CConstaterende datMidden-Delfland
Koppel je AI →
Document · PDF

0 Recreatiebeleid Midden-Delfland 2050

Commissie 13 oktober 2026, gemeente Midden-DelflandBij agendapunt: Commissieconsultatie Recreatiebeleid Midden-Delfland 205018.394 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Recreatiebeleid 2050 Gemeente Midden-Delfland

Inhoudsopgave | Actielijn 3: Versterken van voorzieningen en verblijfskwaliteit | 29 1 | Inleiding | 3 | Actielijn 4: Beleving van het agrarisch en natuurlijk landschap en erfgoed 32 1.1 | Aanleiding en doel van het recreatiebeleid | 3 | 4 | Uitvoering | 34 1.2 | Afbakening | 3 1.3 | Totstandkoming en participatie | 4 | 4.1 | Van visie naar uitvoering | 34 1.4 | Leeswijzer | 5 | 4.2 | Randvoorwaarden voor uitvoering | 34 Zo staan we ervoor: recreatie in Midden-Delfland | 6 | Bijlagen | 39 1.5 | Natuur, landbouw en recreatie in één landschap | 6 | Bijlage 1: Geanalyseerde documenten en geïnterviewde stakeholders | 40 1.6 | Het DNA van Midden-Delfland: openheid, rust en een agrarisch | Bijlage 2: Routestructuren en recreatieaanbod | 41 karakter | 7 | Bijlage 3: Trends en ontwikkelingen | 49 1.7 | Inwonersonderzoek Recreatie & Toerisme | 8 | Bijlage 4: Doelgroepen met Leefstijlvinder | 53 1.8 | Recreatief aanbod en netwerk in Midden-Delfland | 8 1.9 | Hoe ontwikkelt het recreatieaanbod zich? | 9 2 | Opgaven voor Midden-Delfland | 12 3 | Blik op 2050: ambitie voor recreatie in Midden-Delfland | 15 3.1 | Ambitie voor recreatie in Midden-Delfland | 15 3.2 | Uitgangspunten van waaruit we werken | 16 3.3 | Actielijnen | 20 Actielijn 1: Versterken positionering en gebiedsidentiteit | 22 Actielijn 2: Verbeteren van verbindingen | 25 Aangeboden aan | Auteurs Eugénie Klok | Anneke van

Mispelaar Gemeente Midden-Delfland | Barbara Waltmans 29 juli 2026 | Nynke Meeske Projectnummer 2026-2387 | Fotoverantwoording: PUUUR Midden-Delfland beeldbank en Bureau BUITEN 2 3 1 Inleiding Voor u ligt het Recreatiebeleid 2050 van gemeente Midden-Delfland. Het beleid biedt een gezamenlijke koers voor de gemeente, inwoners, ondernemers en andere betrokken partijen. Daarnaast vormt het een bouwsteen voor de eerste wijziging van de Omgevingsvisie en is het de basis voor het Uitvoeringsprogramma recreatie en het Omgevingsprogramma. 1.1 Aanleiding en doel van het recreatiebeleid Het open landschap van Midden-Delfland vervult een belangrijke functie als ‘groene long’ in de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag. Midden- Delfland biedt de inwoners van de gemeente en de regiobewoners ruimte, uitzicht, natuur en diverse recreatiemogelijkheden in een bijzonder agrarisch cultuurlandschap. Tussen de weidevogels en grazende koeien wandelen, fietsen, varen, paardrijden en picknicken vele recreanten (zowel inwoners als bezoekers van buiten de gemeente). De recreatiebehoefte in de regio groeit en ruimtelijke vraagstukken hebben impact op dit authentieke, open en groene landschap. Recreatie is daarmee een belangrijk thema voor Midden-Delfland. De ontwikkeling van recreatie in Midden-Delfland vraagt om keuzes en samenwerking.

Daarbij staan de volgende opgaven centraal: • Hoe zorgen we ervoor dat recreatiemogelijkheden aansluiten bij de groeiende behoefte aan ruimte voor ontspanning, beweging en ontmoeting, zonder dat de kwaliteiten van het landschap worden aangetast? • Hoe benutten we recreatie als middel voor het versterken van het landschap, gezondheid, ecologie, de lokale economie, sociale cohesie, identiteit en een toekomstbestendig gebied? • Hoe wordt recreatie een integraal onderdeel van ruimtelijke ontwikkelingen, zoals woningbouw en infrastructuur? • Hoe maken we keuzes over waar en op welke manier recreatie passend is binnen het landschap van Midden-Delfland? Recreatie is hierbij geen doel op zich, maar een middel voor een vitaal en toekomstbestendig Midden-Delfland. Dit recreatiebeleid geeft richting aan de manier waarop de gemeente samen met inwoners, ondernemers en andere partners deze opgaven wil aanpakken. Het nieuwe Recreatiebeleid draagt bij aan de kwaliteit van de leefomgeving, het landschap en het groen, beleefbaarheid van het gebied, gezondheid en samenwerking met regiogemeenten. Het Recreatiebeleid heeft twee doelen: 1. Het vormt een bouwsteen voor de eerste wijziging van de Omgevingsvisie en is de basis voor vertaling in regels. 2.

Het biedt handvatten voor de ontwikkeling van gebieden met een recreatieve bestemming en voor concrete activiteiten (projecten) in de gemeente, in de vorm van een Uitvoeringsprogramma recreatie en het Omgevingsprogramma. 1.2 Afbakening Dit beleid legt de focus op dagrecreatie in het groen en blauw van Gemeente Midden-Delfland. Onder dagrecreatie verstaan we activiteiten zoals wandelen, fietsen, varen, paardrijden, spelen, zwemmen, picknicken en (on-)georganiseerde sport, programmering zoals evenementen, gericht op ontspanning, ontmoeting en beleving van het landschap. Binnen dit beleid maken we onderscheid tussen recreatie en toerisme. Recreatie betreft activiteiten in de vrije tijd zonder overnachting, zoals wandelen, fietsen, varen of sporten in de omgeving. Toerisme betreft vrijetijdsactiviteiten waarbij sprake is van verblijf met minimaal één overnachting. Dit beleidskader richt zich met name op recreatie, omdat het aansluit bij het dagelijks gebruik door inwoners en bezoekers uit de 4 omgeving en daarmee direct bijdraagt aan de leefbaarheid, gezondheid en beleving van Midden-Delfland. De volgende onderwerpen vallen buiten de scope van dit beleidskader: • Culturele en maatschappelijke voorzieningen; • Utilitair gebruik van paden zoals woon-werkverkeer; • Voorzieningen voor georganiseerde sporten en grootschalige sportvoorzieningen. NB.

Hoewel deze functies buiten de scope van dit beleid vallen, kunnen zij wel een ondersteunende rol vervullen binnen het recreatief aanbod. Het recreatiebeleid doet daarom geen uitspraken over de ontwikkeling van deze functies op zichzelf, maar erkent wel hun betekenis voor de recreatieve beleving en de kwaliteit van recreatieve routes en bestemmingen. Het recreatiebeleid heeft betrekking op het grondgebied van de gemeente Midden-Delfland (figuur 1.1). De gemeente maakt deel uit van Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) Midden-Delfland, wat groter is dan het grondgebied van de gemeente, en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Hoewel wij ons richten op de gemeente, betrekken we ook de opgaven en ontwikkelingen uit het BPL en de MRDH. Figuur 1.1 Ligging gemeente Midden-Delfland (bron: Bureau BUITEN) 1.3 Totstandkoming en participatie Het recreatiebeleid bestaat uit een visie op recreatie in Midden-Delfland, de ambities en doelen voor de komende jaren, de bijbehorende actielijnen en een basis voor de verdere uitwerking in een uitvoeringsprogramma. Voor de totstandkoming van dit beleid zijn verschillende stappen doorlopen en methoden ingezet om inzicht te krijgen in het recreatief gebruik, de kwaliteiten en opgaven van Midden- Delfland. Daarbij is samengewerkt met inwoners, ondernemers en stakeholders uit verschillende sectoren.

Onderstaand schema geeft dit proces weer: De opbrengsten uit het participatieproces zijn verwerkt in dit recreatiebeleid. Een uitgebreid overzicht van de participatie, de betrokken partijen en de opgehaalde inzichten is opgenomen in het bijbehorende participatieverslag. Het recreatiebeleid vormt de basis voor het uitvoeringsprogramma met een bundeling van initiatieven, maatregelen en activiteiten, gericht op het realiseren van de ambities en doelen voor recreatie in Midden-Delfland. 1. Analyse • Analyse huidige situatie • Gesprekken stakeholders • Opstellen raadsinformatiebrief • Opstellen SWOT analyse 2. Een gedragen visie • Bijeenkomst klankbordgroep • Ambtelijke bijeenkomst • Opstellen recreatiebeleid 3. Voorbereiding uitvoeringsprogramma • Bijeenkomst klankbordgroep • Opstellen uitvoeringshoofdstuk

5 1.4 Leeswijzer Het beleidskader is als volgt opgebouwd: • Hoofdstuk 2 gaat kort in op de huidige context van recreatie in Midden-Delfland, samenvattend in de sterkte-zwakte analyse (SWOT). De uitgebreide analyse is opgenomen in bijlagen 2 t/m 4. • Hoofdstuk 3 beschrijft de belangrijkste opgaven voor Midden- Delfland. • Hoofdstuk 4 beschrijft de ambitie voor recreatie in 2050 waarnaar we de komende jaren streven. • In hoofdstuk 5 wordt de ambitie geconcretiseerd in actielijnen waar Midden-Delfland op gaat inzetten. • Hoofdstuk 6 presenteert de randvoorwaarden voor uitvoering.

6 Zo staan we ervoor: recreatie in Midden- Delfland Midden-Delfland is al sinds jaar en dag een plek waar genoten wordt van landschap, natuur, de rust en het weidse uitzicht. In dit hoofdstuk gaan we in op de ruimtelijke recreatieve structuur van Midden-Delfland en de identiteit, en kijken we naar de kansen en bedreigingen voor de toekomst. 1.5 Natuur, landbouw en recreatie in één landschap Midden-Delfland heeft een open veenweidelandschap met lange zichtlijnen, historische verkaveling, weides met koeien, weidevogels en een fijnmazig netwerk van kades en watergangen. Het is een oer-Hollands eeuwenoud cultuurlandschap. Het is het resultaat van eeuwenlange ontginning, agrarisch gebruik en waterbeheer. De combinatie van polders, polderwegen, trekvaarten, kades, molens, kreekruggen, boerderijlinten en historische dorpen bepalen de identiteit van het gebied. (foto: PUUUR Midden-Delfland) Rijksbufferzone In de jaren zestig is Midden-Delfland aangewezen als Rijksbufferzone tussen de groeiende steden in de zuidelijke Randstad. Doel hiervan was het behouden van open ruimte voor landbouw, natuur en recreatie en te voorkomen dat de steden tegen elkaar aan zouden groeien. In de decennia daarna werd duidelijk dat het gebied te maken had met meerdere opgaven.

De landbouwstructuur was versnipperd en niet altijd rendabel, de waterhuishouding en de natuur stonden onder druk en de recreatieve benutting van het gebied bleef achter bij de verwachtingen. Hoewel stedelingen het gebied opzochten vanwege de openheid en rust, ontbraken op veel plekken voorzieningen en aantrekkelijke recreatieve routes. Recreatie is vanaf dat moment een belangrijk thema voor het bestaansrecht van het Midden-Delflandse landschap, naast natuur en landbouw. Reconstructie De Reconstructiewet Midden-Delfland (1977), voortgekomen uit de Derde Nota Ruimtelijke Ordening, bood een integrale aanpak voor deze vraagstukken. Midden-Delfland werd als eerste gebied in Nederland heringericht binnen deze systematiek en fungeerde daarmee als voorloper van latere landinrichtingsprojecten. In de reconstructie kregen landbouw, natuur, recreatie en cultuurhistorie een volwaardige plek in de planvorming. Dit leidde tot een zorgvuldige zonering van functies: gebieden voor agrarisch gebruik en natuurontwikkeling en recreatie. De recreatiegebieden zijn met name geconcentreerd aan de randen van de steden (figuur 2.1).

7 Figuur 2.1 Zonering reconstructie Midden-Delfland 1989 (bron: Uitvoeringsprogramma BPL-Midden-Delfland) De huidige ruimtelijke structuur van Midden-Delfland is in belangrijke mate gevormd door de reconstructie. De reconstructie van Midden- Delfland heeft ervoor gezorgd dat aan de randen rond de dorpen en steden recreatiegebieden werden aangelegd. Ook is er een uitgebreid netwerk van wandel- en fietspaden aangelegd voor actieve recreatie. Het middengebied bleef open en rustig met natuur en landbouw als hoofdfuncties. De zonering, die tijdens de reconstructie is vastgesteld, wordt nog steeds als leidend principe gehanteerd bij ruimtelijk beleid. In 2017 is dit opnieuw verankerd door de aanwijzing van Midden-Delfland als Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) door de provincie Zuid-Holland. Verder lezen over het landschap van Midden-Delfland? Pak de Landschapsbiografie Midden-Delfland erbij! 1.6 Het DNA van Midden-Delfland: openheid, rust en een agrarisch karakter Uit de analyse, gesprekken en bijeenkomsten komen drie kwaliteiten consistent naar voren: openheid, rust en het agrarische karakter. Deze kwaliteiten vormen het fundament voor de ontwikkeling van recreatie in Midden-Delfland.

Recreatie wordt hier zorgvuldig ingepast, met nadruk op kleinschalige en passende vormen (wandelen, fietsen, hardlopen, vogel spotten, yoga, meditatie, kanoën, etc.) die bijdragen aan de beleving van het landschap en de identiteit van het gebied versterken. Deze kernkwaliteiten sluiten aan bij het bestaande ruimtelijke en landschappelijke beleid. De Landschapsbiografie Midden-Delfland beschrijft de historische ontwikkeling van het karakteristieke veenweidelandschap en de samenhang tussen landschap, cultuurhistorie en agrarisch gebruik. Ook de Omgevingsvisie Midden-Delfland, de Toekomstvisie 2050 en de Dorpenvisie benadrukken het belang van het behoud van de openheid, de groene identiteit, de rust en de sterke relatie tussen de dorpen en het omliggende landschap. Deze kwaliteiten sluiten bovendien naadloos aan bij de Cittaslow-status van Midden-Delfland: kwaliteit, authenticiteit en een leefomgeving waarin kleinschalige recreatie, zoals wandelen en fietsen, centraal staat.

8 1 1.7 Inwonersonderzoek Recreatie & Toerisme Zuid-Holland kent meerdere bestemmingen met een grote aantrekkingskracht op bezoekers. Op verschillende plekken speelt de vraag hoe de toestroom van bezoekers zich verhoudt tot de leefbaarheid en leefomgeving. De provincie Zuid-Holland ontwikkelt daarom het instrument Bestemming in Balans, waarmee aan de hand van verschillende indicatoren wordt gemeten of recreatie en toerisme in evenwicht zijn met de leefomgeving. Het oordeel van de inwoners is een belangrijke indicator voor het meten van de balans. In opdracht van de provincie is daarom in 2026 een inwonersonderzoek uitgevoerd met Midden-Delfland als pilotgemeente. Het inwonersonderzoek geeft inzicht in hoe inwoners van Midden- Delfland recreatie en (dag)toerisme ervaren, welke effecten zij zien op hun leefomgeving en in hoeverre zij vinden dat recreatie en toerisme in 1 https://www.middendelfland.nl/cittaslow balans zijn. Hoewel de beoogde respons niet is behaald, bieden de resultaten voldoende basis om richtinggevende conclusies te trekken. De resultaten laten zien dat inwoners overwegend positief zijn over recreatie en toerisme in Midden-Delfland. Zo geeft 63% van de respondenten aan trots te zijn op bezoekers aan het gebied en vindt 56% dat de voordelen van recreatief bezoek opwegen tegen de nadelen.

Inwoners waarderen de bijdrage van recreatie aan de levendigheid, het voorzieningenniveau en de lokale economie. Ook recreëren zij zelf graag in Midden-Delfland. Als belangrijkste aandachtspunt noemen inwoners zwerfvuil en verkeersoverlast. Tegelijkertijd zijn zij van mening dat de positieve effecten van recreatie zwaarder wegen dan de negatieve. Volgens inwoners is er bovendien ruimte voor verdere ontwikkeling van recreatie, mits deze kleinschalig is en past bij het karakter van Midden-Delfland. De voorkeur gaat daarbij uit naar ontwikkelingen in of aan de randen van de dorpen, zoals kleinschalige dagrecreatie, horeca en evenementen, en niet in het open landschap. De algemene conclusie van het onderzoek is dat inwoners vinden dat de huidige recreatie en het toerisme geen afbreuk doen aan de leefbaarheid van Midden-Delfland. Er is volgens hen ruimte voor verdere ontwikkeling, mits de aard en schaal van nieuwe initiatieven aansluiten bij de kwaliteiten en identiteit van het gebied.2 1.8 Recreatief aanbod en netwerk in Midden-Delfland Het aanbod aan recreatievoorzieningen in Midden-Delfland is gevarieerd. Midden-Delfland beschikt over een uitgebreid netwerk van wandel-, fiets-, vaar-, ruiter- en skateroutes dat het landschap ontsluit en verbindt met de omliggende gemeenten en de Midden-Delflandse dorpen.

Bijzonder zijn 2 Inwonersonderzoek recreatie & toerisme (Provincie Zuid-Holland ism BRVT, 2026) Cittaslow-keurmerk Cittaslow is het internationale keurmerk voor gemeenten met minder dan 50.000 inwoners die op het gebied van leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie en behoud van identiteit tot de top behoren. Het is voor authentieke gebieden belangrijk de lokale identiteit te bewaken, te versterken en verder uit te dragen. In een Cittaslow kunnen inwoners en bezoekers op een plezierige, gastvrije manier en op een menselijk tempo genieten. Het bewaken en bevorderen van de kwaliteit van de leefomgeving is het allerbelangrijkst voor een Cittaslow.*

9 de wandelommetjes, boerenlandpaden, watergangen en thematische routes, die bezoekers het agrarische cultuurlandschap laten beleven. In het huidige padennetwerk zijn er op sommige plekken ontbrekende schakels (oost-westverbindingen, stad-landverbindingen, zie figuur op pagina 9). Dit komt veelal door de bestaande weidevogel (kern)gebieden in het landschap, waarvan het niet wenselijk is om deze te doorkruisen met paden. De uitdaging ligt in het versterken van de toegankelijkheid, kwaliteit en herkenbaarheid van het recreatieve netwerk, passend bij de kwaliteiten van het landschap. Het recreatieaanbod is daarbij vooral kleinschalig en verspreid over de gemeente. Horeca bevindt zich verspreid door het landschap en in de dorpen. Streekwinkels, verhuurpunten voor bootjes en evenementen dragen bij aan de aantrekkelijkheid van het gebied voor inwoners en bezoekers. Voor een toelichting op het recreatief netwerk en aanbod zie bijlage 2. 1.9 Hoe ontwikkelt het recreatieaanbod zich? De recreatiebehoefte staat niet stil. Demografische ontwikkelingen, veranderingen in recreatiegedrag en maatschappelijke trends zorgen ervoor dat de vraag naar recreatie in en rondom Midden-Delfland verandert. Deze ontwikkelingen bieden kansen om het aanbod verder te versterken, maar vragen ook om zorgvuldige afwegingen om de kwaliteiten van het landschap, de leefbaarheid en de balans te behouden.

Hieronder worden de belangrijkste ontwikkelingen beschreven die van invloed zijn op de toekomstige ontwikkeling van recreatie in Midden- Delfland. • De recreatiebehoefte groeit, door groei van het aantal inwoners in de gemeente en in de omliggende gemeenten, en doordat we per persoon vaker naar buiten gaan om actief te recreëren (zoals wandelen en fietsen) en het dan ook dichtbij huis zoeken. Met het 3 CBS Bevolkingsstatistiek / LISA – bewerking ABF Research (2026) oog op de fysieke en mentale gezondheid is dat ook heel goed: actief zijn in een groene omgeving en elkaar ontmoeten draagt bij aan fysiek en mentaal welzijn. Voor de gemeente Midden-Delfland brengt dit kansen en bedreigingen met zich mee. • Gebruikersgroepen worden diverser. Elektrisch fietsen (inclusief fatbikes, bakfietsen, transportfietsen) zorgt ervoor dat we verder en harder fietsen, waardoor we per fietstocht meer pad nodig hebben. Op sommige locaties ontstaan knelpunten in bereikbaarheid, veiligheid en gebruiksdruk. • Andere trends aan de vraagkant van recreatie zorgen er eveneens voor dat de vraag naar recreatie in Midden-Delfland toeneemt: er is bij inwoners en recreanten behoefte aan rust en authenticiteit in de vrijetijdsbeleving, er is interesse in het platteland en het verhaal achter ons eten, en bezoekers waarderen plekken met een herkenbaar verhaal en cultuurhistorie.

De verwachting die bezoekers hebben van de kwaliteit en service is daarbij steeds hoger, zowel ter plekke als online qua informatievoorziening. • Recreatie en toerisme leveren een bijdrage aan de lokale economie en werkgelegenheid. Het aantal banen in recreatie en toerisme per 1.000 inwoners in Midden-Delfland is de afgelopen jaren gestegen van 30,4 naar 35,13. De groeiende vraag naar recreatie en beleving van het landschap biedt kansen voor bestaande en nieuwe ondernemers in Midden-Delfland, zoals horeca, verblijfsrecreatie, agrarische bedrijven met recreatieve nevenfuncties en aanbieders van activiteiten. Een aantrekkelijk recreatief aanbod versterkt bovendien het vestigingsklimaat voor inwoners en bedrijven. De uitdaging is om deze economische kansen te benutten op een manier die past bij de seizoensgebonden agrarische werkzaamheden, en schaal en de kwaliteiten van het open agrarische landschap. Voor een toelichting op de trends en ontwikkelingen zie bijlage 3.

10 Dubbelverkeer Zouteveenseweg Ontbrekende wandel- en ruiterpaden in gebied tussen Gaag en Kraaiennest Sterke punten • Groene long in de MRDH: open, rust en authentiek agrarisch karakter, contrast met omliggende stedelijke gebieden • Recreatie passend bij de kernkwaliteiten: wandelen, fietsen, varen, natuur- en landschapsbeleving, weidevogels en koeien in de wei • Agrarische recreatie: streekproducten, agrotoerisme, lokale initiatieven en activiteiten passend bij de schaal • Cittaslow-status: als kwaliteitskader voor kleinschalige recreatie en behoud van karakter • Actieve betrokkenheid: actieve Midden-Delflandvereniging, lokale groene gebiedsorganisaties, saamhorigheid bewoners, vrijwilligers • Entreegebieden aangewezen: in het Uitvoeringsprogramma Landschapstafel BPL Midden-Delfland 2023–2027 zijn entreegebieden* aangewezen als concentratiepunten voor recreanten. *Entreegebieden zijn plekken met bestaande recreatieve kwaliteiten, waar een uitwisseling is tussen ‘stedelijk’ en ‘landschappelijk’. Ze vormen strategisch gelegen entrees naar het BPL Midden-Delfland. Zuidkade verkeersonveilig Onderhoud van voorzieningen bij Foppenplas kan beter Zwakke punten • Padenstructuur kan beter: op sommige plekken beperkt en eenzijdig, ontbrekende schakels (oost-west, stad-land), bewegwijzering versnipperd • Drukte op paden: door verschillende gebruikersgroepen en dubbelgebruik.

Kan op piekmomenten leiden tot conflicten en gevaarlijke situaties • Waterrecreatie niet overal optimaal: niet overal voldoende aanlegplekken, op zomerse dagen drukte bij bepaalde plekken (o.a. de Foppenplas) en overlast van gebruikers, weinig gebruik van kanoroutes • Ontbrekende voorzieningen langs paden en (vaar)wegen: toiletten, afvalpakken, rustpunten, watertappunten, parkeerplekken (in aanbod en bewegwijzering), aanlegplekken De kaart (links) geeft een aantal belangrijke knelpunten op paden en (vaar)wegen in de gemeente weer. Het overzicht is niet uitputtend; de weergegeven knelpunten zijn voorbeelden die het meest worden genoemd. In het dynamische uitvoeringsprogramma kan het overzicht van knelpunten en maatregelen verder worden aangevuld en geactualiseerd.

Schuiten met harde muziek 11 Kansen • Kleinschalig aanbod, passend bij kwaliteiten en schaal van gebied: groeiende vraag naar kleinschalige recreatievoorzieningen, zoals boerderijwinkels, horeca, educatieve routes, agrotoerisme en belevingen rondom streekproducten • Koppeling recreatie en klimaatadaptatie: waterberging, beleefbare natuur, groenblauwe structuren met ecologisch beheer, bijenlandschap, • Gebiedsmarketing en positionering: beter zichtbaar maken van aanbod, Cittaslow-status uitdragen, samenwerking met de regio • Verbindingen: groene (slow) routes, stad-land verbindingen, oost- westverbindingen • Waterrecreatie: varend erfgoed, inspelen op groeiende sector, koppeling met klimaatverandering • Entreegebieden en dorpen ontwikkelen: ontwikkelen aanbod in aansluiting op de leefstijlen, meenemen van de uitgangspunten voor recreatie vanuit de Dorpenvisie Midden-Delfland • Cultuurhistorie beleefbaar maken: recreatieve routes en verhalen over het agrarische landschap en erfgoed versterken. Bedreigingen • Grote toename van bezoekers aan Midden-Delfland: kan de rust en authenticiteit van het gebied verstoren • Recreatieopgave: door groeiende aantal inwoners neemt de behoefte aan recreatieruimte toe.

Midden-Delfland moet hier op inspelen, maar kan de opgave niet alleen opvangen • Klimaattransitie: klimaatopgaven zoals hittestress, droogte, wateroverlast hebben aandacht nodig, maar kunnen invloed hebben op openheid van het landschap • Beheer: er is voor de korte en middellange termijn onvoldoende geld beschikbaar voor onderhoud en beheer van bestaande recreatievoorzieningen in de regio. 12 2 Opgaven voor Midden-Delfland Gemeente Midden-Delfland heeft te maken met een viertal opgaven die richtinggevend zijn voor de ontwikkeling van recreatie in de gemeente. (foto: PUUUR Midden-Delfland) A. Dorpen en landschap benutten voor het bieden van een gezonde leefomgeving Midden-Delfland biedt inwoners en bezoekers iets wat in de omliggende stedelijke regio steeds schaarser wordt: rust, ruimte en een groen en karakteristiek landschap dichtbij huis. Deze kwaliteiten maken het gebied van grote waarde voor een gezonde leefomgeving. Wandelen, fietsen, spelen, elkaar ontmoeten en verblijven in het groen stimuleren een gezonde levensstijl, zorgen voor ontspanning en dragen bij aan het verminderen van stress. Daarmee levert recreatie een directe bijdrage aan zowel de fysieke als mentale gezondheid. 4 Bronnen: gezondheidsgids Haaglanden (2026), kindmonitor 2023; RIVM (2024).

Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen In Midden-Delfland voldoet iets meer dan de helft (53%) van de inwoners van 18 tot 65 jaar oud aan de landelijke beweegrichtlijn en sport. Maar van de kinderen beweegt slechts 34% minimaal 1 uur per dag buiten. Voldoende bewegen in het groen is daarmee niet voor iedereen vanzelfsprekend. In Midden-Delfland heeft ongeveer de helft van de inwoners overgewicht. En hoewel een relatief groot deel van de inwoners een hoge veerkracht heeft, heeft 34% van de jongeren psychische klachten.4 In de Omgevingsvisie Midden-Delfland wordt ingezet op een gezonde leefomgeving, waarbij de openbare ruimte in en om de dorpen uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en verblijven. Een recreatief aantrekkelijke en toegankelijke omgeving is nodig voor inwoners om vaker naar buiten te gaan en meer te bewegen. Door wandel- en fietsroutes goed aan te laten sluiten op de dorpen, speel- en ontmoetingsplekken te versterken en het landschap aantrekkelijk en toegankelijk te houden, ontstaat een omgeving die uitnodigt om eropuit te gaan. Het is de vraag hoe we er voor kunnen zorgen dat er kwalitatief Groen en gezondheid wetenschappelijk onderbouwd “Bewegen in een groene omgeving is op drie manieren gezonder dan bewegen binnenshuis.

Buiten bewegen zorgt voor meer energie en plezier; minder spanning, boosheid en depressie, en een hogere intentie om de bewegingsactiviteit nog een keer te ondernemen. Juist bij kinderen, ouderen en mensen met een laag opleidingsniveau wordt een sterker verband gezien tussen groen en gezondheid. Kinderen die opgroeien in een groene omgeving gaan bijvoorbeeld veel minder vaak naar de huisarts met depressieve gedachten.” (bron: de presentatie van dr. J. Maas, VU, Netwerkdag Zuid-Holland 2026, mede gebaseerd op: Thompson Coon, J., Boddy, K., Stein, K., Whear, R., Barton, J., & Depledge, M. H. (2011) en Handleiding natuur en gezondheid De wetenschappelijke onderbouwing van de relatie tussen natuur en gezondheid J. Maas en J.A. Postma, 2025). 13 voldoende recreatief aanbod blijft en dat de inwoners en bezoekers het aanbod aantrekkelijk vinden om in te recreëren. B. Groeiende recreatievraag vraagt om keuzes in het recreatieaanbod In de Metropoolregio Rotterdam Den Haag is er grote en groeiende behoefte aan recreatiemogelijkheden. Midden-Delfland ligt centraal in de regio en heeft daarmee een steeds belangrijkere rol als groen uitloopgebied. De druk op het recreatieaanbod voor ontspanning, beweging en natuurbeleving in Gemeente Midden-Delfland neemt hierdoor toe.

Echter, uitbreiding van de capaciteit en kwaliteit is niet vanzelfsprekend: • Ruimtelijke druk, zoals de spoorverdubbeling, de verstedelijkingsopgave, energietransitie, klimaatadaptatie hebben impact op het bestaande landschap en op het recreatieaanbod; • Uitbreiding van de recreatiegebieden vraagt om voldoende budget voor het beheer. Wetende dat het beheer van de bestaande recreatiegebieden niet duurzaam financieel is geregeld, is dit een lastig dilemma; • Voor nieuwe ontbrekende schakels in de recreatiepaden en parkeervoorzieningen is (een bescheiden hoeveelheid) ruimte nodig. Er is behoefte aan het realiseren van ontbrekende schakels in de regionale routenetwerken en meer en betere voorzieningen die aansluiten op de huidige en toekomstige vraag. Deze ruimtevraag en het gegeven dat er medewerking van verschillende eigenaren nodig is, maakt realisatie complex. C. Recreatie accommoderen en leefbaarheid en landschap beschermen In het Bijzonder Provinciaal Landschap vormt de gemeente Midden- Delfland het rustige middengebied. Recreërende inwoners en bezoekers komen voornamelijk naar Midden-Delfland om te genieten van de rust Teveel recreanten tegelijkertijd, en in combinatie met ander gebruik, kan zorgen voor de verstoring van die rust voor zowel mensen als dieren.

De uitdaging voor gemeente Midden-Delfland is om bij de verdere ontwikkeling van recreatie de kernkwaliteiten van het gebied en de draagkracht bij inwoners te versterken. Dit vraagt om het tegengaan van overlast en ergernis (groepen met bijv. auto’s en motoren, dronkenschap op het water), aanpakken van zwerfvuil en respect voor de schaal en het karakter van het landschap. Recreatie kan daarbij heel goed een verbindende functie vervullen, bijvoorbeeld door natuurinclusieve recreatie en de beleefbaarheid van het landschap centraal te stellen en tegelijk het landschap kwalitatief te versterken. Aandachtspunt hierbij is om binnen de bestaande zonering, die is bepaald bij de reconstructie in Midden-Delfland, functies te combineren: meervoudig ruimtegebruik. Bij de bestaande zonering, die dateert uit de jaren ’70 en ’80 en zones heeft voor natuur, recreatie en landbouw, ging uit van functiescheiding. Tegenwoordig ligt juist het accent op multifunctioneel ruimtegebruik en functiemenging, zoals verwoord in de Nota Ruimte. Ook voor Midden-Delfland wordt steeds vaker gezocht naar combinaties van functies. Bijvoorbeeld natuurinclusieve recreatie, landbouw en wandelen op boerenland en multifunctionele landbouw. D. Combineren van klimaatadaptatie en recreatie voor een toekomstbestendig landschap Het landschap van Midden-Delfland is geen statisch gegeven.

Een belangrijke opgave is om het landschap klimaatbestendig in te richten. Door klimaatverandering krijgen we vaker te maken met extreme neerslag, langere droge periodes en hogere temperaturen. Groen en (zwem)water spelen hierin een belangrijke rol, bijvoorbeeld voor waterberging, schaduw en verkoeling voor mens en dier (schaduwrijke routes, rustplekken aan het water).5 Recreatie en klimaatadaptatie kunnen hierbij hand in hand gaan. Waterbergingsgebieden en groenblauwe dooradering zoals natuurvriendelijke oevers en bomenrijen kunnen gecombineerd worden met wandelpaden, waterrecreatie, natuurbeleving en | pauzeplekken | . Waterbewuste recreatie biedt kansen om bezoekers meer inzicht te geven in thema’s als waterbeheer, peilbeheer, droogte en biodiversiteit. | De komende jaren | worden veranderingen in de landbouw en het waterbeheer zichtbaar in het landschap. | De opgave is om daarbij tegelijk ook recreatiemogelijkheden te realiseren | waar dat mogelijk i | s, rekening houdend met de seizoensgebondenheid van agrarische werkzaamheden, broedseizoenen, droge en natte periodes. De vier opgaven vormen samen het vertrekpunt voor de recreatievisie. In hoofdstuk 4 zijn deze opgaven vertaald naar een ambitie voor 2050, uitgangspunten voor de ontwikkeling van recreatie en vier actielijnen.

De actielijnen geven richting aan de wijze waa | rop de gemeente de opgaven de komende jaren wil aanpakken. 5 Het gemeentelijke beleid heeft aandacht voor klimaatadaptatie (o.a. in het | 2030). De Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie 2025 | -2028 van de gemeente geeft Rapport Klimaatstrategie Midden | -Delfland 2021 | -2026, de Toekomstvisie Midden | - | uitvoering aan de doelstellingen voor klimaatadaptatie. Delfland 2050, Omgevingsvisie 1.0 en het water | - en Rioleringsprogramma 2024 | - 14 15 3 Blik op 2050: ambitie voor recreatie in Midden-Delfland 3.1 Ambitie voor recreatie in Midden-Delfland Midden-Delfland levert een bijdrage aan de regionale recreatiebehoefte, in samenwerking met de regio. We kunnen niet de hele recreatieopgave aanpakken, maar dragen bij vanuit drie schaalniveaus: 1. Gemeente: als ‘achtertuin’ voor de eigen inwoners voor de dagelijkse recreatiebehoefte (ommetjes, fietsen, varen, etc.). 2. Bijzonder Provinciaal Landschap: als rustig kerngebied met landbouw, natuur, rustige recreatie en levendige poorten en entreegebieden. 3. Metropoolregio Rotterdam Den Haag: als één van de parels binnen de MRDH voor bezoekers die de kernwaarden van Midden-Delfland waarderen. Midden-Delfland wil ook in de toekomst een aantrekkelijk, toegankelijk en toekomstbestendig recreatief landschap zijn voor inwoners en bezoekers.

In een steeds verder verstedelijkte regio biedt Midden- Delfland een rustig gebied voor ontspanning, beweging, ontmoeting en beleving van het landschap en de dorpen. We ontwikkelen natuur, landschap, landbouw en recreatie in samenhang, door voort te bouwen op de identiteit van Midden-Delfland: het veenweidelandschap, de landbouw, de cultuurhistorie en de rust en ruimte die het gebied kenmerken. Recreatie moet passen bij de schaal, draagkracht en kwaliteit van het landschap en bijdragen aan het behoud ervan voor toekomstige generaties. Zo blijft Midden-Delfland ook in de toekomst belangrijk als recreatieve bestemming en draagt bij aan een aantrekkelijk, gezond en vitaal landschap voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Recreatie draagt bij aan een gezonde leefomgeving, een betekenisvolle verbinding tussen mens en landschap, zoals ook benoemd in de Omgevingsvisie. Ruimte om te wandelen, fietsen, sporten, spelen en verblijven in het groen draagt bij aan de fysieke en mentale gezondheid van inwoners, versterkt sociale ontmoeting en vergroot de leefkwaliteit. Midden-Delfland wil recreatie inzetten als middel om welzijn & gezondheid en verbondenheid met het landschap te versterken. Tegelijkertijd moet recreatie bijdragen aan een sterke en duurzame lokale economie.

Er ontstaat ruimte voor lokale recreatieondernemers, agrariërs en initiatieven die het landschap versterken door te zorgen voor een goede recreatieve basiskwaliteit met bijvoorbeeld aantrekkelijke routes, passende rustplekken en een authentiek landschap. Recreatie in Midden- Delfland is daarom regeneratief: naast de economische betekenis draagt recreatie actief bij aan het verwerken van natuur, landschap, biodiversiteit, cultuurhistorie en de beleefbaarheid van het gebied. Regeneratief betekent dat recreatieve activiteiten niet alleen gericht zijn op het gebruik en de beleving van het landschap, maar ook op het toevoegen van waarde en het verbeteren van de kwaliteiten van het gebied voor toekomstige generaties (zie kader voor concrete voorbeelden van initiatieven). 16 3.2 Uitgangspunten van waaruit we werken De volgende uitgangspunten zijn richtinggevend voor de ontwikkeling van recreatie in Midden-Delfland. Ze helpen om initiatieven en ontwikkelingen af te wegen en geven richting aan de keuzes die we maken. • Ontwikkelen met aandacht voor verschillende doelgroepen en deelgebieden We ontwikkelen recreatie voor alle inwoners van Midden-Delfland en bezoekers uit de regio die de kernkwaliteiten van Midden-Delfland waarderen. We vinden het belangrijk dat iedereen het landschap kan beleven en ervan kan genieten.

Daarom zetten we in op een inclusief recreatieaanbod dat aansluit bij verschillende leeftijden (o.a. ouderen en tieners), achtergronden, mogelijkheden en behoeften. Dit betekent onder andere aandacht voor fysieke toegankelijkheid van 6 Deelgebieden zijn gebieden met een herkenbare ruimtelijke identiteit en functie binnen Midden- Delfland, waar de kwaliteiten van het landschap, het gebruik en de gewenste recreatie samenkomen. Deelgebieden zijn daarmee geen harde grenzen of een vorm van zonering, maar helpen om keuzes te maken die passen bij het karakter en de draagkracht van verschillende plekken. routes en voorzieningen, voldoende recreatiemogelijkheden dichtbij huis, verschillende vormen van recreatie en een aanbod dat uitnodigt tot ontmoeting. We sturen recreatie in de gemeente door een aanpak per deelgebied6: - Entreegebieden: als bestemming, met intensievere vormen van recreatie (horeca, verblijfsrecreatie, evenementen en recreatievoorzieningen), voor de plezierzoeker en stijlzoeker7 uit omliggende gemeenten en van verder weg. Deze doelgroepen waarderen levendigheid, comfort, kwaliteit en een gevarieerd aanbod aan voorzieningen. Het bestaande aanbod wordt kwalitatief versterkt om met name de Stijlzoeker aan te spreken, de leefstijl die het meest voorkomend is onder inwoners van Midden-Delfland. Zij waarderen comfort, exclusiviteit, en aantrekkelijke voorzieningen.

- Dorpen: als gastvrije ontvangstlocaties en uitvalsbasis voor ommetjes, voor de plezierzoeker en verbindingszoeker. Deze doelgroepen waarderen ontmoeting, gezelligheid en activiteiten dicht bij huis. Een aantrekkelijk netwerk van routes, verblijfsplekken en voorzieningen versterkt de functie van de dorpen als toegangspoort tot het landschap. - Kleine recreatieve poorten: als kleinere entrees naar het agrarische gebied, naast de dorpen en grote entreegebieden, met informatie over het landschap en als kleiner startpunt voor routes het gebied in. Voorbeelden zijn het Kraaijennest en de Zwethzone/het Woudse Bos. - Agrarisch gebied en natuurgebied: met rustige recreatie en landschapsbeleving, voor de rustzoeker, verbindingszoeker en inzichtzoeker. Deze doelgroepen zijn breed vertegenwoordigd in de gemeente en regio, en waarderen rust, ruimte, 7 Voor een toelichting op de doelgroepen met de Leefstijlvinder zie bijlage 4. Wat is regeneratieve recreatie? Regeneratieve recreatie gaat verder dan plattelandstoerisme of agrarische recreatie. Plattelandstoerisme richt zich vooral op het beleven van het landelijke gebied en de identiteit van het platteland, bijvoorbeeld door routes, verblijf en activiteiten. Agrarische recreatie legt de nadruk op de verbinding tussen recreatie en het boerenbedrijf, zoals boerderijbezoek, streekproducten of recreatieve nevenactiviteiten.

Deze vormen kunnen onderdeel zijn van regeneratieve recreatie, maar het onderscheid zit in de actieve bijdrage aan het versterken van het landschap en de leefomgeving . Denk aan recreanten die helpen met groen-, natuur- en landschapsbeheer, verkoop van streekproducten, toekomstbestendige agrarische bedrijven met een recreatietak, en bezoekers die bewust het bijzondere landschap waarderen waarin zij recreëren. Dit sluit aan bij de kern van de Cittaslow - gedachte. 17 natuurbeleving en het ontdekken van het landschap en zijn verhalen. Voor hen staat het beleven van het open agrarische landschap centraal, bijvoorbeeld door wandelen, fietsen, vogels spotten en rustige vormen van waterrecreatie en agrotoerisme. Daarbij houden we rekening met gebieden met hoge natuurwaarden, zoals weidevogelgebieden en stiltegebieden, en met seizoensgebonden beperkingen (bijvoorbeeld tijdens het broedseizoen). - De Gaag als recreatieve ruggengraat: als bereikbare as waarlangs (rustige) recreatieve voorzieningen zich concentreren, met aanbod passend bij de Verbindingszoeker en Inzichtzoeker. 18

19 • Multifunctioneel en flexibel ruimtegebruik Gezien de toenemende ruimtedruk gaan we uit van meervoudig en flexibel ruimtegebruik. Dit betekent dat één gebied of plek meerdere functies kan vervullen en dat functies in de tijd kunnen veranderen wanneer omstandigheden of behoeften wijzigen. In Midden-Delfland betekent dit dat recreatie niet los wordt gezien van andere ruimtelijke opgaven, maar waar mogelijk wordt gecombineerd met bijvoorbeeld waterberging, natuurontwikkeling, klimaatadaptatie en agrarisch gebruik. Door functies slim te combineren en randvoorwaarden te stellen aan gronden, blijft het open landschap en de ecologie behouden en ontstaat ruimte voor recreatie zonder extra druk op de schaarse ruimte. De gemeente benut daarbij ook haar eigen grondposities en mogelijkheden binnen gronduitgifte en pacht om bij te dragen aan landschappelijke kwaliteit, biodiversiteit en passende vormen van recreatief medegebruik. In het agrarisch gebied is recreatie altijd in balans met de agrarische bedrijfsvoering. Het landschap is primair een productielandschap waarin recreanten te gast zijn. Nieuwe recreatieve functies worden daarom zorgvuldig afgewogen op basis van de gevolgen voor de bedrijfsvoering, bereikbaarheid van percelen, rust en ruimte voor agrariërs en de landschappelijke kwaliteit.

Waar mogelijk zoeken we naar combinaties die zowel de landbouw en recreatie versterken, bijvoorbeeld via agrarisch natuurbeheer, landschapsbeheer, streekproducten of passende vormen van agrotoerisme. Voorbeelden hiervan zijn landbouwpaden die recreatief medegebruikt kunnen worden, recreatievoorzieningen die bijdragen aan klimaatadaptatie en landschappelijk ingepaste verblijfsplekken. • Recreatie vanaf het begin meenemen in ruimtelijke ontwikkelingen en omgevingsbeleid Recreatie wordt vanaf het begin meegenomen in plan- en beleidsvorming voor gebiedsontwikkelingen. Zo wordt recreatie een integraal onderdeel van andere ontwikkelingen en krijgt het een plaats in beleid van andere disciplines. Recreatiemogelijkheden zoals ontbrekende schakels in wandel- en fietspaden, parkeervoorzieningen en de nabijheid van bomen, parkgroen en water worden vanaf het begin meegenomen in ruimtelijke ontwikkelingen, zoals woningbouw. • Samenwerking met omliggende gemeenten en partners in de regio We ontwikkelen recreatiemogelijkheden in samenwerking met omliggende gemeenten en partners in de regio. We verbinden routestructuren en recreatief aanbod met regionale initiatieven, en brengen dit aanbod onder de aandacht. Op die manier dragen we gezamenlijk bij aan de recreatiebehoefte, maar wel met initiatieven passend bij de schaal en karakter van Midden-Delfland.

Bestaande recreatievoorzieningen binnen de gemeente maken deel uit van de regionale recreatieve structuur. De bijdrage van de gemeente Midden-Delfland aan het beheer ervan is altijd proportioneel ten opzichte van het gebruik ervan door inwoners en het oppervlak aan beheergebied. • Spreiding in ruimte en tijd Recreatie in Midden-Delfland wordt zo ontwikkeld dat drukte beter wordt gespreid over zowel tijd als ruimte. Dit betekent dat het recreatieaanbod niet uitsluitend in het weekend, in de zomer en op de meest bekende locaties wordt benut (zoals bijvoorbeeld Vlietzicht en de infrastructuur daar direct omheen) maar juist ook op doordeweekse dagen, in de winter en in rustigere delen van het gebied (zoals de Duifpolder richting Maasland en delen langs de Schie tussen Rotterdam en Delft). Bestaande routes en voorzieningen op minder drukke plekken worden actiever onder de aandacht gebracht en beter ontsloten. Daarnaast worden dorpen en entreepunten ontwikkeld als aantrekkelijke start- en verblijfsplekken die op piekmomenten de capaciteit aan kunnen en ook buiten piekmomenten uitnodigen tot bezoek. 20 3.3 Actielijnen We realiseren de ambitie aan de hand van vier actielijnen: 1. Versterken positionering en gebiedsidentiteit A. Ontwikkelen en positioneren vanuit de Cittaslow-gedachte B. Profileren en communiceren van een sterk en herkenbaar verhaal 2. Verbeteren van verbindingen A.

Verbeteren van de veiligheid en het comfort: Midden-Delfland fiets-, wandel-, ruiter- en vaarvriendelijker B. Realiseren van ontbrekende schakels C. Versterken groene en blauwe verbindingen vanuit de dorpen naar het landschap 3. Versterken van voorzieningen en verblijfskwaliteit A. Sterke recreatieve knooppunten B. Gastvrij recreatief landschap 4. Beleving van het agrarisch en natuurlijk landschap en erfgoed A. Ruimte bieden aan agrotoerisme B. Beleefbare cultuurhistorie en erfgoed In de volgende hoofdstukken wordt elke actielijn toegelicht.

21 Actielijn 1: Versterken positionering gebiedsidentiteit 22 Actielijn 1: Versterken positionering en gebiedsidentiteit Midden-Delfland onderscheidt zich als groen recreatiegebied tussen stad en land. De kwaliteiten van ons gebied, openheid, rust, ruimte en het agrarische karakter, sluiten aan bij de Cittaslow-principes: kwaliteit, authenticiteit en bewust genieten. Deze kwaliteiten vormen het uitgangspunt voor de verdere ontwikkeling van recreatie, aanbod, routes, samenwerking, communicatie en promotie. A. Positioneren en ontwikkelen vanuit de Cittaslow-gedachte We maken de Cittaslow-identiteit zichtbaarder in aanbod, routes, communicatie, promotie en samenwerking. Het Cittaslow-keurmerk wordt momenteel nog onderbenut. Positioneren vanuit één gedachte helpt bij het creëren van bekendheid van Midden-Delfland en het aanbod, maar ook bij richting geven aan toekomstige ontwikkelingen. We vinden het daarom belangrijk dat er gebiedsmarketing is, met als doel: • De naam ‘Midden-Delfland’ en het gebied bekender maken, met name in de omliggende steden; • Midden-Delfland positief associëren met natuur, landbouw en recreatie; • Agrarische- en recreatieondernemers én cultuur- en groene gebiedsorganisaties onderling én met het gebied Midden-Delfland verbinden; • Bijdragen aan spreiding van bezoekers naar de gebieden die meer drukte aankunnen.

Midden-Delfland heeft daarom een beleid Gebiedsmarketing Midden- Delfland 2026-2030 vastgesteld. PUUUR Midden-Delfland is de uitvoeringsorganisatie voor gebiedsmarketing. Aan de hand van een uitvoeringsstrategie en een jaarlijks activiteitenprogramma geeft PUUUR invulling aan dit beleid. PUUUR heeft onder meer een merkidentiteit ontwikkeld: “Groene streekontspanning dichtbij. Samen in ‘t weekend naar ‘t frisgroen dichtbij voor ontspanning en beleving en polderproducten met een verhaal.” We werken de Cittaslow-gedachte verder uit in een samenhangend aanbod van activiteiten en producten, die een positieve bijdrage leveren aan de leefomgeving gericht op de doelgroepen die we willen aantrekken. Bij de positionering hebben we aandacht voor verschillende deelgebieden en doelgroepen: • Entreegebied en dorpen: intensievere vormen van recreatie die aansluiten bij de wensen en behoeften van de plezierzoeker en stijlzoeker, zoals horeca met streekproducten en thematische evenementen. De positionering richt zich in deze gebieden meer op ontmoeting en gezelligheid. In communicatie en promotie ligt de nadruk op beleven, ontdekken en genieten dichtbij de stad. • Kleine recreatieve poorten: informatie over het landschap en bewegwijzering voor routes en aanbod in het landschap, passend bij de rustzoeker, verbindingszoeker en inzichtzoeker.

De positionering richt zich hier op de ontmoeting met het agrarisch gebied en natuurgebied. In communicatie en promotie staan ontdekken en unieke kwaliteiten van het landschap centraal. • Agrarisch gebied en natuurgebied: rustige vormen van recreatie die passen bij de rustzoeker, verbindingszoeker en inzichtzoeker, zoals storytelling over het landschap, historie en het boerenleven en aanbod van lokale makers en agrariërs. De positionering richt zich hier op rust, ruimte, natuurbeleving, erfgoed en beleving van het agrarisch gebied. In communicatie en promotie staan authenticiteit, duurzaamheid, vertraging en de unieke kwaliteiten van Midden- Delfland centraal. • De Gaag als recreatieve ruggengraat: recreatieve voorzieningen passend bij de Plezierzoeker, Verbindingszoeker en Stijlzoeker. De positionering richt zich hier op ontmoeting, gezelligheid en beleving van het landschap. In communicatie en promotie staan beleven, ontdekken en genieten van het landschap centraal.

23 Met een gebiedsgerichte positionering ontstaat een onderscheidend aanbod dat aansluit bij zowel de draagkracht van het landschap als de behoeften van verschillende doelgroepen. Tegelijkertijd blijft de overkoepelende merkidentiteit van PUUUR Midden-Delfland en de Cittaslow-gedachte herkenbaar in alle deelgebieden. We dragen de Cittaslow-gedachte verder uit door lokale ondernemers en bewoners te verbinden aan de gebiedsidentiteit. PUUUR Midden-Delfland vervult daarbij een belangrijke rol. Wanneer mensen zich herkennen in het verhaal van Midden-Delfland, ontstaat meer betrokkenheid bij behoud, ontwikkeling en gastvrijheid. We stimuleren daarom eigenaarschap en trots bij ondernemers, organisaties en bewoners voor Midden-Delfland door: • Samenwerking in het versterken van aanbod • Gezamenlijke promotie van lokaal aanbod en verwijzing naar elkaar • Ondersteuning van initiatieven die bijdragen aan kwaliteit en identiteit • Kennisdeling en netwerkvorming B. Profileren en communiceren van een sterk en herkenbaar verhaal Een sterke en herkenbare profilering van Midden-Delfland als recreatieve bestemming is essentieel om de unieke kwaliteiten van het gebied zichtbaar en beleefbaar te maken voor inwoners en bezoekers. De Landschapsbiografie vormt hiervoor een belangrijke basis: hierin is het verhaal van de geschiedenis en ontwikkeling van het landschap van Midden-Delfland vastgelegd.

De opgave ligt vooral in het vertalen van dit verhaal naar aansprekende vormen van communicatie, routes, activiteiten en informatievoorziening, zodat inwoners en bezoekers het landschap en de verhalen erachter beter kunnen ontdekken. Daarom zetten we in op een sterk, toegankelijk en herkenbaar verhaal voor recreanten over de lange levensloop van Midden-Delfland: van een eeuwenoud ontginningslandschap naar een cultuurhistorisch veenweidegebied dat vandaag de dag een bijzondere plek inneemt midden in het hart van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Een plek waar openheid, rust en ruimte samenkomen, waar inwoner en bezoeker op gepaste wijze van kan genieten. Door dit verhaal en het gebied zoals Midden-Delfland nu is, te verbinden aan plekken, routes, recreatievoorzieningen, streekproducten en activiteiten geven we betekenis aan het gebied en versterken we de herkenbaarheid van Midden-Delfland. Dit verhaal helpt ondernemers ook om zich te onderscheiden ten opzichte van ondernemers in andere gemeenten. Het zorgt dat inwoners en regiobewoners de Midden- Delflandse bedrijven kennen en weten te vinden. Belangrijk is dat het verhaal doorwerkt in alle onze communicatie-uitingen, ontwerp van de openbare ruimte, recreatie-aanbod en programmering.

Daarbij sluiten we aan bij regionale erfgoedverhalen en samenwerkingsverbanden die het verhaal van Midden-Delfland versterken en verbinden aan de geschiedenis van de regio. De Erfgoedtafel Trekvaarten biedt kansen om de historische betekenis van de waterverbindingen tussen stad en land zichtbaar en beleefbaar te maken. De Intercity van de Gouden Eeuw sluit hierop aan door de relatie te leggen met de ontwikkeling van handel, steden en infrastructuur in de Gouden Eeuw. Door deze verhalen te verbinden aan routes, plekken en recreatieve beleving wordt de cultuurhistorie van Midden-Delfland toegankelijker voor inwoners en bezoekers. Uitgangspunten • Kernkwaliteiten (openheid, rust, ruimte en agrarisch karakter) als leidend principe • Recreatieve functies worden gestuurd per deelgebied, met nadruk op rust in het landschap en intensievere recreatie in de dorpskernen en entreegebieden • Een herkenbare identiteit als basis voor alle uitingen (vanuit Citta- slow gedachte en gebiedsmarketing). PUUUR Midden-Delfland vervult een belangrijke rol hierbij)

24 Actielijn 2: Verbeteren van verbindingen 25 Actielijn 2: Verbeteren van verbindingen Midden-Delfland heeft verschillende recreatieve netwerken voor wandelen, fietsen, varen, paardrijden en skaten. Deze netwerken worden intensief gebruikt door inwoners en bezoekers en ontsluiten een groot deel van de gemeente. een groot deel van de gemeente ontsluiten, zijn er een aantal knelpunten, onder meer doordat het drukker is geworden op de paden. We willen routes en verbindingen verbeteren, ontbrekende schakels aanpakken en de kwaliteit en herkenbaarheid van paden en wegen versterken. Daarbij kijken we niet alleen naar de routes zelf, maar ook naar de bereikbaarheid van recreatieve plekken, verkeersveiligheid en passende parkeeroplossingen. Daarbij blijft het uitgangspunt dat recreatieve infrastructuur past bij de schaal, rust en landschappelijke kwaliteit van Midden-Delfland. Nieuwe paden door boerenland zijn hierbij niet altijd mogelijk omdat dit ten koste gaat van landschappelijke kwaliteit of een belemmering vormt voor de agrarische bedrijfsvoering. A. Verbeteren van de veiligheid en comfort: Midden-Delfland fiets-, wandel-, ruiter-, en vaarvriendelijker • Onveilige punten aanpakken. Op veel wegen en paden is sprake van dubbelgebruik, wat op drukke zomerse dagen kan leiden tot onoverzichtelijke en soms onveilige situaties.

Verschillende locaties vragen om verbetering van de verkeersveiligheid en het comfort voor recreanten. Enkele voorbeelden zijn de Zuidkade, die een belangrijke schakel vormt in de routenetwerken voor wandelen, fietsen, paardrijden en skaten en waar de combinatie van verschillende gebruikers tot knelpunten leidt, de Willemoordseweg, waar sprake is van dubbelverkeer, sluipverkeer en onduidelijke verkeerssituaties, en de oversteek over de Zouteveenseweg, waar de veiligheid en herkenbaarheid voor recreanten aandacht vraagt. Ook de Oostveenseweg wordt door wandelaars als smal en onoverzichtelijk ervaren. In het dynamische uitvoeringsprogramma kunnen deze voorbeelden verder worden aangevuld en geactualiseerd. Knelpuntlocaties willen we veiliger maken door bijvoorbeeld gebruikersstromen beter te scheiden of te spreiden. Denk hierbij aan ruimte voor wandelaars in de berm, fietsstroken of andere maatregelen die de positie van verschillende gebruikers verduidelijken en conflicten helpen voorkomen. Zouteveenseweg waar fietsers en auto’s op een smalle weg samenkomen (foto: Google Maps) • We zetten in op een herkenbare inrichting van doorgaande fietsroutes (met een consistentere vormgeving), zodat gebruikers beter worden ondersteund in hun routekeuze en de functie van routes (en bijvoorbeeld regels die er gelden) duidelijker zichtbaar wordt.

• We werken samen met agrarische ondernemers en het Groenfonds om vliegende wandelpaden te realiseren. Dit zijn tijdelijke verbindingen over boerenland, die gedurende een maand, of tijdens een klein evenement, open zijn door het plaatsen van tijdelijke plankjes over de sloten en bewegwijzering.

26 • We werken samen met regionale partners aan goed bewegwijzerde, wandel- fiets, ruiter- en vaarnetwerken, en een actuele routering. We streven daarbij naar een meer regionale organisatie van beheer en doorontwikkeling van recreatieve routes. • We werken aan het optimaliseren en waar mogelijk verduurzamen van doorgaande vaarverbindingen. Op bepaalde delen van het netwerk (o.a. bij de Foppenplas) kan het druk zijn op het water, en doorgaande verbindingen zijn versperd (o.a. de Sionsbrug die verzakt is). Overlast beperken in de stiltegebieden. Voorbeeld Wijk en Wouden – Hazerswoude Zoetermeer Voorbeeld Zuid-Kennemerland B. Realiseren van ontbrekende schakels • We realiseren prioritaire ontbrekende schakels in het recreatieve netwerk, met oog voor bestaande (natuur-)kwaliteiten en aandacht voor het verbeteren van oost-westverbindingen en de aantrekkelijke verbindingen tussen stad en land. Hierbij sluiten we aan bij de aanbevelingen en prioriteiten in het onderzoek naar ontbrekende schakels in het recreatief fietsnetwerk van Hof van Delfland in 2018. Ook ontbrekende schakels in de routenetwerken (knooppunten) kunnen hier onderdeel van zijn. • We zetten in op het realiseren van wandelommetjes vanuit de dorpen, ‘gewone’ poorten, en via de entreegebieden.

Korte en aantrekkelijke ommetjes maken het landschap beter toegankelijk voor inwoners en bezoekers en versterken de functie van de dorpen als uitvalsbasis voor recreatie. Dit doen we door bestaande paden slim te verbinden en waar nodig ontbrekende schakels toe te voegen. C. Versterken groene en blauwe verbindingen vanuit de dorpen naar het landschap • We versterken verbindingen tussen dorpen en landschap (bv langs de Gaag) door aandacht te vragen voor en te werken aan het vergroenen van de entrees, inzetten op bloemrijke bermen en ecologische verbindingszones, en combineren dit waar mogelijk met recreatie. • We versterken waterkwaliteit en recreatie in balans, tussen dorpen en landschap door het verbeteren van waterkwaliteit, waterberging, realiseren van wadi’s, waterbuffers en natuurvriendelijke overs, herstellen en zichtbaar maken van beken en sloten, bevorderen van stilte op de watergangen door duidelijke regels en controle, en combineren dit waar mogelijk met rustige recreatiemogelijkheden.

27 Uitgangspunten voor ontwikkeling • De landschappelijke kwaliteit wordt bij nieuwe ontwikkelingen zoveel mogelijk behouden en versterkt. Nieuwe ingrepen sluiten aan bij het open, rustige landschap van Midden-Delfland. • Ontwikkeling van groene, blauwe en recreatieve verbindingen wordt direct meegenomen in stedelijke ontwikkelingen (zoals nieuwbouw van woningen). • Er is aandacht voor voldoende brede fiets- en wandelpaden voor verschillende gebruikers (bijv. ook voor gebruikers met een kinderwagen of rolstoel), op plekken waar dat kan. • Nieuwe ontbrekende schakels sluiten zoveel mogelijk aan op bestaande regionale netwerken. • Nieuwe verbindingen worden zoveel mogelijk gecombineerd met maatregelen voor opgaven op gebied van klimaatadaptatie. 28 Actielijn 3: Versterken van voorzieningen en verblijfskwaliteit 29 Actielijn 3: Versterken van voorzieningen en verblijfskwaliteit Een aantrekkelijk recreatief aanbod bestaat niet alleen uit routes en bestemmingen, maar ook uit voorzieningen en plekken waar mensen kunnen verblijven, ontmoeten en het landschap beleven. Daarom zetten we in op sterke recreatieve knooppunten en een gastvrij recreatief landschap dat past bij de kwaliteiten van Midden-Delfland en communiceren en maken dit aanbod bekender naar inwoners en bezoekers. Daarbij sluiten we aan bij de verschillende functies van de entreegebieden, dorpen en het open landschap. A.

Sterke recreatieve knooppunten • We versterken de (in het BPL aangewezen) entreegebieden Schipluiden en Maasland als gebieden met aantrekkelijke bestemmingen voor recreatie met ruimte voor reuring en kwalitatieve, intensievere vormen van recreatie. Hier is ruimte voor een concentratie van voorzieningen, horeca, verblijfsrecreatie en activiteiten die passen bij de schaal en identiteit van de locatie. In Schipluiden richten we ons specifiek op voorzieningen passend bij de Plezierzoeker, in Maasland op voorzieningen passend bij de Stijlzoeker. Door de kwaliteit van het aanbod te versterken, worden de entreegebieden aantrekkelijke toegangspoorten tot het landschap voor inwoners en bezoekers uit de regio en/of aantrekkelijke verblijfsgebieden. • We versterken de dorpen als gastvrije ontmoetingsplekken en uitvalsbasis voor wandelen, fietsen en het beleven van het landschap. Een aantrekkelijk aanbod van voorzieningen, horeca en verblijfsplekken, passend bij de Plezierzoeker en Verbindingszoeker, draagt bij aan de leefbaarheid van de dorpen en ondersteunt de lokale economie. Recreatie kan daarmee een positieve bijdrage leveren aan het behoud en de versterking van het voorzieningenniveau. • We bieden ruimte aan lokale initiatieven en ondernemers die bijdragen aan de recreatieve kwaliteit van Midden-Delfland en aansluiten bij de aanpak van deelgebieden.

Kleinschalige ondernemingen, streekproducten en recreatieve initiatieven versterken de identiteit van het gebied en zorgen voor een gevarieerd aanbod dat aansluit bij de wensen van inwoners en bezoekers. Overzicht leefstijlen per deelgebied om op in te zetten (bron: Recreatieagenda BPL)

30 B. Gastvrij recreatief landschap • We ontwikkelen het agrarisch gebied en natuurgebied met rustige recreatie en landschapsbeleving voor de Rustzoeker, Verbindingszoeker en Inzichtzoeker. Deze doelgroepen waarderen rust en ruimte en ontdekken graag natuur, landschap en lokale verhalen. We zetten daarom in op activiteiten als wandelen, fietsen, vogelspotten, rustige vormen van waterrecreatie (in aansluiting op het regionale project Duurzaam Varen), thematische routes en informatievoorziening. • We ontwikkelen een gastvrij recreatie landschap waarin voorzieningen aanwezig zijn op de plekken waar bezoekers deze nodig hebben en waar het landschap het aan kan. • In entreegebieden, dorpen en op enkele strategische plekken langs wandel-, fiets- en vaarroutes zetten we in op het toevoegen en verbeteren van voorzieningen zoals rustpunten, bankjes, toiletten, afvalbakken, watertappunten, smeerpalen, parkeergelegenheid, aanlegplekken en informatievoorzieningen. • In het rustige middengebied met natuur en landbouw, voegen we kleine belevenissen toe die recreanten uitnodigen om het landschap bewuster te ervaren. Denk aan uitzichtpunten (zoals de hoge stoelen), zitplekken op bijzondere locaties, vlonders langs het water, kunstwerken of andere kleinschalige elementen die uitnodigen om even stil te staan bij de omgeving.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://middendelfland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4b2ee1a4-65bc-4f4e-b6f8-21efe91b5ba6?agendaItemId=b3aca306-6e1b-46a1-bb13-6f463f77d4bd