A 23034 bijlage 2 230627-HaagsePuzzel-pamflet.pdf

1C

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

ONDERGROND – BODEM STUREND

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

N

O

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

3B

3C

LEESWIJZER De beschrijving is niet

allesomvattend. Hier noemen we op basis van de Samenwerkingsagenda en de gevoerde gesprekken de belangrijkste gezamenlijke regionale opgaven en knelpunten.

42

Hoe stroomt water door de Haagse regio? O

geen gegevens

WAT SPEELT ER De draagkracht van de bodem is bepalend voor toekomstig gebruik; verdere verstedelijking moet bij voorkeur op de meest draagkrachtige plekken plaatsvinden. Ook bij de ontwikkeling van de groenstructuren moet worden aangesloten bij de kwaliteit van de bodem en het grondwater.

WAT SPEELT ER In de Haagse Regio is er een sterke samenhang tussen bodem en grondwater. Het grondwatersysteem bestaat uit vier typen. In het duingebied en de binnenduinrand kunnen de grondwaterstanden sterk wisselen met de seizoenen. In het boezemland en de poldergebieden reageert de waterstand sneller (binnen uren/dagen) op neerslag. Grondwater en bodem en klimaatverandering bepalen voor een belangrijk deel een klimaatbestendige verstedelijking. Deze mag niet tot meer verharding leiden. Dit vraagt om extra maatregelen in gebouwen en hun directe omgeving. Ook leidt het tot meer drukte in de ondergrond en staat de noodzakelijke ruimte voor verdampende bomen onder druk. De effecten van zeespiegelstijging en stopzetting van grondwateronttrekking in Delft hebben grote effecten op het grondwaterpeil.

WAT SPEELT ER Drukte in de ondergrond De verstedelijking zal zorgen voor meer verharding en kunstwerken in de ondergrond. Dit zal leiden tot een verdere toename van de drukte in de ondergrond en ten koste gaan van ruimte voor groen, met name voor bomen.

INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

1B

1C

door de Haagse O Hoe stroomtregio? water OPPERVLAKTEWATERSYSTEEM door de Haagse regio?– WATER STUREND O

historisch centrum

hoogdynamische gebiedsontwikkelingen ‘Geschakeerd groen’

N

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

3B

3C

LEESWIJZER De beschrijving is niet allesomvattend. Hier noemen we op basis van de Samenwerkingsagenda en de gevoerde gesprekken de belangrijkste gezamenlijke regionale opgaven en knelpunten.

43

‘Geschakeerd rood’

WAT SPEELT ER Waterpeilbeheer en verschillende belangen Omslag van peil volgt functie naar functie volgt peil: welke functies zijn in het graslandgebied op lange termijn nog houdbaar en welke transitie is daarvoor nodig? De gemeenten hebben belang bij een goed waterpeilbeheer dat tevens een relatie heeft met gewenste functies. Omslag van peil volgt functie naar functie volgt peil vraagt wel aandacht.

WAT SPEELT ER Meer ruimte nodig voor waterberging Regen die in de polder valt, komt via gemalen en watergangen terecht bij de hoofdgemalen en wordt uitgemalen naar zee/rivier. Op de lange termijn moeten we regenwater beter hergebruiken, vasthouden, bergen en dan pas afvoeren. Dat vraagt ruimte. Bijvoorbeeld in Den Haag: het smalle watersysteem door de stad heen heeft beperkte capaciteit waardoor het waterpeil ten oosten van de stad oploopt. Hierdoor kan overlast ontstaan in de lagergelegen buurgemeenten. Dit betekent dat dure innovatieve maatregelen nodig zijn. Om wateroverlast en watertekort op de lange termijn te voorkomen, zijn maatregelen op meerdere niveaus nodig: — Hergebruik in glastuinbouw en hergebruik regenwater om drinkwatergebruik te minderen; — Vasthoudmaatregelen buiten het oppervlaktewatersysteem om inundatie vanuit watergangen te beperken (‘stad als spons’); — Wateropslag in de bodem/ondergronds in hoogstedelijk gebied; — Water vasthouden in de open polders is belangrijk om afvoer naar de boezem (regionale hoofdstructuur) te beperken; — Structuur verbeteren (minder duikers) tbv verdeling van water/ beperken opstuwing. Keuzes voor bepaalde functies (ruimtelijke ordening) hebben mogelijkerwijs invloed op de waterkwaliteit.

in de Haagse regio? INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

N

KLIMAATVERANDERING – OMGAAN MET EXTREMER WEER EN ZEESPIEGELSTIJGING GEVOLGEN LANDINWAARTS Zeespiegelstijging leidt naar verwachting ook tot toename van zoute kwel in het gebied achter de duinen en (in combinatie met droogte) tot verzilting van het oppervlaktewater. Gewassen/ groen en bomen zijn niet bestand tegen zout water. Mogelijk worden ook funderingen aangetast door zoutindringing.

1C

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

1B

O

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

3B

3C

LEESWIJZER De beschrijving is niet allesomvattend. Hier noemen we op basis van de Samenwerkingsagenda en de gevoerde gesprekken de belangrijkste gezamenlijke regionale opgaven en knelpunten.

44

WAT SPEELT ER In de maatregelen die worden genomen om de Haagse Regio bestand te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering (klimaatadaptatie) zijn op het zand en op het veen andere oplossingen denkbaar; ook in samenhang met het grondwatersysteem. Dit moet nader worden uitgedacht; dit weten we nog onvoldoende. Door grondwaterontrekkingen t.b.v. glastuinbouw in Westland en industrie in Delft vindt er op een aantal plekken bodemdaling en/of verzilting plaats. Ook de stijgende zeespiegel draagt bij aan de verzilting in de Haagse Regio.

WAT SPEELT ER Zeespiegelstijging vraag om een langetermijnperspectief voor deze kustregio Zeespiegelstijging zorgt ervoor dat de zeewering omhoog moet. Langs de duinenkust is meegroeien via zandsuppletie waarschijnlijk nog lang mogelijk. Dit biedt kansen voor natuurontwikkeling, maar staat soms op gespannen voet met recreatief gebruik van de kustzone (paviljoens, fietspaden,etc ). Hiervoor moet ruimte gereserveerd worden. In Scheveningen is meegroeien niet zomaar mogelijk en moet een oplossing gevonden worden voor de haven en de buitendijks gelegen terreinen. Hier zijn kansen voor een zeewaarts gelegen haven en bedrijvengebied, dat georiënteerd is op de zee (denk aan visserij en voedselproductie).

WAT SPEELT ER Meebewegen met het water Klimaatverandering vraagt om meebewegen met ‘te veel’ en ‘te weinig’ water: Als gevolg van klimaatverandering wordt het weer extremer: extreme buien wisselen af met extreem lange periodes van droogte. Ook hittegolven zullen vaker voor gaan komen. Het stedelijk gebied moet meer ruimte bieden aan opvang van hemelwater bij extreme buien, er zijn oplossing nodig om verzilting tegen te gaan in periodes van extreme droogte en door meer groen (met name bomen) moet een aangenaam klimaat ontstaan in tijden van extreme hitte. In het sterk verstedelijkte gebied moet meer ruimte worden gemaakt voor water(berging) en groen. Dat biedt tegelijk de mogelijkheid om de biodiversiteit, die wereldwijd en ook in Nederland sterk onder druk staat, ook in het stedelijke gebied te vergroten.

Dez

aa vrijetijd regio. beken

INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

N

1C

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

1B

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

45

3B

3C

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN N

NETWERKLAAG

INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

N

1C

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

1B

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

46

3B

3C

N

NETWERKLAAG

De puzzelstukken goed aan elkaar leggen

BETREKKING OP DE VOLGENDE RIJKSPROGRAMMA’S — Programma Energiehoofdstructuur — Nationaal Programma Regionale Energiestr. — Mobiliteit en bereikbaarheid (MIRT, Mobiliteitsvisie, luchtvaart, zeehavens)

Gemeenten Delft, Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Westland, Zoetermeer en Hoogheemraadschap van Delfland i.s.m. Provincie Zuid-Holland

Samen ruimte maken Samenwerkingsagenda voor de fysieke leefomgeving in de Haagse Regio intern document

april 2022

CONCEPT maart 2022

Samenwerkingsagenda Haagse Regio WATERNETWERKOPGAVEN — versterken groenblauwe structuren o.a. ter ondersteuning van toenemende verstedelijking. — op orde houden afvalwaterketen — voldoende drinkwatervoorziening met toenemende verstedelijking — ook voldoende gietwater voor vernieuwende vormen van landbouw en voor groen in het stedelijk gebied bij extreme droogte

Samenwerkingsagenda Haagse Regio MOBILITEITSTRANSITIE ALS RUIMTEMAKER De ruimtedruk van het mobiliteitssysteem is met name hoog in het stedelijke gebied. Hier landt de verdichtingsopgave en moet ook ruimte voor groen, blauw en voorzieningen worden gevonden. Mobiliteit is daarbij een van de weinige ruimtegebruikers waarvoor het mogelijk is minder ruimtegebruik te realiseren als gevolg van het grote ruimtebeslag van rijdende en stilstaande auto’s en de beschikbaarheid van alternatieve: lopen, fiets, OV en deelmobiliteit/Mobility as a Service (MaaS).

INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

1B

1C

N

ENERGIENETWERK – ROBUUSTE SYSTEMEN VOOR ELEKTRICITEIT EN WARMTE hoogspanning 150 kV hoogspanning 220 kV hoogspanning 380 kV

RIJSWIJK-LEIDEN In juli 2022 is het officiële startsein voor de aanleg van de uitbreiding van Rijswijk naar Leiden gegeven. Via dit tracé kunnen de gemeenten Zoeterwoude, Leiderdorp, Voorschoten, Katwijk, Oegstgeest en Leiden van warmte worden voorzien. De aanleg van de leiding start in 2025 en naar verwachting wordt de leiding in het najaar van 2027 in gebruik genomen.

station warmtenet warmtenetgebied historisch centrum

hoogdynamische gebiedsontwikkelingen ‘Geschakeerd rood’

N

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

3B

3C

LEESWIJZER De beschrijving is niet allesomvattend. Hier noemen we op basis van de Samenwerkingsagenda en de gevoerde gesprekken de belangrijkste gezamenlijke regionale opgaven en knelpunten.

47

‘Geschakeerd paars’

RES 1.0 ROTTERDAM-DEN HAAG Het is belangrijk onderscheid te maken naar warmte en elektriciteit; voor warmte wordt eerst ingezet op geothermie en daarna op aansluiten op het warmtenet (vanuit de Rotterdamse regio); elektriciteit wordt vooral gewonnen uit zon en wind (op zee).

WAT SPEELT ER Energievoorziening Wat momenteel speelt in de Haagse Regio is de aanlanding van de energie op zee, het opslaan van energie en een eventueel waterstofnet. Voldoende regionale net-capaciteit vormt op termijn een risico. AFTAKKINGEN OOSTLAND EN WESTLAND Onderzoeksfase DEN HAAG-VLAARDINGEN De aanleg van dit deel is in het voorjaar van 2022 begonnen. Naar verwachting wordt de leiding in het najaar van 2025 in gebruik genomen. VLAARDINGEN-VONDELINGENPLAAT Wanneer de aanleg van de leiding start is nog niet bekend. Naar verwachting wordt de warmteleiding in het najaar van 2025 in gebruik genomen.

WAT SPEELT ER Robuust regionaal warmtenet Met het aanleggen van een robuust (regionaal) warmtenetwerk zijn hoge kosten gemoeid. De financiering van dit soort projecten is nu afhankelijk van private partijen die op voorhand een economisch perspectief vragen. Hierdoor worden kansen gemist en beperkt dit het innovatieve handelen. Afspraken tussen betrokken partijen zullen nodig zijn om deze (voor)investeringen te dragen. Er zullen bovendien stimulerende maatregelen nodig zijn om te komen tot herstructurering van de glastuinbouwgebieden, en om de potenties voor onder meer de energievoorziening zo goed mogelijk te benutten.

WAT SPEELT ER Energiearmoede Energiearmoede en de kosten voor isolatie van de bestaande woningvoorraad vormen belangrijke uitdagingen die de energietransitie kunnen vertragen.

INTRO O

N

MOBILITEITSNETWERK – SAMENHANGEND MULTIMODAAL MOBILITEITSSYSTEEM

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

1B

1C

OUDE LIJN

KONINGSCORRIDOR

N

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A

2B

2C

historisch centrum

hoogdynamische gebiedsontwikkelingen ‘Geschakeerd rood’

O

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

3B

3C

LEESWIJZER De beschrijving is niet allesomvattend. Hier noemen we op basis van de Samenwerkingsagenda en de gevoerde gesprekken de belangrijkste gezamenlijke regionale opgaven en knelpunten.

48

ZUIDWESTLANDCORRIDOR

‘Geschakeerd paars’

WAT SPEELT ER Ruimte maken door grote barrières te overkluizen of te ondertunnelen Er zijn meerdere ideeën om (in de verdichtende stad) bestaande wegen/infrastructuur te overkluizen of te ondertunnelen, ten behoeve van meer leefkwaliteit in het stedelijke gebied. Op de ‘deksels’ kunnen parken/ groenstructuren worden gerealiseerd. In de Haagse binnenstad, in Wassenaar en het stedelijke gebied tussen Den Haag en Leidschendam-Voorburg biedt overkluizen van drukke verkeersaders mogelijkheden voor wegnemen van hinder en toevoegen van natuur, sport, recreatie, woningen, ruimte voor werk, voorzieningen, etc.

OUDE LIJN

WAT SPEELT ER Dekkend multimodaal netwerk Beleid op mobiliteitssystemen is momenteel nog fragmentarisch en vooral gericht op extrapolatie vanuit huidige problematiek en mogelijkheden. Investeringen in het OV-netwerk worden nu gebaseerd op het aantal verwachte reizigers in plaats van het creëren van een dekkend netwerk. De ‘brede welvaartsgedachte’ verdwijnt hierdoor naar de achtergrond. Alternatieve ontsluitingen via OV (betaalbaar) en fiets (beschikbaarheid bij armoede) maakt afhankelijkheid fossiel vervoer (auto, scooter) minder.

WAT SPEELT ER Transit Oriented Development Langs de Oude Lijn wordt ingezet op verstedelijking nabij de bestaande en nieuwe stations. Daarbij moet (arbeidsintensieve) bedrijvigheid, onderwijs en stedelijke voorzieningen meer aandacht krijgen. Tegengestelde reizigersbewegingen vergroten het draagvlak voor OV. Goede, multi- modale vervoersknooppunten geven een impuls aan de mobiliteitstransitie. Ook kan met goede verbindingen naar het achterland de recreatieve betekenis van de stations als uitvalsbasis naar groen, natuur en strand beter worden benut.

Hoe stroomt water door door de de Haagse Haagse regio? regio? O

INTRO O

N

DRINK-, GIET- EN AFVALWATERNETWERK – ZORGVULDIG OMGAAN MET GEZUIVERD WATER

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

1B

1C

historisch centrum

hoogdynamische gebiedsontwikkelingen ‘Geschakeerd groen’

N

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

3B

3C

LEESWIJZER De beschrijving is niet allesomvattend. Hier noemen we op basis van de Samenwerkingsagenda en de gevoerde gesprekken de belangrijkste gezamenlijke regionale opgaven en knelpunten.

49

‘Geschakeerd rood’

WAT SPEELT ER Capaciteit afvalwater Groei van woningen betekent groei van afvalwater. Dit betekent dat er andere/nieuwe oplossingen nodig zijn om dit afvalwater te zuiveren. De huidige zuiveringen zijn daar (mogelijk) niet toe in staat. Daarnaast worden de eisen (uit Europa) steeds scherper waardoor de zuiveringen sowieso moeten worden aangepast en mogelijk uitgebreid.

WAT SPEELT ER Drink- en gietwatervoorziening voor de toekomst Waterzuiveringscapaciteitgrens wordt op middellange termijn bereikt. Drink- en gietwatervoorziening van de toekomst in relatie tot glastuinbouw en meer woningbouw, resulteert in meer vraag en meer last van bestaande dilemma’s rondom watervervuiling en verzilting van oppervlakte- en grondwater. Naast RWZI’s (beheerd door het hoogheemraadschap) kunnen ook AWZI’s (niet beheerd door de oveheid; bijv. Delft Blue Water) hierin een belangrijk rol spelen.

WAT SPEELT ER Waterafhankelijkheid Het grootste deel van de Haagse Regio is afhankelijk van de drinkwaterwinning in de duinen, waarvoor water wordt aan- gevoerd uit de grote rivieren, verder land- inwaarts. Dit systeem is kwetsbaar. Het zuidelijke deel van de regio krijgt drinkwater aangevoerd vanuit de grote spaarbekkens in de Biesbosch. Ook deze worden gevoed met rivierwater. Met het oog op de klimaatverandering is de drinkwatervoorziening op lange termijn een aandachtpunt (verzilting, tekorten in het zomerseizoen). Voor de grote behoefte aan gietwater in de kassengebieden zijn toekomstbestendige oplossingen noodzakelijk.

INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

N

1C

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

1B

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

50

3B

3C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S N

OCCUPATIELAAG

INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

N

1C

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

1B

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

51

3B

3C

O

OCCUPATIELAAG

De puzzelstukken goed stapelen

BETREKKING OP DE VOLGENDE RIJKSPROGRAMMA’S — Nationaal Programma Infrastructuur Duurzame Industrie (PIDI) — Programma Werklocaties: ruimte voor economische activiteiten — Programma Circulaire Economie — Programma Woningbouw — Programmatische aanpak Groen in/om de stad — Programma Erfgoed voor de toekomst — Ruimte voor Defensie — Luchtkwaliteit — Geluid

Gemeenten Delft, Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Westland, Zoetermeer en Hoogheemraadschap van Delfland i.s.m. Provincie Zuid-Holland

Samen ruimte maken Samenwerkingsagenda voor de fysieke leefomgeving in de Haagse Regio intern document

april 2022

CONCEPT maart 2022

Samenwerkingsagenda Haagse Regio HOOGDYNAMISCHE ONTWIKKELGEBIEDEN De Haagse Regio kent een aantal hoogdynamische stedelijke gebieden met een grote stapeling van ‘puzzelstukken’ en wijken met sociaal-econ. uitdagingen. De Haagse Regio ziet de uitwerking hiervan als als gezamenlijke regionale opgave.

GESCHAKEERD GROEN combinatie van vnl. landbouw, natuur, water en recreatie.

GESCHAKEERD GESCHAKEERD ROOD PAARS combinatie van vnl. combinatie van vnl. wonen, werken, voor- productie, glastuinzieningen, natuur, bouw, diensten, water, recreatie en onderwijs en R&D. onderwijs/onderzoek.

INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

1B

1C

O

HOOGDYNAMISCHE STEDELIJKE GEBIEDEN – STEDEN IN ONTWIKKELING

‘Geschakeerd rood’ zijn hoogdynamische gebiedsontwikkelingen met: divers woonrood voorzieningenoranje werkpaars natuurgroen klimaatadaptatieblauw kennisroze recreatiegroen

LEIDEN

SCHEVENINGEN

gebieden met een urgente sociaal-economische opgave N

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

3B

3C

LEESWIJZER De beschrijving is niet allesomvattend. Hier noemen we op basis van de Samenwerkingsagenda en de gevoerde gesprekken de belangrijkste gezamenlijke regionale opgaven en knelpunten.

52

Leidschendam-Noord

DEN HAAG LEIDSCHENDAM

WAT SPEELT ER Bouwen in tijden van crisis De woningbouw is de afgelopen 15 jaar drastisch teruggelopen en trekt als gevolg van economische ontwikkelingen maar moeizaam aan. De komende jaren wordt wel een inhaalslag verwacht. Het is gewenst een strategie te ontwikkelen die de woningbouwontwikkeling minder gevoelig maakt voor marktontwikkelingen.

Palenstein Meerzicht Buitenwegh

VOORBURG CID

Schilderswijk DH ZUIDWEST

o.a. Moerwijk Zuiderpark

YPENBURG ZOETERMEER

RIJSWIJK

DELFT

o.a. Buitenhof

WAT SPEELT ER Bovenwijkse voorzieningen onder druk Het voorzieningenaanbod is onderhevig aan veranderingen en in de wijken loopt het voorzieningenaanbod terug. Nieuwbouwprojecten in de bestaande stad kunnen bijdragen aan behoud en versterking van het voorzieningenaanbod. Denk aan stadsparken, inrichting van stations- en wijkcentrumomgevingen, sport- en culturele voorzieningen en infrastructuur. De ontwikkeling van de voorzieningenstructuur moet gelijke tred houden met de groei van steden, om voldoende aantrekkelijk te blijven.

WAT SPEELT ER De stedelijke regio als geheel Naast de ontwikkelingen die plaatsvinden in de hoogdynamische gebieden is voortdurende aandacht nodig voor de bestaande stad. De energietransitie, mobiliteitstransitie, watertransitie en het aanpassen aan de klimaatverandering vraagt een transformatie van alle bestaande stadsdelen en wijken. Hiervoor is een integrale en langjarige strategie nodig, waarin de Haagse Regio ervaringen kan uitwisselen en samen kennis opdoen. Grote opgave ligt in de naoorlogse wijken. In een aantal jaren ’50 en ’60 wijken wordt gewerkt aan een integrale verbeteraanpak. Op korte termijn zullen de jaren ’70 en ’80 wijken de aandacht vragen.

ROTTERDAM

WAT SPEELT ER Het groen en blauw in rood Het vinden van ruimte voor vergroening en waterberging gaat langzaam. Grote slagen worden gemaakt bij gebiedsontwikkelingen. Bij de herinrichting van de openbare ruimte is het tempo vaak afhankelijk van gepland onderhoud/afschrijving. Het verdient aanbeveling een strategie uit te werken om de bestaande stad geleidelijk klimaatbestendig in te richten. Gestart kan worden met nieuwbouw- en transformatiegebieden. De rest van de stad kan worden aangepakt met een planmatige onderhouds- en herinrichtingsaanpak, gecombineerd met het reguliere beheer. Het klimaatbestendig maken van de stad vraagt om meer ruimte voor groen en water.

INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

N

1C

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

1B

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

3B

3C

LEESWIJZER De beschrijving is niet allesomvattend. Hier noemen we op basis van de Samenwerkingsagenda en de gevoerde gesprekken de belangrijkste gezamenlijke regionale opgaven en knelpunten.

53

O

HOOGDYNAMISCHE WERKGEBIEDEN – ECONOMIE VOOR DE TOEKOMST

‘Geschakeerd paars’ zijn hoogdynamische gebiedsontwikkelingen met: werkpaars bedrijvigheidgrijs industriebruin klimaatadaptatieblauw kennisroze WAT SPEELT ER Toekomst glastuinbouw Vanuit ruimtelijk gebruik en economisch perspectief liggen hier kansen. Glastuinbouw is nu een grote ruimtegebruiker in de Haagse Regio met bruikbare reststromen en innovatiekracht om verschillende transities in de omliggende steden en dorpen vooruit te helpen. WAT SPEELT ER De economische opgave voor de Haagse Regio in komende decennium bestaat uit het vernieuwen en differentiëren van de economische structuur om brede werkgelegenheidsgroei te bestendigen en kansenongelijkheid te bestrijden. Inzet op verschillende terreinen is nodig om hiervoor de juiste randvoorwaarden te creëren: “Leven lang ontwikkelen” (opleiden, om- en bijscholen om baankansen te vergroten), ruimtelijke sturing (ruimte maken en houden voor bedrijvigheid) en versterking van de samenwerking tussen onderwijs, overheden, bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld vormen daarbij wezenlijke pijlers. Gezien de grote druk op de ruimte wordt gezocht naar vernieuwing en slimme combinaties van functies, waarbij ook voor bedrijven in de zwaardere milieucategorieën blijvend ruimte beschikbaar moet blijven.

milieucategorie 2 milieucategorie 3 milieucategorie 4 milieucategorie 5

CAMPUS@SEA

LEIDEN BIO SCIENCE PARK

LED LEIDEN DELFT ERASMUS UNIVERSITIES

SECURITY DELTA NOI

POLICY CAMPUS

CLUSTER BINCKHAVEN DUTCH INNOVATION PARK Vernieuwende IT-oplossingen CAMPUS KESSLER PARK Schone energie en innovatie

TECHNOLOGY PARK YPENBURG

DSM BIOTECH CAMPUS

GREENPORT HORTI CAMPUS WESTLAND

LED LEIDEN DELFT ERASMUS UNIVERSITIES

CAMPUS DELFT-ZUID

LED LEIDEN DELFT ERASMUS UNIVERSITIES

EMC RDM CAMPUS

WAT SPEELT ER Innovatiemilieus In de Haagse regio heeft zich een aantal toonaangevende economische ecosystemen ontwikkeld. De regio profileert zich op verschillende terreinen. Rond vrede en recht heeft zich een hoogwaardig cluster ontwikkeld in de Haagse regio, met onder meer de Impact Economy en vele internationale instellingen. In Delft is een sterk innovatiecluster rond duurzaamheid en klimaatadaptatie, met in Rijswijk een toegepast cluster rond hernieuwbare (geo)energie. Op het gebied van IT en cybersecurity is er een cluster in Den Haag en een toegepast cluster in Zoetermeer. Tot de nationale economische topsectoren hoort de innovatieve Horticampus in Westland. Het bio-science cluster in Leiden zoekt naar vestigingsmogelijkheden in de Haagse regio en een toegepast cluster in Health and Care is gevestigd in Zoetermeer. Net buiten de regio is een sterk cluster gevestigd in lucht- en ruimtevaarttechniek; een samenwerkingsverband met onder andere TU Delft en ESA Noordwijk.

CAMPUS WOUDESTEIN

INTRO O

PERSPECTIEF 1 WATER-BODEM LANDBOUW NATUUR

1A

1B

1C

O

GROENBLAUWE REGIO – DE RUIMTE AAN LANDBOUW, NATUUR EN VRIJETIJDSBESTEDING

‘Geschakeerd groen’ zijn hoogdynamische gebiedsontwikkelingen met: natuurgroen klimaatadaptatieblauw landbouwgroen recreatiegroen

PROVINCIAAL KROONJUWEEL LANDGOEDERENZONE DEN HAAG-WASSENAAR

groenblauwe verbinding N

PERSPECTIEF 2 ORDENENDE NETWERKEN

2A O

2B

2C

PERSPECTIEF 3 LEEFBARE STEDEN EN REGIO’S

3A

54

3B

3C

NATIONAAL PARK HOLLANDSE DUINEN

WAT SPEELT ER Opgewaardeerd groen Binnen alle opgaven zullen niet zo zeer meer groene gebieden gerealiseerd worden, maar is de opdracht om bestaande groene gebieden om te zetten naar hoogwaardige gebieden die duurzaam onderhouden worden en om deze onderling beter te verbinden (gaat ook om meer ruimte voor ecologie, ecosystemenen vergroting van de biodiversiteit).

BUYTENHOUT

VLIETZONE ZWETHZONE

BIJZONDER PROVINCIAAL LANDSCHAP MIDDEN-DELFLAND

WAT SPEELT ER De relatie stad—land Hoe versterk je stad-landrelatie, anders dan het alleen als fiets- en wandelachtertuin te benutten, maar ook onlosmakelijk met elkaar verbonden partijen. Kan het buitengebied een rol spelen in het vasthouden van zoetwater in de regio en daarmee kwel tegengaan en als bron van drinkwater dienen? Het borgen van voldoende ruimte voor natuur enerzijds en recreatie anderzijds vraagt om grote ruimtelijke claims in onze regio. Het is van belang dat duidelijke beleidskeuzes worden gemaakt en een strategie wordt ontwikkeld hoeveel van deze gebieden erbij moeten komen, waar ze moeten komen en hoe ze gerealiseerd kunnen worden. Ook het beheer is een aandachtspunt: Verdichting van de steden vraagt niet alleen om meer groen, maar ook meer kwaliteit van het bestaande groen. De kosten voor het beheer nemen dus toe. Hier is een belangrijke sleutelrol weggelegd voor de van oudsher aanwezige agrariërs waarbij gezocht kan worden naar nieuwe rollen voor beheer en onderhoud i.c.m. nieuwe verdienmodellen en een langetermijnperspectief.

MUST Postbus 16631 1001 RC Amsterdam T +31 (0)20 470 20 13 mail@must.nl www.must.nl

55

55