A 23027 bijlage Kerkenvisie.pdf

Wederopbouwperiode Na de Tweede Wereldoorlog krijgt Nederland te maken met grote woningnood. Nederlandse steden en dorpen worden uitgebreid met grootschalige nieuwe woonwijken. Ook de dorpen Schipluiden, Den Hoorn en Maasland breiden uit. Bijzonder is dat het voor het eerst is dat er nieuwe woonwijken worden gebouwd in deze dorpen. De dorpen waren sinds 1600 niet meer gegroeid. Gelukkig is er oog voor deze bijzondere omstandigheden en komen er alleen kleinschalige wijken die recht doen aan het historische karakter van de dorpen.

In Maasland en Schipluiden worden twee nieuwe gereformeerde kerkgebouwen gebouwd. Het gaat om de Nieuwe kerk in Maasland [10] en de Koningskerk in Schipluiden. Ook hiervoor is gemeentegroei de reden. De Singelkerk in Schipluiden wordt verbouwd tot autogarage en later tot restaurant. De kerk aan de Doelstraat in Maasland wordt gesloopt. Ook wordt er een nieuwe hervormde kerk in gebruik genomen, De Rijstuin in Den Hoorn. Dat is voor het eerst sinds 1616. Den Hoorn is sterk uitgebreid door de groei van de tuinbouw en krijgt in 1950 een eigen kerk. Er wordt geen nieuwe kerk gebouwd, maar een school uit 1874 omgebouwd.

De bouw van nieuwe woonwijken brengt landelijk ook een bouwgolf te weeg van nieuwe kerkgebouwen. De bouwgolf wordt door architecten aangegrepen om de kerkbouw te moderniseren.

Hervormden en Gereformeerden gaan samen Na de bouw van de Nieuwe kerk in 1958 blijft het kerkenlandschap in Midden-Delfland lang onveranderd. Pas de landelijke oprichting van

82 Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

de Protestantse Kerk Nederland in 2004 zorgt voor veranderingen. Dit nieuwe kerkgenootschap betekent onder andere de eenwording van de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerk. Na de landelijke eenwording volgen ook eenwordingen tussen de plaatselijke gereformeerde kerken en hervormde gemeenten in Midden-Delfland. Dit leidt vanaf 2010 tot de vorming van de Protestantse Gemeente Schipluiden, de Protestantse Gemeente Maasland en de Protestantste Gemeente ’t Woudt - Den Hoorn. Een aantal gereformeerde gemeenteleden in Maasland kan zich niet vinden in de fusie en richt in 2014 de Protestantse Gemeente De Magneet op. De Magneet komt samen in de aula van het Lentiz College. Het samengaan van hervormden en gereformeerden zorgt uiteindelijk voor de afstoot van

twee gereformeerde kerkgebouwen. In zowel de Protestantse Gemeente in Schipluiden als in Maasland valt de keuze op de historische hervormde kerk en niet op de nieuwere gereformeerde kerk. Daarom worden de Koningskerk in Schipluiden en de Nieuwe kerk in Maasland verkocht. De Koningskerk krijgt in 2009 een nieuwe bestemming als appartementencomplex [afb. 11]. De Nieuwe kerk wordt in 2018 gesloopt. Tot slot In totaal hebben er zeker 21 kerkgebouwen en kapellen in Midden-Delfland gestaan. Daarvan zijn er nog 10 overgebleven. Sommige daarvan zijn eeuwenoud, anderen zijn pas vijftig jaar oud. De meerderheid is nog als kerk in gebruik, maar er zijn er ook een paar die een nieuwe bestemming hebben gekregen. Zo is het huidige kerkaanbod divers.

11

Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

83

Hoofdstuk 11

Kerkgebouwen en landschap Inleiding Het landschap van Midden-Delfland is bijzonder als eeuwenoud en nog steeds vrijwel onbebouwd gebied. In deze bijlage worden de ontwikkeling van dit landschap en de belangrijkste kenmerken en kwaliteiten ervan beschreven. Dit wordt gedaan met het oog op de relatie die de kerkgebouwen met het landschap hebben. Specifiek wordt er in gegaan op de kerkenpaden die een bijzondere rol vervullen in dit landschap en zeker ook ten opzichte van de kerkgebouwen. Deze rol vormt de basis voor kansen die we zien voor de kerken, mede in relatie tot het landschap in hoofdstuk 7.

84 Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

Ontwikkeling van het landschap Een wandeling door het landschap van Midden-Delfland is een reis door de tijd. De structuur van het gebied is eeuwenoud en er is maar weinig veranderd. De huidige hoofdstructuur is de eeuwen door onveranderd gebleven. Ook de agrarische verkaveling stamt deels nog uit de middeleeuwen. Nog steeds zijn de dorpen kleinschalig en omgeven door het groen. Dat is heel bijzonder, vooral ook omdat het landschap net buiten de gemeentegrenzen wel sterk veranderd is.

aanpassen! zie schets p30 Situatie rond 1900

Westland

aanpassen! zie schets p31

Dat laatste is goed te zien op de twee nevenstaande kaarten. De bovenste is de situatie rond 1900, de onderste de huidige situatie. Binnen de gemeentegrenzen is weinig veranderd. Het landschap is nog steeds groen en wijds. Dit is te danken aan de Reconstructiewet van 1977. De verkavelingsstructuur, het wegennet en de loop van vaarten zijn al eeuwen vrijwel onveranderd. Buiten de gemeentegrenzen is juist in honderd jaar veel veranderd. In 1900 zijn de omliggende steden als Delft en Maassluis klein en omgeven door het groen. Tegenwoordig zijn deze steden zijn juist sterk uitgebreid. Het groen is verdwenen. We kunnen dus o.a. concluderen dat het huidige landschap van Midden-Delfland bijzonder is omdat het vrijwel net zo is als in 1600.

Huidige situatie

Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

85

Paragraaf 11.1

Kerkgebouwen in de landschapsstructuur Inleiding Kerkgebouwen zijn onderdeel van het eeuwenoude gelaagde landschap van Midden-Delfland. Ze staan op de oudste plekken van de nederzettingen en zijn veelal belangrijke centra in de dorpen. Daarmee geven kerkgebouwen karakter en silhouette aan de dorpen. Op een aantal analysetekeningen schetsen we de rol van het kerkgebouwen in het landschap. Achtereenvolgens hebben de tekeningen betrekking op de functionele vlakverdeling, de horizontale lijnen en de verticale lijnen (bakens). In het bijzonder kijken we naar de kerkenpaden die al eeuwen worden bewandeld. Aanvankelijk door scholieren en andere lokale bewoners, op weg van huis naar school en de kerk, vandaag de dag vooral door wandelaars.

86 Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

Functiekaart : vlakken Op deze functiekaart krijgen de verschillende stedenbouwkundige functies een eigen kleur. Te onderscheiden zijn: bebouwing (rood), kassen/industrie (grijs) en landschap (groen). Daarnaast zijn de belangrijkste (water)wegen en de huidige gemeentegrenzen weergegeven. Midden-Delfland valt op als groene enclave ingeklemd tussen de omliggende steden Delft, Vlaardingen, Maassluis, Schiedam en de kassen van Westland. De kleinschaligheid van de dorpen in dat groene landschap valt in het bijzonder op. De kerktorens markeren de dorpen temidden van dit open landschap.

Vlakken

Westland

meer nadruk op kleurvlakken. Rest ondergeschikt en dus lichter ein zetten. Minaretten eruit!

bebouwing

landschap

kassen / industrie

Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

87

Landschappelijke structuren: horizontale lijnen Op deze kaart wordt de ruimtelijke hoofdstructuur van de gemeente geschetst. Deze bestaat voornamelijk uit waterwegen, (snel) wegen en dorpen. De huidige hoofdstructuur van de gemeente Midden-Delfland is als een ketting met kralen. Hierin zijn de Gaag met naastgelegen weg de ketting en zijn de drie dorpen, Den Hoorn, Schipluiden en Maasland de kralen. De Gaag is dé verbinding tussen de grachten van de Delftse binnenstad (via de Buitenwatersloot) en de sluis van Maassluis, die uitmondt in de Nieuwe Waterweg.

De Gaag

88 Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

Den Hoorn heeft als enige dorp een assenkruis. Hier doorsnijdt een tweede weg (vanaf De Lier) het dorp. De gemeente wordt doorkruist door de recent aangelegde verdiepte snelweg A4 (gele stippellijn). De A20 vormt de gemeentegrens aan de zuidwestzijde. De meeste kerkgebouwen liggen in de dorpen en vormen daarmee de markereing van de kralen langs de Gaag. Op Hodenpijl vomt hierop een verbijzondering: deze kerk ligt vrij in het landschap maar wel als extra pareltje aan de Gaag.

Lijnen

Westland

Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

89

Bakens: verticale lijnen

Westland

90 Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

't Woudt

Bakens : verticale lijnen Op deze kaart zijn alle torens in het landschap weergeven in en rondom de gemeente Midden-Delfland.

Schiedam (Grote Kerk). De skyline van de grote steden wordt daardoor maar voor een klein deel door kerktorens bepaald. De woontorens hebben daarin (inmiddels) een veel groter aandeel.

Voor de torens geldt hier in algemeenheid dat ze minimaal vijftig meter hoog moeten zijn om op de kaart te worden opgenomen. Voor de religieuze bakens, de kerktorens en minaret, is een uitzondering gemaakt. Deze zijn ook weergeven als ze lager dan vijftig meter zijn.

Uit deze kaart kunnen we ten aanzien van de kerkenvisie de volgende conclusies trekken: In Midden-Delfland staan geen hoge torens. De lagere kerktorens in het gebied leveren geen noemenswaardig bijdrage aan de skyline van het omliggende gebied.

In algemene zin valt op dat de meeste bakens in de grote steden liggen, met name in Delft. In Midden-Delfland bevinden zich alleen maar kerktorens van minder dan vijftig meter.

Binnen de gemeentegrenzen zijn de kerktorens echter juist heel belangrijk voor het landschappelijke silhouet als enige bakens in het landschap.

Bijzonder is dat er eigenlijk vrij weinig kerktorens zijn in de omgeving. Zo telt bijvoorbeeld een grote stad als Delft maar zeven kerktorens. En echt hoge torens zijn helemaal zeldzaam. Deze staan alleen in Delft (Oude Kerk, Nieuwe Kerk en Maria van Jessekerk), Maassluis (Groote Kerk) en

Opvallend genoeg zijn hoge torens wel prominent zichtbaar vanuit de gemeente. Het grote contrast tussen de steden met hoge torens en het lage, onbebouwde landschap van Midden-Delfland is zo groot, dat de torens uit de buurgemeenten juist heel erg opvallen.

Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

91

Paragraaf 11.2

Kerkenpaden Inleiding In Midden-Delfland liggen eeuwenoude voetpaden dwars door het landschap. Dit zijn de zogenaamde kerkenpaden. Bewoners van de verschillende buurtschappen en boerderijen gebruikten deze paden om naar de kerk of school in één van de dorpskernen te lopen. In de huidige gemeente bevinden zich drie van deze historische dorpskernen met kerk en school. Het gaat om Maasland, Schipluiden en ’t Woudt. De oudste paden stammen uit de twaalfde eeuw. De kerkenpaden worden al in 1712 nauwkeurig op kaart getekend door Nicolaes Cruquius. Historicus Jacques Moerman en Henk Groenendaal raakten jaren geleden gefascineerd door de kerkenpaden en hebben er nader onderzoek naar gedaan. Mede door hun enthousiasme gaat het Voddijkpad weer open in 2006. Bij de aanleg in de twaalfde eeuw zijn de gemeenschappen klein. Iedereen kent elkaar en gaat naar dezelfde

92

Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

kerk. In de Middeleeuwen is er immers maar één kerk, de katholieke kerk, want protestanten zijn er nog niet. Men loopt naar de kerkgebouwen in Maasland, Schipluiden en 't Woudt. Ook scholieren maken gebruik van de paden op weg naar school. Sommigen lopen wel een uur of twee uur over de paden, die lang niet altijd goed begaanbaar zijn. Soms moeten de kleintjes op de rug bij de groten. Het was dus soms echt afzien.

boerderij op de voormalige kastee De Voddijk dateert uit het midden van de twaalfde een verbinding van de Voddijk naa Bijzonder is dat er nog steeds een aantal van deze eeuw. Toen het krekenstelsel van het van riviertje de Lee paden aanwezig is. Sommige deze paden volpad eindigde bij de Achtermolen o gendefinief de waterwegen Vlaardingsekade (Lier) rond 1200 was (Gaagpad, afgedamd, verloor Commandeurskade), maar de meeste padenHodenpijlse molen, een van de twe deze dijk haar en waterkerende funce. Vanaf het eind liggen dwars door het landschap en zijn gewoon van de derende eeuw was de Voddijk de kortste de kortste route naar de kerk. De kerkenpaden van de Hodenpijlse Polder (nu Klaa route tussen de ‘t Woudt Schipluiden zijnkerken tot in devan twintigste eeuw en in gebruik geweest kerk-en schoolgang. de jaren zeventig en hee de dijkvoor dedenevenfunce van In kerkenpad. In Engelbrechtspolder). Ten oosten v van de vorige eeuw is er opnieuw belangstelling de loop van deontstaan vijiende eeuw kwam er nabij de voor de paden voor recreatie. Sindsdien verbond een voetpad met planken boerderij op dezijnvoormalige kasteelwerf Hodenpijl (delen van) kerkenpaden opnieuw aangelegd. een verbinding van de Voddijk naar de Zijdekade. Dit(de sppellijn op de kaart van Krui In dit hoofdstuk meer informatie over de kerkenpapad eindigde bij de Achtermolen of Kleine den.

Welke kerkenpaden zijn er nog? Hoe liepen de Hodenpijlse molen, een van twee watermolens kerkenpaden op dede kaarten van Cruquis? Daarnaast wordenPolder er twee kerkenpaden van de Hodenpijlse (nu Klaas in het bijzonder uitgelicht. Het gaat om het Doelpad bij Maasland, dat is Engelbrechtspolder). Ten oosten van de Voddijk beschreven door schrijver Maarten 't Hart en over de verbond een voetpad met'tplanken over de sloten Voddijk tussen Woudt en Schipluiden. (de sppellijn op de kaart van Kruikius) de

verzoekschri aan het Hoogheemraadschap van Delfland voor een bijdrage in de onderhoudskost ondertekenden, waren: Leendert Phillips Qualm, Arij van der Vaert, Gijsbregt Suytgest (tekende m een merk), Abram Arense Lughgheit, A.A. Kleijwegt, Pieter Vermeer, Dirck Japick de Ho (tekende met een merk), Arij Japick de Hogh, Arij Filipse Qualm en Arij Cornelisz. Houwert. De boer die met een merk tekenden, konden niet schrijve De bekosging van het onderhoud van kaden en bruggetjes, die ook een funce als openbaar voetpad hadden, speelde in meer polders in Midden-Delfland. In de loop2023 van de twingste ee Kerkenvisie Midden-Delfland 93 boerderijen die in dit deel van de polder bijna (na 1950) verviel het vaste gebruik van de paden

Huidige kerkenpaden Vandaag de dag zijn er zeker vijf kerkenpaden te bewandelen. Namelijk de Voddijk tussen Schipluiden en ’t Woudt, de Zuidkade vanuit het zuiden naar Schipluiden, het Kralingerpolderpad tussen de Lier en Maasland, Het Doelpad vanaf de Zuidkade naar Maasland en het Dijkpolderpad tussen Maassluis en Maasland. Lopend over een kerkenpad is de historie van dit poldergebied ten volle te ervaren. De routes gaan dwars door het grasland, soms op een verhoogde wal, soms even over een smal bruggetje over een sloot. Zo is de weidsheid van het landschap te goed te voelen en waant men zich terug in de tijd.

Nog bestaande (delen van) kerkenpaden uit de middeleeuwen (*bij benadering)

94 Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

Kerkenpaden op de Atlas van Delfland van Cruquis uit 1712

Atlas van Delfland, Kruikius 1712.

Atlas van Delfland, Kruikius 1712.

De kerk dé plek voor publieke zaken, meer dan alleen religieuze plek.

Brug over de A4 waar vroeger het kerkenpad liep. - 10 -

-6-

Atlas van Delfland, Kruikius 1712. Atlas van Delfland, Kruikius 1712. - 26 -

Atlas van Delfland, Kruikius 1712. - 28 -

Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

95

Oorspronkelijk liep het Doelpad in de Commandeurspolder door tot bijna aan de kerk van Maasland. Het pad staat op de kaart van Floris Balthasarsz. van Berckenrode (1611) en komt ook Het Doelpad voor op de kaart van Kruikius (1712). laat de Schrijver Maarten ’t Hart uit Maassluis steeds groeit er speenkruid langs de sloten en de hoofdpersoon in zijn boek ‘Een vlucht regenwuleerste paardebloemen komen op. Zo ver ik kijken Het Doelpad was heel lang een zandpad. Dit pen’ over het Doelpad in Maasland lopen. Het kan zie ik kieviten die bedrijvig rondlopen of snel betekende dat het pad werd onderhouden met is een kaarsrechte weg naar de Oude kerk in overvliegen. En bij haast elk gedeelte van onze zand, sintels, as, schelpen en puin. Omstreeks 1932 Kwakelbrug naar het Doelpad. Maasland. tocht worden we begeleid door hoog in de lucht werd het pad betegeld met grijze betontegels. Het en soms zelfs vrij laag vliegende en tegelijkerijd pad is slechts één tegel breed (ca. de 30ruwe, cm). Bij het scheldende het land in deDe Commandeurspolder ‘’Achter mijn moeder wandel ik over grutto's. koeien staren ons aanvaak als te nat en aanbrengen vandie deeen tegels werklozen dan liep men de Trekkade. HetinDoelpad is nu een vuilwitte tegels rechtwerden pad vormen door we voorbijgaan, somsvia lopen ze een eindje onze ingezet. De gemeente haddefinancieel belang bij de richting, het weiland.

Soms worden tegels onderbroken schudden dan hun koppen en kijken vergeliefde recreaeve route door de polder. door twee naast elkaar planken over een verharding van het pad.liggende Zij betaalde namelijk een baasd naar ons alsof ze nog nooit mensen gezien Er zijn twee fraaie beschrijvingen bekend van het sloot, planken die een enkele keer zelfs aanvoor één hebben. vergoeding, zogenoemd ‘klompengeld’, het scholieren. zijde een leuning dragen. Bij het gaan de 'Zou jegebruik bang zijnvan voor deDoelpad koeien alsdoor je alleen was?' De eerste kinderen die meer dan vier kmtegelpad van de school vanmoeder. Annie van Zwarte Wout en de tweede van vele prikkeldraadversperringen, die ieder een deel vraagtismijn woonden. Deze vergoeding verviel toen het Doelpad Maarten ’t Hart. van de tocht markeren, over in houten, bruinge'Nee,' zeg ik. en Dijkpolderpad werden verhard. ’s Winters was teerde hekjes die haast altijd schuin hangen zodat ze vanzelf achter ons dichtklappen als wij voorbijgaan. Het overvloedige zonlicht op de weilanden geeft me het gevoel dat het al zomer is. Nog

96 Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

'Je moet elke dag over dit pad lopen, zul je voorzichtig zijn bij de sloten?' 'Ja,' zeg ik. [...]’’

-8-

Opening van de Voddijk in 2006.

De Voddijk De Voddijk is sinds 2006 weer open dankzij de inzet van enthousiaste vrijwilligers. Nieuwe vlonders en medewerking van boeren maakten het pad weer toegankelijk voor wandelaars. Overigens is het pad aleen toegankelijk buiten het vogelbroedseizoen. Dit kerkenpad dateert uit het midden van de twaalfde eeuw. Het is de korste route tussen de kerken van 't Woudt en Schipluiden. Daarnaast is het pad gebruikt door de bewoners van de boerderijen in het gebied en door handwerks- en handelslieden.

In het archief van het Hoogheemraadschap van Delfland bevinden zich enkele stukken uit 1721 over het onderhoud van de Voddijk. In die stukken staat dat de kosten voor het onderhoud van het pad voor een deel werden betaald door de ambachten Hodenpijl en Schipluiden en voor een deel door de boeren. Het ging dan met name over de planken met leuningen die als vlonders dienden over de sloten. Een leuk detail is dat het stuk is ondertekend door alle boeren, maar dat sommigen niet konden schrijven en volstaan met een merk als handtekening.

Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

97

Paragraaf 11.3

Beleid en kwaliteiten landschap Inleiding Dat Midden-Delfland een groen gebied is gebleven is mede te danken aan de aanwijzing tot Rijksbufferzone in 1958 en de Reconstructiewet uit 1977. Hierin is het landschap van Midden Delfland aangewezen als beschermd gebied om de openheid van het gebied te bewaren. Dit heeft voorkomen dat het landschap van Midden-Delfland verder is bebouwd. Om de kwaliteiten ook voor de verdere toekomst te behouden worden verschillende beleidsmatige initiatieven genomen. Twee daarvan behandelen we in deze paragraaf. Noemenswaardig is ook de visie Vitale Dorpen uit 2009, waarin aandacht is voor de kwalitiet, de lokale economie, het wonen en de identiteit van de de dorpen buurtschappen van Midden-Delfland. Landschapsontwikkelingsplan De gemeente Midden-Delfland heeft in 2005 een toekomstvisie opgesteld voor het landschap van

98 Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

Midden-Delfland tot 2025. Dit Landschapsontwikkelingsplan (LOP) brengt de huidige kwaliteiten van het landschap in kaart en laat zien welke daarvan in stand gehouden of versterkt moeten worden. Opvallend genoeg maken kerkgebouwen geen onderdeel uit het LOP: ze worden daarin zelfs niet genoemd. Alleen de historiciteit van sommige kerkgebouwen en hun centrale positie in de dorpen zou een vermelding niet meer dan logisch hebben gemaakt. Er ligt daarom een taak voor deze kerkenvisie om een verbinding te leggen tussen het landschap en de kerkgebouwen. Daarom is het van belang om eerst de kern van het LOP kort uiteen te zetten. Kern Landschapsontwikkelingsplan In het LOP wordt Midden-Delfland dé groene binnentuin van de zuidvleugel van de Randstad genoemd. De belangrijkste kwaliteit van het gebied is dat ze binnen handbereik ligt van de

1600

1700

1

2

1600 1600

1700 1700

1900 1900 1. Gelaagd landschap Het landschap is in eeuwen ontwikkeld is en heeft een middeleeuwse verkave1900 1600 1900 Bakens ling, oude veendijken en monumentale 1900 molens en boerderijen.

2000 2000

3

2. Argrarisch landschap Het landschap is al eeuwenlang een agrarisch productiegebied.

1700 Huidige situatie Bakens 2000

Den Hoorn

4

3. Landschap van verre zichten Dit is een open landschap met wijdse vergezichten. Dat in een sterk contrast met omliggende stedelijke omgeving.

Delft

5

6

De Lier Schipluiden

Maasland

Vlaardingen

Maassluis

4. Prachtige dorpen In het landschap bevinden zich prachtige dorpen met elke een eigen karakter: het meer voorname Maasland met een haast kleinstedelijke allure, het dorpse Schipluiden en het dorpje ’t Woudt dat dobbert in de ruimte.

5. Stad als lijst van het landschap Overal in het landschap zijn de torens van de stad te zien. De stad fungeert als een lijst om het landschap van Midden-Delfland.

6. Water als bindmiddel tussen land en stad. Het water vormt ‘het bloed van Midden-Delfland’ dat stad en land met elkaar verknoopt.

Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

99

stad. Midden-Delfland is een gebied waar je vanuit de stad binnen 30 fietsminuten ‘buiten’ bent. Het is een gebied waar je 'stedelijke gebieden vol reuring treft naast gebieden waar je wolkenluchten ziet overdrijven, de wind door je haren voelt waaien, waar je rust en ruimte vindt.' Daarmee is Midden-Delfland heel erg belangrijk voor de leefbaarheid van de stad. Tegelijkertijd is Midden-Delfland een agrarisch productielandschap. Dit landschap heeft voordeel van de nabijheid van de stad, als afzetmarkt voor voedsel met een meerwaarde. Er is dus volgens het LOP een positieve wederkerigheid tussen land en stad: 'het land is het goud van de stad en tegelijkertijd voegt de nabijheid van de stad extra mogelijkheden aan het land toe.' Kernkwaliteiten Uit het LOP halen we zes kernkwaliteiten, die het gebied kwalificeren. Deze zes kwaliteiten zullen we verderop in deze kerkenvisie verbinden aan de kerkgebouwen. De kernkwaliteiten zijn op de vorige pagina in beeld gebracht. Bijzonder provinciaal landschap De Provincie Zuid-Holland heeft Midden-Delfland op 14 november 2017 aangewezen als een Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) op basis van de Natuurwet en het bidbook Bijzonder Provinciaal Landschap. Bij de aanwijzing van het BPL heeft

100 Kerkenvisie Midden-Delfland 2023

de provincie een ontwikkelopdracht meegegeven ten aanzien van de stedelijke context en de sturing en borging van de ruimtelijke kwaliteit. Gezamenlijk zetten overheden en gebiedspartijen zich in voor behoud en ontwikkeling van het BPL en geven zij het landschap meer betekenis en waarde voor de inwoners in de omgeving. Deze partijen zijn negen gemeenten (Delft, Lansingerland, Maassluis, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Westland), het Hoogheemraadschap van Delfland, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, het Zuid-Hollands Landschap, de Midden-Delfland Vereniging en LTO Noord afdeling Delflands Groen. Het doel van de samenwerking is om het landschap tussen de steden te beschermen en te ontwikkelen, door uitvoering en concretisering van de doelen uit de visie op het BPL. De bestuurders stelden het gezamenlijk toekomstbeeld voor het BPL vast (zie naastgelegen afbeelding). Dit vormt de input voor de omgevingsvisies van de gemeentelijke deelnemers. De visie is uitgewerkt in vijf thema’s: - ruimtelijke kwaliteit, - duurzame landbouw, - biodiversiteit, - bekendheid en recreatie, - water en klimaat. Hoe en waar er kansen liggen voor de kerkgebouwen, ontdekken we in hoofdstuk 7.