Bijlage 01. Hart voor Midden-Groningen - Lokaal Programmaplan
Tekst van het document
Hart voor Midden-Groningen
voor Midden-Groningen Lokaal Programmaplan voor het Nationaal Programma Groningen Goedgekeurd door het bestuur van het Nationaal Programma Groningen op 7 december 2020
1
Hart voor Midden-Groningen
Voorwoord van het college In maart 2019 sloten gemeenten, provincie en Rijk een bestuursovereenkomst voor het Nationaal Programma Groningen (NPG). Het nationaal programma moet Groningen een nieuw structureel perspectief bieden op economie, energietransitie en leefbaarheid. Dit lokale programmaplan ‘
voor Midden-Groningen’
geeft daaraan invulling voor Midden-Groningen. Voor Midden-Groningen is het nationaal programma perfect getimed. We zijn net gestart als nieuwe gemeente en werken aan onze gezamenlijke identiteit en ons nieuwe collectieve imago. Het nationaal programma is voor ons een prima aanleiding om volop in gesprek te blijven met onze inwoners en partners over de vraag waar Midden-Groningen over tien jaar moet staan. Het NPG-proces heeft ons geïnspireerd en verder geholpen bij het uitstippelen van onze koers en het leggen van verbindingen.
2
Hart voor Midden-Groningen
Voorwoord van het college
We hebben ervaren hoe verknocht mensen zijn aan hun ‘stukje
Wij danken de inwoners, partners en initiatiefnemers voor hun plannen en
Groningen’. We zijn onder de indruk van vitale gemeenschappen en het
voorstellen. In het bijzonder danken wij Ercan, Tara en Zein uit groep 7 en 8 voor
innovatieve bedrijfsleven en ook van de rijkdom in termen van natuur
hun mooie ideeën. Ook de inwoners die hebben gereageerd naar aanleiding
en cultuurhistorisch erfgoed. Er is zoveel moois om een aantrekkelijke
van de ‘livestream’ danken we hartelijk; hun reacties hebben ons met beide
nieuwe gemeente mee te bouwen. Het nationaal programma benutten we
benen op de grond gezet. Graag verwijzen we naar de beantwoording van de
om structureel te bouwen aan het brede welzijn van de inwoners en aan
vragen ‘online’.
een gemeente die door inwoners én buitenstaanders wordt gezien als aantrekkelijk om in te wonen, te werken en te recreëren.
Tenslotte danken we de medewerkers van de gemeente Midden-Groningen die zich hebben inge-spannen om dit programmaplan tot stand te brengen.
Tegelijkertijd kunnen we niet ontkennen dat Midden-Groningen grote en serieuze problemen heeft. Midden-Groningen scoort niet goed als het gaat
Dit Programmaplan is met uiterste zorg samengesteld op basis van het
om werkloosheid, gezondheid en armoede. Het aanzicht en de leefbaarheid
Strategisch Kader (Gemeenteraad, december 2019). Het was niet mogelijk alle
van delen van de gemeente zijn onvoldoende. Op deze onderwerpen willen we
ideeën uit de samenleving mee te nemen. Sommige ideeën vielen af omdat ze
met NPG-geld het verschil maken.
nog niet waren uitgewerkt; andere ideeën hadden veel gelijkenis met plannen die wel zijn opgenomen en soms paste een plan niet binnen het Strategisch
Midden-Groningen hecht veel waarde aan de samenwerking met inwoners,
Kader. Tenslotte behoorden sommige ideeën tot het reguliere beleid van
partners, buurgemeenten en provincie. We werken aan de versterkings- en
de gemeente. De projecten die nu in het Programmaplan zijn opgenomen
schadehersteloperatie en zijn deelnemer in de regiodeal Oost-Groningen .
zijn echter niet in beton gegoten. Er is ruimte voor evaluatie, bijstelling
Enerzijds hebben we te maken met grote bezuinigingen, voortslepende
en stoppen van projecten. Dat biedt op termijn mogelijk weer ruimte voor
dossiers op het gebied van schadeherstel en versterkingsopgave en
nieuwe ideeën en initiatieven. Het college wil graag ruimte houden voor
anderzijds kijken we met een positieve blik naar de toekomst, mede dankzij
projecten op het terrein van ouderen, eenzaamheid, gezondheid en leefstijl.
de regiodeal en het nationaal programma. Dit vraagt zorgvuldig balanceren.
Het college gaat de komende tijd op zoek naar concrete invulling voor deze
1
thema’s; vooral ook in samenhang met provinciale- of andere gezamenlijke Dit Programmaplan kwam tot stand in afstemming met vele belang-
initiatieven.
hebbenden, onze buurgemeenten en de provincie (die het thematisch programma voor haar rekening neemt). De basis voor het Programmaplan is
Ten opzichte van het Programmaplan zoals dat door het Programmateam
in december 2019 door de gemeenteraad vastgelegd in het Strategisch Kader
in concept is gepresenteerd, heeft het college twee projecten laten vallen,
NPG. Een speciaal samengestelde raadswerkgroep was gedurende het hele
namelijk het project ‘Lokaal onderwijs en kansrijke sectoren’, waardoor
proces betrokken.
jongeren meer geïnteresseerd moeten raken in het lokale bedrijfsleven.
1 Voor het gebied van de voormalige gemeente Menterwolde
3
Hart voor Midden-Groningen
Het college was van oordeel dat dit een verantwoordelijkheid is van het bedrijfsleven. Daarnaast heeft het college ook het ‘fonds kansrijke ondernemingen en innovatie’ geschrapt, omdat er in Groningen al meer van dit soort fondsen zijn. Het nationaal programma is geslaagd als het brede welzijn van inwoners substantieel is verbeterd en Groningers vertrouwen hebben in de toekomst. Midden-Groningen gaat deelnemen in het provincie-brede monitoringprogramma van het brede welzijn. We zetten samen de schouders eronder. Met inwoners, overheden, kennisinstellingen, bedrijven en andere organisaties gaan we de brede welvaart van de Groningers en het imago structureel verbeteren! Het College van Burgemeester en Wethouders van de Gemeente Midden-Groningen
4
Hart voor Midden-Groningen
Status en betekenis van dit Programmaplan
Het proces
1.
Het Programmaplan is een samenhangend geheel van projecten, aansluitend op de ambities en doelen uit het Strategisch Kader2.
Dit Programmaplan is ontwikkeld door het Programmateam NPG
De projecten zijn reële voorstellen maar zijn niet allemaal in een
van Midden-Groningen. Het team sprak met inwoners, partners en
projectvoorstel uitgewerkt; dat kan ook niet. Het vaststellen van het
initiatiefnemers. In de conceptfase is het plan gepresenteerd en besproken
Programmaplan betekent dus niet meer en niet minder dan dat de
met de partners en later via een livestream met de inwoners.
gemeenteraad uitspreekt dat dit - met de kennis van nu - de belangrijke
De opmerkingen en vragen zijn verwerkt in deze versie van het
plannen zijn voor de komende 10 jaar. Maar het betekent niet dat ieder
Programmaplan (zie ook de vragen & antwoorden online).
project dat er nu in voorkomt, ook hard vastligt. Er is uiteraard ruimte voor evaluatie, aanpassingen en nieuwe ideeën, passend in de logica
Op 5 oktober bood het college het ‘Lokaal Programmaplan NPG’ en het
van het Programmaplan; het is niet de bedoeling het Programmaplan
‘Voorstel selectie projecten NPG’ aan de gemeenteraad aan.
jaarlijks aan te passen.
Op 20 oktober vergaderde de raadscommissie over de twee documenten.
2.
Op basis van het Programmaplan moet vervolgens voor ieder project eerst een NPG-projectformat3 worden ingediend bij het NPG-bureau.
De gemeenteraad nam op 28 oktober kennis van beide documenten en heeft
Dit format biedt voor het NPG de essentiële informatie om de financiële
ermee ingestemd dat de beide documenten (geamendeerd) voor advies/
aanvraag te beoordelen. Het college handelt deze aanvragen af in
goedkeuring aan het NPG-bestuur worden voorgelegd.
samenspraak met het NPG-bureau.
Dit betekent dat de gemeenteraad begin 2021 definitief besluit over het
3.
Vervolgens maakt de gemeente voor ieder goedgekeurd project met belanghebbenden en partners het inhoudelijke en gedetailleerde
Programmaplan.
projectplan, dat vervolgens in samenwerking met de betrokkenen wordt uitgevoerd. Wat betekent een besluit over het Programmaplan? Het Programmaplan is een uitwerking van de ambities en doelen uit het Strategisch Kader, rekening houdend met het gemeentelijk beleid. De projecten in het Programmaplan zijn nog niet allemaal concreet uitgewerkt; soms betekent het opnemen van een project dan ook dat de gemeente daar geld voor wil reserveren. Ook de concretere projecten zijn nog niet allemaal in detail uitgewerkt. Dit wil zeggen: 2
Zie bijlagen 2 en 3 en het eerder door de gemeenteraad vastgestelde Strategisch Kader. Een door het NPG-bureau vastgesteld format voor het indienen van een aanvraag van een NPG-budget voor een project. 3
5
Hart voor Midden-Groningen
Wat is eind 2020 en begin 2021 aan de orde? Na besluitvorming door het NPG-bestuur (met betrekking tot de
Op meerdere plekken in dit Programmaplan wordt aandacht gevraagd
goedkeuring), zijn beide documenten via het college aan de raad voorgelegd
voor het zogenaamde ‘zwaluw-staarten’. Hiermee wordt bedoeld dat
voor finale besluitvorming; namelijk formele vaststelling van beide
Midden-Groningen zeer goed de eigen projecten afstemt op de kansen die
documenten.
voortkomen uit bijvoorbeeld Toukomst-projecten (nu 59 mogelijke projecten), of provinciale projecten, of de projecten van de buren. Ook andersom zal
De betrokkenheid van de gemeenteraad in de besluitvorming rond de
Midden-Groningen projecten van anderen naar de eigen gemeente proberen
projecten is verankerd in het budgetrecht van de gemeenteraad. Voor
te halen. De vraag is steeds: hoe kunnen we slim combineren? Dat vraagt
bijvoorbeeld herstructureringen ligt dit duidelijk vast in de wet en in o.a. de
permanente aandacht. Tegelijkertijd wil Midden-Groningen niet steeds
P&C-cyclus van de gemeente. Voor andere projecten zal steeds per project
wachten op anderen. Waar nodig wil Midden-Groningen de trend zetten.
maatwerk worden geleverd. Het college regelt de betrokkenheid van de
Ook gaat Midden-Groningen elders op zoek naar geld en financiering om de
gemeenteraad bij de belangrijke beslismomenten rond projecten; ook tijdens
ambities te realiseren.
bijvoorbeeld de uitvoering (start en belangrijke projectfasen) en bij de evaluatie.
Aandachtspunten voor de toekomst In dit Programmaplan worden veel infrastructurele verbeteringen voorgesteld. Deze zijn in de meeste gevallen nog niet volledig uitgewerkt. In de plannen zal nadrukkelijk een paragraaf opgenomen moeten worden voor het vervolg. Wie beheert, welke budgetten zijn daarvoor beschikbaar etc.? Dat geldt overigens ook voor de andere projecten; ook daarbij zal steeds moeten worden ingegaan op de consolidatie van het resultaat en het op een goede wijze borgen van de resultaten.
6
Hart voor Midden-Groningen
Inhoudsopgave Voorwoord van het college
3
4.
Lang en gelukkig leven waar je
32
ligt
(gebouwde leefomgeving) Status en betekenis van dit Programmaplan
5
4.1.
Inleiding
32
5
4.2.
Concreet
34
Wat betekent een besluit over het Programmaplan?
5
4.3.
Investeringen Lang en gelukkig leven waar je
Wat is eind 2020 en begin 2021 aan de orde?
6
Aandachtspunten voor de toekomst
6
Het proces
1.
2.
40
4.4.
41
Verantwoording
42
Midden-Groningen in perspectief
9
1.1.
Rijk zonder het te beseffen
10
5.1.
Inleiding
42
1.2.
Bepalende problemen
10
5.2.
Concreet
44
5.3.
Investeringen Open je
5.4.
Verantwoording
Midden-Groningen ‘op de kloet’n’
13
2.1.
Weerbarstige context
14
2.2.
Onze aanpak
15
2.3.
De meetlat
5.
Open je
6.
voor Midden-Groningen
49
16
49
Concreet
Door en voor iedereen
17
2.5.
Timing en hefboomeffect
18
6.3.
Investeringen
2.6.
Project Toukomst
18
6.4.
Verantwoording
2.7.
Samenwerking binnen het nationaal programma
19 Inleiding
(maatschappelijke leefomgeving)
7.2.
Concreet
3.1.
20
7.3.
Investeringen
22
7.4.
Verantwoording
3.2.
Concreet
3.3.
Investeringen Lang en gelukkig leven waar je
ligt
51 voor de jeugd
60 60
voor Werk 7.1.
20
Inleiding
48
Inleiding
2.4.
ligt
48
Voor de jeugd 6.2.
Lang en gelukkig leven waar je
voor Midden-Groningen
6.1.
7. 3.
ligt
(gebouwde omgeving)
61 61 62 voor werk
70 70
30
(maatschappelijke omgeving) 3.4.
Verantwoording
31 7
Hart voor Midden-Groningen
8.
Het Programmaplan Midden-Groningen met een ‘plus’
71
8.1.
Verbeteren veiligheid
72
8.2.
Regie op de samenhang in de uitvoering/
74
Programma-organisatie 8.3.
Bereikbaarheid
74
8.4.
Landbouw
75
8.5.
Ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving
75
9.
Financiële raming Programmaplan Midden-Groningen
76
10.
Vervolg
81
10.1.
Vervolgproces
82
10.2.
Participatie
82
Bijlagen
83
Bijlage 1: Toelichting op de kaders
84
Bijlage 2: Het Nationaal Programma Groningen
86
Bijlage 3: Strategisch kader ‘ voor Midden-Groningen’
87
Bijlage 4: Verantwoording NPG-proces lokaal programma
88
8
Hart voor Midden-Groningen
1. MiddenGroningen in perspectief Op basis van het Strategisch Kader hebben we ruim 130 gesprekken gevoerd. Op basis daarvan schetsen we in dit hoofdstuk een aangescherpt beeld van de ‘staat’ van de gemeente Midden-Groningen. Enerzijds een enorme rijkdom aan betrokken inwoners, fijne dorpen en kernen, bedrijvigheid, natuur en cultureel erfgoed. Aan de andere kant de problemen die niet alleen een grote doorwerking hebben op het brede welzijn, maar in het verleden behoorlijk weerbarstig zijn gebleken.
9
Hart voor Midden-Groningen
1. Midden-Groningen in perspectief
1.1.
Rijk zonder het te beseffen
De nieuwe gemeente Midden-Groningen4 heeft ruim 60.000 inwoners en
Later ontwikkelden zich de strokarton en de scheepsbouw. Scheepsbouw
is hiermee de derde gemeente in Groningen. De gemeente telt zo’n 25
verbreedde zich uiteindelijk tot metaalindustrie. De geschiedenis van de
wijken/buurten/dorpen en 37 buurtschappen en gehuchten. Met veel van
scheepsbouw in Midden-Groningen is interessant en is te zien bij de ‘dwarse
deze kernen en wijken gaat het goed; er is daar sprake van een goede
te waterlatingen’. Ook de gaswinning en de bijbehorende activiteiten zijn
samenhang, eigenheid en ‘noaberschap’. Met name de dorpen vormen hechte
zichtbaar in het landschap. Ook industrie en tuinbouw hebben hun stempel
gemeenschappen waarin men naar elkaar omziet. De leefomgeving is over
gedrukt op Midden-Groningen.
het algemeen groen en ruim. Midden-Groningen kent een rijk palet aan identiteiten en culturen.
Het bedrijfsleven in Midden-Groningen is volop in beweging. De ligging ten opzichte van de Stad, de A7/N33 en de Eemshaven biedt kansen. Niet alleen
Midden-Groningen heeft een rijke historie die is terug te vinden in de natuur,
is Groningen koploper op het gebied van metaalindustrie en energietransitie,
het landschap en de bebouwing. Het Schildmeer, ‘t Roegwold,
ook worden hoogwaardige (streek)producten geproduceerd, waarbij het
De Baggerputten en het Zuidlaardermeer zijn natuurgebieden van hoge
midden- en kleinbedrijf (MKB) een belangrijke drijfveer is. De ondernemers
kwaliteit, met nog grotendeels onontgonnen mogelijkheden op het
hebben innovatiekracht en een internationale oriëntatie.
gebied van recreatie en toerisme. Midden-Groningen heeft het grootste wateroppervlak in de provincie en is daarmee erg interessant voor het toenemende toerisme in eigen land.
1.2.
Bepalende problemen
Het Veenkoloniale verleden heeft een ‘landschap’ gevormd van lintbebouwing,
De aardbevingen hebben enorme schade aangericht. Veel mensen ervaren
kanalen en ontgravingen. Een deel is door dempingen alweer verdwenen,
ontwrichtende stress als gevolg van de onzekerheid over de veiligheid van
maar een deel van de lintbebouwing is uniek in de wereld en verdient
hun woning, het eventuele herstel en al ‘het gedoe’ er omheen.
bescherming en waardering. Daarnaast is ook het rijke agrarische verleden
De aardbevingsstress als gevolg van gaswinning wordt opgevolgd door
goed zichtbaar; prachtige boerderijen en dorpen verrijken het palet van
gevoelens van onmacht en onvrede rond zoutwinning en het ontwikkelen
Midden-Groningen. Ook de vele kerken met bijzonder fraaie orgels zijn uniek
van windparken. Dit alles bij elkaar geeft een gevoel van ‘wingewest’.
in Nederland. Onder andere de Fraeylemaborg, de Geertsemaheerd en de Borg
Ook monumenten en openbare gebouwen zijn zo zwaar beschadigd, dat
Welgelegen zijn plekken die bijdragen aan de identiteit en het bewustzijn van
herstel slechts met veel inspanning mogelijk is.
inwoners en zijn van onschatbare waarde voor heel Nederland.
4 Per 1-1-2018
10
Hart voor Midden-Groningen
Midden-Groningen heeft ten opzichte van het landelijke beeld een
Midden-Groningen heeft relatief veel inwoners met een laag opleidingsniveau7.
ongunstige leeftijdsopbouw. De gemeente heeft te maken met vergrijzing
Mede hierdoor groeien bovengemiddeld veel jongeren binnen onze
en enige ontgroening. Daarnaast is de gemiddelde gezondheid van de
gemeente op in armoede. Midden-Groningen heeft daarmee een grote
bevolking slechter dan elders in Nederland. Dat blijkt onder meer uit de
groep jongeren, die minder kans heeft zich goed te ontwikkelen. Het risico
lagere levensverwachting en het grotere aantal inwoners met chronische
op onderwijsachterstanden bij peuters en basisschoolleerlingen is in
aandoeningen als obesitas, longproblemen, diabetes2 en hart- en
Midden-Groningen hoger dan het landelijk gemiddelde. Het definitieve
vaatziekten. Uit onderzoek blijkt dat deze aandoeningen correleren met een
schooladvies na het basisonderwijs is lager dan het landelijk schooladvies8.
lage SES5 en deels het gevolg zijn van stress en slechte leefgewoonten zoals
Qua voortijdige schoolverlaters zitten we op het landelijk gemiddelde. In
roken, drinken, weinig bewegen en verkeerde voeding. Inwoners van Midden-
de praktijk betekent dit, dat er per jaar in Midden-Groningen ongeveer 100
Groningen doen een flink beroep op jeugdzorg; een groot deel van onze jeugd
kwetsbare leerlingen uitvallen. Een deel behaalt geen startkwalificatie.
dreigt zo vanuit een achterstandspositie te starten.
Het schoolaanbod in Midden-Groningen is niet meer zodanig ingericht dat het mogelijk is om in goede samenwerking met het bedrijfsleven talent te
Ook armoede is een belangrijke stressfactor die de levensverwachting drukt.
ontwikkelen en naar werk te begeleiden.
Het gemiddeld jaarinkomen in Midden-Groningen is ongeveer €22.600. Gorecht-Noord staat met een gemiddeld inkomen van €17.100 hoog in de
De werkgelegenheid zit van oudsher in de maakindustrie, die nog steeds
landelijke armoedelijst. Van alle huishoudens zit 8,2% op of rond het sociaal
sterk vertegenwoordigd is. De ontwikkelingen van de afgelopen decennia
minimum. Het aantal actieven in Midden-Groningen (56%) is lager dan
richting globalisering en digitalisering hebben deze werkgelegenheid
het landelijk gemiddelde (60%). De gemeente Midden-Groningen kende
6
kwetsbaar gemaakt. Nieuwe impulsen zijn van belang.
voor de coronamaatregelen in een aantal wijken een bijstandsdichtheid van meer dan 7%, landelijk was dit 3%. In Midden-Groningen hebben 5.000
De geschetste problemen zijn ook zichtbaar in de gebouwde omgeving.
inwoners een totale schuld uitstaan van 50 miljoen euro. Van de ruim 26.000
Bijzonder kenmerkend voor de stedelijke kernen van Midden-Groningen is
huishoudens hebben meer dan 7.000 huishoudens geldzorgen en van de
de verwevenheid van industriële bedrijvigheid en wonen. Een aantal wijken
470 gezinnen die in Midden-Groningen gebruik maken van de Voedselbank
ondervindt hinder van de industrie en sommige bedrijven kunnen niet
heeft 60% een bewindvoeringstraject. Van de jongvolwassenen heeft 11%
uitbreiden op de huidige locatie.
een laag inkomen, landelijk is dat 6,7%. Eén derde van de moeders van deze jongvolwassenen moet ook rondkomen van een laag inkomen. De armoede wordt van generatie op generatie doorgegeven. De verwachting is dat dit beeld door corona nog ongunstiger wordt; met name jongeren zonder vaste contracten vallen buiten de boot.
5 Sociaaleconomische status 6 Hierbij is dus nog geen rekening gehouden met de corona-effecten.
7 (168 inwoners t.o.v. landelijk 142 per 1.000 inwoners). Dat is een opleiding op het niveau van basisonderwijs, het VMBO, de eerste 3 leerjaren HAVO/ VWO of een MBO 1 opleiding. 8 Voor een havo/vwo advies zit Midden-Groningen 7% onder het landelijk gemiddelde. Daarnaast krijgen bovengemiddeld veel leerlingen het advies praktijkonderwijs of VSO (in Midden-Groningen 5% van de leerlingen, t.o.v. landelijk 3,5%.) Bron: Duo 2018.
11
Hart voor Midden-Groningen
Een deel van de woningvoorraad is gedateerd en is onvoldoende duurzaam. De openbare ruimte is in oudere wijken en buurten vaak sleets. De inrichting sluit onvoldoende aan bij de behoeften van de bewoners. Voor oudere bewoners en bewoners met een fysieke beperking is de woonomgeving minder toegankelijk. De inrichting van de openbare ruimte is niet klimaatrobuust. Op verschillende plekken in de gemeente komen percelen braak te liggen (bijvoorbeeld door sloop van scholen). Deze plekken vragen om een nieuwe invulling. In de gemeente staan daarnaast ongeveer 130 verpauperde panden, sommige op in het oog springende plekken. In meerdere opzichten zijn die een probleem voor de omgeving. Het aanzicht van de buurt verslechtert en er ontstaat op sommige plekken overlast en verkeerd gebruik (criminaliteit). Het draagvlak voor allerlei voorzieningen in de kernen staat onder druk. Tegelijkertijd is het niet mogelijk om voorzieningen te concentreren, omdat de (openbaar vervoer) verbindingen binnen de gemeente daarvoor onvoldoende zijn.
12
Hart voor Midden-Groningen
2. MiddenGroningen “op de kloet’n” In de gesprekken met partners en belanghebbenden spraken we vaak over de vraag hoe we Midden-Groningen het best en het snelst vooruit zouden kunnen helpen. In dit hoofdstuk schetsen we hoe we dat op basis van die gesprekken zien.
13
Hart voor Midden-Groningen
2. Midden-Groningen “op de kloet’n”
2.1.
Weerbarstige context
De gemeenten in het aardbevingsgebied hebben eigenlijk, ten opzichte van
helpen bij de samenhangende uitvoering. Naast de samenwerking binnen de
de rest van het land, veelal achterstanden op sociaaleconomisch terrein.
gemeente zet de gemeente in op de samenwerking met de buurgemeenten
Dat maakt het nieuwe perspectief voor de hele regio broodnodig. Maar,
en de provincie. Dat is volledig in lijn met het Strategisch Kader. Een aantal
mooie vergezichten zijn niet voldoende. De basis moet op orde zijn om de
thema’s uit het Programmaplan wil Midden-Groningen samen met de
vergezichten voldoende voedingsbodem te geven.
provincie, de buurgemeenten en de stad uitwerken en aanpakken.
De gemeente is zich bewust van de weerbarstigheid van de problemen in Midden-Groningen. Veel initiatieven en plannen die ooit een ‘duw’ moesten geven aan het gebied, zijn verwaterd of gestopt (zoals het experiment om de basisschool Westerbroek open te houden). Het is logisch dat inwoners, bedrijven en instellingen het geloof in een succesvolle aanpak een beetje verloren hebben; daar breek je niet doorheen met een enthousiast plan, of met een aansprekend project. Bovendien: vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Er is wezenlijk meer nodig dan een programma; dit bleek ook duidelijk uit de gesprekken die we met de partners voerden. De gemeente wil daarom meer regie op de samenhang in de uitvoering. De gemeente wil en kan dit programma niet alleen tot een succes maken en heeft het draagvlak onder de inwoners en het commitment van alle partners in de gemeente nodig. Dat vraagt van alle partners dus meer. Zo’n omvangrijk programma vraagt een goede organisatiegraad van de partners zelf en regie op de samenhang in de uitvoering tussen alle partners. Ook Midden-Groningen staat als jonge gemeente voor een grote extra nieuwe opgave en zal een flinke stap extra moeten doen om hier invulling aan te geven.
We zullen er bovendien rekening mee moeten houden dat onze partners (bijvoorbeeld woningbouwcorporaties en zorgaanbieders) ook bij de andere gemeenten gevraagd zullen worden een extra inspanning te leveren. Reden temeer om als gemeente het initiatief te nemen en partners ook te 14
Hart voor Midden-Groningen
2.2.
Onze aanpak
Midden-Groningen beseft dat het aangaan van een commitment voor
4.
We stapelen, waar mogelijk de projecten en de middelen om tot
tenminste 10 jaar voor alle partners een spannende aangelegenheid is;
meerwaarde te komen. We kijken of er ruimte is om aan te sluiten bij de
door het stellen van gezamenlijke doelen, wordt een deel van de eigen
projecten van buurgemeenten, vanuit Toukomst en vanuit de provincie.
keuzeruimte ingeperkt. Dat geldt overigens ook voor de gemeente; door dit commitment aan te gaan, krijgen de hoofdlijnen gestalte en zullen komende
5.
Waar we projecten kunnen samenbrengen en versterken doen we dat, maar we laten niet ‘alles-op-alles’ wachten.
gemeenteraden meer volgend zijn. Ook het NPG-bestuur zal MiddenGroningen houden aan de afspraken die zijn vastgelegd in dit programma (en v.v.). Onze aanpak zal bestaan uit de volgende elementen:
6.
Uit gesprekken weten we dat het, naast het investeren in stenen, vooral gaat om investeren in mensen: in hun ontwikkeling en welzijn, in hun
1.
Midden-Groningen gaat de samenwerking rond de ambities,
zelfbewustzijn en zelfvertrouwen, in onderwijs, in de route naar een
doelstellingen en projecten goed organiseren.
betekenisvolle invulling van ieders leven. Dat is geen eenmalige actie maar het starten en op gang brengen van een structureel proces.
2.
Midden-Groningen gaat NPG-middelen investeren in projecten die
Dat er ook in stenen wordt geïnvesteerd, is vanzelfsprekend en van groot
aansluiten op de aanwezige kwaliteiten (bijvoorbeeld natuur). Als
belang, maar het drijvende motief daarachter is te allen tijde het brede
nieuwe gemeente willen we deze kwaliteiten beter laten zien. We
welzijn van de mensen die deze stenen gebruiken.
willen ze versterken en meer tot hun recht laten komen. We pakken belemmeringen en knelpunten aan en willen de nieuwe gemeente ‘smoel’
Ons lokale programma benoemt de aandachtsgebieden die beter
geven: een duidelijke identiteit en een positief en aantrekkelijk imago
gezamenlijk opgepakt kunnen worden. Daarbij helpt het, dat bijdragen
voor iedereen.
vanuit nationaal programma ‘stapelbaar’ zijn en gericht op koppelkansen en cofinanciering.
3.
Midden-Groningen pakt met de NPG-projecten de problemen gericht aan en zet in op structurele oplossingen. Hiermee brengen we MiddenGroningen als geheel weer "op de kloet’n". Hiermee doorbreken we het patroon en worden andere succesvolle onderdelen van de samenleving niet naar beneden getrokken.
15
Hart voor Midden-Groningen
2.3.
De meetlat
Met de ambities uit het Strategisch Kader kan Midden-Groningen zonder
We gaan uit van Wederkerigheid. Het is van belang dat degenen die
problemen ‘vijf keer het NPG-budget uitgeven’. Dat gaat niet en dus zullen we
projecten voor ondersteuning bij het nationaal programma aandragen,
op zoek moeten naar andere financiële bronnen.
zich in alle opzichten ook eigenaar van dat project tonen en daarmee medeverantwoordelijkheid dragen voor het project. De gemeente als bondgenoot werkt samen met partijen en bekijkt per project welke rol
Criteria d
passend is.
Projecten dienen bij te dragen aan meerdere doelen en ambities van het Lokaal Programma NPG Midden-Groningen. d
d
Projecten moeten breed gedragen zijn. Participatie aan de voorkant
We doen projecten die een proportionele impact hebben. Dit gaat niet
door initiatiefnemers moet geborgd zijn en projecten moeten een
over groot of klein maar om het te verwachten maatschappelijke effect
maatschappelijk belang dienen.
op basis van de investering. Financieel d
Projecten moeten inzichtelijk maken op welke generaties en doelgroepen
d
Cofinanciering (in welke vorm dan ook) kan een extra plus zijn om
de projecten invloed hebben en in welke dorpen/wijken deze invloed
in aanmerking te komen voor financiering. Voor de thematische
merkbaar is (‘wie heeft er profijt van?’).
programma’s en projecten geldt een cofinancieringseis van vijftig procent van de totale begroting. Dat mag ook een bijdrage in natura zijn,
d
bijvoorbeeld door de inbreng van eigen uren. Cofinanciering kan bestaan
Projecten moeten realiseerbaar zijn.
uit een bijdrage vanuit Europa, Rijk, provincie en/of gemeenten, maar d
Projecten moeten een structureel perspectief in zich dragen en
ook van private partijen. Voor lokale programma’s is cofinanciering
toekomstbestendig zijn. Projecten moeten een doorlopend effect hebben
geen harde voorwaarde, maar wel een pré. Wel moeten projectaanvragen
en zelfstandig kunnen voortbestaan na afloop van de financiering uit het
die deel uitmaken van de lokale plannen, laten zien welke partijen een
nationaal programma.
bijdrage leveren. d
Het nationaal programma is in beginsel niet ter compensatie van getroffen rijksmaatregelen die instellingen minder armslag geven. Bijv. de verhuurdersheffing bij corporaties.
16
Hart voor Midden-Groningen
d
Het nationaal programma mag niet leiden tot ‘subsidieluiheid’. Dit
Door en voor iedereen
betekent dat eerst andere financieringsmogelijkheden onderzocht Generaties
moeten worden. Van organisaties mag je verwachten dat die dit zelf
Doelgroepen
Dorpen/wijken
Lagere inkomens-
Dorpen én stedelijke
categorieën
wijken
kunnen nagaan, individuen dienen hierin gefaciliteerd te worden. Lang en gelukkig
d
De middelen van het nationaal programma vormen een
leven waar je
ligt
Alle generaties
investeringsbudget, dat ontwikkelingen in de goede richting mogelijk maakt en aanjaagt. Het geld moet zoveel mogelijk werken als hefboom voor vervolginvesteringen. Bij de beoordeling van projectaanvragen
Open je
voor MG
speelt ook mee hoe de gevraagde bijdrage zich verhoudt tot de beoogde
Alle generaties
Nieuwe doelgroepen;
met een accent op
hogere inkomens-
jongeren
categorieën
resultaten en effecten. Een project moet maximaal gebruikmaken van de ‘hefboomfunctie’.
Nieuwe impulsen
(Kwetsbare) jongeren voor de Jeugd
Jongeren
en hun ouders/
Alle dorpen en wijken
opvoeders
2.4.
Door en voor iedereen
voor Werk
Alle generaties
Bedrijven en mensen
met een accent op
met een afstand tot
jongeren
de arbeidsmarkt
Alle dorpen en wijken
Het bieden van perspectief geldt voor de gehele gemeente en dus ook voor de delen die geen directe gevolgen van de bevingen ondervinden. Streven naar
Om het NPG ook van iedereen te laten zijn, wordt 5% van het budget
nieuw perspectief maken we concreet door te kijken naar brede welvaart
gereserveerd voor burger-initiatieven die bijdragen aan de brede welvaart van
voor verschillende doelgroepen. De raadswerkgroep heeft hiervoor het
onze inwoners. Inwoners kunnen op deze wijze een actieve inbreng hebben en
Denkraam 2030 opgesteld. Dat wordt gebruikt om per project inzichtelijk te
plannen indienen. De inwoners hebben daarbij onder andere actief toegang
maken op welke generaties en doelgroepen het project invloed heeft en in
tot het digitaal platform, zoals al geïnitieerd door de raad (burgerparticipatie-
welke dorpen/wijken deze invloed merkbaar is. Investeringsprogramma’s
en communicatie). Er wordt verder uitgewerkt hoe de raad en het college deze
en projecten zijn toekomstbestendig en dragen daarom bij aan trends zoals
plannen wegen voordat ze ter beoordeling gaan naar het NPG-bestuur.
verduurzaming en digitalisering. Dit inzicht kan leiden tot bijsturing van het programma.
17
Hart voor Midden-Groningen
2.5.
Timing en hefboomeffect
Het nationaal programma biedt ‘een startkapitaal voor een periode van
Midden-Groningen beseft heel goed dat soms andere partijen een leidende
10 jaar’ en moet worden ingezet om een omslag te realiseren. Dat is de
rol spelen in een project; herstructureringen van buurten en wijken zijn vaak
insteek van alle projecten van Midden-Groningen. Zo’n impuls kan langjarig
onmogelijk zonder het initiatief van de woningbouwcorporaties.
nodig zijn. Bijvoorbeeld: om te voorkomen dat iemand na het oplossen
Voor andere onderwerpen geldt dat de gemeente niet bij machte is om alles
van problematische schulden snel weer in de schulden belandt, is het
tegelijk op te pakken. Een goede planning van alle projecten is daarom
noodzakelijk om te helpen bij het vinden van een duurzame levensstijl.
essentieel.
Dat zijn langdurige trajecten. Bovendien kunnen niet alle mensen met problematische schulden tegelijk geholpen worden. Dat vraagt dus een impuls, maar wel eentje die bijvoorbeeld 10 jaar duurt. Pas dan zijn
2.6.
Project Toukomst
structurele effecten te verwachten en is de populatie met problematische schulden voldoende afgebouwd om weer ‘gewoon’ met de bestaande
Door het bestuur van het Nationaal Programma is het project Toukomst
dienstverlening uit te kunnen. Zoiets geldt ook voor veiligheid. Het duurt
opgestart. Dit project moet op basis van een brede inventarisatie van
meerdere jaren voordat een overheid in staat is het verdienmodel van
ideeën uit de samenleving van de gehele provincie Groningen (niet alleen
illegale praktijken onderuit te halen. Toch is dit essentieel voor het
het aardbevingsgebied) resulteren in enkele beeldbepalende en krachtige
realiseren van andere initiatieven.
projecten. Deze projecten moeten bijdragen aan het nieuwe perspectief. Uit alle binnengekomen ideeën en voorstellen zijn 59 projecten opgesteld. Door
Midden-Groningen wil inzetten op de ‘grote omslagen’. Dat is immers ook
de samenleving wordt een keuze gemaakt uit deze 59 projecten. Waar deze
waar het nationaal programma voor bedoeld is. Het is aan de andere kant
projecten een directe relatie hebben met Midden-Groningen, gaan we daarop
belangrijk om een aantal korte-termijn-successen te boeken, die direct
aansluiten. Denkbare thema’s zijn landschapsontwikkeling, bevordering
bijdragen aan een verbetering van het imago en het aanzien van de gemeente.
toerisme en recreatie, innovaties, cultuur en educatie.
We denken daarbij vooral aan herstructurering van enkele verslechterde wijken en het verbeteren van een aantal verpauperde panden. Dat vraagt om ‘het pakken van kansen’. Daar wil de gemeente met behulp van NPG-geld ruimte voor creëren, zonder zich op voorhand vast te leggen.
18
Hart voor Midden-Groningen
2.7.
Samenwerking binnen het nationaal programma
In het verlengde hiervan gaan de gemeenten Groningen en Midden-Groningen samenwerken aan een aantal gemeenschappelijke opgaven, bijvoorbeeld:
Binnen NPG-verband werkt de gemeente Midden-Groningen samen met de gemeenten Het Hogeland, Oldambt, de nieuwe gemeente Eemsdelta
d
Het project Groeningen: beide gemeenten zien een gemeenschappelijk
(Appingedam. Delfzijl, Loppersum), Groningen en de provincie Groningen en
belang in het versneld opstarten van een haalbaarheidsstudie naar de
sinds kort Westerkwartier. Deze gemeenten en de provincie werken elk vanuit
gewenste vaarverbindingen in dit gebied.
hun eigen opgaven aan het nieuwe perspectief. Daarin zit vanzelfsprekend een aantal overeenkomsten en parallellen. Deze zijn samengebracht.
d
De A7-zone: beide gemeenten zien een gemeenschappelijk belang in het opstellen van een integrale structuurschets voor de A7-zone voor het
De volgende gezamenlijke projecten zijn hiervoor nu in beeld:
gedeelte stad-Zuidbroek/N33, om de landschappelijke en economische Thema
potenties in samenhang met elkaar in beeld te brengen.
Project
Trekker
Opstellen landschapsvisie
Provincie
Campus/Aansluiting
Samenbrengen van alle initiatieven op dit
Programmabureau
herstructureringsopgaven en delen daarin kennis en ervaringen, en
Werk-Onderwijs
terrein: voorstel voor oprichten Campus
nationaal programma
sluiten aan op programma’s van het Rijk.
Rijkdom Groninger Landschap
Jeugd/onderwijs
Toekomstbestendig MKB
Extra Talenttijd/Verlengde schooldag
d
Beide gemeenten trekken samen op in de omvangrijke
Programmabureau nationaal programma
Opbouw infrastructuur ondernemers
Programmabureau
MKB draagt bij aan aantrekkelijkheid
nationaal programma
kleine kernen
Gemeente Eemsdelta
Gemeente Midden-Groningen werkt samen met de gemeenten Oldambt en Veendam en de provincie aan een overkoepelende visie op de gehele A7-zone binnen de provincie aan de oostzijde van de stad.
Invulling rol van het nationaal programma Gezondheid
voor gezondheid voor bevordering
Rijk
samenwerking
Relatie fysiek/sociaal
Opgave aanscherpen in te organiseren bijeenkomst
Gemeente Groningen i.s.m. gemeente MiddenGroningen
Proces provinciale kadernota Toerisme Toerisme als kans
verbinden met het proces van het
Provincie Groningen
nationaal programma
19
Hart voor Midden-Groningen
3. Lang en gelukkig leven waar je ligt (maatschappelijk leefomgeving)
3.1.
Inleiding
Midden-Groningen streeft naar een lang, gezond en gelukkig leven in een aantrekkelijke sociale-, leef- en woonomgeving, nu en in de toekomst. Deze ambitie richt zich op de nu aanwezige mensen die hier wonen en werken en hoe het voor hen te verbeteren.
20
Hart voor Midden-Groningen
3. Lang en gelukkig leven waar je
ligt
(maatschappelijke leefomgeving)
Midden-Groningen wil over de gehele linie investeren in haar inwoners.
4.
De groepen aan de rand van de samenleving verdienen echter extra
De gemeente zet in op het realiseren en borgen van een breed vangnet rond inwoners met problemen.
ondersteuning. Het gaat om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, een slechte gezondheid, schulden en onvoldoende mogelijkheden om hun
5.
De gemeente werkt aan vitale ouderen die zelf de regie voeren.
6.
Tenslotte bevordert de gemeente een gezonde leefstijl (bewegen en
leven zelf op orde te brengen. Vooral de kinderen die opgroeien in deze - soms uitzichtloze - situaties hebben recht op een beter perspectief en een mogelijkheid om zich te ontworstelen aan de overerfbaarheid van een lage
gezond eten).
SES. Het huidige - bij de gemeente en instellingen beschikbare - gereedschap is verkokerd en heeft tot nu toe niet het gewenste resultaat opgeleverd.
Op deze laatste twee punten heeft Midden-Groningen de wens om tot een uitbreiding van het Programmaplan te komen. Afhankelijk van de resterende
Inwoners verdienen een aanbod op maat dat past bij hun vaak
ruimte in het Programmaplan en de initiatieven, wil Midden-Groningen de
samengestelde problemen. De gemeente gaat de synergie in de aanpak
aanpak van de ouderenproblematiek en de ongezonde levensstijl versterken.
en methodologie verbeteren. Ook gaat de gemeente meer naar de mensen in (probleem)wijken. Zo kunnen productieve en duurzame samenwerkingsverbanden worden ontwikkeld met inwoners en partners. De voorstellen in dit programma zijn gebaseerd op de in 2019 vastgestelde ‘Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk’. 1.
De gemeente wil de levensverwachting verhogen en de veerkracht en weerbaarheid versterken.
2.
In het kader van het nationaal programma zet Midden-Groningen in op het doorbreken van de overdracht van armoede tussen de generaties.
3.
Daarnaast gaat de gemeente de stress-gevende schulden voorkómen en aanpakken.
21
Hart voor Midden-Groningen
3.2.
Concreet
Uitwerking Ervaringsdeskundigen als hulp en voorbeeld
Nr.
Aandachtspunt
De volgende projecten worden in het kader van het nationaal programma
1
Aanvraag NPG-budget
opgevoerd:
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 1.000.000
3
Generaties
Alle generaties
1. Ervaringsdeskundigen als hulp en voorbeeld
4
Doelgroepen
Alle inwoners op en rond de armoedegrens
Niets is zo krachtig als de hulp van een ervaringsdeskundige! De gemeente
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen (accent op de meer stedelijke omgevingen)
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
echter de nodige ondersteuning en opleiding. Hiervoor is over een periode
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid
van 10 jaar een investering vanuit het nationaal programma noodzakelijk.
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
Het project draait met succes in de stad Groningen; er hoeft niet te worden
9
Trekkend team
BWRI/Kredietbank/sociale teams
10
Druk op gemeentelijke organisatie
Midden
11
Trekkend partner
-
12
Verwachte looptijd
5+5 jaar
wil mensen die in de problemen hebben gezeten en eruit zijn gekomen, inzetten om rechtstreeks te helpen en om een voorbeeld te zijn. Dat vergt
geëxperimenteerd. De gemeente vraagt een bijdrage en over 5 jaar (na evaluatie) de tweede bijdrage.
-
1. 13
Beoogde resultaten
Het aantal gezinnen met problematische schulden is binnen 10 jaar tot vrijwel nul teruggebracht. Doel is een bredere welvaart en een beter gemiddeld besteedbaar inkomen. Geen/minder schulden draagt naar verwachting bij aan een beter ervaren gezondheid en een betere levensverwachting.
22
Hart voor Midden-Groningen
3. Project IJsberg
4. Aanpak jongvolwassenen met schulden
De gemeente Midden-Groningen kent een forse schuldenproblematiek.
Midden-Groningen heeft ongeveer 900 jongvolwassenen met schulden
Zeker 5.000 inwoners hebben een totale schuld van 50 miljoen euro. Ruim
of betalingsachterstanden. We gaan met een jongerenkrediet voorkomen
een kwart van de inwoners heeft te maken met min of meer problematische
dat schulden van jongvolwassenen verder oplopen. Hierdoor kunnen
schulden. De schuldhulpverlening is volgens onze gesprekspartners
jongvolwassenen weer werken aan hun perspectief. Ook is het belangrijk dat
versnipperd, er zijn meer dan 40 aanbieders bewindvoering. Daarnaast is
jongvolwassenen niet weer in zo’n situatie terecht komen. Daarom worden zij
het lastig om mensen die in de schulden dreigen te komen te helpen. Daar is
ondersteund om weer zelf hun financiën te beheren.
project IJsberg op gericht; opspeuren en helpen, zodat problemen en stress worden voorkomen. Dit project heeft zich elders bewezen. Uitwerking Project IJsberg (voorkomen problematische schulden)
Nr.
Aandachtspunt
1
Aanvraag NPG-budget
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 2.000.000
3
Generaties
Alle generaties
4
Doelgroepen
Alle inwoners op en rond de armoedegrens met dreigende schulden
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen (accent op de meer stedelijke omgevingen)
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
9
Trekkend team
Sociale teams/kredietbank/BWRI/ sociale uitvoeringbackoffice/gebiedsregie
10
Druk op gemeentelijke organisatie
Hoog
11
Trekkend partner
Kredietbank/sociale teams
12
Verwachte looptijd
10 jaar
-
1. 13
Beoogde resultaten
Het aantal gezinnen met problematische schulden is binnen 10 jaar tot vrijwel nul teruggebracht. Doel is een bredere welvaart en een beter gemiddeld besteedbaar inkomen. Geen/minder schulden draagt hopelijk bij aan een beter ervaren gezondheid en een betere levensverwachting.
Uitwerking Aanpak jongvolwassenen met schulden
Nr.
Aandachtspunt
1
Aanvraag NPG-budget
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 1.800.000
3
Generaties
Jongvolwassenen (<27)
4
Doelgroepen
Jongvolwassenen (<27) op en rond de armoedegrens met dreigende schulden
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen (accent op de meer stedelijke omgevingen)
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
9
Trekkend team
Sociale teams/kredietbank/BWRI/ sociale uitvoeringbackoffice
10
Druk op gemeentelijke organisatie
Hoog
11
Trekkend partner
Kredietbank/BWRI/sociale teams
12
Verwachte looptijd
10 jaar
-
1. 13
Beoogde resultaten
Het aantal jongeren en startende gezinnen met problematische schulden is binnen 10 jaar tot vrijwel nul teruggebracht. Doel is een bredere welvaart en een beter gemiddeld besteedbaar inkomen. Geen/ minder schulden draagt hopelijk bij aan een beter ervaren gezondheid en een betere levensverwachting.
23
Hart voor Midden-Groningen
5. Bevordering sociale veerkracht/Mobility Mentoring
dat de schuldenaar door schulden en stress niet meer rationeel handelt;
De Strategische visie sociale veerkracht is in juni 2019 door de gemeenteraad
de schuldenaar wordt met deze methodiek geholpen naar zelfstandigheid
vastgesteld. Deze visie beoogt om met acht opgaven te komen tot minder
en rationeel denken en handelen. Deze methodiek is ontwikkeld door de
zorg en ondersteuning en meer sociale veerkracht. Dit betekent dat we een
Hogeschool Utrecht in samenwerking met het NVVK en Divosa. Het project
beweging moeten maken van traditionele hulpverlening naar vormen van
voorziet in een scholing van de medewerkers van de gemeente om zo de
ondersteuning, die aansluiten bij de leefwereld en context van mensen. In
juiste ondersteuning kunnen bieden. Dit project wordt ook genoemd in de
de strategische visie gaat het om sociale veerkracht, om het bevorderen van
strategische visie9 en is één van de opgaven10.
eigenaarschap van mensen zelf, het versterken van hun zeggenschap (juist
Uitwerking bevordering sociale veerkracht/ Mobility mentoring
Nr.
Aandachtspunt
1
Aanvraag NPG-budget
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 700.000
In de achtste opgave van de visie zijn daarom de sociale teams – als
3
Generaties
Alle generaties
laagdrempelige toegang tot zorg en ondersteuning, dichtbij mensen in de
4
Doelgroepen
Inwoners op en rond de armoedegrens met dreigende schulden
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen (accent op de meer stedelijke omgevingen)
In de praktijk zijn hiervan al mooie voorbeelden te zien, maar lukt het nog
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
niet om dit breder, meer fundamenteel neer te zetten. Om de beweging echt
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
9
Trekkend team
BWRI/Kredietbank/sociale teams
onderzoek bij: kijken naar wat een andere werkwijze/andere aanpak/ander
10
Druk op gemeentelijke organisatie
Hoog
gedrag op dat moment oplevert; niet een onderzoek naar vooraf verwachte
11
Trekkend partner
resultaten, maar onderzoek dat meekijkt naar hoe dingen anders kunnen
12
Verwachte looptijd
in situaties waarin die zeggenschap geen vanzelfsprekendheid meer is) en de kring om mensen heen groter maken.
buurt – als wegbereiders van de transformatie opgenomen.
te kunnen maken, deze kritisch te volgen en te onderzoeken is een aanjager nodig die het vuur laat branden, die dit extra opstookt, zodat wezenlijk ander gedrag in de hulpverlening tot stand kan komen. Daar hoort ook actiegericht
gaan, wat dat oplevert en wat mensen – professionals en inwoners – ervan
13
een periode van 3 jaar nodig; in deze periode horen de gekozen projecten
1-2 jaar 1.
kunnen leren. Deze aanjaagfunctie met actiegericht onderzoek is in eerste instantie voor
-
Beoogde resultaten
De medewerkers van de gemeente M-G hebben aandacht voor de stressfactoren en een soms irrationeel handelen die schulden met zich meebrengen. Doel is een bredere welvaart een betere arbeidsparticipatie, een hoger besteedbaar inkomen en een betere levensverwachting. Hopelijk draagt het bij aan een betere SES en vermindert ook het aantal voortijdig schoolverlaters.
voor de 1e tranche goed op gang te zijn gekomen. Onderdeel van deze aanpak is de methodiek Mobility Mentoring, waarbij het uitgangspunt is 9 Strategische visie sociaal domein Midden-Groningen, sociale veerkracht in de praktijk (vastgesteld medio 2019) 10 Opgave 1, armoede en schulden
24
Hart voor Midden-Groningen
6. Voorzieningenwijzer De voorzieningenwijzer is een methodiek (deels digitaal) die door gemeenten en woning-bouwcorporaties wordt ontwikkeld en gebruikt bij het helpen van hun klanten. Het voorkomt bijvoorbeeld huurachterstanden. Het gaat om een bekend en bewezen instrument. Deelname vanuit de gemeente kan direct worden aangevraagd. Het gaat hier om een samenwerking met Lefier, Groninger Huis en Kwartier Zorg en Welzijn. Nr.
Aandachtspunt
Uitwerking Deelname voorzieningenwijzer
1
Aanvraag NPG-budget
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 250.000
3
Generaties
Alle generaties
4
Doelgroepen
Inwoners op en rond de armoedegrens met dreigende schulden
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen (accent op de meer stedelijke omgevingen)
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
9
Trekkend team
BWRI/sociale uitvoering backoffice/ I&A/sociaal beleid
10
Druk op gemeentelijke organisatie
Hoog
11
Trekkend partner
-
12
Verwachte looptijd
2-3 jaar (daarna een ‘staande’ voorziening)
Lefier en Kwartier
1. 13
Beoogde resultaten
Het aantal inwoners met problematische schulden is binnen 10 jaar tot vrijwel nul teruggebracht. Doel is een bredere welvaart en een beter gemiddeld besteedbaar inkomen. Geen/minder schulden draagt hopelijk bij aan een beter ervaren gezondheid en een betere levensverwachting.
25
Hart voor Midden-Groningen
7. Mad Pride oefenhuis
Nr.
Aandachtspunt
Uitwerking Mad Pride oefenhuis
1
Aanvraag NPG-budget
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 2.000.000
3
Generaties
Alle generaties
4
Doelgroepen
Inwoners met een psychische of sociale beperking
deelnemer naar vrijwilliger. Er wordt gebruik gemaakt van ieders potentieel.
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen (accent op de meer stedelijke omgevingen)
Dit project vraagt continuïteit in begeleiding.
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
9
Trekkend team
Sociaal beleid/sociale teams
10
Druk op gemeentelijke organisatie
Hoog
11
Trekkend partner
BWRI/sociale teams/sociale uitvoering backoffice/sociaal beleid
12
Verwachte looptijd
3-4 jaar (daarna reguliere uitvoering)
Een deel van de inwoners van Midden-Groningen valt tussen wal en schip in het huidige aanbod van de reguliere hulpverlening. Midden-Groningen wil beter kunnen inspelen op hun specifieke wensen, noden en behoeften. De gemeente wil ‘plekken’ inrichten waar inwoners met een psychische of sociale beperking directe hulp krijgen en onder begeleiding doorgroeien van
-
1. 2.
13
Beoogde resultaten
3. 4.
Inwoners met een psychische of sociale beperking zijn in kaart gebracht. Zeker 50% van de inwoners met een psychische of sociale beperking komen regelmatig naar een Made Pride oefenhuis. Zeker 20% van de ‘klanten’ groeit door naar ‘vrijwilliger’. Doel is een bredere welvaart, een betere participatie in de samenleving, een hogere SES en hopelijk deelname aan opleidingen. Daarnaast is dit project gericht op een betere ervaring van het eigen leven (o.a. gezondheid en eigen regie).
26
Hart voor Midden-Groningen
8. Jouw Ingebrachte Mentor (JIM)
9. Edu-actief centrum
Zeer kwetsbare jongeren hebben vaak het meeste baat bij ondersteuning
Het centrum wordt ontwikkeld voor kwetsbare mensen in een sociaal
en advies van iemand die ze vertrouwen en die ‘nabij’ is. Ze kiezen een
isolement die graag actiever willen deelnemen. Tot deze doelgroep behoren
mentor om hen te begeleiden uit hun problematische situatie. Het betreft
statushouders, maar ook nieuwkomers die het inburgeringstraject al
jongeren met probleemgedrag (of niet begrepen gedrag) in gezinnen en/of
doorlopen hebben. Het centrum biedt een veilige omgeving en er kan gewerkt
onderwijs, waardoor ze buiten de boot dreigen te vallen (uithuisplaatsing
worden aan een individuele (talent)ontwikkeling.
en thuiszitters). De gemeente wil de JIM wel begeleiding en ondersteuning kunnen bieden. Ook dit is een bekende werkzame methodiek.
Nr.
Aandachtspunt
Uitwerking Edu-actief centrum
1
Aanvraag NPG-budget
Nr.
Aandachtspunt
Uitwerking Jouw Ingebrachte Mentor (JIM)
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 1.000.000
1
Aanvraag NPG-budget
3
Generaties
Alle generaties (voor jongeren zijn andere opties)
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 250.000
4
Doelgroepen
3
Generaties
Jongeren
Mensen in sociaal isolement (incl. nieuwkomers/ oudkomers)
4
Doelgroepen
Jongeren met problemen/beperkingen
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen (accent op de meer stedelijke omgevingen)
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen (accent op de meer stedelijke omgevingen)
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
9
Trekkend team
BWRI/sociaal beleid
9
Trekkend team
Sociale teams/sociaal beleid/BWRI
10
Druk op gemeentelijke organisatie
Onbekend
10
Druk op gemeentelijke organisatie
Midden
11
Trekkend partner
-
11
Trekkend partner
-
12
Verwachte looptijd
10 jaar
12
Verwachte looptijd
Maximaal 10 jaar
-
1. 2. 13
Beoogde resultaten
3.
Jongeren met een psychische of sociale beperking zijn in kaart gebracht. Zeker 50% van de jongeren met een psychische of sociale beperking heeft een JIM. Doel is een bredere welvaart, een betere participatie in de samenleving, een hogere SES en hopelijk deelname aan opleidingen. Daarnaast is dit project gericht op een betere ervaring van het eigen leven (o.a. gezondheid en eigen regie).
-
1. 2. 13
Beoogde resultaten
3.
Mensen in isolement zijn in kaart. 50% heeft binnen 10 jaar de aansluiting bij de maatschappij weer gevonden. Doel is een bredere welvaart, een betere participatie in de samenleving, een hogere SES en hopelijk deelname aan opleidingen. Daarnaast is dit project gericht op een betere ervaring van het eigen leven (o.a. gezondheid en minder eenzaamheid).
27
Hart voor Midden-Groningen
10. Project Mien Stee
11. Vitale ouderen
Dit project in samenwerking met woningbouwvereniging Groninger Huis en
Een trainer/begeleider biedt ouderen een programma om onder begeleiding
stichting Terwille , voorziet in het beschikbaar stellen van een woonvorm voor
gezond te bewegen. Hier worden sociale netwerken ontwikkeld en er kunnen
de OGGZ doelgroep . Met deze ondersteuning krijgt de doelgroep ruimte om
problemen van ouderen worden opgelost. Bijvoorbeeld wandelen is een
verantwoordelijkheden te leren en zo een hersteltraject aan te gaan. Bij dit
bewezen - en soms vergoed - concept.
11
12
project ligt ook een integraal verband met leefomgeving en de aanpak van verpauperde panden. Het gaat om een bewezen aanpak.
Nr.
Aandachtspunt
Uitwerking Vitale ouderen
1
Aanvraag NPG-budget
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 260.000
Nr.
Aandachtspunt
Uitwerking Mien Stee
1
Aanvraag NPG-budget
Generaties
Ouderen
Mogelijke cofinanciering
→ € 1.100.000
3
2
Groninger Huis en Terwille
4
Doelgroepen
-
3
Generaties
Alle generaties
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen
4
Doelgroepen
OGGZ-doelgroep
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen
7
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid, eenzaamheid
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
9
Trekkend team
Sociaal beleid/sport en bewegen
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
10
Nihil
9
Trekkend team
Omgevingskwaliteit/sociaal beleid/sociale teams
Druk op gemeentelijke organisatie
Druk op gemeentelijke organisatie
11
Trekkend partner
Private partij (vraagt overigens (€ 400.000)
10
Midden
12
Verwachte looptijd
2-3 jaar (daarna zelfvoorzienend)
11
Trekkend partner
Evt. Groninger Huis en Terwille
12
Verwachte looptijd
10 jaar 1. 2.
13
Beoogde resultaten
3.
OGGZ-doelgroep in kaart. 50% heeft binnen 10 jaar de aansluiting bij de maatschappij weer gevonden. Doel is een bredere welvaart, een betere participatie in de samenleving, een hogere SES en hopelijk deelname aan opleidingen. Daarnaast is dit project gericht op een betere ervaring van het eigen leven (o.a. gezondheid en minder eenzaamheid).
11 www.terwille.nl 12 Openbare geestelijke gezondheidszorg, richt zich op sociaal kwetsbare burgers die niet direct om hulp vragen maar die hulp wel nodig hebben
13
Beoogde resultaten
-
1. 2. 3.
Ouderen met bewegingsarmoede zijn in beeld. 50% daarvan is weer fysiek actief. Doel is een bredere welvaart, een betere participatie in de samenleving, Daarnaast is dit project gericht op een betere ervaring van het eigen leven (o.a. gezondheid en minder eenzaamheid).
28
Hart voor Midden-Groningen
12. Bewonersbedrijven De gemeente wil bewonersbedrijven stimuleren en ondersteunen. Dergelijke bedrijven kunnen zich op verschillende concrete maatschappelijke doelen richten, maar hebben altijd effect voor de sociale samenhang, het signaleren van problemen, arbeidstoeleiding en het doorbreken van isolement. Rond bewonersbedrijven kunnen de voorgaande projecten geïntegreerd aangeboden worden. Dit is een bewezen concept waaraan ook andere partijen
Nr.
Aandachtspunt
Uitwerking Bewonersbedrijven
1
Aanvraag NPG-budget
2
Mogelijke cofinanciering
→ € 1.250.000
3
Generaties
Alle
4
Doelgroepen
-
5
Dorpen/wijken
Alle wijken en dorpen
6
Effect direct/lange termijn
Lange termijn
7
Bijdrage aan andere ambities/projecten
Gezondheid, leefbaarheid, armoede, schulden, sociale problemen, werk, veiligheid, eenzaamheid, werk, leren, stages
8
Gemeentelijk beleid
m.n. Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk
9
Trekkend team
Omgevingskwaliteit/RO
10
Druk op gemeentelijke organisatie
Midden
11
Trekkend partner
Bewoners zelf, ondersteund door bijv. KNHM
12
Verwachte looptijd
In principe alleen startgeld, daarna zelfvoorzienend
bijdragen. De gemeente helpt uitsluitend bij de opstart; een bewonersbedrijf kan daarna de ‘eigen broek ophouden’.
KNHM
1. 2. 3. 13
Beoogde resultaten
Vijf zelfvoorzienende bewonersbedrijven. Alle bewonersbedrijven ondersteunen de wijkontwikkeling. Doel is een bredere welvaart, een betere participatie in de samenleving, (leer/werk)plekken en nieuwe banen. Bewonersbedrijven dragen bij aan de leefbaarheid van een wijk. Sommige bewonersbedrijven (energiecoöperaties) zullen bijdragen aan de vermindering van CO2 uitstoot of aan het verminderen van hittestress of wateroverlast (coöperatie beheer leefomgeving).
29
Hart voor Midden-Groningen
3.3.
Investeringen Lang en gelukkig leven waar je
ligt
(maatschappelijke omgeving) Voor deze ambitie kan voor ca. 13 miljoen aan NPG-aanvragen worden ingediend. Hiervan kan een deel op kortere termijn worden aangevraagd. Een ander deel zal eerst verder moeten worden uitgewerkt. Deze keuze wordt in een separaat document uitgewerkt.
Nr.
Ambities
Speerpunten
1
Lang en gelukkig leven waar je hart ligt
Doelen
Mogelijk op korte termijn
Projecten
Mogelijk op lange termijn
Totaal mogelijke NPG aanvragen
Levensverwachting Veerkracht en weerbaarheid Gezondheid en veerkracht Financiële zelfredzaamheid Eigen regie ouderen €
1.1
Project Ervaringsdeskundigen
500.000
1.2
Project Gezinscoaching (nader te bepalen)
1.4
Project IJsberg
€
2.000.000
Start van verminderen schulden jongeren
€
1.800.000
€
500.000
€
1.000.000
€
1.000.000
€
1.000.000
€
€
2.000.000
€
€
1.800.000
€
700.000
€
1.5
Project bevorderen sociale veerkracht /Mobility Mentoring
1.6
Project VoorzieningenWijzer
€
250.000
€
€
250.000
1.7
Project Mad Pride oefenhuis
€
2.000.000
€
€
2.000.000
1.8
Project JIM
€
250.000
€
€
250.000
1.9
Project Edu-actief centrum (nader te bepalen)
€
€
€
1.000.000
1.10
Project Vitale ouderen
€
260.000
€
€
260.000
1.11
Mien Stee
€
1.100.000
€
€
1.100.000
1.12
Bewonersbedrijven
€
1.250.000
€
€
1.250.000
€
9.410.000
€
€
12.610.000
Sub-totaal Lang en gelukkig leven waar je hart ligt (maatschappelijke omgeving)
700.000
1.000.000
3.200.000
30
Hart voor Midden-Groningen
3.4.
Verantwoording
Het kernwoord in deze ambitie is sociaal, het creëren van een sociale leefomgeving. Het voor deze ambitie ingestelde kernteam heeft ingezet op een zo breed mogelijke participatie, noodzakelijk om te komen tot een breed draagvlak voor concrete handelingsplannen. Samen met de betrokken organisaties en de samenleving wilden we vanuit de visie (dat eenieder mens telt en mee kan doen) komen tot concrete handelingsplannen en kijken welke impuls het NPG hierin kan bieden. De eerste stap was een informatiemiddag eind februari 2020 waar aan diverse organisaties, de Adviesraad Sociaal Domein en collega’s een uitleg is gegeven van het Strategisch Kader in het algemeen en deze ambitie in het bijzonder. De aanwezigen werden uitgenodigd om voor deze ambitie met ideeën en suggesties te komen. Ideeën en suggesties die met de indieners, als medeverantwoordelijken, uitgewerkt konden worden tot concrete projecten. Door de Covid-19 crisis is het daarna niet gekomen tot de gewenste participatie met inwoners en geïnteresseerde organisaties. In juni zijn over de vier thema’s: 1.
Vangnet/ kring breder maken,
2.
Wegnemen stressfactoren,
3.
Ouderen nu en in de toekomst,
4.
Doorbreken intergenerationele overdracht van armoede,
verdiepingsgesprekken gevoerd met betrokken organisaties, zowel lokaal, regionaal als landelijk. De uitkomsten van deze gesprekken zijn meegenomen in de uitwerking van handelingsplannen.
31
Hart voor Midden-Groningen
4. Lang en gelukkig leven waar je ligt (gebouwde leefomgeving) 4.1.
Inleiding
‘Midden-Groningen streeft naar een lang, gezond en gelukkig leven in een aantrekkelijke sociale-, leef- en woonomgeving, nu en in de toekomst. Deze ambitie richt zich op de nu aanwezige mensen’. ‘Het realiseren van wervende woonmilieus’ (uit de ambitie Open je voor Midden-Groningen) is in verband met de logische samenhang met de gebouwde leefomgeving hier opgenomen in een project (Hoogezand-Noord) en geraamd.