15 Voorjaarsbrief GR GGD en VT 2022 (tbv begr. 2023).pdf

Voorjaarsbrief 2022 ten behoeve van de Begroting 2023 van de Gemeenschappelijke Regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden

Vastgesteld in de vergadering van het Algemeen Bestuur van 11 februari 2022

AB GR 2022/008

Pagina 1 van 42

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ................................................................................................................... 1 1. Inleiding .................................................................................................................... 2 1.2 Globale Verkenning bezuinigingsmogelijkheden ............................................................. 2 1.3 Stand van zaken algemene onderwerpen zienswijzen ..................................................... 3 1.4 Evaluatie Gemeenschappelijke Regeling ....................................................................... 3 1.5 Wijziging Wet gemeenschappelijke regelingen ............................................................... 3 1.6 Indexering en ontwikkeling CAO .................................................................................. 4 1.7 Evaluatie nieuwe systematiek toeslag bedrijfsvoeringskosten .......................................... 4 1.8 Gemeenteraadsverkiezingen ....................................................................................... 4 2. Ontwikkelingen en begrotingsuitgangspunten regionale GGD-taken ................................... 5 2.1 Introductie ...............................................................................................................

5 2.2 Voorjaarsbrief 2022 en zienswijzen begroting 2022 ....................................................... 5 2.2.1 Terugblik Voorjaarsbrief 2022 .................................................................................. 5 2.2.2 Verwerking zienswijzen begroting 2022 ..................................................................... 5 2.3 Visie GGD Haaglanden 2030 ....................................................................................... 6 2.4 Uitdagingen op het gebied van de publieke gezondheid .................................................. 7 2.4.1 Gevolgen van COVID-19 op de Publieke Gezondheid ................................................... 8 2.4.2 Infectieziektepreventie en -bestrijding...................................................................... 11 2.4.3 Gezonde leefomgeving ........................................................................................... 11 2.4.4 Forensische geneeskunde ....................................................................................... 16 2.4.5 Toezicht op de kinderopvang ................................................................................... 16 2.5 Financiële-/ bedrijfsmatige ontwikkelingen .................................................................. 17 2.5.1 Uniforme werkwijze Areaal/inwonersaantallen ...........................................................

17 2.5.2a Correctie aantallen (productie) en tarieven Toezicht kinderopvang ............................. 18 2.5.2b Correctie aantallen (productie) en tarieven Lijkschouw ............................................. 18 2.5.3 Overige ontwikkelingen .......................................................................................... 19 2.5 Inschatting budgettaire consequenties ........................................................................ 20 3. Ontwikkelingen en begrotingsuitgangspunten Veilig Thuis ............................................... 24 3.1 Introductie .............................................................................................................. 24 3.2 Bedrijfsmatige ontwikkelingen .................................................................................... 24 3.3 Regiovisie en ketensamenwerking .............................................................................. 28 3.4 Kwaliteitsimpuls VTH ................................................................................................ 32 3.5 Werving en behoud personeel .................................................................................... 33 3.6 Informatievoorzienig en ICT....................................................................................... 34 3.5.

Totaaloverzicht budgettaire consequenties.................................................................. 37 4. Algemene begrotingsuitgangspunten ............................................................................ 38 4.1 Kaderbrief gemeenschappelijke regelingen Haaglanden ................................................. 38 4.1.1. Mogelijke besparingen ........................................................................................... 38 4.1.2 Indexering ............................................................................................................ 38 4.1.3 Risico’s en weerstandscapaciteit .............................................................................. 39 4.1.4. Maatschappelijk verantwoorde inkoop ..................................................................... 39 5. Indicatie financiële gevolgen voor gemeenten ................................................................ 40

1. Inleiding Ter voorbereiding op het opstellen van de Programmabegroting Gemeenschappelijke Regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden 2023 (hierna: GR) wordt hierbij de Voorjaarsbrief Begroting 2023 aangeboden aan de deelnemende gemeenteraden. In de brief worden de ontwikkelingen en uitgangspunten geschetst, die naar inzicht van GGD Haaglanden en Veilig Thuis Haaglanden van belang zijn bij de voorbereiding van het opstellen van de begroting. Er zijn een aantal voorstellen opgenomen waarvan wordt aangegeven wat de financiële consequenties zijn voor de begroting op totaalniveau en ook is een vertaling naar de impact voor de deelnemersbijdrage per gemeente opgenomen (zie hst. 5). De Voorjaarsbrief geeft de raden van de deelnemende gemeenten actueel inzicht in de beleidsmatige en financiële ontwikkelingen in de taken van de GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden (GR). In de brief legt het GR-bestuur kaderstellend uitgangspunten vast voor de vertaling naar de GR-begroting. De ontwikkelingen beïnvloeden op onderdelen ook het financieel perspectief van het lopende jaar. Naar aanleiding daarvan wordt tegelijk met de ontwerpbegroting 2023 een voorgenomen begrotingswijziging 2022 opgesteld binnen de kaders van deze Voorjaarsbrief.

1.2 Globale Verkenning bezuinigingsmogelijkheden

In de zienswijzen van de gemeenteraden bij de begroting 2022 is gevraagd om een onderzoek naar besparingsmogelijkheden in de begroting en meerjarenramingen. Ook in de regionale Kaderbrief 2023 voor de gemeenschappelijke regelingen in Haaglanden is het verzoek opgenomen om in de volgende begroting aan te geven of het bestuur bereid en in de gelegenheid is om besparingsmogelijkheden te formuleren. Hoewel de GR een globale verkenning heeft uitgevoerd vindt het bestuur het op dit moment gezien alle ontwikkelingen en opgaven legitiem om niet te bezuinigingen en een uitzondering voor de uitvoering van deze taken te maken op de bezuinigingsopdracht die aan alle GR’en in de Haaglandenregio is verstrekt. De coronacrisis heeft Nederland laten zien hoe belangrijk een sterke publieke gezondheid is. Naast de forse inzet in het kader van de coronabestrijding staat de GGD voor een minstens even belangrijke, minder zichtbare publieke taak: het bewaken, beschermen en bevorderen van een gezonde en veilige leefomgeving voor alle inwoners. De coronacrisis heeft een grote impact op de publieke gezondheid. Naast de druk op de zorg en de ziektelast door het virus zelf zijn er veel gerelateerde gezondheidsproblemen die ervoor zorgen dat gezondheidsverschillen groter worden.

Het AB van de GR GGD en VT Haaglanden heeft aangegeven te erkennen dat er een belangrijke rol ligt voor de GGD in het tegengaan van de gevolgen voor de publieke gezondheid door de crisis. Deze opgave maakt het niet opportuun om te bezuinigingen op taken of taakuitvoering van GGD Haaglanden. Zoals gemeld in de bestuursrapportages van 2021 is de werkdruk bij Veilig Thuis Haaglanden hoog en is het een uitdaging om de wettelijke taken op een goede manier en binnen de afgesproken termijnen uit te voeren. Er wordt hard gewerkt aan het op orde brengen van de basis, onder andere door in het primair proces de capaciteit van de professionals op het juiste niveau te krijgen en te houden en in de ondersteuning door bijvoorbeeld de managementinformatie beter te ontsluiten door middel van dashboards. De begroting bestaat voor uit grootste deel uit personeelskosten. Het inkrimpen van het personeelsbestand is niet wenselijk en ook in combinatie met het verminderen van het takenpakket op dit moment niet mogelijk zonder vertraging in het afhandelen van adviezen en meldingen en oplopende wachtlijsten. Als op termijn de ketensamenwerking goed functioneert en er minder meldingen en adviezen afgehandeld hoeven te worden door Veilig Thuis, leidt dit via de huidige financieringssystematiek tot een lagere begroting (en daarmee lagere deelnemersbijdragen) voor Veilig Thuis Haaglanden.

Uit de globale verkenning naar bezuinigingsmogelijkheden die is uitgevoerd is gebleken dat er nauwelijks besparingsmogelijkheden te realiseren zijn zonder directe impact op de doelen die we willen bereiken. De mogelijkheden die er zijn zullen benut worden om de noodzakelijk geachte intensiveringsvoorstellen zoveel mogelijk binnen de begroting op te kunnen vangen. Gezien de financiële situatie bij de deelnemende gemeenten is de inzet van het bestuur om de deelnemersbijdragen te stabiliseren.

2

1.3 Stand van zaken algemene onderwerpen zienswijzen De raden van de deelnemende gemeenten stellen elk een zienswijze op bij de jaarlijkse ontwerpbegroting. Daarin zijn onderwerpen opgenomen die betrekking hebben op de GGD en Veilig Thuis Haaglanden, maar ook een aantal onderwerpen die betrekking hebben op het functioneren van de GR in het algemeen. In deze paragraaf zal een beknopte toelichting gegeven worden op de stand van zaken van deze onderwerpen. In de hoofdstukken van over GGD Haaglanden en Veilig Thuis Haaglanden wordt nader ingegaan op de specifieke zienswijzen over de GGD en Veilig Thuis. 1. Opvolging zienswijzen Dit gaat over de nog openstaande punten uit de zienswijzen bij de jaarstukken 2020. Bij het opstellen van de jaarstukken 2021 wordt opvolging gegeven aan de laatste nog openstaande punten, het kwantificeren van de risico’s en het verder verbeteren van de toelichtingen. 2. Evaluatie GR Het AB heeft op 27 oktober 2021 de definitieve startnotitie “Toekomstgerichte Evaluatie GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden” vastgesteld. Inmiddels is de uitvoering van de evaluatie gestart. Naar verwachting wordt het eindrapport van de evaluatie eind februari beschikbaar gesteld. 3. Gemeentefinanciën en bezuinigingen In de zienswijzen is aangekondigd dat in de Kaderbrief van de colleges voor de Begroting 2023 nader op de bezuinigingsopties wordt ingegaan.

In de Kaderbrief is geen nadere invulling van de opdracht opgenomen. In paragraaf 1.2 is de stand van zaken beschreven. 4. Raadsinformatiebijeenkomst In het najaar 2021 is een raadsbijeenkomst gepland die in het teken staat van de evaluatie van de GR. In het voorjaar van 2022 zal een inhoudelijk raadsbijeenkomst georganiseerd worden over de werkzaamheden van GGD en Veilig Thuis Haaglanden voor de nieuwe gemeenteraden. 5. Toekomstbestendigheid GGD en VT Er zijn diverse verbeteringen doorgevoerd bij beide uitvoeringsorganisaties die de toekomstbestendigheid vergroten. Voor de GGD blijkt dit onder andere uit de implementatie van de Visie 2030, voor VT blijkt het uit de inzet op en uitwerking van de ketenaanpak en de doorontwikkeling van de informatievoorziening. 6. Voortgangs- en sturingsinformatie Er is veel aandacht voor het verder ontwikkelen en ontsluiten naar betrokkenen van voortgangsen sturingsinformatie. 7. Beschikbare middelen Een goede besteding van de beschikbare middelen en bijbehorende budgetbewaking is een basis uitgangspunt van de GR. Sturing vindt plaats via de P&C cyclus. 8. Bestuurswissel Het bestuur treft voorbereidingen voor het overdrachtsdocument en inwerkprogramma voor de bestuurswissel na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022.

1.4 Evaluatie Gemeenschappelijke Regeling

In 2021 is een start gemaakt met de evaluatie van de gemeenschappelijke regeling. Het startdocument “Toekomstgerichte evaluatie van de GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden” is ter zienswijze voorgelegd aan de deelnemende gemeenteraden en met inachtneming van de zienswijzen definitief vastgesteld in oktober 2021. Eind februari 2022 zijn de uitkomsten van de evaluatie gereed en wordt het eindrapport gepresenteerd. In 2022 en verder zullen de uitkomsten geïmplementeerd worden.

1.5 Wijziging Wet gemeenschappelijke regelingen

De wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) wordt gewijzigd met als doel de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen te versterken. De Tweede Kamer heeft in juni 2021 het wetsvoorstel aangenomen. Het wetsvoorstel is ongewijzigd door de Eerste Kamer goedgekeurd. Naar verwachting zullen de statuten van de GR GGD en VT Haaglanden gewijzigd moeten worden om te voldoen aan de gewijzigde Wgr. Het voorstel is om de eventuele statuutwijzigingen die volgen uit de evaluatie mee te nemen in de wijziging ten gevolge van de gewijzigde Wgr.

3

Op deze manier hoeft het uitgebreide besluitvormingstraject voor een statuutwijziging maar éénmaal doorlopen worden.

1.6 Indexering en ontwikkeling CAO

De begroting 2023 zal in aansluiting op de “Kaderbrief begroting 2023 Gemeenschappelijke Regelingen” geïndexeerd worden voor de componenten Loonstijging en Materiële kostenstijging. De indexering gebeurt zoals gebruikelijk op basis van de door het Centraal Plan Bureau gepubliceerde indexcijfers in de Macro Economische Verkenning (MEV) 2022. De huidige CAO Gemeenten die ook van toepassing is op de GR GGD – Veilig Thuis Haaglanden loopt tot 1 januari 2022. Werkgevers en vakbonden hebben een principeakkoord bereikt en zodra een nieuwe CAO Gemeenten is vastgesteld kan de impact voor de GR bepaald worden. Daarbij zal in kaart gebracht worden hoe dit zich verhoudt tot de indexatie zoals opgenomen in de Kaderbrief 2023. In de raamovereenkomst van de GR is vastgelegd dat hogere kosten dan voorzien in verband met een cao-stijging voor rekening komen van de opdrachtgever.

1.7 Evaluatie nieuwe systematiek toeslag bedrijfsvoeringskosten

In oktober 2020 is door het AB een nieuwe systematiek toeslag bedrijfsvoeringskosten vastgesteld. Met daarbij de afspraak dat er in 2022 een evaluatie met een lichte benchmark zal plaatsvinden. Daarnaast is bij de vaststelling afgesproken dat de methodiek in ieder geval voor 3 jaar vaststaat en dat de bedragen jaarlijks opnieuw bepaald worden. In de begroting 2023 zal de systematiek worden toegepast die de afgelopen twee jaar ook gehanteerd is. In 2022 wordt de systematiek geëvalueerd. De evaluatie zal uitgevoerd worden door een onafhankelijke, externe partij. Na afronding van de evaluatie moet bezien worden wat de impact is van de evaluatie op de gehanteerde methode.

1.8 Gemeenteraadsverkiezingen

In maart 2022 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. De GR treft voorbereidingen voor de bestuurswissel die daarop volgt. In de zienswijze bij de begroting 2021 hebben de raden gevraagd om een overdrachtsdossier op te stellen. Dit dossier is in voorbereiding. Voor de nieuwe gemeenteraden die in maart 2022 geïnstalleerd worden zal een raadsinformatiebijeenkomst georganiseerd worden (april of mei 2022) om hen kennis te laten maken met de werkzaamheden van GGD Haaglanden en Veilig Thuis Haaglanden.

4

2. Ontwikkelingen en begrotingsuitgangspunten regionale GGD-taken 2.1 Introductie

Dit hoofdstuk beschrijft een aantal inhoudelijke en financiële-/bedrijfsmatige ontwikkelingen. Ze hebben betrekking op de regionale taken van de GGD. Eén of meerdere van deze ontwikkelingen kunnen dan ook effect hebben op het ontwerpjaarprogramma en de programmabegroting 2023.

2.2 Voorjaarsbrief 2022 en zienswijzen begroting 2022 2.2.1 Terugblik Voorjaarsbrief 2022

De vorige voorjaarsbrief beschreef ontwikkelingen die op verschillende manieren impact hebben gehad op de programmabegroting 2022 van de GGD. Zo beschreef de Voorjaarsbrief (VJB) 2022 de grote impact die COVID-19 heeft op GGD Haaglanden. Deze impact zal naar verwachting niet op korte termijn verdwijnen. De extra en intensievere inzet van beleidsadvisering, gezondheidsbevordering, epidemiologie en leefomgeving op dit onderwerp zal ook in 2023 nodig zijn. Verder kwam de belangrijke rol van de GGD voor een gezonde (fysieke) leefomgeving in de Voorjaarsbrief 2022 aan de orde. Deze komt ook terug in de Voorjaarsbrief 2023.

2.2.2 Verwerking zienswijzen begroting 2022

De verschillende raden van de gemeenten in de regio stellen elk een zienswijze op over de jaarlijkse ontwerpbegroting. Voor de begroting 2022 zijn voor de GGD zes punten van aandacht benoemd, die hieronder aan de orde komen. 1) Uitvoeringsrol gezonde preventie in visie De (uitvoerings-) rol zal de GGD meenemen in de implementatie van de visie. 2) Doelmatigheidsonderzoek Het doelmatigheidsonderzoek heeft geleid tot keuzes met betrekking tot de inzet voor epidemiologie en gezondheidsbevordering. Een onderzoek naar hoe het benchmark-gemiddelde budgetneutraal kan worden benaderd heeft de GGD nog niet uitgevoerd. 3) Resultaatgericht werken De GGD geeft vorm aan resultaatgericht werken via 4- en 8-maandsrapportages en heeft in de vormgeving van de begroting een slag gemaakt die bijdraagt aan de doorontwikkeling van resultaatgerichte sturing. 4) Datadiefstal GGD-systemen De GGD heeft zijn ondersteuning op het gebied van ICT, informatieveiligheid, privacy en financiën ingelicht over alle belangrijke facetten rondom de datadiefstal. Inmiddels is het onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens afgerond. Via een raadsbrief zijn de gemeenteraden hierover geïnformeerd. In 2022 zal een project starten voor de implementatie van NEN-7510, waarvoor de GGD voornemens is een projectmanager voor de duur van ongeveer 1,5 jaar aan te stellen.

5) Corona steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl Met elke gemeente zijn gesprekken gevoerd over de inzet van deze middelen. Op basis van deze gesprekken heeft GGD Haaglanden afspraken gemaakt over de inzet hiervan. 6) Lijkschouw Dit punt komt aan de orde in paragraaf 2.5.2.

5

2.3 Visie GGD Haaglanden 2030 Vanuit de wettelijke taken bewaakt, beschermt en bevordert GGD Haaglanden nu en in de toekomst de publieke gezondheid. GGD Haaglanden heeft vijf ambities onderscheiden in de Visie 2030. Vanuit de benoemde uitgangspunten (werken vanuit positieve gezondheid, werken met een integrale blik aan preventie) en de kernwaarden (toegewijd, deskundig, proactief, onafhankelijk) wordt invulling gegeven aan deze ambities. i. ii. iii. iv. v.

Voorvechter gelijke kansen op een goede gezondheid Adviseur voor een gezonde leefomgeving Regionale partner acute problemen publieke gezondheid Veilig vangnet waar dat (nog) ontbreekt Deskundige, proactieve organisatie

De GGD is op dit moment bezig met de implementatie van deze visie. De stappen van de implementatie zijn in de Verkenning van de Voorjaarsbrief 2023 geschetst. Een onderdeel van deze implementatie is om de koppeling tussen de taken binnen de GR en de verschillende ambities uit de visie zichtbaar te maken in de GR-begroting 2023. De afgelopen periode is geïnventariseerd of en hoe de verschillende taken bijdragen aan de ambitie en ook de speerpunten van de ambities. De uitkomsten hiervan zijn opgenomen in onderstaand overzicht. Dit overzicht is niet uitputtend en vooral bedoeld om inzicht te geven in de nadere uitwerking die momenteel plaatsvindt. De invulling van de vijfde ambitie is niet opgenomen in het overzicht, omdat dit een generieke ambitie is die geen betrekking heeft op wat de GGD doet, maar over hoe de GGD de taken uitvoert. In de begroting zal een vervolgstap worden gemaakt in de koppeling tussen taken en ambities. Momenteel kent de begroting een opbouw waar bij elke taak de volgende drie vragen worden beantwoord: 1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we daarvoor doen? 3. Wat zetten we daarbij in? In de begroting 2023 voegen we daar de volgende vraag aan toe: 4. Wat draagt deze taak bij aan de Visie 2030? In deze nieuwe paragraaf zal dan worden ingegaan op hoe de taak bijdraagt aan de visie, de ambities en de speerpunten van de ambities.

6

2.4 Uitdagingen op het gebied van de publieke gezondheid Op het gebied van de publieke gezondheid zijn momenteel diverse ontwikkelingen gaande. Een aantal landelijke ontwikkelingen is of wordt de komende jaren van invloed op de GGD. Zo heeft demissionair staatssecretaris Blokhuis, mede in reactie op de notitie ‘Versterking van de publieke gezondheid’ van het Verwey-Jonker Instituut, een kamerbrief uitgebracht met bouwstenen voor een fundament onder het toekomstig preventiebeleid. Het is aan het nieuwe kabinet om op basis van de geschetste bouwstenen besluiten te nemen over een verdergaande inzet op preventie en gezondheidsbevordering en de daarvoor benodigde financiering. In het regeerakkoord is onder andere opgenomen dat de publieke gezondheid wordt versterkt (inclusief pandemische paraatheid).

7

Ook komt er meer aandacht voor preventie en een gezonde leefstijl van jongs af aan. Voor het Preventieakkoord wordt t/m 2025 landelijk jaarlijks €60 miljoen gereserveerd. Daarnaast is in 2020 de Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 gepubliceerd. De onderwerpen uit deze nota vormen een basis voor beleid rondom publieke gezondheid. Het Algemeen Bestuur (AB) GGD en VT Haaglanden heeft, begeleid door Andersson EIffers Felix, aan deze nota in juli 2021 een verdiepende sessie gewijd. Aanbevelingen uit deze sessie geven een goede aanzet voor meer inhoudelijke besprekingen in het AB. Dit is ook een aandachtspunt in de evaluatie van de GR. Ook wet -en regelgeving van de nationale overheid, zoals het in werking gaan van de Omgevingswet in 2022, hebben grote invloed op de werkzaamheden van de GGD. Tot slot speelt COVID-19 nog steeds een grote rol in het bepalen van de werkzaamheden van de GGD.

2.4.1 Gevolgen van COVID-19 op de Publieke Gezondheid

Sinds begin 2020 staat het werk van GGD Haaglanden voor een groot deel in het teken van de bestrijding van COVID-19. Dit gaat door, maar op dit moment is onduidelijk hoe lang. Wel is duidelijk dat hoe langer de COVID-19 pandemie duurt, hoe groter de gevolgen voor de gezondheid van de inwoners in de regio Haaglanden zijn. Enerzijds betreffen deze gevolgen de directe impact van het virus op de gezondheid van mensen en de belasting van de zorg. Anderzijds zorgen de opleving van het virus en de maatregelen die getroffen worden om de pandemie te bestrijden, voor een bedreiging voor de volksgezondheid van met name kwetsbare groepen in de samenleving. Uit de speciale Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) van het RIVM (november 2020) blijkt dat COVID-19 negatieve invloed heeft op de toekomstige volksgezondheid. De belangrijkste inzichten zijn: -

Meer druk op de gezonde leefomgeving Generatiekloof wordt groter Grote gezondheidsverschillen Zorg en ondersteuning voor zelfstandige thuiswonende ouderen is lastiger Roken en overgewicht nemen toe Angst, somberheid en eenzaamheid nemen toe

De GGD speelt sinds de start van de pandemie, naast de bestrijding van het virus, ook een belangrijke rol om deze negatieve ontwikkelingen tegen te gaan. In de Voorjaarsbrief 2022 zijn drie scenario’s voorgelegd met betrekking tot de tijdelijke extra inzet op de taken Gezondheidsbevordering en Epidemiologie. Het AB heeft tijdens zijn vergadering op 11 februari 2021 gekozen voor scenario Midden: signaleren, aanjagen & prioritair uitvoeren. Hierna schetsen we deze nogmaals kort, inclusief een nadere uitwerking van de activiteiten van Epidemiologie hiertoe. Inzet ten behoeve van de gezondheidsgevolgen van Corona - Gezondheidsbevordering De GGD verwacht dat langere inzet nodig is om kwetsbare groepen zoals ouderen, jongeren en mensen met een lage sociaaleconomische status te bereiken en impact te hebben. Voor een duurzame impact verwacht de GGD in ieder geval drie jaar nodig te hebben, dus de jaren 2021, 2022 en 2023. Vanuit het reguliere lokaal gezondheidsbeleid zal een deel van de inzet worden ingevuld. Voor een stevigere aanpak is extra financiering nodig. Het AB heeft gekozen voor het scenario waarin de GGD signaleert en aanjaagt. Daarnaast voert de GGD op beperkte schaal activiteiten uit. De uitvoering vindt plaats op basis van prioritering. Deze prioritering is gevolgd uit de gesprekken over de kernboodschappen Corona met gemeenten in juni 2021.

8

De GGD: -

signaleert vanuit bestaande programma’s, zoals Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG), Gezonde school (lokale taak) en Huiselijk geweld (lokale taak), en netwerken knelpunten op het gebied van gezondheidsgevolgen van Corona. houdt actief de landelijke ontwikkelingen bij en vertaalt deze naar de regio Haaglanden en de gemeenten met gerichte advisering. jaagt gemeenten en externe partijen aan acties te ondernemen om knelpunten met gerichte acties het hoofd te bieden. voert op beperkte schaal activiteiten uit. Hierbij wordt zoveel mogelijk aangesloten op bestaande programma’s en effectieve interventies waarbij deze gericht worden geïntensiveerd. Denk bijvoorbeeld aan: • interventies gericht op mentale weerbaarheid voor jongeren • dementie/eenzaamheidscampagne • leefstijlinterventies bewegen en gezonde voeding • preventieloket in verschillende gemeenten en wijken in Den Haag.

De begrote extra inzet voor gezondheidsbevordering ten gevolge van corona in het scenario midden is jaarlijks 2.700 uur (2 fte). Inzet ten behoeve van de gezondheidsgevolgen van Corona – Epidemiologie De GGD heeft als ambitie een proactieve deskundige organisatie en een voorvechter van gelijke kansen op gezondheid te zijn. Daarvoor is het belangrijk om beschikking te hebben over actuele informatie over gezondheid en leefstijl in de regio. In september 2021 is de Gezondheidsmonitor vervangen door de digitale Gezondheidsgids. Deze biedt inzicht in de gezondheidssituatie van de inwoners van de regio Haaglanden en krijgt meerdere keren per jaar een update. Op deze website kan iedereen de meest recente cijfers met betrekking tot gezondheid en leefstijl in Haaglanden op een laagdrempelige manier bekijken en vergelijken. Basis voor de Gezondheidsgids zijn de Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen en de Gezondheidsmonitor Jeugd die elke vier jaar uitkomen. De Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2020 is gelijktijdig met de nieuwe website gepubliceerd. In duidingsgesprekken met gemeenten heeft de GGD-resultaten uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2020 toegelicht; verdiepende inzichten komen begin 2022 beschikbaar.

Vanwege de impact van COVID-19 op de publieke gezondheid voert de GGD naast de reguliere Gezondheidsmonitoren extra onderzoeken uit om de gezondheidssituatie te monitoren. Hiervoor is een meerjarig landelijk pakket aan gezondheidsonderzoeken opgesteld – corona gezondheidsmonitors (CGM), grotendeels uitgevoerd met financiering door de rijksoverheid via ZonMw; een overzicht van de planning van deze monitors staat in onderstaande tabel. Monitor

Dataverzameling

Data-analyse

Rapportage

CGM Jeugd 2021

Type monitor: regulier/extra extra

Najaar 2021

Voorjaar 2022

24 mei 2022

CGM JongV 2022

extra

Voorjaar 2022

Najaar 2022

Voorjaar 2023

CGM V&O 2022

extra

Najaar 2022

Voorjaar 2023

Najaar 2023

GM Jeugd 2023

regulier

Najaar 2023

Voorjaar 2024

Najaar 2024

CGM JongV 2024

extra

Voorjaar 2024

Najaar 2024

Voorjaar 2025

GM V&O 2024

regulier

Najaar 2024

Voorjaar 2025

Najaar 2025

GM OGGZ

Waarschijnlijk continue registratie 2021-2025; geen vaste tijdsblokken aan te geven

CGM = corona Gezondheidsmonitor; GM= Gezondheidsmonitor; JongV= Jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar); OGGZ= Openbare Geestelijke GezondheidsZorg; V&O= Volwassen en Ouderen (18 jaar en ouder)

9

NB • bovenstaande is gebaseerd op de voorlopige planning van GGD GHOR Nederland en daarom (nog) onder voorbehoud. • of de CGM JongV 2024 uitgevoerd gaat worden, hangt af van de evaluatie van de CGM JongV 2022. De resultaten van deze onderzoeken komen vanaf 2022 beschikbaar. De eerste publicatiedatum is 24 mei 2022 voor de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd (CGM Jeugd). De uitkomsten van deze onderzoeken gaan leiden tot verdere (regionale) adviezen om de gezondheid van inwoners te bevorderen en te beschermen, in lijn met eerdere kernboodschappen. Voor wat betreft de extra inzet om meer inzicht te krijgen in de gevolgen van de coronapandemie in regio Haaglanden, zoals eerder in deze paragraaf beschreven, heeft het AB voor 2022 en 2023 ingestemd, mits er rijksmiddelen beschikbaar zijn, met uitvoering van het scenario waarin de GGD voor elke Gezondheidsmonitor het volgende biedt: -

de regionale en landelijke resultaten in de Gezondheidsgids Haaglanden, indien mogelijk – bij voldoende respons/aantallen – de gemeentelijke resultaten in de Gezondheidsgids Haaglanden toelichting en duiding van de resultaten in een webinar voor beleidsmedewerkers en wethouders van de gemeenten verdiepende analyses op specifieke thema’s – in overleg met gemeenten.

-

Daarnaast: -

houdt de GGD de landelijke ontwikkelingen bij en vertaalt deze naar de regio Haaglanden onderhoudt de GGD contacten met onderzoekspartners om hun resultaten over de situatie in de regio of gemeenten samen te brengen werkt de GGD samen met onderzoekspartners om aanvullend inzicht te verkrijgen in gezondheidseffecten.

-

Naast deze landelijke monitors naar de impact van de coronapandemie continueert de afdeling Epidemiologie in 2022 de monitoring van de pandemie in 2022 aan de hand van Epi-curves, het panelonderzoek (gedrag burgers, vertrouwen in overheid, invloed op mentale gezondheid) en het coronadashboard en het beantwoorden van vragen hierover. Dit wordt gefinancierd uit rijksmiddelen (Programma Corona). Het is nog niet duidelijk of hier vraag en middelen voor zijn na 2022. De begrote extra inzet voor het scenario midden is jaarlijks 2.700 uur (2 fte). GGD-1: Inzet t.b.v. gezondheidsgevolgen COVID-19 (Epidemiologie en Gezondheidsbevordering) Wat de effecten van COVID-19 op de volksgezondheid zullen zijn op de taken van GGD Haaglanden in 2023 is op dit moment nog niet aan te geven. Wel blijft het noodzakelijk om extra in te zetten op taken Epidemiologie en Gezondheidsbevordering om deze effecten te kunnen duiden en tegen te gaan. Het AB heeft afspraken gemaakt over extra inzet voor de taken Epidemiologie en Gezondheidsbevordering op regionaal niveau mits Rijksfinanciering beschikbaar is. Het betreft de inzet van 2 fte voor Gezondheidsbevordering en 2 fte voor Epidemiologie. Het AB heeft de intentie om ook in 2023 extra in te zetten op EPI en GB vanuit de in 2021 ontvangen Blokhuismiddelen. Op dit moment is een PM-post opgenomen voor 2023.

Het is de bedoeling dat de concrete invulling hiervan verwerkt wordt in de Ontwerpbegroting 2023 (AB april 2022). Omvang: 2 fte (S11) voor Gezondheidsbevordering en 2 fte (S11) voor Epidemiologie Financiering: incidenteel noodzakelijk (2022 & 2023) o.b.v. rijksmiddelen die via de gemeenten aan de GGD beschikbaar worden gesteld.

10

2.4.2 Infectieziektepreventie en -bestrijding COVID-19 heeft het belang van een goede infectieziektepreventie en -bestrijding herbevestigd. Maar ook los van COVID-19 is het belang hiervan onmiskenbaar. Infectieziektepreventie en bestrijding is dan ook een belangrijk element in de visie van GGD Haaglanden, in zijn ambitie om regionaal partner te zijn waar het gaat om acute problemen voor de publieke gezondheid. Landelijke en mondiale ontwikkelingen, zoals de effecten van klimaatveranderingen (o.a. de opkomst van door muggen- en teken overdraagbare ziekten), grootschalige urbanisatie gepaard gaande met mondiaal intensief contact met dieren (o.a. de uitbraken van Ebola en Corona), ingewikkelde internationale voedselketens (o.a. Salmonella-infecties door consumptie van eieren uit een ander EU land), intensief reisgedrag (met importziekten als mazelen en Gele Koorts), toenemende antibioticaresistentie en een afnemende vaccinatiebereidheid zorgen voor een vergroot risico op (uitbraken van) infectieziekten. De langdurige crisissituatie rondom COVID-19 heeft daarnaast oude en nieuwe vragen aan het licht gebracht over de professionele bezetting, verantwoordelijkheden, inbreng en borging van infectieziektepreventie en -bestrijding bij de GGD. De afname van de vaccinatiebereidheid is een zorgelijke landelijke ontwikkeling.

Als GGD hebben wij niet altijd een leidende rol in de uitvoering van vaccinaties, maar zijn wij in feite het expertisecentrum op het gebied van vaccinaties. Om de vaccinatiebereidheid voor COVID-19, alsook voor het Rijksvaccinatieprogramma en vaccinaties voor risicogroepen of beroepsgroepen te vergroten, is het belangrijk om in de komende jaren met een duidelijke visie te komen op de rol van de GGD als expertisecentrum. De GGD is bovendien goed in staat om desgewenst snel en flexibel een rol in de uitvoering op zich te nemen. COVID-19 heeft nogmaals benadrukt hoe belangrijk het bereiken van specifieke doelgroepen is voor de preventie en bestrijding van infectieziekten. De hierin geleerde lessen, waaronder de wijkgerichte aanpak, neemt de GGD mee in toekomstige trajecten. Met het oog op bovenstaande is de GGD voornemens te heroriënteren op de invulling van Infectieziektepreventie en -bestrijding. Uitgangspunt voor de GGD is dat de 2 fte uitbreiding voor Algemene Infectieziektebestrijding die in 2021 en 2022 incidenteel is toegekend in het kader van stijgende inwoneraantallen, onderdeel uitmaakt van de structurele formatie waarvan uit wordt gegaan.

GGD-2: Structurele uitbreiding Infectieziektepreventie en -bestrijding Voor GGD Haaglanden is het van belang om zich samen met de gemeenten te heroriënteren op de inzet en de verschillende vormen van financiering die hiervoor beschikbaar zijn, zowel vanuit de GR als vanuit landelijke bijdragen of subsidies. De GGD zal met een realistische herijking van de formatienormering voor de uitvoering van de infectieziektepreventie en –bestrijding komen, rekening houdend met mogelijkheden tot op- en afschalen in een crisissituatie. Het vergrote risico op (uitbraken van) infectieziekten vraagt daarnaast om extra inzet op surveillance. De uitwerking van de formatienormering vindt plaats in 2022, waarbij het uitgangspunt is deze binnen de GGD-begroting te realiseren. Omvang: NNB Financiering: 2,0 fte te wijzigen van incidentele- naar structurele financiering, vervolgens binnen begroting

2.4.3 Gezonde leefomgeving

In een drukker wordende wereld wordt het belang van gezondheid in de leefomgeving steeds groter. Opgaven als verstedelijking, duurzaamheid en klimaatadaptatie, maar ook de toename van overgewicht en eenzaamheid, vragen om investering in een groene en gezonde omgeving. GGD Haaglanden brengt al jaren adviezen uit over gezondheid in plannen voor de fysieke leefomgeving, maar tot nu toe zijn deze vaak ad hoc en reactief. De laatste tijd is er wel een sterke groei van de vraag naar adviezen. Dit lijkt een gevolg van de toenemende aandacht voor de gezonde leefomgeving, waarvan het belang ook in de Omgevingswet is verankerd. Alle gemeenten hebben vanuit het fysieke domein nadrukkelijk de GGD op het oog om te adviseren over gezondheidsaspecten in de integrale afwegingen bij bestuurlijke beslissingen over de fysieke omgeving.

11

We streven naar een integrale benadering in onze adviezen en geven hiermee invulling aan de GGD brede ambitie ‘Adviseur voor een gezonde leefomgeving’, zoals het AB heeft vastgesteld in de Visie 2030 van GGD Haaglanden. De taak van de medische milieukunde versterkt zich door samenwerking met andere disciplines als gezondheidsbevordering, epidemiologie, infectieziektebestrijding en beleidsadvisering tot een integrale advisering op het gebied van gezonde leefomgeving. We streven daarbij naar een groeimodel voor de komende jaren, opdat wij ons kunnen gaan inzetten als volwaardig adviseur gezonde leefomgeving door bij te dragen aan: 1. Visievorming: bijvoorbeeld omgevingsvisies en de doorontwikkeling daarvan. 2. Beleidsvorming: (omgevings)programma’s m.b.t. inhoudelijke thema’s (bijv. luchtkwaliteit, klimaat, energietransitie, etc.) en/of gebiedsgerichte integrale omgevingsprogramma’s. 3. Regels en concrete uitwerkingen van beleid: bijvoorbeeld in omgevingsplannen (juridische regels, beoordelingscriteria, richtlijnen, etc.). 4. Initiatieven, omgevingsvergunningen: advisering over vergunningaanvragen. 5. Gebiedsontwikkeling (woningbouw, infrastructuur), inclusief beoordeling van milieueffectrapportages. 6. Analyse van data t.b.v. een regionaal beeld van gezondheidsrisico’s, incl. trends. 7.

Verkenning en concretisering van de mogelijkheden om de leefomgeving in te zetten ter bevordering van een gezonde leefstijl (bijvoorbeeld op het onderwerp voedselomgeving) en het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Hiermee geven we invulling aan de wettelijke taak ‘medische milieukunde’, als adviseur publieke gezondheid binnen het domein van de gezonde leefomgeving in samenwerking met andere disciplines en gericht op preventie. Het werken aan een gezonde leefomgeving heeft een aantal kenmerken: •

•

•

Kennisintensief: vanwege de diversiteit van het werkveld waarbij er voortdurend nieuwe ontwikkelingen zijn, is het van belang om goed aangesloten te zijn op de kennisinfrastructuur van GGD GHOR Nederland in samenwerking met het RIVM. Dit geheel functioneert effectief en efficiënt en stelt ons in staat om bij onze adviezen de actuele stand van de kennis te betrekken. Lange adem en opbouw van relaties: in de regio zijn veel ontwikkelingen gaande: omgevingsvisies, omgevingsplannen, omgevingsprogramma’s, gebiedsontwikkelingen, bouwplannen, beleidsplannen, milieueffectrapportages, etc. Om de rol als adviseur voor een gezonde leefomgeving op een goede manier in te kunnen vullen, is een voortdurende inspanning nodig om zicht op deze ontwikkelingen te houden, betrokkenheid bij vaak lang lopende trajecten in te kunnen vullen en te zorgen dat sleutelfunctionarissen op dit terrein bij de gemeenten de GGD weten te vinden als partner. Interactief: de implementatie van de Omgevingswet vereist een integrale benadering waarbij van alle betrokken partijen (afdelingen binnen gemeenten, ketenpartners als Omgevingsdienst, Veiligheidsregio, GGD en waterschap, provincie, bedrijven en burgers) actieve deelname aan planprocessen wordt verwacht, in plaats van de huidige werkwijze waarbij de GGD veelal in een relatief laat stadium kan reageren op plannen van anderen.

We beschouwen het adviseren over een gezonde leefomgeving als invulling van de wettelijke taak op het gebied van medische milieukunde, zoals die momenteel landelijk wordt gedefinieerd en ingevuld. Toekomstgerichte blik: scenario’s Er is een toekomstgerichte blik nodig van gemeenten samen met de GGD om de ambitie Adviseur gezonde leefomgeving uit de Visie 2030 waar te maken én te anticiperen op nieuwe taken op het gebied van gezonde leefomgeving die naar verwachting de komende jaren (via rijk en gemeenten) bij de GGD komen te liggen. We stellen voor hier gefaseerd naar toe te werken. De GGD heeft een groeimodel ontwikkeld, waarin wordt toegewerkt naar de GGD als regisseur gezonde leefomgeving in Haaglanden (het scenario Regionaal Plus). In onderstaand kader wordt een illustratie gegeven van deze rol voor het thema luchtkwaliteit.

12

Illustratie: Regionale aanpak luchtkwaliteit Van alle milieufactoren heeft luchtverontreiniging het meest negatieve effect op de gezondheid. Jaarlijks overlijden in Nederland ca. 12.000 mensen vervroegd als gevolg van de blootstelling aan luchtverontreiniging. De WHO adviseert dan ook om toe te werken naar veel lagere concentratieniveaus om zo veel mogelijk gezondheidswinst te bereiken. In september 2021 zijn de WHO-advieswaarden voor luchtverontreinigende stoffen aanzienlijk aangescherpt, waarmee de urgentie om aan schonere lucht te werken nog wordt benadrukt. Wegverkeer en huishoudens (o.a. houtstook) zijn in de regio Haaglanden de belangrijkste veroorzakers van luchtverontreiniging. Daarnaast leveren bronnen buiten de regio een bijdrage, zoals industrie, scheepvaart en landbouw. Luchtverontreiniging houdt zich dan ook niet aan (gemeente)grenzen en het verbeteren van de luchtkwaliteit kan alleen door een gezamenlijke inspanning. Het Schone Lucht Akkoord uit 2020 is een akkoord tussen Rijk, provincies en een groot aantal gemeenten en heeft het bereiken van gezondheidswinst als ambitie. Om effectief aan gezonde lucht te werken, willen wij als GGD stimuleren dat álle gemeenten in de regio Haaglanden zich aansluiten bij dit Schone Lucht Akkoord. De gemeenten kunnen vervolgens de krachten bundelen in de uitvoering, samen met andere regionale partners.

In de themasessie van het Algemeen Bestuur (juli 2021) over de landelijke nota Volksgezondheidsbeleid is aangegeven dat er behoefte is om op het thema luchtkwaliteit gemeente overstijgend samen te werken. Vanuit de regisserende rol (fase 4 in het groeimodel) wil GGD Haaglanden aanjager zijn voor een gezondere lucht in de regio en samen met de gemeenten de aanpak van blootstelling aan luchtverontreiniging in de regio versterken met specifieke aandacht voor hoogrisicogroepen. Activiteiten die de GGD vanuit die rol kan oppakken, zijn bijvoorbeeld: Analyse van de gezondheidseffecten van luchtverontreiniging op regionale schaal Onderlinge afstemming van maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit Verkennen van aanvullende maatregelen om de luchtverontreiniging op hoogblootgestelde locaties te verminderen Ontwikkelen van (regionaal) ruimtelijk beleid voor gevoelige bestemmingen Gezamenlijke communicatie over het verminderen van (de overlast van) houtstook. Onderstaande tabel geeft de verschillende fasen van het groeimodel weer. Per fase wordt ook weergeven wat de extra benodigde inzet in fte is. Fase

Inhoud scenario

Producten en dienstverlening

Fase 1

Voornamelijk reactief (adviseren, resp. meedoen op verzoek), rekening houdend met de intensivering van het reactieve MMK-werk (autonome groei). Onderhouden bestaand netwerk.

De GGD:

Voornamelijk reactief (adviseren, resp. meedoen op verzoek), GGD reactief-plus rekening houdend met de intensivering van het reactieve + 3 fte MMK-werk (autonome groei). Uitbouwen bestaand netwerk. Hiermee vergroten we onze zichtbaarheid, wat zal leiden tot meer adviesvragen.

De GGD:

GGD reactief + 2 fte

(‘Regionaal Light’) Fase 2

13

- doet op beperkte schaal mee in de

implementatie van de Omgevingswet (incl. aansluiten op het DSO1) - op enkele cruciale plekken schuift de GGD aan bij en adviseert over beleidsen gebiedsontwikkelingen.

- biedt de producten en dienstverlening zoals in scenario GGD reactief

- neemt deel aan gemeentelijke

Omgevingstafels en andere initiatieven

- neemt deel aan en adviseert over

relevante planprocessen (beleidsen gebiedsontwikkelingen). - Signaleert kansen en bedreigingen op het gebied van de leefomgeving op basis van algemene kennis en inzichten

Fase 3

Adviesrol in fysiek domein is breder De GGD: binnen de GGD geborgd, personeel GGD als is geëquipeerd om de benodigde - biedt de producten en dienstverlening sparringpartner rol te pakken, is actief in gesprek zoals in scenario GGD reactief-plus met gemeenten om in de - zet zich proactief in voor een gezonde + 4 fte belangrijkste (plan)processen leefomgeving bij beleids- en te participeren. Hiermee kunnen gebiedsontwikkelingen vanuit een we ervoor zorgen dat we integraal perspectief (incl. structureel bij alle gemeenten en gezondheidsbevordering, infectieziekteb relevante partijen daarbinnen en estrijding, etc.) daaromheen in beeld zijn bij - analyseert bestaande gegevens gebiedsontwikkelingen, deelnemen (omgevingsfactoren en gezondheid) als aan de meest relevante onderbouwing van regionale signalen planprocessen, etc. over kansen of bedreigingen op het gebied van de leefomgeving Fase 4 GGD schuift bij alle gemeenten bij De GGD: alle (plan)processen m.b.t.

de GGD als regisseur fysieke leefomgeving aan om het - biedt de producten en dienstverlening gezonde belang van een gezonde zoals in scenario GGD als leefomgeving leefomgeving te sparringpartner Haaglanden vertegenwoordigen in de integrale - pakt proactief een regierol in afweging die moet plaatsvinden en (plan)processen waar het verschil + 6 fte verricht regionaal gemaakt gemaakt kan worden voor een (epidemiologisch) onderzoek naar gezonde leefomgeving de relatie tussen - signaleert over kansen of bedreigingen gezondheidsindicatoren en op het gebied van de leefomgeving op (‘Regionaal Plus’) omgevingsfactoren basis van eigen onderzoek

Het waarborgen van de inzet van de GGD bij de advisering over een gezonde leefomgeving, inclusief de implementatie van de Omgevingswet, zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit van het werk, vergt meer formatie. Met de huidige formatie (structureel 1 fte voor “gezonde leefomgeving”) kan de GGD niet voldoen aan de toenemende vraag van gemeenten naar het reactieve werk (adviesvragen m.b.t. gezonde leefomgeving). Dat betekent dat de kwaliteit en kwantiteit van de advisering niet geborgd is. Ook kan de GGD de ambitie uit de visie niet realiseren. De basiscapaciteit is ook onvoldoende om flexibel grotere ad hoc adviesvragen als lokale taak op te kunnen vangen. De komende jaren zal de GGD deze capaciteit dus moeten uitbreiden. Zonder extra middelen vanuit de GR start de GGD met de basis van het groeimodel: het scenario Regionaal Light. Dat scenario vraagt al extra formatie, maar kan binnen de begroting worden opgelost. De gezamenlijke uitdaging voor de GGD en de gemeenten is om te zoeken naar aanvullende financiering passend bij het groeimodel. Investeringen kunnen zowel lokaal (binnen de gemeentelijke begroting voor het fysieke domein, opbrengsten van leges, etc.), als nationaal (landelijke programma’s van VWS, implementatie Omgevingswet, etc.) gevonden worden. Deze zoektocht naar structurele aanvullende financiering zal de GGD, in overleg met gemeenten, in 2022 starten.

Op termijn wil de GGD – én de gemeenten - daarmee op een vergelijkbaar capaciteitsniveau komen als andere regionale partijen die in het speelveld van omgevingsbeleid en ruimtelijke ontwikkelingen opereren (o.a. Veiligheidsregio, Omgevingsdienst, Hoogheemraadschap). Als het niet lukt om aanvullende financiering te vinden, dan zal de ambitie “adviseur gezonde leefomgeving” zoals beschreven en vastgesteld in de visie (AB april 2021) niet waargemaakt kunnen worden. Vertrekpunt: scenario Regionaal Light Zoals aangegeven starten we met de basis van het groeimodel. Op het gebied van gezonde leefomgeving werkt de GGD daarin voornamelijk reactief, dat wil zeggen: adviseren, resp. meedoen op verzoek, rekening houdend met de intensivering van het reactieve MMK-werk (autonome groei). De GGD onderhoudt het bestaande netwerk. De GGD maakt scherpe inhoudelijke keuzes en prioriteert hierbij de thema’s Luchtkwaliteit, Klimaat en Gezondheid in planvorming.

14

Qua producten en dienstverlening zal de GGD: - op beperkte schaal meedoen in de implementatie van de Omgevingswet (voorbeelden: aansluiten bij regionale samenwerking, bijdragen aan Omgevingsprogramma's Zoetermeer, bijdragen aan Omgevingsvisie Den Haag, aansluiten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet, adviseren over omgevingsplannen) - op enkele cruciale plekken aanschuiven en adviseren over beleids- en gebiedsontwikkelingen (voorbeelden: Havenkwartier Rijswijk, Schieoevers-Noord Delft, Den Haag Zuid-West). Hiernaast onderhoudt de GGD de medisch milieukundige advisering die zich meer op gezondheidsbescherming tegen bestaande (milieu)risico’s richt (asbest, lood, koolmonoxide, vochten schimmelproblematiek, etc.) en vangt de autonome groei daarin op. In het scenario Regionaal Light zal de GGD scherp inhoudelijke keuzes maken en kunnen niet alle adviesvragen opgepakt worden. Risico hierbij is dat mogelijk niet alle gemeenten voldoen aan wettelijke kaders van de Omgevingswet. Dit kan ondervangen worden door inkoop van aanvullende lokale taken, mits begroot. Het scenario Regionaal Light vraag om 2 fte aanvullende capaciteit. Om dat binnen begroting te kunnen realiseren, is het noodzakelijk de incidentele uitbreiding van MMK (1,2 fte S11) om te zetten naar een structurele uitbreiding. Daarnaast herprioriteert de GGD structureel 0,8 fte S11 binnen de eigen begroting.

Regionale inzet op het thema luchtkwaliteit (in vervolg op de bestuurlijke bijeenkomst over de landelijke nota volksgezondheid) vergt nog eens 0,5 fte S11. Hiervoor zal binnen begroting (of anderszins) een oplossing worden gevonden. Lokale taken als aanvulling op scenario Regionaal Light Naast het beleggen van de taak ‘adviseur voor een gezonde leefomgeving’ als regionale taak kunnen gemeenten afspraken maken over extra activiteiten die – naar aard of omvang – boven het normale advieswerk uitgaan. Als vuistregel gebruiken we hiervoor een begrote bijdrage van de GGD van meer dan 40 uren voor een individuele adviesvraag. Voorbeelden hiervan zijn:

-

Onderzoek en advies in het kader van de Interimwet Stad en milieubenadering (Entreegebied Zoetermeer) Specifieke lokale uitwerking op het gebied van luchtkwaliteit en gevoelige bestemmingen (onderzoek en advies luchtkwaliteit gemeente Den Haag en gemeente LeidschendamVoorburg) Opstellen (en uitvoeren) van een lokaal hitteplan.

Het risico is dat er een langere doorlooptijd is bij lokale taken, omdat de GGD bij lokale taken ad hoc specialistische capaciteit moet vinden. Deze nadelen kunnen deels ondervangen worden door per gemeente meerjarenafspraken te maken over de afname van lokale taken, bijvoorbeeld op specifieke thema’s per gemeente. GGD-3: Gezonde Leefomgeving (structurele uitbreiding MMK en luchtkwaliteit) Om de inzet van de GGD bij de advisering over een gezonde leefomgeving, inclusief de implementatie van de Omgevingswet te kunnen waarborgen en daarbij geen afbreuk te doen aan de kwaliteit van het werk in de volle breedte, is meer formatie nodig. Met de huidige formatie (structureel 1 fte voor “gezonde leefomgeving”) kan GGD Haaglanden onvoldoende ingaan op de toenemende adviesvragen van gemeenten m.b.t. gezonde leefomgeving). We kunnen de ambitie uit de visie niet realiseren en de kwaliteit en kwantiteit van onze wettelijke taak om te adviseren over gezonde leefomgeving is niet geborgd. In 2023 wordt door prioritering binnen eigen begroting de capaciteit georganiseerd voor het scenario Regionaal Light.

Daarnaast wordt gezamenlijk (GGD en gemeenten) gezocht naar aanvullende financiering voor verdere uitbreiding naar het scenario Regionaal Plus, zowel lokaal (binnen de gemeentelijke begroting voor het fysieke domein, opbrengsten van leges, etc.) als nationaal (landelijke programma's VWS, implementatie Omgevingswet, etc.). Op het thema luchtkwaliteit wordt regionaal ingezet, daarvoor is aanvullend 0,5 fte benodigd. Daarvoor wordt dekking gevonden door herprioritering binnen de begroting (of anderszins). Omvang: structureel 2 fte S11 + 0,5 fte luchtkwaliteit Financiering: Adviseur leefomgeving: 1,2 fte uit een wijziging van incidentele- naar structurele financiering en 0,8 fte via herprioritering binnen de GGD-begroting. 0,5 fte luchtkwaliteit via herprioritering binnen de GGD-begroting (of anderszins)

15

2.4.4 Forensische geneeskunde

Forensische geneeskunde is een belangrijke en groeiende taak van de GGD. Het kabinet heeft het standpunt dat de taken Lijkschouw en Forensisch Medisch Expertise (FME) onder regie van de GGD uitgevoerd moeten worden. Vooruitlopend op structurele financiering is landelijk incidenteel voor 2022 3,2 miljoen euro ter beschikking gesteld ter versterking van de forensische geneeskunde. Tegelijkertijd speelt er landelijk een zeer groot tekort aan forensische artsen. Tegen die achtergrond is in 2021 een project gestart om de samenwerking tussen GGD Haaglanden en GGD Hollands Midden te intensiveren en organisatorisch zaken te vervlechten, zoals een uniforme werkwijze en ondersteuning. Ook hebben beide GGD-en de implementatie van de nieuwe taak Forensisch Medische Expertise voor Kinderen (FMEK) gezamenlijk opgepakt. Deze samenwerking is een belangrijke stap om de forensische geneeskunde gelijk aan de politieregio te organiseren. Een aandachtspunt is dat GGD Hollands Midden in de huidige situatie een breder takenpakket uitvoert (Lijkschouw, FME en medische arrestantenzorg) dan GGD Haaglanden (Lijkschouw en FMEK). Intern moeten ook taken zoals letsel- en zedenonderzoek worden ontwikkeld. Bij het tempo waarin deze taakuitbreiding plaatsvindt moet de GGD rekening houden met de personele krapte die ook in Haaglanden speelt.

GGD-4+5: Kwartiermaker Forensische geneeskunde en bijstellen tarieven De Inspectie Gezondheid en Jeugd (IGJ) heeft als onderdeel van landelijk onderzoek bij GGD-en naar uitvoering van de forensische geneeskunde geconcludeerd dat de basis bij GGD Haaglanden en - Hollands Midden op orde is. In de landelijke rapportage concludeert de IGJ echter ook dat de dienstverlening onverantwoord onder druk staat vanwege het geringe aantal forensisch artsen. Alle ontwikkelingen voor een robuuste en toekomstbestendige forensische geneeskunde hebben impact op de bedrijfsvoering (incl. kostprijs en tarieven) en op de wijze waarop de forensische geneeskunde is georganiseerd. Daartoe behoren bijvoorbeeld het up to date maken van het elektronisch patiëntendossier, implementatie van het landelijke functiehuis, de impact van een veranderend werkgebied en de landelijke kostprijssystematiek. Het is op dit moment nog niet mogelijk aan te geven wat precies deze impact gaat zijn. Uiteraard wordt het bestuur hierover geïnformeerd zodra hier meer duidelijkheid in komt. Voor 2022 wordt een kwartiermaker (0,4 fte) aangesteld met als taak Forensische Geneeskunde ‘nieuwe stijl’ vorm te geven. Omvang: kwartiermaker 0,4 fte, effect landelijke tarieven NNB Financiering: kwartiermaker incidenteel vanuit resultaat GGD 2021 via reserve GR, effect landelijke tarieven structureel PM

2.4.5 Toezicht op de kinderopvang

Toezicht op de kinderopvang (TOKIN) kent twee relevante ontwikkelingen met het oog op de begroting: flexibilisering en intensivering gastouders. Flexibilisering TOKIN De GGD werkt sinds de invoering van risico gestuurd toezicht (2012) met jaarlijkse inspecties met beoordelingen van verplicht te toetsen voorwaarden. Deze vaste inspectie-set maakt dat een voorspelbare focus is ontstaan zonder voldoende ruimte voor maatwerk. In 2017 hebben vier GGD-en daarom een pilot georganiseerd waarbij alleen beoordeling van de Verklaringen Omtrent Gedrag (VOG) en Voorschoolse Educatie verplicht was en het toezicht verder maatwerk. Bij de evaluatie bleek dat blinde vlekken op kwaliteitseisen bloot kwamen te liggen en dat zowel houders als toezichthouders enthousiast waren. In de zomer van 2021 hebben het ministerie van SZW, VNG Naleving en GGD GHOR Nederland besloten om flexibilisering van het toezicht na te streven. De gewenste ingangsdatum is 2022, maar GGD-en en gemeenten krijgen ruimte tot 2023. Dan moeten gemeenten de afweging ‘wat, waarom wordt geïnspecteerd' vastgelegd hebben. GGD Haaglanden gaat in 2022 in overleg met de gemeenten over een pilot voor flexibilisering van het toezicht. Zonder pilot is namelijk niet te overzien hoe groot het effect op de interne bedrijfsvoering zal zijn.

16

Intensivering gastouders Op Prinsjesdag is bekendgemaakt dat het kabinet heeft besloten om met ingang van 1 januari 2022 het toezicht en de handhaving in de gastouderopvang te intensiveren. Hiervoor wordt structureel 6,4 miljoen euro extra beschikbaar gesteld door het ministerie van SZW aan gemeenten. SZW beoogt hiermee dat 50% van de voorzieningen voor gastouderopvang ieder jaar geïnspecteerd wordt door de GGD, en om meer tijd beschikbaar te hebben zodat een voorziening voor gastouderopvang vaker onaangekondigd kan worden geïnspecteerd. Met de septembercirculaire zijn deze middelen toegekend aan de gemeenten. Zij zijn voor 2022 echter nog vrij in de besteding hiervan, daarna niet meer. Wij zien in de afgesproken aantallen inspecties met de gemeenten voor 2022 (zie 2.5.2a) nog geen significante stijging van het aantal inspecties, we verwachten voor 2023 daarom een forse stijging van het aantal inspecties van gastouders. Dat effect kan nog versterkt worden door het personeelstekort bij de dagopvang en de BSO, wat aanleiding kan geven dat er méér nieuwe gastouders komen. Voor 2023 zal daarom mogelijk een uitbreiding van de formatie bij TOKIN nodig zijn. GGD-6: Pilot TOKIN Landelijk is afgesproken dat de transitie van risicogestuurd naar geflexibiliseerd toezicht kosten neutraal wordt ingevoerd.

Concreet betekent dit dat GGD-en en gemeenten geen implementatiekosten vergoed krijgen en dat de omvang van het toezicht niet naar beneden mag worden bijgesteld. De norm van inspecteren bij 100% van de locaties blijft daarmee overeind. Over eventuele ruimte die ontstaat kunnen werkafspraken worden opgesteld. Voor 2023 verwachten we een toename van werkzaamheden door intensivering van de inspecties bij gastouders. Omvang: pilot NNB, uitbreiding formatie NNB Financiering: pilot incidenteel binnen begroting, uitbreiding formatie mogelijk structureel gewenst o.b.v. extra rijksmiddelen (besluitvorming als meer informatie bekend is).

2.5 Financiële-/ bedrijfsmatige ontwikkelingen 2.5.1 Uniforme werkwijze Areaal/inwonersaantallen

De begrotingssystematiek en de wijze van kostprijsbepaling in de begroting vinden jaarlijks plaats op basis van de afspraken in het financieel statuut. In het statuut is opgenomen dat “De productieaantallen (volumeontwikkeling) zijn onderbouwd en dat er rekening is gehouden met bijgestelde inwonersaantallen. Hierbij wordt, vanwege de publicatiedatum van de bevolkingsstatistiek van het CBS uitgegaan van het inwonertal op 1 januari van het voorafgaande jaar” (artikel 7, lid 1). Vanaf 2019 zijn geen budgettaire consequenties verbonden aan volumeontwikkeling en de groei van het aantal inwoners. Voor het jaar 2021 en 2022 heeft de GR de GGD incidenteel middelen toegekend om het aantal meldingen bij de taken infectieziektebestrijding en medische milieukunde op te vangen. Besluitvorming over het structureel maken van deze middelen is onderdeel van een breder vraagstuk: een toename van reguliere werkzaamheden, die GGD Haaglanden reeds uitvoert, door een toename van het aantal inwoners waaraan dat werk gerelateerd is. Het gaat dus nadrukkelijk niet om intensivering van werkzaamheden of om nieuwe werkzaamheden, maar louter om werkzaamheden die de GGD reeds uitvoert. In bijlage 1 is een uitwerking opgenomen van dit vraagstuk met als conclusie dat compensatie voor het toenemend aantal inwoners zou hebben geleid tot een hogere bijdrage.

Via de Voorjaarsbrief 2022 heeft incidentele compensatie plaatsgevonden voor Medische Milieukunde (MMK) en Algemene Infectieziektebestrijding (AIB). Verdere jaarlijkse compensatie zal nodig blijven. Het AB heeft besloten de incidentele compensatie voor 2022 structureel te maken en vanaf 2023 een jaarlijkse correctie op basis van aantal inwoners toe te passen, uitgaande van 75% van de inwonerbijdrage voor het basispakket. Het doel van het aanpassen van de systematiek is om meer rust en stabiliteit in de GGD-begroting te brengen, ditzelfde geldt voor de meerjarenbegrotingen van de gemeenten. Op basis van een verwachte jaarlijkse stijging van het inwoneraantal met circa 10.000 gaat het in totaal om een bedrag van € 75.000 per jaar.

17

Voor de nieuwe systematiek gelden de volgende spelregels bepaald, teneinde de nadelen zoveel mogelijk te compenseren. Variant Jaarlijkse correctie o.b.v. aantal inwoners

Spelregels • De inwonerbijdrage wordt ieder jaar bepaald, omdat de kosten/financiering van taken ook kan veranderen • Jaarlijks informeert de GGD de GR waar de middelen voor worden ingezet. Indien de middelen niet direct benodigd zijn, zullen ze aan de GR-reserve worden toegevoegd • Een daling van het aantal inwoners leidt tot een negatieve correctie (indien mogelijk) • Evaluatie of de systematiek werkt na drie jaar • In de Voorjaarsbrief worden enkel nog aanvragen gedaan voor bijvoorbeeld veranderende wetgeving, veranderende kwaliteitsniveaus of innovatie, maar niet meer voor de compensatie van toegenomen volumes.