Document · PDF

09 CO2-Routekaart gemeentelijk vastgoed Midden-Delfland 23.9.2024

Gemeenteraad 19 november 2024, gemeente Midden-DelflandBij agendapunt: Voorstel beheerplan onderhoud gemeentelijk vastgoed18.213 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

8.3

HET NOTENSCHIP

8.3.1

Huidige situatie

Er is geen branchegemiddelde om de locatie mee te vergelijken, maar het elektriciteitsverbruik ligt ver onder het gemiddelde van branches als musea en theaters. Het verbruik ligt nog het dichtste bij het verbruik van een school, maar ligt ook daar nog 35% onder. Het totale energieverbruik ligt ook meer dan 30% onder de gemiddelde school. Dit komt mede door de beperkte gebruiksuren van het pand. 8.3.2

Routekaart

Het onderstaande dashboard geeft een overzicht van maatregelen, kosten en besparingen. Daarbij geeft deze ook de invloed van de maatregelen op o.a. het energieverbruik, de energiekosten, CO2 Footprint.

Het dashboard laat zien dat de locatie goed energieneutraal gemaakt kan worden. Hiermee worden doelen voor 2030, 2050 en de Paris Proof norm ruimschoots gehaald. Dankzij zonnepanelen kan op korte termijn meer elektriciteit worden opgewekt dan zelf wordt gebruikt. Op het moment dat warmtepompen worden geplaatst, neemt het verbruik weer toe en komt het elektriciteitsverbruik ongeveer op nul uit. Omstreeks 2032 zijn alle investeringen in verduurzaming terugverdiend, waarna de besparingen verder blijven oplopen. Het pakket aan maatregelen voor een zelfstandig

Pagina 30 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 10 jaar, het pakket van maatregelen voor een natuurlijk moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 7,5 jaar. Bij maatregelen voor een natuurlijk moment is uitgegaan van meerkosten t.o.v. een conventionele oplossing, dus niet de volledige kosten. 8.3.3

Maatregelen

Maatregel 1: Radiatoren vrijmaken De radiatoren in de bestuurskamer zijn weggestopt, waardoor zij hun warmte niet goed afgeven aan de ruimte. De verwarming moet hoger of langer aan om de ruimte warm te krijgen. Maak de radiatoren vrij zodat de warmteafgifte verbetert. Maatregel 2: TL-verlichting vervangen door led In de toneelzaal zijn TL-balken aanwezig. Het is nog niet gelukt om geschikte led-vervangers te vinden met dezelfde mate van rustig licht. Hier bestaan inmiddels wel goede alternatieven voor. Vanwege aangepaste wetgeving is sinds 2023 gestart met de uitfasering van conventionele lampen, daar valt TL verlichting onder. Vanaf 2023 mogen deze niet meer in de EU geproduceerd en geïmporteerd worden. Vervang op korte termijn de conventionele verlichting naar de norm. Maatregel 3: PL-verlichting vervangen door led Bij trappen, op zolder en in de bestuurskamer zijn PL-lampen (spaarlampen) aanwezig. Vanwege aangepaste wetgeving is sinds 2023 gestart met de uitfasering van conventionele lampen, daar valt PL verlichting onder. Vanaf 2023 mogen deze niet meer in de EU geproduceerd en geïmporteerd worden. Vervang op korte termijn de conventionele verlichting naar de norm. Vervang deze door led-lampen. In de berekening is uitgegaan van uitbesteden van het plaatsen. Maatregel 4: PV-panelen plaatsen Het dak aan de achterzijde is geschikt voor zonnepanelen.

Een knelpunt is de monumentale status van het pand. Aan de achterzijde zijn de zonnepanelen niet vanaf straatzijde te zien, wel hebben enkele woningen zicht op het dak. Stimular adviseert de zonnepanelen toe te staan, om zo invulling te geven aan de klimaatambities van de gemeente. Als het dak aan de achterzijde (vrijwel) vol wordt gelegd wordt genoeg opgewekt voor het huidige verbruik plus de verwachte toename als gevolg van elektrisch verwarmen. Stimular adviseert ongeveer 20 kWp aan zonnepanelen bij te plaatsen, dit komt neer op ongeveer 50 panelen van 400 Wp. De kosten zijn ongeveer € 1.500,- per kWp en de opbrengst 0,9 kWh per kWp. De investering komt op circa € 30.000,- en de terugverdientijd komt op ongeveer 4 jaar. Het afbouwen van het salderen (vanaf 2025) zal de terugverdientijd iets langer maken. Vervangen van dakpannen staat in het MJOP gepland voor 2030. Ga na of een langer levensduur mogelijk is, zodat de zonnepanelen niet tijdelijk verwijderd hoeven te worden in 2030. Zonnepanelen beschermen dakpannen tegen weersinvloeden, wat een gunstig effect op de levensduur heeft. Maatregel 5: Vluchtwegaanduiding vervangen Kies bij vervanging van vluchtwegaanduiding standaard voor led. Led-vluchtwegaanduiding is tegenwoordig ongeveer net zo duur als conventionele vluchtwegaanduiding. Er is dan ook geen sprake van meerkosten als dit op natuurlijke momenten wordt uitgevoerd.

In de routekaart is voor deze maatregel daarom geen investering, maar alleen een besparing geraamd.

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

Maatregel 6: Ketels vervangen door warmtepomp Vervanging van ketels staat op de planning voor 2024/2025. Stimular adviseert direct te kiezen voor warmtepompen. Anders duurt het minimaal 15 jaar voor het pand aardgasvrij zal worden. Kies voor lucht-water warmtepompen die worden aangesloten op de CV. De keuze voor warmtepompen vraagt wel om enkele ingrepen. De isolatie is voldoende, al is verbetering nog wel mogelijk op enkele plekken. Zo kan, op natuurlijke momenten, dubbele beglazing vervangen worden door HR++glas. Een belangrijke aanpassing, die noodzakelijk is voor de warmtepomp komt, is vervanging van radiatoren. De huidige radiatoren kunnen het pand onvoldoende warm krijgen met de lage temperatuur verwarming die de warmtepomp levert (circa 50 graden tegenover 70 graden dat nu vanuit de gasketel komt). Alle radiatoren zullen daarom eerst vervangen moeten worden door LTV-radiatoren. Zolang de isolatie niet verder is verbeterd, bestaat het risico dat het lastig is om het pand goed warm te krijgen. Een aanvullende optie is het plaatsen van enkele infraroodpanelen op plekken waar het niet warm genoeg wordt. Deze zullen dan met name op piekmomenten (zeer koude dagen) ingezet worden. De warmtepomp brengt het aardgasverbruik naar nul, er komt wel elektriciteitsverbruik voor terug.

Het aardgas kan afgesloten worden, waarmee ook wordt bespaard op de vaste kosten van de gasaansluiting. In de berekening is uitgegaan van de investering in een warmtepomp plus vervanging van radiatoren en aanschaf van enkele infraroodpanelen. Er is een klein bedrag afgetrokken, omdat kosten worden uitgespaard voor de aanschaf van een nieuwe gasketel. De investering is na ongeveer 20 jaar terugverdiend. Dit is ongeveer de levensduur van de warmtepomp. Bij vervanging van de warmtepomp is het echter niet meer nodig om opnieuw radiatoren te vervangen, dat is een eenmalige investering. De volgende warmtepomp verdient zich dus sneller terug (ook omdat kosten tegen die tijd naar verwachting lager zijn). Een alternatieve invulling is de keuze voor een hybride warmtepomp. Deze bestaat uit een warmtepomp plus gasgestookte ketel die op koude piekmomenten bijspringt. De investering is lager omdat voor een warmtepomp met lager vermogen gekozen kan worden. Een voordeel is ook dat er in deze situatie altijd genoeg warmte zal zijn, dus infraroodpanelen zijn niet nodig. Het nadeel is dat het gebouw voorlopig niet volledig van het aardgas af kan.

Pagina 32 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

8.4

MUSEUM HET TRAMSTATION

8.4.1

Huidige situatie

Het elektriciteitsverbruik per m2 is 90% lager dan bij een gemiddeld museum. Het totale energieverbruik per m2 is ongeveer de helft van een gemiddeld museum. Dit wordt vooral verklaard door de beperkte openingstijden. Het elektriciteitsverbruik is zeker erg laag te noemen, het totale energieverbruik is echter hoger dan verwacht zou worden op basis van de zeer beperkte openingstijden. Dit betekent dat vooral het gasverbruik hoog is. 8.4.2

Routekaart

Het dashboard laat zien dat de doelen voor 2030 en 2050 niet gehaald worden. De locatie voldoet in 2050 (en ruim daarvoor al) wel ruimschoots aan de Paris Proof norm. De totale investering ligt op ongeveer € 20.000,-. Bij maatregelen voor een natuurlijk moment is daarbij uitgegaan van meerkosten t.o.v. een conventionele oplossing, dus niet de volledige kosten. Omstreeks 2034 zijn alle investeringen terugverdiend, waarna de besparingen verder blijven oplopen. Het pakket aan maatregelen voor een zelfstandig moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 3 jaar, het pakket van

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

maatregelen voor een natuurlijk moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 9 jaar. 8.4.3

Maatregelen

Maatregel 1: Infraroodpanelen plaatsen op bovenverdieping De bovenverdieping wordt beperkt gebruikt. Als er iemand aanwezig is, is dat vaak voor korte tijd. Met radiatoren wordt de hele ruimte verwarmd, wat veel energie kost. Infraroodpanelen geven direct warmte af aan de personen in de ruimte, maar warmen niet de ruimte op. Hierdoor hoeven de panelen ook alleen aan te staan op het moment dat er iemand is. Maatregel 2: Lichtgewicht PV-panelen plaatsen op het dak van uitbouw Vanwege de monumentale status en zicht op het pand van alle zijden, is het niet toegestaan om zonnepanelen op de schuine daken te plaatsen. De uitbouw heeft een plat dak, waardoor hier geen zicht op zonnepanelen is. De constructie is echter te zwak om gewone zonnepanelen te plaatsen. Daarom is het advies om hier voor lichtgewicht zonnepanelen te kiezen. Dit zijn flexibele panelen die op het dak gelijmd worden. Om het volledige verbruik zelf op te wekken zijn ongeveer 22 panelen nodig. Er passen echter slechts ongeveer 4 panelen op het dak. De kosten zijn ongeveer € 2.000,- per kWp en de opbrengst 0,9 kWh per kWp. De investering komt op circa € 3.200,- en de terugverdientijd komt op ongeveer 6 jaar. Het afbouwen van het salderen (vanaf 2025) zal de terugverdientijd iets langer maken. Maatregel 3: TL-verlichting vervangen door led Op enkele plekken zijn TL-buizen aanwezig.

In 2025 worden de verlichtingsarmaturen vervangen. Vervang de TL-armaturen door led-armaturen. Omdat de maatregel op een natuurlijk moment wordt uitgevoerd is alleen sprake van meerkosten t.o.v. vervanging door nieuwe TL-armaturen. Maatregel 4: Beglazing isoleren Een deel van het pand is al voorzien van goed isolerende HR++glas. Er is ook nog enkel glas aanwezig. Via het enkel glas gaat veel warmte verloren, met hoog gasverbruik tot gevolg. Mogelijke oplossingen zijn plaatsen van monumentaal isolerend glas of plaatsen van achterzetramen. In de berekening is uitgegaan van achterzetramen. Maatregel 5: Ketel vervangen door warmtepomp Vervanging van de ketels staat op de planning voor 2028. Stimular adviseert dan te kiezen voor een warmtepomp. Anders duurt het minimaal 15 jaar voor het pand aardgasvrij zal worden. Kies voor lucht-water warmtepompen die worden aangesloten op de CV. Voor de uitbouw is de warmtepomp al een geschikte oplossing, omdat hier vloerverwarming aanwezig is. Dit zorgt voor een goede afgifte van de lage temperatuur verwarming. In de ruimtes met radiatoren zijn aanpassingen nodig: de huidige radiatoren kunnen het pand onvoldoende warm krijgen met de lage temperatuur verwarming die de warmtepomp levert (circa 50 graden tegenover 70 graden dat nu vanuit de gasketel komt).

Daarom is in de berekening rekening gehouden met vervroegde vervanging van radiatoren (stond pas gepland in 2048) door LTV-radiatoren. Dit staat nu gelijktijdig ingepland met vervanging van de ketel. Er is in de berekening een bedrag afgetrokken, omdat kosten worden uitgespaard voor de aanschaf van een nieuwe gasketel. De warmtepomp brengt het aardgasverbruik naar nul, er komt wel elektriciteitsverbruik voor terug. Het aardgas kan afgesloten worden, waarmee ook wordt bespaard op de vaste kosten van de gasaansluiting. De investering is na ongeveer 17 jaar terugverdiend.

Pagina 34 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

8.5

SPORTHAL DE DORPSHOEVE

8.5.1

Huidige situatie

Het elektriciteitsverbruik per m2 is iets hoger dan bij een gemiddelde sporthal. Het gasverbruik per m2 is veel hoger dan gemiddeld. Het gasverbruik is zelfs hoger dan bij zorginstellingen die 24 uur per dag worden verwarmd. Het vermogen van de aanwezige ketels is ook opvallend hoog, dit lijkt erg overgedimensioneerd. Oorzaken zijn de matige isolatie, het warmteverlies via roosters en afzuiging en de gasgestookte boiler die continu aan staat. Wellicht blijft verwarming onnodig aan staan. 8.5.2

Routekaart

Het dashboard laat zien dat het bij uitvoeren van de maatregelen de Paris Proof ruimschoots wordt gehaald (nog 9 kWh/m2 verbruik over, na uitvoeren van alle geadviseerde

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

maatregelen). Ook het doel van minimaal 55% CO2-reductie in 2030 is haalbaar. De locatie zal niet helemaal energieneutraal worden. De totale investering ligt net boven de € 250.000,-. Bij maatregelen voor een natuurlijk moment is daarbij uitgegaan van meerkosten t.o.v. een conventionele oplossing, dus niet de volledige kosten. Omstreeks 2033 zijn alle investeringen terugverdiend, waarna de besparingen verder blijven oplopen. Het pakket aan maatregelen voor een zelfstandig moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 8 jaar, het pakket van maatregelen voor een natuurlijk moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 7 jaar. 8.5.3

Maatregelen

Maatregel 1: Convectoren vrijmaken De convectoren in de hal beneden zijn ingebouwd. Hierdoor geven zij nauwelijks warmte af aan de ruimte en wordt onnodig veel gas verbruikt. Maak de convectoren vrij, zodat de warmteafgifte verbetert. Maatregel 2: TL-verlichting vervangen door led In de sporthal zijn 45 armaturen met 3 TL-buizen aanwezig. In het MJOP staat vervanging van armaturen gepland voor 2030. Het advies is om deze vervanging naar voren te halen en de armaturen op korte termijn te vervangen. Omdat het natuurlijk moment wordt vervroegd is de maatregel als zelfstandig moment benoemd en zijn de volledige kosten opgenomen (gebaseerd op de raming in het MJOP). Maatregel 3: Spouwmuren isoleren De spouwmuren zijn beperkt geïsoleerd. Isoleer de spouwmuren rondom de verwarmde ruimtes. Het is niet zinvol om de spouwmuren bij de sporthal na te isoleren, omdat deze ruimte niet wordt verwarmd. Er is uitgegaan van ongeveer 400 m2 te isoleren spouwmuur en een besparing van 2 m3 aardgas per m2 spouwmuur. Maatregel 4: PV-panelen plaatsen Het hoge platte dak van de sporthal is geschikt voor zonnepanelen. Hier is ruimte voor ongeveer 125 zonnepanelen. Op het lagere platte dak aan de voorzijde is eventueel nog ruimte voor 25 extra zonnepanelen. Om in het huidige verbruik te kunnen voorzien, volstaat het volleggen van het dak van de sporthal.

Omdat het elektriciteitsverbruik in de toekomst zal stijgen door elektrisch verwarmen, kan op langere termijn ook het lage platte dak worden volgelegd. De kosten zijn ongeveer € 1.500,- per kWp en de opbrengst 0,9 kWh per kWp. De investering voor het dak van de sporthal komt op circa € 75.000,- en de terugverdientijd komt op ongeveer 4 jaar. Het afbouwen van het salderen (vanaf 2025) zal de terugverdientijd iets langer maken. Maatregel 5: Kozijnen vervangen Voor 2025 staat vervanging van 73 m2 houten kozijnen gepland in het MJOP. Benut dit moment om direct te kiezen voor minimaal HR++ glas of zelfs HR+++ glas. Omdat al een investering staat gepland in het MJOP (bijna € 50.000,-) is slechts sprake van beperkte meerkosten voor een duurzamere keuze. Kies voor kozijnen zonder roosters, zodat minder warmte verloren gaat. Om de ventilatie voldoende te houden, is balansventilatie nodig (zie maatregel 7). Maatregel 6: Daken isoleren De daken zijn beperkt geïsoleerd. Isoleer de daken. Isolatie van het dak van de sporthal is niet nodig omdat de hal niet wordt verwarmd, het zal wel het comfort verbeteren. In 2036 wordt het bitumen op de meeste platte daken vervangen, zorg dan voor extra isolatie. In 2040 worden de dakpannen vervangen, dat is een goed moment om de schuine daken te isoleren. Door natuurlijke momenten te benutten is sprake van beperkte meerkosten.

Pagina 36 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

Isoleren is echter wel noodzakelijk om te doen voor er een warmtepomp komt. Dit betekent isoleren naar voren halen naar 2031 of de ketel nog een aantal jaren langer aanhouden, zodat deze werkzaamheden gelijktijdig uitgevoerd kunnen worden (bijvoorbeeld in 2036). Maatregel 7: Balansventilatie aanbrengen Aanvoer van verse lucht gebeurt via roosters. Hiermee wordt in de winter koude lucht naar binnengehaald. Via de ventilatie wordt vervolgens de opgewarmde lucht weer afgevoerd. Ook in de zomer als de airco’s gebruikt worden is dit niet ideaal: Koelere binnenlucht wordt naar buiten geblazen, terwijl warme buitenlucht binnen wordt gehaald. Er is geen WTW systeem aanwezig. Dit verklaart voor een groot deel het hoge gasverbruik. Het advies is om bij vervanging van de huidige ventilatoren te kiezen voor balansventilatie met warmteterugwinning. Het is belangrijk dat bij het overstappen op balansventilatie, de roosters boven de ramen worden afgesloten. Het vervangen van de kozijnen is daarom het meest geschikte moment voor de installatie van balansventilatie. De investering is geschat op € 40.000,-. Daarbij is uitgegaan van meerkosten t.o.v. de reserveringen in het MJOP voor het vervangen van ventilatoren. Maatregel 8: Airco’s vervangen Voor 2026 staat vervanging de airco’s gepland in het MJOP.

Kies bij vervanging voor de zuinigst mogelijke airco’s met de mogelijkheid om te verwarmen (hoge SCOP-waarde). Gebruik vervolgens de airco’s om te verwarmen en schakel radiatoren pas bij als de airco’s onvoldoende warmte leveren. Zo wordt bespaard op gas, maar neemt het elektriciteitsverbruik toe. De toename van elektriciteit zal meevallen, omdat de nieuwe airco’s zuiniger zullen koelen dan de huidige airco’s. Benodigde elektriciteit kan vervolgens zelf worden opgewekt (zonnepanelen) of groen worden ingekocht. In de berekening is alleen uitgegaan van beperkte meerkosten t.o.v. de reservering in het MJOP. Maatregel 9: Ketels vervangen door warmtepomp De ketels zijn nog vrij nieuw, vervanging staat in het MJOP gepland voor 2031. Kies bij vervanging voor lucht-water warmtepompen. Samen met de airco’s (lucht-lucht warmtepompen) kunnen deze het pand voldoende warm krijgen. Hierbij is wel wenselijk dat de isolatie wordt verbeterd. Kozijnen worden eerder vervangen (2026) maar dakisolatie staat pas gepland na het vervangingsmoment van de ketel. Het is belangrijk dat verdere isolatie gedaan is voor de warmtepomp in gebruik wordt genomen, voer de maatregelen daarom als integraal project uit De gemeente kan hier 3 keuzes maken: 1. In 2031 het dak voortijdig isoleren, kozijnen vervangen en ketel vervangen door warmtepomp.

Dit betekent een paar jaar uitstel voor kozijnvervanging, vervroegen van dakisolatie en ketelvervanging op het geplande moment in het MJOP. Het nadeel is dat dakbedekking dan mogelijk nog niet is afgeschreven op het moment van vervanging. 2. Vervangen van kozijnen en de ketel uitstellen naar 2036, zodat alle werkzaamheden als integraal project kunnen worden uitgevoerd op het moment dat dakbedekking ook wordt vervangen (inclusief isolatie). 3. Alle natuurlijke momenten aanhouden, dus kozijnen in 2026, ketel vervangen in 2031 en dak isoleren in 2036. De ketel kan dan echter niet door een all-electric warmtepomp worden vervangen, dan is alleen een hybride warmtepomp mogelijk. Hierbij is dan nog een gasgestookte ketel aanwezig, die bijspringt als de warmtepomp onvoldoende warmte kan leveren. Het nadeel is dat dit pand dan pas richting 2050 volledig van het aardgas af kan. In de grafieken is uitgegaan van optie 1, alle werkzaamheden als integraal project in 2031. Ook de warmteafgifte is een aandachtspunt. De huidige radiatoren voldoen niet allemaal om te kunnen verwarmen met de lagere temperaturen, die warmtepompen leveren (circa 50

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

graden tegenover 70 graden dat nu vanuit de gasketel komt). Vervang deze radiatoren, zodat de warmte sneller wordt verspreid in ruimtes. Vervanging staat in het MJOP gepland voor 2048. Deze maatregel moet daarom naar voren worden gehaald en gelijktijdig met het plaatsen van de warmtepomp worden uitgevoerd. De in het MJOP geraamde kosten voor vervangen van radiatoren zijn opgeteld bij de kosten voor plaatsen van de warmtepomp. De warmtepomp brengt het aardgasverbruik naar nul, er komt wel elektriciteitsverbruik voor terug. Het aardgas kan afgesloten worden als ook de boiler vervangen is (zie maatregel 10), waarmee ook wordt bespaard op de vaste kosten van de gasaansluiting. In de berekening is uitgegaan van de investering in een warmtepomp plus vervanging van enkele radiatoren. De kosten voor aanschaf van nieuwe gasgestookte ketels wordt uitgespaard, die kosten zijn afgetrokken van de investering, zodat alleen met de meerkosten is gerekend. De investering is na ongeveer 20 jaar terugverdiend. Dit is ongeveer de levensduur van de warmtepomp. Bij vervanging van de warmtepomp is het echter niet meer nodig om opnieuw radiatoren te vervangen, dat is een eenmalige investering. De volgende warmtepomp verdient zich dus sneller terug (ook omdat kosten tegen die tijd naar verwachting lager zijn).

Maatregel 10: Boiler vervangen door een zonneboiler of elektrische boiler De gasgestookte boiler houdt continu water warm. De boiler wordt in 2034 vervangen. Kies op dat moment voor een zonneboiler of een elektrische boiler. Een elektrische boiler is de goedkoopste optie (beperkte meerkosten t.o.v. nieuwe gasgestookte boiler). De benodigde elektriciteit wordt via zonnepanelen opgewekt. Een zonneboiler is duurder, maar verbruikt veel minder elektriciteit. Door te kiezen voor een zonneboiler blijft wel minder ruimte over voor zonnepanelen voor elektriciteit. In de routekaart is uitgegaan van een elektrische boiler. De meerkosten daarvan verdienen zich in een jaar terug.

Pagina 38 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

8.6

SPORTHAL DE HOFSTEDE

8.6.1

Huidige situatie

Het elektriciteitsverbruik per m2 is ongeveer gelijk aan een gemiddelde sporthal. Het gasverbruik per m2 is wat lager dan gemiddeld, dit komt mede door verwarmen via airco’s. 8.6.2

Routekaart

Het dashboard laat zien dat voor deze locatie de CO2-reductiedoelen voor 2030 en 2050 goed haalbaar zijn. De sporthal is in 2050 net niet energieneutraal (indien zonnepanelen met zeer hoge vermogens worden geplaatst is ook energieneutraal nog wel haalbaar). Ook aan de Paris proof norm wordt ruimschoots voldaan met een verbruik dat richting nul kWh per m 2 gaat. De totale investering ligt op bijna € 225.000,-. Bij maatregelen voor een natuurlijk moment is daarbij uitgegaan van meerkosten t.o.v. een conventionele oplossing, dus niet de volledige kosten. Omstreeks 2031 zijn alle investeringen terugverdiend, waarna de besparingen verder

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

blijven oplopen. Het pakket aan maatregelen voor een zelfstandig moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 4 jaar, het pakket van maatregelen voor een natuurlijk moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 7 jaar. 8.6.3

Maatregelen

Maatregel 1: Kieren dichten Bij de deur van de tochtsluis is een flinke kier aanwezig, hier verdwijnt warmte naar buiten. Dicht de kier. Controleer ook andere uitgangen direct op kieren en dicht deze dan ook direct. Maatregel 2: Radiatoren vrijmaken Enkele radiatoren in de kantine zijn ingebouwd. Hierdoor geven zij nauwelijks warmte af aan de ruimte en wordt onnodig veel gas verbruikt. Maak de radiatoren vrij, zodat de warmteafgifte verbetert. Maatregel 3: TL-verlichting in sporthal vervangen door led In de sporthal zijn 48 armaturen met 3 TL-buizen aanwezig. In het MJOP staat vervanging van armaturen gepland voor 2048. Veel verlichting valt al uit en er zijn veel klachten over de verlichting. Het advies is om de vervanging naar voren te halen en de armaturen op korte termijn te vervangen. Vanwege aangepaste wetgeving is sinds 2023 gestart met de uitfasering van conventionele lampen, daar valt TL verlichting onder. Vanaf 2023 mogen deze niet meer in de EU geproduceerd en geïmporteerd worden. Vervang hierom op korte termijn de conventionele verlichting naar de norm. Maatregel 4: Lichtgewicht PV-panelen plaatsen op het dak Het dak is recent vernieuwd en de intentie was om toen ook gelijk zonnepanelen te plaatsen. Vanwege de zwakke dakconstructie is dit niet doorgegaan. Daarom is het advies om hier voor lichtgewicht zonnepanelen te kiezen.

Dit zijn flexibele panelen die op het dak gelijmd worden. In de berekening is uitgegaan van 160 zonnepanelen, zoals in het oorspronkelijke plan voor het plaatsen van zonnepanelen. De kosten voor lichtgewicht panelen zijn ongeveer € 2.000,per kWp en de opbrengst 0,9 kWh per kWp. De investering komt op circa € 128.000,- en de terugverdientijd komt op ongeveer 6 jaar. Het afbouwen van het salderen (vanaf 2025) zal de terugverdientijd iets langer maken. Maatregel 5: Vluchtrouteverlichting vervangen door led De vluchtrouteverlichting lijkt nog TL-verlichting te zijn. Vervang de verlichting op het eerstvolgende natuurlijke moment (als accu’s of armaturen worden vervangen) voor ledverlichting. Led-vluchtwegaanduiding is tegenwoordig ongeveer net zo duur als conventionele vluchtwegaanduiding. Er is dan ook geen sprake van meerkosten als dit op natuurlijke momenten wordt uitgevoerd. In de routekaart is voor deze maatregel daarom geen investering, maar alleen een besparing geraamd. Naast energiebesparing levert de maatregel ook een besparing op doordat accu’s minder vaak vervangen hoeven te worden. Maatregel 6: Beglazing vervangen De deuren bevatten enkel glas. Vervanging staat in het MJOP gepland voor 2031. Overweeg dit te vervroegen, zodat vervanging is uitgevoerd voordat warmtepompen worden geplaatst. Deze functioneren het beste bij voldoende isolatie in het pand.

In de kantine is HR-glas aanwezig. Dit is voldoende, maar op het natuurlijke vervangmoment (ook 2031) is aan te raden om te kiezen voor HR++glas. Maatregel 7: Infraroodpanelen plaatsen De radiatoren in de kleedkamers, docentenkamer en scheidsrechterkamer hangen hoog. Hierdoor bereikt de warmte de aanwezigen nauwelijks en moet onnodig veel worden gestookt om het warm te krijgen. De ruimtes worden ook steeds maar korte momenten gebruikt, waarna de ruimte steeds een tijdje leeg staat. Radiatoren verwarmen de ruimtes

Pagina 40 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

de hele dag. Infraroodpanelen zijn een goed alternatief voor deze ruimtes: infraroodpanelen verwarmen alleen personen en hoeven alleen aan te staan als iemand aanwezig is. Dit kan via bewegingsmelders worden geschakeld. Zorg dat de huidige radiatoren volledig worden afgesloten of zelfs verwijderd. Combineer het plaatsen van infraroodpanelen met het plaatsen van de warmtepomp: dan wordt de verwarming in 1 keer aangepakt. Maatregel 8: Ketels vervangen door warmtepomp Vervanging van de ketels stond in 2020 en 2022 gepland in het MJOP, de vervanging is nog niet uitgevoerd. Vervanging zal op korte termijn nodig zijn en is daarom in 2025 ingepland op de routekaart. Kies bij vervanging voor lucht-water warmtepompen. Samen met de infraroodpanelen in kleedkamers (maatregel 7) kunnen deze het pand voldoende warm krijgen. Hierbij is wel van belang dat de isolatie in de kantine wordt verbeterd. Kozijnen worden volgens het MJOP vervangen in 2026. Vervroeg dit naar 2025, zodat dit als integraal project samen met de ketelvervanging wordt uitgevoerd. Ook de warmteafgifte is een aandachtspunt. De huidige radiatoren voldoen niet allemaal om te kunnen verwarmen met de lagere temperaturen, die warmtepompen leveren (circa 50 graden tegenover 70 graden dat nu vanuit de gasketel komt). Vervang de radiatoren, zodat de warmte sneller wordt verspreid in ruimtes.

De vervanging staat gepland voor 2027, haal deze vervanging ook naar voren (2025), zodat dit wordt meegenomen in een integraal project. Kosten van radiatoren zijn niet meegenomen, omdat vervanging (weliswaar iets later) al was gepland. De warmtepomp brengt het aardgasverbruik voor verwarmen naar nul, er komt wel elektriciteitsverbruik voor terug. Het aardgas kan afgesloten worden als ook de boiler vervangen is (zie maatregel 9) en niet meer op gas wordt gekookt (maatregel 10), waarmee ook wordt bespaard op de vaste kosten van de gasaansluiting. In de berekening is uitgegaan van de investering in een warmtepomp. De kosten voor aanschaf van nieuwe gasgestookte ketels wordt uitgespaard, die kosten zijn afgetrokken van de investering, zodat alleen met de meerkosten is gerekend. De investering is na ongeveer 20 jaar terugverdiend. Maatregel 9: Boiler vervangen door elektrische boiler De gasgestookte boiler houdt continu water warm. De boiler staat niet in het MJOP genoemd, het is onbekend wanneer deze wordt vervangen. Gezien het bouwjaar (2003) is vervanging binnen enkele jaren aan te bevelen. Kies op dat moment voor een elektrische boiler. De meerkosten t.o.v. een nieuwe gasgestookte ketels verdienen zich in een jaar terug.

Maatregel 10: Gasgestookte keukenapparatuur vervangen Als alle ketels en boilers zijn vervangen, wordt alleen nog een klein beetje gas verbruikt door de gasgestookte keukenapparatuur. Kies op het natuurlijk vervangmoment voor elektrische apparatuur. Mogelijk ligt de investering voor elektrisch iets hoger, de meerkosten verdienen zich echter binnen 3 jaar terug.

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

8.7

GEMEENTEWERF

8.7.1

Huidige situatie

Het elektriciteitsverbruik per m2 is erg laag. Dit wordt vooral verklaard doordat al 68 zonnepanelen op het dak liggen. Ook het gasverbruik per m 2 is zeer laag. Dit komt omdat weinig wordt verwarmd, lage temperaturen worden aangehouden voor de locatie en het pand recent grondig is geïsoleerd (dak en gevels). 8.7.2

Routekaart

Het dashboard laat zien dat het voor deze locatie goed mogelijk is om het pand energieneutraal te maken: op jaarbasis wordt alle benodigde energie zelf opgewekt. Dit doel kan zelfs al voor 2030 worden bereikt, aangezien de ketels voor die tijd vervangen worden. Een energieneutraal pand voldoet ruimschoots aan de Paris Proof norm. Hiermee kan de gemeentewerf als goed voorbeeld van een energieneutraal pand worden neergezet. De totale investering ligt op ongeveer € 55.000,-. Bij maatregelen voor een natuurlijk moment is daarbij uitgegaan van meerkosten t.o.v. een conventionele oplossing, dus niet de volledige kosten. Omstreeks 2034 zijn alle investeringen terugverdiend, waarna de besparingen verder blijven oplopen. Het pakket aan maatregelen voor een natuurlijk moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 7 jaar. 8.7.3

Maatregelen

Voor deze locatie zijn alleen maatregelen voor een natuurlijk moment mogelijk.

Pagina 42 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

Maatregel 4: PV-panelen plaatsen Op het dak liggen al 68 zonnepanelen. Er is nog dak beschikbaar voor extra zonnepanelen, dit dakdeel is echter constructief ongeschikt voor conventionele zonnepanelen. Oplossingen zijn versteviging van het dak of kiezen voor lichtgewicht zonnepanelen. In de routekaart is uitgegaan van lichtgewicht zonnepanelen, zodat geen versteviging nodig is. Om het eigen verbruik op jaarbasis op te wekken zijn ongeveer 40 zonnepanelen nodig. De kosten voor lichtgewicht panelen zijn ongeveer € 2.000,- per kWp en de opbrengst 0,9 kWh per kWp. De investering voor het dak komt op circa € 75.000,- en de terugverdientijd komt op ongeveer 6 jaar. Het afbouwen van het salderen (vanaf 2025) zal de terugverdientijd iets langer maken. Maatregel 2: T5-verlichting vervangen door led In het pand hangt T5-verlichting. Vervanging van armaturen staat in het MJOP gepland voor 2025. Kies dan direct voor led-armaturen. Omdat de investering al gepland staat en led inmiddels gangbaar is, is hier geen sprake van meerkosten en is de investering in de routekaart op nul gezet. Maatregel 3: Vluchtrouteverlichting vervangen door led De vluchtrouteverlichting is TL-verlichting. Vervang de verlichting op het eerstvolgende natuurlijke moment (als accu’s of armaturen worden vervangen) voor led-verlichting.

Ledvluchtwegaanduiding is tegenwoordig ongeveer net zo duur als conventionele vluchtwegaanduiding. Er is dan ook geen sprake van meerkosten als dit op natuurlijke momenten wordt uitgevoerd. In de routekaart is voor deze maatregel daarom geen investering, maar alleen een besparing geraamd. Naast energiebesparing levert de maatregel ook een besparing op doordat accu’s minder vaak vervangen hoeven te worden. Maatregel 4: Beglazing vervangen Op kantoor en in de kantine zitten medewerkers stil. Daarom is daar een hogere comfortbehoefte. Het advies is om de beglazing in beide ruimtes te vervangen door HR+ +glas. Beter isolerende beglazing is ook van belang om het gebouw aardgasvrij te kunnen maken. Vervanging stond in 2022 gepland in het MJOP, dit is nog niet uitgevoerd. In de routekaart is uitgegaan van vervanging op korte termijn. Omdat het een geplande vervanging is, is alleen uitgegaan van meerkosten t.o.v. het in het MJOP geraamde bedrag. Maatregel 5: Ketels vervangen door warmtepomp De ketels worden in 2026 vervangen (MJOP). Dit is een goed moment om te kiezen voor aardgasvrije alternatieven. De beste oplossing is om de ketels te vervangen door een warmtepomp. Gezien het huidige gasverbruik lijkt de huidige situatie met 2 CV-ketels erg overgedimensioneerd, met 1 warmtepomp moet het pand verwarmd kunnen worden.

Een aandachtspunt is dat de warmtepomp lage temperatuur warmte levert. Dit kan vooral op de werkplaatsen betekenen dat het lastig is om de ruimte warm te krijgen. Een overweging is om een iets lagere ruimte temperatuur te accepteren (nu circa 17 °C). Ook is het mogelijk om te kiezen voor LTV-radiatoren. De radiatoren zijn toch aan vervanging toe (MJOP noemt 2024). Het advies is om de radiatoren niet al in 2024 te vervangen, maar om de vervanging te combineren met het plaatsen van de warmtepomp. Mocht de warmtepomp onvoldoende warmte leveren, dan kunnen optioneel infraroodpanelen worden bijgeplaatst. Deze kunnen op de koudste momenten bijspringen om snel extra warmte te leveren. Infraroodpanelen verwarmen niet de lucht, maar de medewerkers die in de ruimte aanwezig zijn. In het MJOP staan investeringen geraamd voor 2 nieuwe CV-ketels (2026) en het vervangen van alle radiatoren (2024). De vervanging van radiatoren is al geraamd en daar is dus geen sprake van meerkosten. Deze kosten zijn daarom niet meegenomen in de berekening. De investering in nieuwe ketels vervalt. Deze kosten zijn daarom afgetrokken van de investering

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

in de warmtepomp, zodat alleen de meerkosten van de warmtepomp t.o.v. nieuwe ketels overblijven. De warmtepomp en elektrische heaters brengt het aardgasverbruik voor verwarmen naar nul, er komt wel elektriciteitsverbruik voor terug. Het aardgas kan afgesloten worden als ook de boiler vervangen wordt (zie maatregel 6). De kostenbesparing door het afsluiten van aardgas is niet meegenomen in de berekening. De meerkosten (t.o.v. vervangen van ketels en radiatoren) zijn na ongeveer 15 jaar terugverdiend. Maatregel 6: Gasgestookte boiler vervangen In het pand is een 80 liter boiler aanwezig. Deze staat niet vermeld in het MJOP. Er is dan ook geen moment van vervanging bekend. De boiler is al oud dus het advies is om deze tegelijk met de ketels te vervangen. Kies dan voor een elektrische boiler. In de routekaart zijn de volledige kosten opgenomen, omdat de vervanging niet in het MJOP staat.

Pagina 44 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

8.8

DE SCHILPEN

8.8.1

Huidige situatie

Het elektriciteitsverbruik per m2 is laag (ongeveer 20% van het gemiddelde voor musea). Dit wordt vooral verklaard door de beperkte openingsuren. Ook is alle verlichting al vervangen door led. Het gasverbruik per m2 is echter bijna het dubbele van een gemidddeld museum. Dit komt door matige isolatie en omdat het pand altijd op minimaal 18°C gehouden wordt. 8.8.2

Routekaart

Het dashboard laat zien dat De Schilpen voor 2030 kan voldoen aan de doelstelling van minimaal 55% CO2-reductie. Energieneutraal is voor de locatie niet haalbaar, daarvoor is te weinig dakoppervlak beschikbaar om alle benodigde elektriciteit zelf op te wekken. De Paris Proof norm wordt wel ruim gehaald in 2050. De totale investering ligt op bijna € 50.000,-. Bij maatregelen voor een natuurlijk moment is daarbij uitgegaan van meerkosten t.o.v. een conventionele oplossing, dus niet de volledige kosten. Omstreeks 2030 zijn alle investeringen terugverdiend, waarna de besparingen verder

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

blijven oplopen. Het pakket aan maatregelen voor een natuurlijk moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 6 jaar. Voor een zelfstandig moment is slechts 1 maatregel opgenomen, die zich in een jaar terugverdient. 8.8.3

Maatregelen

Maatregel 1: Temperatuur verlagen Het pand is matig geïsoleerd en mede vanwege de monumentale status is het niet mogelijk om nog veel aanvullende isolerende maatregelen uit te voeren. De temperatuur wordt op 18°C gehouden, omdat het anders te lang duurt om het pand warm te krijgen. In een matig geïsoleerd pand verdwijnt warmte echter snel uit het pand. Mede gezien de beperkte openingstijden is het advies om de temperatuur buiten openingstijden toch te verlagen naar circa 15°C. Elke graad temperatuurverlaging levert gemiddeld een besparing van 6% op het gasverbruik op. Zorg voor een goede inregeling van het systeem zodat de ruimtes enkele uren voor openingstijd weer opwarmen. Plaats in ruimtes die niet snel genoeg warm worden een infraroodpaneel, zodat het toch comfortabel aanvoelt voor bezoekers. In de routekaart zijn kosten opgenomen voor enkele infraroodpanelen en inregeling van het verwarmingssysteem door een installateur. Maatregel 2: PV-panelen plaatsen op het dak De Schilpen wilde zonnepanelen plaatsen, maar heeft hier voorlopig vanaf gezien. Het plan was om ongeveer 20 zonnepanelen te plaatsen, omdat daarmee het huidige verbruik wordt opgewekt. Er is ruimte voor ongeveer 30 zonnepanelen. Omdat via warmtepompen verwarmd gaat worden, neemt het elektriciteitsverbruik toe. Het advies is daarom om te kiezen voor 30 zonnepanelen.

Hiermee wordt nog niet het volledige verbruik opgewekt. In de berekening is uitgegaan van ongeveer 12 kWp aan zonnepanelen (ongeveer 30 panelen). De kosten (2022) zijn ongeveer € 1.500,- per kWp en de opbrengst 0,9 kWh per kWp. De investering komt op circa € 18.000,- en de terugverdientijd komt op ongeveer 4 jaar. Het afbouwen van het salderen (vanaf 2025) zal de terugverdientijd iets langer maken. Maatregel 3: Vluchtrouteverlichting vervangen door led De vluchtrouteverlichting is TL-verlichting te zijn. Vervang de verlichting op het eerstvolgende natuurlijke moment (als accu’s of armaturen worden vervangen) voor ledverlichting. Led-vluchtwegaanduiding is tegenwoordig ongeveer net zo duur als conventionele vluchtwegaanduiding. Er is dan ook geen sprake van meerkosten als dit op natuurlijke momenten wordt uitgevoerd. In de routekaart is voor deze maatregel daarom geen investering, maar alleen een besparing geraamd. Naast energiebesparing levert de maatregel ook een besparing op doordat accu’s minder vaak vervangen hoeven te worden. Maatregel 4: Kozijnen vervangen of achterzetramen plaatsen De beglazing is al vervangen door beter isolerend glas. In 2035 zijn de kozijnen aan vervanging toe. Het is onduidelijk of kozijnen wel vervangen mogen worden i.v.m. de monumentale status van het pand.

Indien kozijnen vervangen is toegestaan, kan worden gekozen voor kozijnen met HR++ of zelfs HR+++glas, passend binnen de eisen die aan het monument worden gesteld. Indien vervanging van het kozijn geen optie is, kunnen achterzetramen worden bijgeplaatst voor extra isolatie. Beter isolerende beglazing is van belang om het gebouw op termijn aardgasvrij te kunnen maken. Omdat het een geplande vervanging is, is alleen uitgegaan van meerkosten t.o.v. een reguliere vervanging (in het MJOP stond nog geen bedrag geraamd). Maatregel 5: Ketel vervangen door warmtepomp De ketel wordt in 2023 vervangen (MJOP). Een volledig elektrische warmtepomp is op dat moment nog niet verstandig. Het pand is matig geïsoleerd. De warmteafgifte is deels al wel zeer geschikt voor een warmtepomp (de ruimtes met vloerverwarming). Desondanks is het aan te bevelen om in 2023 te kiezen voor een hybride warmtepomp. Kies voor een apparaat waarin de warmtepomp en ketel in 1 apparaat zijn geïntegreerd. Dit in verband met de

Pagina 46 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

beperkte ruimte die beschikbaar is voor de installatie. De warmtepomp zal een groot deel van het jaar het pand voldoende opwarmen, waarmee ongeveer 70% op het gasverbruik wordt bespaard. Op koude dagen springt de ketel bij om het pand voldoende warm te krijgen. In het MJOP staat een investering geraamd voor een nieuwe CV-ketels (2023). Deze investering vervalt. Deze kosten zijn daarom afgetrokken van de investering in de hybride warmtepomp, zodat alleen de meerkosten van de warmtepomp t.o.v. een nieuwe ketel overblijven. De meerkosten (t.o.v. vervangen van ketel) zijn na ongeveer 10 jaar terugverdiend. Op de lange termijn zal alsnog een volledig elektrische warmtepomp nodig zijn. Dit wordt in de routekaart ingepland omstreeks het einde van de levensduur van de hybride warmtepomp. Dit zal nog voor 2050 zijn, waardoor het aardgasvrije doel daarmee alsnog op tijd wordt gehaald. Tegen die tijd is op natuurlijke momenten de isolatie verbeterd en zijn er technische verbeteringen geweest waardoor warmtepompen ook dit soort panden naar verwachting goed kunnen verwarmen. In de routekaart zijn geen kosten opgenomen voor deze vervanging, omdat dit dan een vervanging op een natuurlijk moment is en tegen die tijd waarschijnlijk geen gasgestookte ketels meer verkrijgbaar zijn.

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

8.9

TAVENU

8.9.1

Huidige situatie

Het elektriciteitsverbruik per m2 is laag. Dit wordt vooral verklaard door de beperkte openingsuren. Ook is de verlichting al vervangen door led. Het gasverbruik per m 2 is ongeveer gelijk aan een gemiddeld museum. Gezien de beperkte openingsuren is dit dus wel een hoog verbruik. Dit komt door matige isolatie en omdat het pand altijd op minimaal 18°C gehouden wordt. 8.9.2

Routekaart

Het dashboard laat zien dat de Tavenu voor 2030 nog niet kan voldoen aan de doelstelling van minimaal 55% CO2-reductie, tenzij maatregelen naar voren worden gehaald (het natuurlijk moment vervroegen). Dit is financieel onverstandig. Enkele andere gebouwen besparen al veel meer dan het doel, waardoor over het gehele vastgoed gemiddeld het doel wel wordt gehaald. Energieneutraal is voor de locatie ook niet haalbaar, daarvoor is te weinig dakoppervlak beschikbaar om alle benodigde elektriciteit zelf op te wekken. De Paris Proof norm wordt wel ruim gehaald in 2050.

Pagina 48 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

De totale investering ligt op bijna € 28.000,-. Bij maatregelen voor een natuurlijk moment is daarbij uitgegaan van meerkosten t.o.v. een conventionele oplossing, dus niet de volledige kosten. Omstreeks 2043 zijn alle investeringen terugverdiend, dit komt mede doordat er nog een grote investering is gepland in 2035. Het pakket aan maatregelen voor een natuurlijk moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 9 jaar. Voor een zelfstandig moment is slechts 1 maatregel opgenomen, die zich in 3 jaar terugverdient. 8.9.3

Maatregelen

Maatregel 1: Temperatuur verlagen Het pand is matig geïsoleerd en isolerende maatregelen zijn niet op korte termijn mogelijk. De temperatuur wordt op 18°C gehouden, omdat het anders te lang duurt om het pand warm te krijgen. In een matig geïsoleerd pand verdwijnt warmte echter snel uit het pand. Mede gezien de beperkte openingstijden is het advies om de temperatuur buiten openingstijden toch te verlagen naar circa 15°C. Elke graad temperatuurverlaging levert gemiddeld een besparing van 6% op het gasverbruik op. Zorg voor een goede inregeling van het systeem zodat de ruimtes enkele uren voor openingstijd weer opwarmen. Plaats op plekken die niet snel genoeg warm worden een infraroodpaneel, zodat het toch comfortabel aanvoelt voor bezoekers. In de routekaart zijn kosten opgenomen voor enkele infraroodpanelen en inregeling van het verwarmingssysteem door een installateur. Maatregel 2: PV-panelen plaatsen op het dak Vanwege de monumentale status mogen zonnepanelen niet in het zicht liggen. Zonnepanelen kunnen wel aan de achterzijde op het schuine dak geplaatst worden. De locatie is niet ideaal en er is onvoldoende ruimte om het volledige verbruik op te wekken. Gezien het geringe verbruik is de maatregel ver in de toekomst geplaatst op de routekaart, na het installeren van een warmtepomp. Dan neemt het elektriciteitsverbruik toe en die toename kan worden beperkt met zonnepanelen.

Er is ruimte voor ongeveer 10 zonnepanelen (4 kWp). De kosten zijn ongeveer € 1.500,- per kWp en de opbrengst 0,9 kWh per kWp. De investering komt op circa € 6.000,en de terugverdientijd komt op ongeveer 4 jaar. Het afbouwen van het salderen (vanaf 2025) zal de terugverdientijd iets langer maken. Maatregel 3: Vluchtrouteverlichting vervangen door led De vluchtrouteverlichting is TL-verlichting te zijn. Vervang de verlichting op het eerstvolgende natuurlijke moment (als accu’s of armaturen worden vervangen) voor ledverlichting. Led-vluchtwegaanduiding is tegenwoordig ongeveer net zo duur als conventionele vluchtwegaanduiding. Er is dan ook geen sprake van meerkosten als dit op natuurlijke momenten wordt uitgevoerd. In de routekaart is voor deze maatregel daarom geen investering, maar alleen een besparing geraamd. Naast energiebesparing levert de maatregel ook een besparing op doordat accu’s minder vaak vervangen hoeven te worden. Maatregel 4: Kozijnen vervangen of achterzetramen plaatsen Het pand heeft enkel glas. De kozijnen worden in 2030 vervangen (MJOP). Het is onduidelijk of kozijnen wel vervangen mogen worden i.v.m. de monumentale status van het pand. Indien kozijnen vervangen is toegestaan, kan worden gekozen voor kozijnen met HR++ of zelfs HR+++glas, passend binnen de eisen die aan het monument worden gesteld.

Indien vervanging van het kozijn geen optie is, kunnen achterzetramen worden bijgeplaatst voor extra isolatie. Beter isolerende beglazing is van belang om het gebouw op termijn aardgasvrij te kunnen maken. Omdat het een geplande vervanging is, is alleen uitgegaan van meerkosten t.o.v. een reguliere vervanging (in het MJOP stond nog geen bedrag geraamd).

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

Maatregel 5: Ketel vervangen door warmtepomp De ketel wordt in 2037 vervangen (MJOP). Tegen die tijd is de isolatie verbeterd, de radiatoren zijn al geschikt voor lage temperatuur warmte. Hiermee is een volledig elektrische warmtepomp mogelijk. In 2037 worden sowieso kosten gemaakt voor vervanging van de ketel (nog niet geraamd in het MJOP). Deze investering vervalt. Daarom is een bedrag afgetrokken van de investering in de warmtepomp, zodat alleen de meerkosten van de warmtepomp t.o.v. een nieuwe ketel overblijven. De meerkosten (t.o.v. vervangen van ketel) zijn na ongeveer 17 jaar terugverdiend.

Pagina 50 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

8.10

BIBLIOTHEEK DEN HOORN

8.10.1 Huidige situatie Het elektriciteitsverbruik per m2 is erg laag. Dit komt enerzijds door de beperkte openingsuren, maar ook door energiebesparende maatregelen zoals led-verlichting. Het gasverbruik is echter zeer hoog: het gasverbruik per m2 vloeroppervlak is vergelijkbaar met een gemiddeld verzorgingshuis, waar 24 uur per dag verwarmd wordt in de koude maanden van het jaar. Dit wordt deels veroorzaakt door veel tocht en matige isolatie wat comfortklachten oplevert, maar gezien het hoge verbruik verwacht Stimular dat verwarming ook regelmatig onnodig aan staat. 8.10.2 Routekaart Het onderstaande dashboard geeft een overzicht van maatregelen, kosten en besparingen. Daarbij geeft deze ook de invloed van de maatregelen op o.a. het energieverbruik, de energiekosten, CO2 Footprint.

Het dasboard laat zien dat het bij uitvoeren van de maatregelen volgens de voorgestelde planning het doel voor 2030 (55% reductie) niet wordt gehaald. Ook energieneutraal is voor deze locatie niet haalbaar, omdat geen zonnepanelen op het dak mogelijk zijn. Door een solar carport op de parkeerplaats te realiseren en de opgewekte elektriciteit aan de bibliotheek te leveren, wordt energieneutraal wel mogelijk. Als alle maatregelen worden

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

uitgevoerd, is de Paris Proof norm wel ruimschoots haalbaar. Deze norm kan omstreeks 2030 al worden gehaald. De totale investering ligt op ongeveer € 165.000,-. Bij maatregelen voor een natuurlijk moment is daarbij uitgegaan van meerkosten t.o.v. een conventionele oplossing, dus niet de volledige kosten. Omstreeks 2046 zijn alle investeringen terugverdiend, waarna de besparingen verder blijven oplopen. Het pakket aan maatregelen voor een zelfstandig moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer een jaar, het pakket van maatregelen voor een natuurlijk moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 30 jaar. 8.10.3 Maatregelen Maatregel 1: Inlevergat isoleren Het inlevergat is een (vrijwel) open verbinding met buiten en veroorzaakt veel tocht. Hierdoor is het in het innamehok vaak erg koud en is veel verwarming nodig. Isoleer het inlevergat bijvoorbeeld door borstels voor het gat te plaatsen en een (goed geïsoleerde) kast om het inlevergat te plaatsen. Maatregel 2: Kieren dichten Bij de nooduitgang zijn kieren aanwezig wat tocht veroorzaakt. Dicht de kieren. Controleer ook andere uitgangen direct op kieren en dicht deze dan ook direct. Maatregel 3: Verwarming en ventilatie inregelen Het hoge gasverbruik wijst erop dat de verwarming en ventilatie niet goed zijn ingeregeld.

Waarschijnlijk blijven verwarming en/of ventilatie aanstaan buiten openingstijden of staat deze nog onnodig hoog. Omdat de bibliotheek niet elke dag dezelfde openingstijden heeft, is het belangrijk om goed aan te sluiten bij de werkelijke openingstijden. Ventileren buiten openingstijden is niet of nauwelijks nodig, verwarming kan in ieder geval lager en enige tijd voor opening weer omhoog. Voorzie de installatie van een weerafhankelijke regeling, zodat de watertemperatuur niet onnodig hoog is. Installeer daarnaast een optimaliserende regeling. Een optimaliserende cv-regeling zorgt ervoor dat het bij opening behaaglijk warm is en dat het opwarmen zo kort mogelijk duurt. Zie www.stimular.nl/maatregelen/weersafhankelijke-regeling-op-de-cv-ketel/ en www.stimular.nl/maatregelen/optimaliserende-regeling-verwarming/. Maatregel 4: Halogeenspots vervangen door led Bijna alle verlichting is al led, alleen enkele spots zijn nog halogeen. Vanwege aangepaste wetgeving is sinds 2023 gestart met de uitfasering van conventionele lampen, daar valt TL verlichting onder. Vanaf 2023 mogen deze niet meer in de EU geproduceerd en geïmporteerd worden. Vervang op korte termijn de conventionele verlichting naar de norm. Vervang ook deze spots door led. Maatregel 5: PV-panelen plaatsen Boven de bibliotheek ligt een sedumdak en zijn appartementen gevestigd.

Hoewel er plekken mogelijk zijn voor zonnepanelen, kijken bewoners van appartementen hier op uit. Dit is niet wenselijk. Bovenop de appartementen zijn zonnepanelen mogelijk, maar de gemeente en bibliotheek kunnen niet beslissen over dit dak. Dit dak zal beschikbaar moeten blijven voor de appartementen, die hier mogelijk ooit zelf zonnepanelen willen plaatsen. Dit maakt het plaatsen van zonnepanelen op het dak weinig kansrijk. Wellicht zijn afspraken mogelijk met de bewoners van de appartementen. Een optie is om een solar carport te realiseren op de parkeerplaats. Daarmee zou dan ruimte ontstaan voor circa 120 zonnepanelen. Hiermee zou aanzienlijk meer elektriciteit worden opgewekt dan nodig is op de locatie. Dit kan mogelijk als compensatie dienen voor andere panden. De carport kan niet rechtstreeks aan de bibliotheek leveren, dus ook voor de bibliotheek zal het een vorm van compensatie zijn. De kosten zijn hoger dan van zonnepanelen op daken, omdat ook de onderconstructie van carports gebouwd moet worden.

Pagina 52 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

Dit is vooral interessant als er ook behoefte is aan overdekte parkeerplaatsen. De terugverdientijd ligt met ongeveer 7 jaar hoger dan bij daken. De maatregel is niet opgenomen in de routekaart voor deze locatie maar optioneel voor een pakket aan extra CO2-reductie. Maatregel 6: Beglazing vervangen Het pand heeft dubbel glas met een matige isolatiewaarde. Vervanging van beglazing staat pas voor 2060 op de planning. Gezien het hoge gasverbruik is het zinvol om de vervanging naar voren te halen. Betere isolatie is ook essentieel om op termijn een warmtepomp te kunnen plaatsen. Het advies is daarom om de beglazing ongeveer gelijktijdig met de ketel te vervangen. Omdat beter isolerend glas waarschijnlijk niet in de huidige kozijnen past, zullen deze ook direct vervangen worden. Vervanging van de ketel staat in het MJOP gepland voor 2030. Omdat de vervanging van beglazing naar voren wordt gehaald, is geen sprake meer van het oorspronkelijke natuurlijke moment en zijn de volledige kosten opgevoerd. Maatwerk is echter nodig gezien het gebouw onderdeel uitmaakt van een complex met een vereniging van eigenaars constructie. De uitkomsten zullen worden meegenomen bij de actualisatie van dit plan in 2027. Hierdoor zijn deze kosten vooralsnog niet opgenomen in het beheerplan onderhoud gemeentelijk vastgoed 2025 – 2029.

Maatregel 7: Ketel vervangen door warmtepomp Vervanging van de ketel staat in het MJOP gepland voor 2030. Kies bij vervanging voor lucht-water warmtepompen. Hierbij is wel noodzakelijk dat de isolatie wordt verbeterd. Een optie is om eerst voor een hybride warmtepomp te kiezen (bijvoorbeeld als vervangen van beglazing nog niet is uitgevoerd). Dit wordt echter afgeraden, omdat deze dan waarschijnlijk na enkele jaren alsnog vervangen moet worden door een volledig elektrische warmtepomp. De warmtepomp brengt het aardgasverbruik naar nul, er komt wel elektriciteitsverbruik voor terug. Het aardgas kan dan afgesloten worden. In de berekening is uitgegaan van de investering in een warmtepomp. De kosten voor aanschaf van nieuwe gasgestookte ketels wordt uitgespaard, die kosten zijn afgetrokken van de investering, zodat alleen met de meerkosten is gerekend. De investering is na ongeveer 24 jaar terugverdiend. Dit is ongeveer de levensduur van de warmtepomp.

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

BRANDWEER

9.1.1

Huidige situatie

DEN

HOORN

Het elektriciteitsverbruik per m2 is vergelijkbaar met een gemiddelde bedrijfshal. Het gasverbruik is aan de hoge kant: dit komt vooral door de slechte gevelisolatie en doordat het pand altijd enigszins op temperatuur gehouden moet worden. 9.1.2

Routekaart

Het dasboard laat zien dat het voor deze locatie goed mogelijk is om het pand energieneutraal te maken: op jaarbasis wordt alle benodigde energie zelf opgewekt. Een energieneutraal pand voldoet ruimschoots aan de Paris Proof norm. Hiermee kan de brandweer Den Hoorn als goed voorbeeld van een energieneutraal pand worden neergezet. De totale investering ligt op ongeveer € 80.000,-. Bij maatregelen voor een natuurlijk moment is daarbij uitgegaan van meerkosten t.o.v. een conventionele oplossing.

Pagina 54 van 53

CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed

Omstreeks 2038 zijn alle investeringen terugverdiend, waarna de besparingen verder blijven oplopen. Het pakket aan maatregelen voor een zelfstandig moment (slechts 1 maatregel) heeft een terugverdientijd van ongeveer 5 jaar, het pakket van maatregelen voor een natuurlijk moment heeft een gemiddelde terugverdientijd van ongeveer 12 jaar. 9.1.3

Maatregelen

Maatregel 1: Installeren bewegingssensoren op verlichting Met een bewegingssensor in iedere ruimte wordt voorkomen dat verlichting onnodig aan blijft staan. De maatregel staalt al in het MJOP. De kosten zijn volledig overgenomen, omdat het een extra investering in verduurzaming is en geen regulier onderhoud. Maatregel 2: PV-panelen plaatsen Het dak is geschikt voor zonnepanelen. Hier is ruimte voor ongeveer 50 zonnepanelen. Om in het toekomstig verbruik te kunnen voorzien (rekening houdend met stijgende vraag naar elektriciteit door elektrisch verwarmen), volstaan ongeveer 40 zonnepanelen De kosten zijn ongeveer € 1.500,- per kWp en de opbrengst 0,9 kWh per kWp. De investering komt op circa € 24.000,- en de terugverdientijd komt op ongeveer 4 jaar. Het afbouwen van het salderen (vanaf 2025) zal de terugverdientijd iets langer maken. Maatregel 3: Gevelbekleding vervangen De gevelbekleding heeft zijn einde levensduur inmiddels bereikt. Dit onderhoud wordt in 2025 door een beter isolerende gevelbekleding vervangen. Maatregel 4: Armaturen en lampen vervangen (binnen en buiten) De verlichting in het pand en buitenverlichting (inclusief terreinverlichting) zijn nog conventionele verlichting. Vanwege aangepaste wetgeving is sinds 2023 gestart met de uitfasering van conventionele lampen, daar valt TL verlichting onder.

Vanaf 2023 mogen deze niet meer in de EU geproduceerd en geïmporteerd worden. Vervang op korte termijn de conventionele verlichting naar de norm. Vervang deze door led-lampen. Maatregel 5: Ketel vervangen door warmtepomp Vervanging van de ketel staat in het MJOP gepland voor 2031. Kies bij vervanging voor lucht-water warmtepompen. Hierbij is wel noodzakelijk dat de isolatie wordt verbeterd. Dit is ruim voor die tijd al gedaan met de vervanging van de gevelbekleding. De warmtepomp brengt het aardgasverbruik naar nul, er komt wel elektriciteitsverbruik voor terug. Het aardgas kan afgesloten worden, als ook de gasgestookte boiler is vervangen (zie maatregel 6). In de berekening is uitgegaan van de investering in een warmtepomp. De kosten voor aanschaf van een nieuwe gasgestookte ketel wordt uitgespaard, die kosten zijn afgetrokken van de investering, zodat alleen met de meerkosten is gerekend. De investering is na ongeveer 18 jaar terugverdiend. Dit is ongeveer de levensduur van de warmtepomp. Maatregel 6: Gasboiler vervangen door elektrische boiler De gasgestookte boiler houdt continu water warm. De boiler wordt in 2025 vervangen. Kies op dat moment voor een elektrische boiler. De benodigde elektriciteit wordt via zonnepanelen opgewekt. De meerkosten t.o.v. een nieuwe gasboiler zijn verwaarloosbaar.

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=middendelfland&id=8814c62b-62ae-4ef0-a3d6-c1c2026950ae