banen in 2020. Opvallend is dat in 2022 het aantal vestigingen slechts met 10 toenam maar het aantal banen met 90. Dit valt gedeeltelijk te verklaren door de komst van een Van der Valk Hotel in de regio in 2021. De sector is goed voor circa 5,4% van het totaal aantal banen in de gemeente in 2022. Dit is ongeveer gelijk aan het gemiddelde in de provincie Zuid-Holland (5,5%), maar een stuk lager dan het gemiddelde in Nederland (6,5%). Gemiddeld gezien had een toeristisch-recreatief bedrijf in Midden-Delfland in 2022 4 banen per vestiging. Dit is een stuk hoger dan het aantal banen per vestiging in de provincie (3,4) en in Nederland (3,6). Opvallend is dat het percentage banen in de toeristisch-recreatieve sector in de provincie (0,4%) en in Nederland (1,1%) ongeveer gelijk is gebleven tussen 2018 en 2022 maar in Midden-Delfland sterk is gegroeid (50%). Dit valt zoals eerder gezegd gedeeltelijk te verklaren door opening van een Van der Valk hotel in de regio in 2021.

Daarnaast kan de

130,00% 120,00% 110,00% 100,00% 90,00%

CON CEPT

80,00% 2018

2019

Gemeente Midden-Delfland

2020

2021

2022

Provincie Zuid-Holland

Nederland

9

Onder LISA data verstaan we logiesverstrekking, horeca, detail- en groothandel, vervoer, cultuur, recreatie & amusement, sport en overig. In de LISA data zijn geen gegevens opgenomen over nevenactiviteiten van agrariërs, tenzij er een aparte rechtsvorm is voor de nevenactiviteiten.

Februari 2024 - 40

Evaluatie Het ambitiedocument loopt tot en met 2024, dus start de gemeente in het eerste kwartaal van 2024 een proces om vooruit te kijken naar 2025 en verder. Vragen of de gebiedsmarketing nog actueel is, hoe het tot nu is vormgegeven en uitgevoerd en of het wenselijk is nieuwe accenten te leggen staan daarbij centraal. Om de discussie goed te kunnen voeren heeft de gemeenteraad gevraagd een evaluatie uit te laten voeren van de gebiedsmarketing. Om een goede evaluatie uit te voeren is input vanuit een breed perspectief nodig. Vandaar dat we uw input vragen via deze online enquête. Het invullen duurt circa 5 minuten en de gegevens verwerken we anoniem.

5 Vragenlijst enquête Op verzoek van agrarische ondernemers, recreatieondernemers en streekorganisaties is in 2019 een gezamenlijk plan ontwikkeld voor gebiedsmarketing in Midden-Delfland. Marketing en promotie dragen bij aan het vergroten van de bekendheid - en daarmee aan het versterken van de gezamenlijke doelen voor het bijzondere landschap. Door het bereiken van een groter publiek kan gebiedsmarketing bijdragen aan de kwaliteit van het landschap en de betrokkenheid van bewoners in de regio verhogen. Doel is het behoud en de ontwikkeling van het landschap, voorzien in de recreatiebehoefte en het verhogen van de bestedingen. Ambitiedocument De agrarische ondernemers recreatieondernemers en groene gebiedsorganisaties hebben samen met de gemeente het Ambitiedocument gebiedsmarketing Midden-Delfland 2019-2024 opgesteld. De daarin vastgelegde doelen zijn: • Verhoging naamsbekendheid gebied in de regio • Bestaansrecht van het gebied, en agrarische & recreatieve ondernemers versterken • Verhoging propositiebekendheid • Verhoging bezoekersaantal (penetratie & frequentie) • Verlenging gemiddelde bezoektijd per bezoek • Hogere gemiddelde besteding per bezoek Stichting PUUUR-Midden-Delfland PUUUR Midden-Delfland is de marketingorganisatie die is opgericht voor de uitvoering van gebiedsmarketing.

Tegelijkertijd is PUUUR MiddenDelfland het merk dat de kwaliteiten van Midden-Delfland en de activiteiten van ondernemers en organisaties versterkt.

CON CEPT

1. • • • • • • •

Wat voor soort onderneming heeft u of van welke organisatie bent u? Agrarische onderneming/voedselproducent Groene gebiedsorganisatie Logiesaccommodatie of camping Eet- en drinkgelegenheid Recreatief bedrijf Museum/culturele organisatie Anders, namelijk

2. Bent u bekend met de doelen (zie introtekst) die voor gebiedsmarketing Midden-Delfland? • Ja • Nee • Ik heb niet eerder gehoord van gebiedsmarketing 3. Welke doelen voor de gebiedsmarketing Midden-Delfland vindt u belangrijk en relevant om na te streven? [meerdere antwoorden mogelijk] • Verhoging naamsbekendheid Midden-Delfland in de regio

Februari 2024 - 41

• • • • • • 4. • • •

8. Wat is voor u de meerwaarde van gebiedsmarketing? (meerdere antwoorden mogelijk) • Gebiedsmarketing zorgt voor grotere bekendheid van het MiddenDelflandse Landschap bij de stedelingen en regiobewoners • Gebiedsmarketing versterkt de kwaliteit en de verkoop van mijn aanbod (bv streekproducten en/of ander recreatieve aanbod) • Gebiedsmarketing trekt het type bezoeker aan dat aansluit bij mijn bedrijf • Gebiedsmarketing levert mij niets op want…

Bestaansrecht (of voortbestaan) van het landschap en agrarische & recreatieve ondernemers Verhoging propositiebekendheid (= de gebiedsmarketingactiviteiten die PUUUR Midden-Delfland uitvoert) Verhoging bezoekersaantal (meer bezoekers die vaker komen) Verlenging gemiddelde bezoektijd per bezoek Hogere gemiddelde besteding per bezoek Anders, namelijk Kent u PUUUR Midden-Delfland? Ja Nee Ik heb niet eerder gehoord van PUUUR Midden-Delfland (door naar vraag 8)

5. Bent u bekend met de marketingactiviteiten die Stichting PUUUR Midden-Delfland uitvoert? Onder marketingactiviteiten verstaan we bijvoorbeeld de website, campagnes en social media activiteiten. • Ja • Nee 6. Neemt u deel aan de gebiedsmarketingactiviteiten van PUUUR Midden-Delfland? • Ja • Nee, waarom niet? 7. Aan welke gebiedsmarketingactiviteiten neemt u deel? • Ik ben partner van PUUUR Midden-Delfland • Anders (zoals bijeenkomsten, folderverspreiding, input aanleveren voor bv website of agenda), namelijk

CON CEPT

9. Op welke wijze zou gebiedsmarketing een grotere meerwaarde kunnen hebben (meerdere antwoorden mogelijk en aanvullen wordt op prijs gesteld) • Door meer inzet op activiteiten zoals… • Door meer aandacht voor deze doelgroep(en)… • Door meer samenwerking met… • Door een ander type uitvoeringsorganisatie zoals… • Door meer bekendheid van het landschap in de steden (zoals straatreclame, social media etc.)… • Anders, namelijk 10. Sluit de uitvoering van de gebiedsmarketing door PUUUR MiddenDelfland volgens u aan bij de landelijke trends en bij de ontwikkelingen in het landschap van Midden-Delfland? • Ja • Nee, want… 11. Hoe beoordeelt u de communicatie en informatievoorziening over gebiedsmarketing naar u als ondernemer/organisatie? • 1-10 waardering • Toelichting

Februari 2024 - 42

12. Ten slotte, welke suggesties heeft u voor de gebiedsmarketing vanaf 2025? Dit is een open vraag en kan gaan over de (rechts)vorm van de marketingorganisatie, de wijze van financiering (zoals door de gemeente, door partnerbijdragen of de bijdragen van grote bedrijven), de (lokale en regionale) samenwerking, marketinguitvoering of u heeft een onderwerp gemist in deze enquête: [Open vraag maximaal 500 woorden]

CON CEPT

Februari 2024 - 43